MANG VALI TỶ ĐÔ ĐẾN TẬN CỬA NHÀ, TẬP CẬN BÌNH VẪN BẤT LỰC TRƯỚC VIỆT NAM

Chào mừng quý vị trở lại với chương trình TÔI LÀ LÊ MÌNH Thưa quý vị, để tạo đà cho chuyến công du 3 nước Đông Nam Á của ông Tập Cận Bình, từ ngày 8 đến ngày 9 tháng 4, Bắc Kinh đã tổ chức Hội nghị Trung ương với chủ đề Thân Trung Quốc, chân thành, có lợi và hòa giải để thống nhất chính sách ngoại giao với các nước láng giềng nhằm ứng phó với cuộc chiến thuế quan với Hoa Kỳ. Kết quả của hội nghị ấy là chuyến thăm 3 nước Việt Nam, Malaysia và Campuchia. Ngày 14 tháng 4, ông Tập hạ cánh xuống Hà Nội, mở đầu cho chuyến công du xa xỉ với chiếc vali đầy tiền và những văn kiện hợp tác hấp dẫn. Khi đoàn xe bọc thép lướt qua và những hợp đồng tỷ đô được ký kết, liệu số tiền khổng lồ đó có thực sự mua được tâm ảnh hưởng hay chỉ là những hạn cát rơi qua kẻ tay? Hôm nay, chúng ta hãy cùng tìm hiểu câu chuyện này. Khi chuyến đi ngoại giao trở thành phim bom tấn Với vị trí của nhà lãnh đạo tối cao, mỗi chuyến công du của ông Tập Cận Bình thường tiêu tốn một khoảng ngân sách khổng lồ, có lẽ không thua kém một bộ phim Hollywood. Tiêu đoàn tùy tùng hộ giá lên đến hàng trăm người. Chiếc xe bọc thép mang tên Hồng Kỳ N701 được vận chuyển bằng máy bay, cho đến những nội thất xa xỉ được mang từ Bắc Kinh tới nước sở tại. Mọi chi tiết đều được tính toán kỹ lưỡng để bảo đảm an ninh tuyệt đối và phô trương sức mạnh của Trung Quốc. Chuyến công du ba nước, Việt Nam, Malaysia và Campuchia vào tháng 4 năm nay không phải lần đầu tiên ông Tập Cận Bình vung tiền như nước lũ để đổi lấy một thành tích ngoại giao. Nhiều chuyến đi trước đây của ông cũng để lại những câu chuyện tương tự. Tháng 11 năm 2018, khi ông Tập tới thăm Papua New Guinea, hai chiếc xe bọc thép đã được vận chuyển bằng máy bay từ Trung Quốc tới quốc gia Châu Đại Dương này. Tháng 12 cùng năm ấy, ông Tập đến thăm Bồ Đào Nha trong hai ngày, nhưng đã trì tới 2 triệu euro để bao chọn toàn bộ khách sạn Grit. Thậm chí ông còn cho cải tạo cổng Gara của khách sạn để xe chống đạn có thể ra vào dễ dàng. Chuyến thăm Nam Phi của ông Tập vào tháng 8 năm 2023 được truyền thông mô tả như một cuộc di cư hoàng gia. Trước thêm hội nghị thượng đỉnh Brits lần thứ 15, ông Tập dẫn theo phái đoàn 500 người bao chọn hai khách sạn, đồng thời cử người vận chuyển toàn bộ nội thất từ giường, đệm đến bát đũa, cho tới thảm và thậm chí cả dem cửa từ Bắc Kinh mang đến Johannesburg, đến mức trong phòng không còn đồ đàng gì của nước sở tại, khiến người ta có cảm giác như Bắc Kinh đã tái hiện lại văn phòng chủ tịch của ông tại Nam Phi. Chi phí thực hiện những điều này có lẽ đủ để xây một bệnh viện ở một quốc gia nghèo. Ngày 5 tháng 5 năm 2024, ông Tập đến thăm Hungary. Tờ VizSquare mô tả chuyến đi ấy giống như một bộ phim hình sự. Thành phố Budapest bị phong tỏa, trực thăng rền vang và cảnh sát Trung Quốc đi tuần tra công khai trên đường phố. Các biện pháp an ninh được thực hiện nghiêm ngặt đến mức thủ đô của Hungary gần như đóng cửa. Và trong chuyến công du 3 nước Đông Nam Á lần này, ông Tập dường như mang theo cỗ máy in tiền ngoại giao để chinh phục Việt Nam, Malaysia, Campuchia. Tiền bạc rơi như mưa, lòng tin bao vơi đấy. Ngày 14 tháng 4, ông Tập Cận Bình đáp máy bay xuống Hà Nội, mở đầu cho chuyến công du tới 3 nước Việt Nam, Malaysia và Campuchia. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh cuộc thương chiến Mỹ-Trung đang leo thang. Tổng thống Donald Trump liên tiếp tăng thuế từ 145 lên 245% đối với Trung Quốc. Giữa cơn bão thuế quan ấy, ông Tập mang theo chiếc vali đầy tiền và những văn kiện hợp tác béo bở, hy vọng có thể kéo các nước láng giềng về phe với Mỹ. Nhưng liệu những khoản chi xa xỉ của ông có thể mua được lòng trung thành hay không? Điểm dừng chân đầu tiên là Việt Nam. Tại Hà Nội, ông Tập được chào đón bằng một màn trình diễn hoành tráng, đám đông vẫy cờ hoa và những chàng pháo tay chào đón. Các nhà lãnh đạo Việt Nam tư cười bắt tay thân mật. Ngay sau đó, ông Tập và Tổng bí thư Tô Lâm đã cùng ký kết 45 văn kiện hợp tác. Các thỏa thuận này bao gồm nhiều lĩnh vực như chỗi cung ứng, trí tuệ nhân tạo AI và xây dựng cơ sở hạ tầng. Trong đó đáng chú ý là dự án đường sắt Lào Cai, Hà Nội, Hải Phòng do Trung Quốc tài trợ cả về vốn và công nghệ. 45 dự án hợp tác song phương này có chi phí lớn gần nào? Điều ấy chỉ Bắc Kinh mới biết. Và liệu núi tiền của ông Tập có thể mua được bao nhiêu lòng trung thành từ phương Nam? Đó là bí mật mà Bắc Kinh vẫn đang chờ câu trả lời. Trong những ngày ông Tập viếng thăm, an ninh tại Hà Nội được thắt chặt đến mức nghẹt thở. Hàng trăm cảnh sát giao thông, cảnh sát cơ động và camera giám sát được huy động để bảo vệ chiếc xe bọc thép Hồng Kỳ N701. Các tuyến đường chính trong thành phố cũng bị phong tỏa, gây khó khăn cho người ra đi lại. Chi phí cho an ninh và lễ tân chắc chắn là một con số không hề nhỏ. Nhưng giá trị thực sự của chúng nằm ở đâu? Việt Nam chúng ta đang mắc kẹt giữa hai siêu cường. Hà Nội cần Bắc Kinh là đối tác kinh tế, nhưng lại không muốn làm mất lòng Washington, bởi Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu chủ lực và đối trọng với Trung Quốc ở Biển Đông. Phát biểu tại tòa Bạch Ốc ngày 14 tháng 4, Tổng thống Trump thẳng thừng gọi chuyến thăm của ông Tập là nỗ lực gây tổn hại cho Mỹ. Ông nói, tôi không trách Trung Quốc hay Việt Nam, đó là một cuộc gặp đáng yêu, một cuộc gặp kiểu như là họ đang tìm cách làm thế nào để chơi khăm nước Mỹ. Trong bối cảnh này, những hợp đồng hào nhóa với Trung Quốc chỉ là bề nổi, bởi Việt Nam hiện đang siết chặt việc kiểm soát hàng hóa Trung Quốc đi qua lãnh thổ của mình trước khi xuất sang Hoa Kỳ. Bảo đảm hàng gắn nhãn Made in Vietnam có giá trị gia tăng thực sự để tránh thuế quan của Hoa Kỳ. Những cái bắt tay ở Hà Nội bề ngoài trông có vẻ nồng ấm, nhưng đằng sau đó vẫn là ấp ủ những toan tính của cả hai bên. Ông Tập Cận Bình có thể ký hàng chục thỏa thuận, nhưng lòng trung thành của Việt Nam có lẽ lại là thứ ông khó có thể mua được bằng tiền. Giáo sư Alexander L. Vu Vinh là một nhân vật tên tuổi đến từ Trung tâm Ngân cứu An ninh châu Á Thái Bình Dương Diane K. Inouye, thuộc Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ. Ông Vu Vinh bình luận rằng, hầu hết các quốc gia ở Đông Nam Á đều đang đu dây giữa Mỹ và Trung Quốc. Họ sẽ nghiêng về bên nào mang lại nhiều lợi ích hơn cho mình. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng, thứ mà Việt Nam cần nhất hiện nay là khả năng tiếp cận thị trường, nhưng đó lại là điều mà Trung Quốc không thể có được vào lúc này. Điểm dừng chân thứ hai là Malaysia. Sau khi rời Hà Nội, ông Tập đắp máy bay xuống Kuala Lumpur vào tối ngày 15 tháng 4. Tại đây, ông được trao đón bằng màn an ninh cấp độ chống khủng bố. Chính phủ Malaysia huy động 378 cảnh sát, thực hiện lệnh đóng cửa theo từng giai đoạn trên 17 tuyến đường ở Kuala Lumpur, cho phép trực thăng tuần tra liên tục trên bầu trời. 136 tuyến đường đã bị phong tỏa, từ sân bay quốc tế Kuala Lumpur tới khách sạn Hilton Garden Hill và từ khách sạn cho đến dinh thự chính thức của thủ tướng tại Putrajaya. Cảnh sát đặc vụ Trung Quốc xuất hiện dày đặc, kiểm soát mọi ngóc ngách để ngăn chặn biểu tình từ cộng đồng người Hoa. Các phương tiện truyền thông cũng đưa tin rằng, ông Tập một lần nữa mang theo chiếc xe chống đạn quen thuộc của mình như vẫn thấy trong các chuyến công du nước ngoài. Chi phí cho an ninh và tiếp đón ước tính lên đến hàng triệu đô la Malaysia, nhưng con số chính xác vẫn còn là biện. Trên bàn đàm phán, ông Tập Cận Bình và thủ tướng Anwar Ibrahim đã ký kết 31 thỏa thuận về AI, thương mại, đầu tư và du lịch, nhấn mạnh một hiệp định thương mại tự do giữa hai nước. Malaysia, với vai trò chủ tịch ASEAN 2025, được coi là đối tác then chốt của Trung Quốc. Trong khi chính phủ dơ tay nồng nhiệt, người dân nước này không phải ai cũng chào đón ông Tập. Nam ca sĩ Nem Wee, với cái tên Trung Quốc là Hoàng Minh Trí, đã đăng bài trên Facebook để cảnh báo mọi người. Anh viết, ông Tập Cận Bình đã che giấu đại dịch Covid-19, khiến người dân Malaysia chịu nhiều thiệt hại. Ông ta cũng đàn áp người Duy Ngô Nhĩ, bỏ tù và mồ cướp nội tạng của họ. Ông ta còn liên tục phái tàu chiến xâm phạm vùng biển Malaysia. Ông ấy không phải bạn của chúng ta, mà là kẻ thù ẩn sau nụ cười gia tạo. Khi nói về chính sách thuế quan có đi có lại của Tổng thống Trump, ca sĩ Nem Wee tin rằng một nhà lãnh đạo thực sự quan tâm đến dân chúng của mình thì chắc chắn sẽ tìm cách đàm phán với Hoa Kỳ. Chỉ có những kẻ coi dân như cỏ rác mới bán rẻ lợi ích của nhân dân vì thề diện của mình. Dù các nhà lãnh đạo Malaysia tư cười bắt tay ông Tập Cận Bình, nhưng sự nghi ngờ từ công chúng lại là minh chứng rằng tiền của Bắc Kinh không thể mua được tất cả. Thủ tướng Anwar luôn nhấn mạnh cân bằng ngoại giao. Ông nhận thức rõ tầm quan trọng của việc giữ quan hệ kinh tế với Mỹ và cố gắng duy trì sự cân bằng giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Làm mất lòng Washington cũng đồng nghĩa với việc tự đóng lại cánh cổng kinh tế đầy hứa hẹn. Rất khó có thể khẳng định rằng 31 thỏa thuận với ông Tập sẽ thay đổi lập trường thận trọng của Kuala Lumpur, bởi vì tiền có thể mua nụ cười nhưng không mua được lòng trung thành. Điểm dừng chân cuối cùng của ông Tập là Campuchia. Khi máy bay chở chủ tịch Trung Quốc đáp xuống Phnom Penh vào sáng ngày 17 tháng 4, Campuchia đã sẵn sàng cho một màn đón tiếp xứng tầm đồng minh thân cận của Trung Quốc ở Đông Nam Á. Đường phố thủ đô được trang hoàng lộn lẫy với hàng trăm cảnh sát và đặc vụ Trung Quốc phối hợp chặt chẽ để bảo đảm an ninh. Chiếc xe bọc thép vốn đã trở thành thương hiệu của các chuyến công du của ông Tập lướt qua những con đường bị phong tỏa, trong khi khách sạn Intercontinental Phnom Penh được bao trọn và trung hòa hóa hoàn toàn. Trên bàn đàm phán, ông Tập và thủ tướng Human Rights ký kết hàng loạt thỏa thuận, tập trung vào cơ sở hạ tầng và thương mại. Các dự án này củng cố hợp tác BRI, nhưng cũng khiến Campuchia có nguy cơ rơi vào bẫy nợ với Trung Quốc. Mặc dù là đồng minh thân cận của Bắc Kinh tại ASEAN, nhưng Campuchia vẫn đang trong thời hạn 90 ngày đàm phán với Mỹ để giảm thuế 49%. Họ cần đầu tư để phát triển, nhưng khó có thể khẳng định rằng họ sẽ sẵn sàng đánh đổi thị trường Hoa Kỳ để lao vào vòng tay của Bắc Kinh. Liệu Trung Quốc có mua được lòng tin? Chuyến công du của ông Tập Cận Bình là một canh bạc bắt đỏ. Nhưng trong canh bạc ấy, tiền không phải lúc nào cũng mua được tất cả. Giữa bối cảnh thường chiến Mỹ-Trung đang diễn ra đầy kịch tính, chuyến thăm của ông Tập đưa ba nước Việt Nam, Malaysia và Campuchia vào một ván cờ địa chính trị tinh tế, nơi Hoa Kỳ vẫn là miền đất hứa, ấp dẫn hơn nhiều túi tiền đầy gạm bẫy của Bắc Kinh. Trước đây, các nước Đông Nam Á là điểm chuyển giao và xuất khẩu hàng hóa của Trung Quốc. Một phần hàng hóa Trung Quốc đi qua đây để tránh thuế quan của Hoa Kỳ. Nhưng hiện nay, Tổng thống Trump đã áp thuế đối với Trung Quốc và các nước ASEAN, khiến thị trường Đông Nam Á rơi và áp lực khó có thể tiếp tục chịu được nữa. Truyền thông nước ngoài phân tích rằng, mối quan hệ giữa Bắc Kinh và các nước láng giềng khá phức tạp. Các quốc gia này vừa phải đối mặt với vấn đề cân bằng ngoại giao với Hoa Kỳ, lại vừa phải ngăn chặn một lượng lớn hàng hóa giá rẻ từ đại lục, làm ảnh hưởng nền kinh tế địa phương. Dưới sức ép từ phía Mỹ, Việt Nam đang thắt chặt kiểm soát hàng hóa Trung Quốc để bảo đảm hàng hóa gắn nhãn made in Việt Nam có giá trị gia tăng đủ lớn. Trung Quốc vì muốn làm hài lòng Việt Nam và muốn lôi kéo Việt Nam về phía mình, thì ngoài việc vung tay chi rất nhiều tiền, Bắc Kinh có thể còn phải nhượng bộ một phần trong tranh chấp trên Biển Đông. Trong một cuộc phỏng vấn, Phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học quốc gia Singapore là Trang Gia Dinh cho biết, chuyên thăm Đông Nam Á lần này của ông Tâm Cận Bình nhằm thắt chặt mối quan hệ với các nước trong khu vực, trong bối cảnh Bắc Kinh đang bất đồng về vấn đề thuế quan với Hoa Kỳ. Tổng thống Trump với chính sách thuế quan nước Mỹ trên hết, đã biến Đông Nam Á thành một chiến trường kinh tế. Mức thuế 46% với Việt Nam, 49% đối với Campuchia và 24% đối với Malaysia nếu được thực thi, sẽ khiến cả ba nước khó có thể xuất khẩu vào Hoa Kỳ. Họ biết rằng bỏ Mỹ để chọn chung sẽ mất nhiều hơn là được. Vậy nên thay vì ngả về Trung Quốc, họ sẽ tìm cách đàm phán với Washington. Việt Nam không thể mạo hiểm đánh mất thị trường Mỹ, bởi Hoa Kỳ chiếm 1 phần 3 GDP từ xuất khẩu. Malaysia hiện đang là chủ tịch ASEAN năm 2025, cũng ưu tiên đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc vào cả Hoa Kỳ lẫn Trung Quốc. Bắc Kinh muốn định vị mình là người lãnh đạo có trách nhiệm của hệ thống thương mại toàn cầu, đã tô vẽ Hoa Kỳ như một kẻ phá hoại. Nhưng các nước ASEAN không ngây thơ đến vậy. Họ biết rằng nếu làm mất lòng Mỹ là tự đóng lại cánh cửa cơ hội cho mình. Những hợp đồng tỷ đô của ông Tập như dự án đường sắt ở Việt Nam hay hiệp định thương mại tự do ở Malaysia, cho dù có thể gây ấn tượng trên giấy, nhưng liệu có đủ sức làm lung lay sự thận trọng của các nhà lãnh đạo những nước này hay không? Ngày 15 tháng 4, phát ngôn viên Bạch Cung Kalorin Leavitt tiết lộ rằng đã có hơn 15 quốc gia đề xuất hỏa thuận thuế quan với Mỹ. Các đề xuất này đều đang được xem xét tích cực. Điều này cho thấy cánh cửa Hoa Kỳ vẫn luôn hấp dẫn đối với bất cứ quốc gia nào. Các nước ASEAN, dù nhận tiền từ Trung Quốc, thì vẫn đặt ưu tiên vào việc đàm phán với Mỹ. Tổng thống Trump từng bóng gió nói rằng quả bóng nằm trong tay Trung Quốc, nhưng Hoa Kỳ không nhất thiết phải đạt thỏa thuận với Bắc Kinh, bởi các nước khác đang xếp hàng để làm việc với Washington. Trong bối cảnh này, những khoản trị xa xỉ của ông Tập giống như một canh bạc đắt đỏ, nhưng kết quả là gì thì e rằng là khá mong manh. Trong những ngày qua, ông Tập Cận Bình thường xuyên nhắc đến cộng đồng trung vận mệnh như một lời kêu gọi các nước ASEAN cùng xây dựng tương lai với Trung Quốc. Theo Tân Hoa Xã, trong chuyến công du lần này, ông Tập kêu gọi Việt Nam phản đối bắt nạt đơn phương để duy trì hệ thống thương mại tự do toàn cầu. Nhưng báo cáo trên các kênh truyền thông của Việt Nam lại phớt lờ lời kêu gọi trên, mà chỉ tập trung vào mối quan hệ song phương và hợp tác khu vực. Các thỏa thuận ký kết trong chuyến đi lần này, như dự án đường sắt ở Việt Nam hay Hiệp định Thương mại ở Malaysia, chủ yếu tập trung vào cơ sở hạ tầng và thương mại. Các thỏa thuận ấy dù mang lại lợi ích trước mắt, nhưng cũng tiêm mẩn những rủi rò khó lường. Các công trình xây dựng của Trung Quốc vốn được gọi là những công trình đậu phụ. Gần đây nhất, sau trận động đất Myanmar hồi tháng 3, tòa nhà do Công ty Trung Quốc xây dựng tại Bangkok là tòa nhà duy nhất tại Thái Lan bị sụp đổ. Các dự án vành đai và con đường BRI cũng đầy tai tiếng là các bẫy nợ đối với bất cứ quốc gia nào. Dù ông Tập Cận Bình muốn dùng tiền để vẽ lên bức tranh một Trung Quốc hào phóng, nhưng ngoại giới lại chỉ thấy một con rồng đang cố che giấu bóng vuốt. Có lẽ họ sẽ vui vẻ nhận tiền khi Bắc Kinh chia củ cà rốt, nhưng chưa chắc họ đã sẵn sàng bán rẻ lợi ích quốc gia mình, nhất là khi những cặp mắt từ Washington vẫn đang theo dõi mọi động thái từ ba quốc gia này. Vâng thưa quý vị, tiền có thể mua được sự chú ý nhưng không mua được sự tôn trọng, có thể mua được sự hợp tác nhưng không mua được lòng trung thành. Thế giới không phải là cái chợ, và lòng trung thành lại càng không phải là món hàng. Những khoản chi xa xỉ sẽ chỉ làm tăng thêm sự nghi ngờ về tham vọng của Bắc Kinh, thay vì xây dựng niềm tin. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trên chiếc xe bọc thép lướt qua đường phố Hà Nội, tới Kuala Lumpur, rồi lại đến Phnom Penh, ký những hợp đồng tỷ đô với từng nơi ông đặt chân đến. Nhưng trong ván cờ địa chính trị, tiền không phải là quân vua, tình hữu nghị không đến từ tiền mà đến từ lòng tin. Việt Nam, Campuchia và Malaysia đã nhận được lời mời gọi béo bở từ Bắc Kinh. Liệu ba nước này sẽ mạo hiểm đặt niềm tin vào Trung Quốc, dứt khoát chọn một phe hay tìm cách cân bằng giữa hai siêu cường? Quý vị nghĩ sao? Hãy cho chúng tôi biết ý kiến của mình trong phần bình luận bên dưới. Còn bây giờ thì chương trình ngày hôm nay của chúng tôi cũng xin phép được tạm dừng. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại!