THỰC HƯ CÁO BUỘC ISRAEL PHẠM TỘI DIỆT CHỦNG Ở GAZA, TRUYỀN THÔNG ĐÃ VÙI DẬP DO THÁI THẾ NÀO?

Chào mừng quý vị trở lại với chương trình Tôi là Lê Minh. Thưa quý vị, hôm nay chúng ta sẽ bàn đến câu chuyện về Trung Đông, câu chuyện liên quan đến Israel. Ngày 16 tháng 9 vừa rồi thì cùng lúc xảy ra một loạt sự kiện về Trung Đông. Một là việc quân đội Israel họ phát động một chiến dịch nhằm phá hủy cơ sở hạ tầng của Hamas tại thành phố Gaza và kêu gọi người dân sơ tán về Việt Nam. Hai, đó là một ủy ban của Liên Hợp Quốc công bố báo cáo kết luận rằng các hành động của Israel Cái tuyên bố này thì đã nhanh chóng bị Israel bác bỏ rồi. Và như quý vị đã thấy, Trung Đông lại đang nóng dực lên trên mặt trận súng đạn, nhưng mà ở một mặt trận khác thì khói lửa cũng gây cơm không kém, thậm chí có thể dẫn dắt cảm xúc của người dân thế giới nói chung trước những gì đang diễn ra tại khu vực. Vâng, đó chính là mặt trận truyền thông. Giờ thì chúng ta hãy làm một bài test nhỏ. Xin mời quý vị nhìn vào những dòng tít sau liên quan đến sự kiện Israel đưa quân vào thành phố Gaza. Israel phát động cổ tấn công trên bộ vào thành phố Gaza. Israel tuyên bố Gaza đang bốc cháy khi phát động cổ tấn công trên bộ. Lực lượng bộ binh Israel tiến vào thành phố Gaza, gieo rắc hỗn loạn. Còn đây là một số tiêu đề báo liên quan đến việc một ủy ban của Liên Hợp Quốc công bố báo cáo phát hiện rằng Israel có hành vi diệt chủng tại giải Gaza. Như sau, ủy ban của Liên Hợp Quốc, Israel đang phạm tội diệt chủng ở Gaza. Cuộc điều tra của Liên Hợp Quốc phát hiện các quan chức cấp cao Israel đã kích động cuộc diệt chủng ở Gaza. Và Israel đang phạm tội diệt chủng ở Gaza, điều tra của Liên Hợp Quốc cho hay. Thế thì quý vị hãy thử dừng lại một chút và ngẫm nghĩ xem mỗi một tiêu đề đã mang lại cho quý vị suy nghĩ và cảm xúc gì. Người Á Đông xưa thì có câu nói là tiên nhập vi chủ, hậu nhập vi khách. Đây là câu nói bắt nguồn từ cái cuốn Hán Thư, một cái cuốn sử cổ của Trung Hoa. Nghĩa là cái gì tới trước thì làm chủ, còn cái gì tới sau thì làm khách. Câu này ngụ ý rằng là những thông tin, ý kiến hoặc là ấn tượng đầu tiên đi vào đầu óc nó sẽ trở thành chủ, chiếm giữ vị trí thống trị và khiến cho người ta rất khó thay đổi hay là chấp nhận những thông tin và ý kiến đến sau. Vâng, sự thật là những cái dòng tít gây cảm xúc mạnh nhất, bao gồm những từ ngữ như là gieo rắc hỗn loạn hay đặt kế vế Israel đam phạm tội diệt chủng của Gaza lên phía trước. Nó dẫn đến các nguyên nguồn tin có khuynh hương cánh tả. Trong khi đó thì những dòng tít trung tinh hơn lại đến từ các hãng thông tấn hoặc là báo chí trung dung, một cái những. Sự lựa chọn và sắp xếp vị trí ngôn từ như vậy nó cũng không hề ngẫu nhiên. Thưa hỏi, nếu đọc được những dòng tít của báo chí cánh tả trước tiên thì chúng ta có dễ bị khơi dậy cảm xúc và hình thành định kiến hay không? Đây chính là điều mà hôm nay chúng tôi muốn phân tích và bình luận. Bởi vì cuộc chiến tường thuật này nó rất giống với cách báo chí Mỹ phân cực khi mà đưa tin về Tổng thống Donald Trump và nó cũng mang ráng dấp của chiến tranh không giới hạn mà Trung Quốc họ đang áp dụng trên khắp thế giới để làm suy yếu đối thủ Hoa Kỳ. Bây giờ chúng ta hãy cùng phân tích cụ thể. Đầu tiên là phải bắt đầu từ bối cảnh, đó là nguồn cơn của cuộc chiến tại Trung Đông giữa Israel và Hamas. Để có một cái nhìn công tâm về cái chuỗi sự kiện vừa qua thì mọi hành động nó không thể bị tách rời khỏi bối cảnh khởi nguồn của nó. Cuộc xung đột Israel-Hamas tồn tại từ lâu nhưng đã bùng lên dữ dội từ cuộc tấn công ngày 7 tháng 10 năm 2003 của Hamas vào miền Nam Israel, khiến 1.219 người thiệt mạng, phần lớn là dân thường. Trong số 251 con tim bị bắt thì 47 người vẫn bị giam giữ tại Gaza với khoảng 20 người được tin là còn sống. Kể từ đó thì Israel đã đáp trả với chiến dịch quân sự quy mô lớn tại giải Gaza. Đây là điểm mà các số liệu bắt đầu trở nên phức tạp và gây tranh cãi. Số liệu của cơ quan y tế Gaza thì cho biết đến nay có khoảng 65.000 người đã thiệt mạng. Tuy nhiên cần lưu ý rằng là cơ quan y tế Gaza là một tổ chức nhà nước do Hamas lãnh đạo và điều hành khu vực giải Gaza. Và điều đó đã dẫn đến những nghi vấn từ phía Israel và các bên khác về tính độc lập và khách quan của các con số và báo cáo thương vong do cơ quan này đưa ra. Việc thống kê nói chung là rất khó chính xác tuyệt đối do điều kiện chiến tranh và các bên họ đều có động cơ chính trị để mà thổi phòng hoặc là giảm thiểu số liệu. Theo quân đội Israel và một số nguồn tin phương Tây thì số chiến binh Hamas thiệt mạng ở Gaza ước tính là 20.000 người. Nếu con số 65.000 người thiệt mạng là thật thì số lượng chiến binh Hamas chiếm khoảng một phần ba. Phần lớn còn lại là dân thường bị thiệt hại trực tiếp do giao tranh hoặc là gián tiếp do điều kiện sống khó khăn như là đói ăn, thiếu thuốc men hay là hạ tầng hưởng. Trong chiến dịch ngày 16 tháng 9 vừa qua thì Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Yisrael Katz đã cho biết trên X rằng lực lượng phòng vệ Israel IDF đang dùng nắm đấm sắt để tấn công vào cơ sở hạ tầng khủng bố. Các binh sĩ IDF đang chiến đấu dũng cảm để tạo điều kiện cho việc giải thoát các con tin và đánh bại Hamas. Chúng tôi sẽ không nương tay và sẽ không lười bước cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ. Quả thực đó là một lập trường cực kỳ cứng rắn của Israel mà ta đã thấy kể từ đầu cuộc chiến đến giờ. Và để hiểu được lập trường này ta cần nhớ rằng Hoa Kỳ đã chính thức xác định Hamas là một tổ chức khủng bố nước ngoài từ năm 1997. Nguyên nhân chính là do Hamas đã thực hiện các hành vi khủng bố bạo lực, đặc biệt là các vụ đánh bom tự sát nhắm vào dân thường Israel trong suốt những năm 90, giết chết và làm bị thương hàng trăm người, bao gồm cả công dân Mỹ. Các cuộc tấn công của Hamas nhằm phá hoại tiến trình hòa bình và tạo ra thế trận vũ trang thay vì giải pháp ngoại giao. Và đây cũng là cơ sở pháp lý và chính trị để mà Washington không công nhận tính hợp pháp của Hamas. Mỹ coi việc chống lại Hamas và bảo vệ Israel là một phần trong chiến lược an ninh và quan hệ đồng minh lâu dài của mình tại Trung Đông. Từ cái bối cảnh trên, một trong những vấn đề gai góc nhất về mặt chiến thuật và đạo đức nó đã nảy sinh, đó là làm thế nào để tiêu diệt một tổ chức khủng bố hoạt động dày đặc trong một khu đô thị mà không gây ra thảm họa nhân đạo. Và đây chính là một câu hỏi gần như là không có cái lời giải đáp nào trọn vẹn cả. Thì chúng ta nhận ra được cái khó của Israel. Cái khó của họ đó là cuộc chiến khủng bố, chống khủng bố trong đô thị. IDF đã nhiều lần cung cấp các bằng chứng và lập luận chứng minh rằng họ đang nhắm vào các mục tiêu quân sự hợp pháp và cáo buộc Hamas sử dụng dân thường làm lá chắn sống bằng cách đặt các cơ sở quân sự, kho vũ khí và điểm phóng rocket ở trong hoặc là gần các khu dân cư. Có nhiều báo cáo cũng chỉ ra rằng là Hamas thường xuyên sử dụng chiến thuật lá chắn sống để mà khai thác những giới hạn của Israel, đồng thời dùng cái vấn đề này để cáo buộc Israel vi phạm luật chiến tranh. Tuy nhiên, tính phức tạp của cuộc chiến nó thể hiện ở chỗ là, cũng có báo cáo điều tra độc lập từ các tổ chức nhân quyền và hãng thông tấn như là AP hay New York Times. Họ đặt câu hỏi về việc liệu IDF có dùng các chiến thuật buộc dân thường làm lá chắn sống trong một số tình huống nhất định hay không. Và đối mặt với cái tình thế lưỡng nan này thì lực lượng phòng vệ Israel trong các chiến dịch quân sự tại Gaza thường áp dụng nhiều biện pháp nhằm giảm thiểu thương vong cho dân thường, bao gồm cái chiến dịch roof knocking, tức là gõ cửa nóc nhà. Đó là thả một quả đạn nhỏ không gây nổ lên mái nhà để cảnh báo người dân chuẩn bị sơ tán trước khi mà tiến hành khống kích thật sự. Rồi là giải truyền đơn khuyến cáo dân thường rơi khỏi khu vực có mục tiêu thấn công. Hay là gọi điện thoại trực tiếp, nhắn tin hoặc gửi tin nhắn cảnh báo cư dân ở các khu vực nguy hiểm để họ di chuyển đến nơi an toàn. Hoặc là tạo hành lang nhân đạo cho phép thả hàng cứu trợ từ trên không, mở các hành lang sơ tán tạm thời tại thành phố Gaza để mà người dân di chuyển về phía nam tránh chiến sự. Những biện pháp này thì cho thấy Israel đã có nỗ lực để nhằm làm giảm thiếu thương vong, và họ vẫn đang cố gắng hành động có đạo đức trong một tình huống bất khả kháng. Tuy nhiên, thương vong dân sự nó vẫn ở mức cao, do đó nó gây ra nhiều tranh cãi và bị nhiều tổ chức nhân quyền lên án. Mà chúng ta cũng cần biết rằng cái giải đất Gaza chật hẹp đó nó có đến hơn 2 triệu người, một cái mật độ dân số quá dày đặc. Như vậy thì người ta có cái câu là ném chuột thì sợ vỡ lỏ quý. Tấn công Hamas thì chắc chắn là sẽ khiến cho dân thường phải chịu nạn chung rồi. Cái mật độ nó quá dày trong khi Hamas lại lẩn trốn trong dân gian, trong người dân như vậy. Ở đây chúng ta có thể cũng dùng một cái phép loại suy để mà hình dung tình hình thế này. Có tương tự, nó tương tự như là cái việc cảnh sát đối mặt với một cái kẻ cướp ngân hàng đang bắt giữ con tin vậy. Cảnh sát buộc phải hành động để mà vô hiệu hóa kẻ cướp và rủi ro đáng tiếc có thể sẽ xảy ra cho con tin. Nhưng trách nhiệm pháp lý và đạo đức cuối cùng thì thuộc về kẻ đã bắt giữ con tin. Chính vì cuộc chiến thực địa phức tạp và đầy dãy cạm bẫy đạo đức như vậy, cho nên mặt trật định hình nhận thức của công chúng nó lại càng trở nên quan trọng hơn. Và như quý vị cũng đã thấy đó là, Israel thì họ có lợi thế về công nghệ, tình báo và hỏa lực so với Hamas, Houthi hay nói chung là cái trục kháng chiến mà Iran họ đã dựng lên ở Trung Đông. Nhưng theo một góc nhìn khác của chúng tôi, thì vấn đề chính mà Israel phải đối phó nó không nằm trên mặt trận súng đạn, mà là mặt trận truyền thông, tuyên truyền với Liên Hợp Quốc, truyền thông cánh tả phương Tây và chính trị ở châu Âu. Truyền thông được ví như là quyền lực thứ tư trong hệ thống chính trị, bên cạnh ba nhánh quyền lực truyền thống là hành pháp, lập pháp và tư pháp. Đây là một quyền lực mềm với vai trò giám sát, kiểm soát và bảo vệ sự minh bạch của các cơ quan nhà nước và các tổ chức quyền lực. Đưa tin trung dung, tường thuật công bằng, nghĩa là gì? Là sẽ không bao giờ đưa tin về một cuộc chiến mà không nhắc lại bối cảnh khởi nguồn để khán giả có cái nhịp toàn diện đúng đắn. Sẽ trình bày phản ứng và thái độ của các bên liên quan, để xem là người xem họ nhận thức được cái sự phức tạp và đa chiều của vấn đề. Hay là đưa thông tin tới khán giả như một cái việc là đưa một công nước lọc, không thêm thắt, phóng đại hoặc là giảm thiểu. Cốt là để khán giả tự hình thành nhận định dựa trên thông tin đầy đủ, không bị dẫn dắt bởi góc nhìn thiên kiến hay tuyên truyền. Nhưng mà một khi truyền thông đã bị vũ khí hóa thì sao? Hãy xem cách mà Liên Hợp Quốc, truyền thông cánh tả phương Tây và chính trị gia châu Âu đưa tin hoặc là nói về Israel gửi nhé. Thế thì cùng cái ngày mà Israel phát động cuộc tấn công trên bộ vào Gaza vào hôm 16 tháng 9, thì một cái nhóm chuyên gia do Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, ủy nhiệm cũng công bố một báo cáo kết luận rằng Israel đang phạm tội diệt chủng tại Gaza. Kết luận này nó càng đầy mâu thuẫn căng thẳng lên cao. Trong báo cáo, Ủy ban điều tra quốc tế lộc lập của Liên Hợp Quốc về lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, còn gọi tắt là Ủy ban COI, đã nói rằng họ đã phát hiện ra các nhà chức trách và lực lượng an ninh Israel hành phạm phải 4 trong số 5 hành vi diệt chủng được định nghĩa trong công ngược diệt chủng năm 1948, nhằm mục đích hủy diệt người Palestine ở Gaza. Tất nhiên là phía Israel đã ngay lập tức bác bỏ cáo buộc trên, và ông Daniel Maron, đại diện của Israel tại Liên Hợp Quốc, nói rằng báo cáo này là bóp méo và sai sự thật, và rằng Ủy ban COI đã vượt quá thẩm quyền của mình. Bộ Ngoại giao Israel thì mô tả COI là thiên vị và nói rằng Hamas mới là bên đã cố gắng diệt chủng ở Israel. Trong cuộc tấn công ngày 7 tháng 10 năm 2023. Tại Mỹ thì cái báo cáo này ngay lập tức làm bùng lên sự chia rẽ chính trị sâu sắc. Đại diện Đảng Cộng Hòa, Thượng nghị sĩ Ted Cruz đã chỉ trích báo cáo của Liên Hợp Quốc và cảnh báo rằng chính phủ của ông Trump sẵn có các công cụ để trừng phạt những người đứng sau báo cáo này. Ông Cruz nói với Fox News rằng, thông báo mới nhất này của Liên Hợp Quốc cũng giống như bao lời vu khống và bôi nhọ bài do thái khác nhắm vào Israel, được tu ra trong lúc Israel đang đáp trả những tội ác tàn bạo và Hamas gây ra hôm 7 tháng 10 năm 2023. Và rằng Liên Hợp Quốc vừa châm ngòi trong một cuộc chiến pháp lý quốc tế chống lại Israel. Ngược lại thì đại diện Đảng Dân Chủ, Thượng nghị sĩ Bernie Sanders lại trở thành Thượng nghị sĩ Hoa Kỳ đầu tiên đồng ý với cái báo cáo của Liên Hợp Quốc rằng cuộc tấn công của Israel vào Gaza là một hành vi diệt chủng, đồng thời lặp lại lời kêu gọi chấm dứt sự đồng loá của Washington trong cuộc tàn sát người dân Palestine. Trong khi đó thì Bộ Qua giao Mỹ đại diện cho lập trường chính thức của chính phủ đã lên án báo cáo của Liên Hợp Quốc là đình cao của sự đạo đức giả. Trong một tuyên bố gửi tới Fox News, một phát ngôn viên của bộ này đã khẳng định rằng ngày 7 tháng 10 năm 2023 là một sự kiện diệt chủng được thực hiện bởi một tổ chức khủng bố. Với những tham vọng diệt chủng công khai, Israel đã tham chiến để tự vệ và đã luôn thực hiện các bước để giảm thiểu thương vong dân sự. Đó không phải là tội diệt chủng. Sự lập lờ nước đôi kiểu này của Liên Hợp Quốc là một bằng chứng nữa cho thấy sự phá sản về mặt đạo đức của họ. Ngoài những phản ứng chính trị, các chuyên gia pháp lý cũng đã chỉ ra những vấn đề nghiêm trọng trong chính cái bản báo cáo. Luật sư Anna Bejewski, hiện là giám đốc Viện Thu Rô về Nhân quyền và Diệt chủng Holocaust, đã nói với Fox News rằng tủy ban COI cũng từng bị cáo buộc cố tình bỏ sót hoặc là che giấu những sự thật quan trọng. Trong báo cáo cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng ở Gaza, thì Liên Hợp Quốc đã cố gắng biện minh hoặc là tìm lý do cho cuộc tấn công khủng bố của Hamas ngày 7 tháng 10, thay vì lên án hành động đó là một tội ác. Báo cáo lại diễn giải nó như một phản ứng có thể hiểu được và là kết quả của những sai trái chức đó của Israel. Và theo bà Bejewski, thì cách lập luận này nó rất nguy hiểm, bởi vì nó ngụ ý rằng tội ác của Hamas là có thể thông cảm được, là một hệ quả tất yếu và từ đó làm giảm nhẹ trách nhiệm của Hamas. Và bà Bejewski còn chỉ ra rằng trong khi báo cáo đưa ra rất nhiều yêu cầu và khuyến nghị buộc Israel phải thực hiện, nó lại hoàn toàn im lặng và không đưa ra bất kỳ yêu cầu hay là khuyến nghị nào đối với Hamas, ví như là yêu cầu Hamas phải giải tán, hạ vũ khí, trả tự do cho con tin, v.v. Điều này tạo ra một sự mất cân bằng, trong đó toàn bộ trách nhiệm dường như bị đổ dồn lên Israel, còn Hamas thì không. Và theo bà Bejewski, báo cáo của Liên Hợp Quốc không phải là một tài liệu pháp lý khách quan, mà là một công cụ chính trị được viết với định kiến sẵn có nhằm lên án Israel. Và sự thiên vị trong báo cáo của Ủy ban COI nó không phải là một sự cố cá biệt, mà thực sự nói với quý vị đó là nó phản ánh những vấn đề mang tính hệ thống đã tồn tại từ lâu bên trong chính tổ chức Liên Hợp Quốc này. Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thì có 193 thành viên, trong đó khối các quốc gia Hồi giáo và không liên kết chiếm đa số cho nên các nghị quyết lên án Israel thường được thông qua rất dễ dàng. Nhưng đại hội đồng Liên Hợp Quốc chỉ có vai trò chủ yếu là diễn đàn thảo luận và bày tỏ quan điểm, chứ không có quyền cưỡng chế như là hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc. Nhiều nghị quyết do đại hội đồng thông qua mang tính biểu tượng thường phản ánh xu hướng chính trị của đa số thành viên hơn là cái sự cân bằng hay là trung lập. Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc thì gồm 15 thành viên, nhưng chỉ 5 thành viên thường trực có quyền phủ quyết, bao gồm Anh, Mỹ, Nga, Pháp và Trung Quốc. Nếu có một trong 5 thành viên thường trực dùng quyền phủ quyết, thì dù 14 thành viên còn lại đồng ý, nghị quyết đó cũng không được thông qua và không hiệu lực. Cái cơ chế của hội đồng bảo an là thế. Ví như vào ngày 18 tháng 9 vừa qua thì 14 thành viên của hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc đã ủng hộ nghị quyết kêu gọi ngừng bắn ở giải Gaza, nhưng Mỹ đã dùng quyền phủ quyết và bảo vệ đồng ý Israel khỏi áp lực ngoại giao đáng kể. Cho nên nó rất là bế tắc ở chỗ đó. Bà Morgan Ortagus, cô vân chính sách cấp cao của Mỹ, cho biết phái đoàn Mỹ dùng quyền phủ quyết để mà ngăn chặn nghị quyết, do văn bản đó không lên án phong trò Hamas của Palestine hay thừa nhận quyền tự vệ của Israel. Đầu thời, nghị quyết đó còn hợp phạm hóa một cách sai trái những câu chuyện sai sự thật theo hướng có lợi cho Hamas. Tại đây, cũng cần làm rõ một điểm rằng các nhân viên hay là cơ quan điều tra của Liên Hợp Quốc có thể báo cáo, thu thập bằng chứng và kết luận về hành vi vi phạm, nhưng không có quyền định tội pháp lý bất kỳ một cá nhân hay tổ chức nào. Theo luật quốc tế thì quyền chính thức xác định một hành vi là diệt chủng có thuộc về các cơ quan tư pháp có thẩm quyền như là Tòa án Hình sự Quốc tế ICC hoặc là Tòa án Công lý Quốc tế ICG. Tuy nhiên, ngay lập tức các kênh truyền thông cánh tả ở Mỹ và châu Âu đã trích dẫn báo cáo của Liên Hợp Quốc và đưa tin bằng cách đặt ngay lời buộc tội lên vé đầu của tiết chính như là những gì chúng ta đã đọc ở phần đầu. Đây là một kỹ thuật có thể dẫn dắt nhận thức của độc giả. Một cá nhân hay tổ chức sẽ luôn vô tội cho đến khi mà bị Tòa án kết tội. Thế nhưng trong rất nhiều trường hợp, khi mà Tòa án còn chưa kịp xét xử thì họ đã bị phán quyết trên truyền thông vẫn rồi. Và đó chính là cái điểm nghịch lý ở đây. Thưa quý vị, bây giờ thì ta nói đến truyền thông cánh tả phương Tây. Ngôn từ nó có sức mạnh không tưởng. Và cách truyền thông đóng khung một cái sự kiện nó có thể thay đổi hoàn toàn cách chúng ta cảm nhận về nó. Về cái báo cáo mà Liên Hợp Quốc họ cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza thì nhiều kênh truyền thông thiên tả như là New Times, tạp chí Times, NPR hay The Guardian đều đưa tin với cái tiêu đề là Israel đang phạm tội diệt chủng ở Gaza. Điều tra của Liên Hợp Quốc cho hay. Về mặt kỹ thuật thì cái cách viết này nó không sai. Là một cấu trúc viết tin tức rất chuẩn trong báo chí phương Tây. Tuy nhiên nó có thể bị lợi dụng để mà dẫn dắt dư luận, gây hiểu nhầm hoặc là tạo thiên lệch trong cảm nhận của công chúng. Và như chúng ta đã nói trước đó, tiên nhập vì chủ, hậu nhập vì khách, nó là như vậy. Khi một hãng tin lớn đăng một tiết báo, thì bản thân cái tiết báo đó đã mang một cái sức nặng và uy tín nhất định rồi. Việc đặt một lời cáo buộc nghiêm trọng lên trước làm tiết, dù có ghi nguồn thì vẫn vô tình tạo cho nó một cái lớp vỏ bọc rằng đó là một sự thật đã được kiểm chứng trong tâm trí của những người đọc liết qua. Ngoài ra, một cái tiết báo có không gian giới hạn, nó không thể ngay lập tức cho người ta biết rằng là phía Israel đã phản bác kinh liệt như thế nào, hay là ủy ban đưa ra báo cáo này có lịch sử bị cáo buộc là thiên vị hay không. Ở đầu bên kia thì Breitbart News, một trang cực hữu cũng trích lời Liên Hợp Quốc nhưng mà đặt nguồn lên trước. Ủy ban của Liên Hợp Quốc, Israel đang phạm tội diệt chủng Gaza. Còn hãng thông tấn được cho là trung lập Reuters của anh đã làm đúng chức năng tường thuật của báo chí khi viết tiết trên như sau. Cuộc điều tra của Liên Hợp Quốc phát hiện các quan chức cấp cao của Israel đã kích động cuộc diệt chủng ở Gaza và tiết phụ là Israel gọi những cáo buộc này là một sự vô khống đáng hổ thẹt. Tương tự với sự kiện Israel phát động chiến dịch vào thành phố Gaza vào ngày 16 tháng 9, tờ The New York Times, một trong những tờ báo hàng đầu nước Mỹ có xu hướng thiên tả đã đưa tin với dòng tiết là lực lượng bộ binh Israel tiến vào thành phố Gaza gieo rắc hỗn loạn. Thay vì thuần túy tường thuật, họ đã thêm cái cụm từ gieo rắc hỗn loạn. Đây là mối cách dẫn dắt cảm xúc của khán giả. Và xin lưu ý rằng đây là một bài tường thuật, không được gắn thẻ bài phân tích. Ngược lại, Fox News, kênh tin tức báo thủ hàng đầu nước Mỹ thì đưa tin với tiêu đề Israel phát động cuộc tấn công trên bộ vào thành phố Gaza. Đây là một dòng tiết chuẩn mực trong đưa tin tường thuật. Reuters cũng đã làm đúng chức năng thì trích dẫn lời của hai phía. Tiết chính là Israel tuyên bố Gaza đang bốc cháy khi phát động cuộc tấn công trên bộ. Và tiếp phụ, người Palestine mô tả đây là cuộc oanh tàng dữ dội nhất họ phải hứng chịu trong hai năm chiến tranh. Bên cạnh ngôn từ thì hình ảnh nó cũng là một cái vũ khí rất mạnh trên mặt trận truyền thông. Một cái tòa nhà xung đổ ở Gaza hay là hình ảnh một cái đứa trẻ bị thương bất kể nguyên nhân là vì sao, nó cũng có sức tác động thị giác mạnh mẽ hơn nhiều so với việc giải thích rằng tòa nhà đó là một trung tâm chỉ huy của Hamas. Cuộc chiến nó cũng tạo ra một kịch lý. Bên mạnh hơn về quân sự thường trông có vẻ ác hơn trên truyền thông, đảo ngược cái câu chuyện David và Goliath truyền thống. Cái câu chuyện kinh điển này nó ăn sâu vào tiềm thức của văn hóa phương Tây và cả thế giới nữa. David là một đứa cậu bé chăn cửu, nhỏ bé, yếu thế, chỉ có một chiếc ná bắn đá, tượng trưng cho chính nghĩa, sự dũng cảm và là phe yếu thôi. Còn Goliath là một gã khổng lồ, được trang bị vũ khí tận răng, to lớn, mạnh mẽ, tượng trưng cho kẻ áp bức, bạo tàn, sử dụng sức mạnh để mà đè bẹp kẻ khác. Trong lịch sử thì Israel thường được xem là David, một quốc gia nhỏ bé bị bao quanh bởi các quốc gia Ả Rập thù địch, tức là những gã khổng lồ Goliath. Nhưng mà hiện giờ thì đặc biệt là trong cái cuộc xung đột bất đối xứng giữa Israel và Hamas thì hình ảnh nó đã đảo ngược lại, Israel lại trở thành gã Goliath, còn Hamas thì trở thành David. Israel xuất hiện với xe tăng Mekkava hiện đại, máy bay chiến đấu F-16 gầm rú, binh lính được trang bị đầy đủ, các vụ nổ lớn từ các cuộc không kích chính xác, các tòa nhà sụp đổ thành đống đổ nát. Và về mặt hình ảnh thì đây chính là Goliath, thể hiện sức mạnh áp đảo, sự hủy diệt trên quy mô lớn. Hamas thì cũng có kho vũ khí đa dạng, nhưng họ có hình ảnh thường dân Palestine, một đứa trẻ khóc trong đống đổ nát, một người mẹ gao thét vì mất con, các bệnh viện quá tải, v.v. Về mặt hình ảnh thì đây chính là David, nó gợi nên sự yêu đuối, sự đau khổ và vai trò nạn nhân. Khi Israel tấn công thì họ dùng vũ khí công nghệ cao, gây ra thiệt hại hữu hình và có thể quay phim chu bảnh được. Còn khi Hamas tấn công thì họ thường bắn tên lửa từ các khu dân cư, đặt trung tâm chỉ huy dưới bệnh viện hoặc trường học, và các chiến binh của họ thì không mặc quân phục, hành động quân sự của họ thường vô hình trước ống kính truyền thông. Khi này thì cái logic cảm tính thắng thế trước logic lý tính. Một bức ảnh, em bé bị thương ở Gaza, nó sẽ ngay lập tức gây ra một cái phản ứng cảm xúc mạnh mẽ từ người xem trên khắp thế giới. Và cảm xúc đó nó là sự thương cảm dành cho nạn nhân và sự giận dữ dành cho những kẻ đã gây ra cái hình ảnh đó. Còn những lời giải thích lý tính của quân đội Israel như là chúng tôi đã tấn công một trung tâm chỉ huy của Hamas nằm trong tòa nhà đó hoặc là chúng tôi đã cảnh báo trước để mà dân thường sơ tán nó đã trở nên yếu ớt và không thể cạnh tranh được với sức mạnh cảm xúc của hình ảnh. Còn người ta mà thương là những hình ảnh mà giàu cảm xúc nó sẽ tác động đến công chúng truyền thông rất là lớn. Chưa kể là truyền thông nó lại còn làm cho những hình ảnh đó nó ấn tượng hơn nữa bằng cái thủ thuật của mình. Do đó có thể nói rằng trong thời đại truyền thông hình ảnh khi mà báo chí đã dần mất đi sự trung dung thì thiện ác, đúng sai, chính diện hay phản diện nó đều có thể bị đảo ngược chỉ trong trước mắt thôi. Và thưa quý vị, nếu truyền thông định hình dư luận thì dư luận cũng lại gây áp lực lên các chính trị già. Tại châu Âu thì ta thấy cái áp lực này nó đặc biệt phức tạp do các yếu tố chính trị nội bộ. Nhiều quốc gia châu Âu như là Pháp, Anh hay Đức v.v có một bộ phận dân số Hồi giáo ngày càng lớn và có sức ảnh hưởng đáng kể về mặt xã hội và chính trị. Các chính trị già ở đây vì lo ngại mất phiếu bầu hoặc gây ra bất ổn xã hội cho nên cũng thường có xu hướng đưa ra những tuyên bố chỉ trích Israel để mà xoa dịu nhóm cử tri này. Theo Viện Ngân cứu Pew, cộng đồng người Hồi giáo tại Anh, Pháp, Đức hiện chiếm khoảng 6-8% tổng dân số với tỷ lệ tương đối cao trong nhóm cử tri trẻ tuổi. Cụ thể ở Pháp, dân số theo đạo Hồi ước tính là khoảng 5,7 triệu người, chiếm khoảng 8% tổng dân số. Pháp là nước có cộng đồng Hồi giáo lớn nhất châu Âu hiện nay. Ở Đức thì dân số Hồi giáo có hơn 5 triệu người, nó chiếm khoảng 7% dân số. Còn ở Anh thì số người theo đạo Hồi ước tính là hơn 4 triệu người, cũng chiếm tới 6,3% dân số. Đây đều là những con số rất lớn, bởi vì quy mô dân số của các nước này là nó cũng không nhiều. Và tỷ lệ người Hồi giáo dự kiến nó sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới ở các nước này. Nguyên nhân là do di cư và cái tỷ lệ sinh cao hơn so với dân số bản địa. Cái trang Hyphen Online, một nền tảng truyền thông hàng đầu về đời sống của người Hồi giáo tại Anh và châu Âu, họ đã đăng bài viết vào tháng 6 năm ngoái, khi các cử tri trên khắp châu Âu đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử nghị viện châu Âu. Theo đó, nhiều cử tri Hồi giáo đã vỡ mộng với các đảng dòng chính vì lập trường ủ hộ Israel của họ tại Gaza, và chuyển sang bỏ phiếu cho các đảng nhỏ hơn. Bên cạnh đó, sự do dự của các chính phủ châu Âu trong việc ủng hộ hay là phản đối Israel nó cũng xuất phát từ nỗi lo ngại bị trả đũa bởi các phần tử Hồi giáo cực đoan ngay trên lãnh thổ của họ. Cuộc xúc đột Israel-Palestine, Israel-Hamas nó là một cái vấn đề nhạy cảm và gây xúc động mạnh trong cộng đồng này. Một chính sách bị cho là nghiêng với Israel, nó sẽ ngay lập tức gây ra các cuộc biểu tình quy mô lớn, bạo loạn và làm gia tăng căng thẳng ở xã hội, chia rẽ sát tộc và thôn giáo. Ví dụ là vụ tấn công khủng bố bằng dao tại Mournhouse, Pháp, tháng 2 năm 2005, khiến một người thiệt mạng và nhiều cảnh sát bị thương. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gọi đây là hành động khủng bố Hồi giáo và cam kết trục xuất các phần tử nguy hiểm. Sự việc tại Mournhouse của Pháp đã diễn ra trong bối cảnh tại châu Âu đã xảy ra hàng loạt vụ tấn công trong hơn một năm rưỡi vừa qua, và đặc biệt là tại Đức. Hay là sau khi Hamas đột kích vào lãnh thổ Israel trong sự kiện ngày 7 tháng 10, và Israel có dấu hiệu mở chiếc riêng trên bộ vào giải Gaza để bắn áp trả, Pháp đã xảy ra vụ đâm dao tại trường học ở thị trấn Aras, khiến một giáo viên thiệt mạng và hai người bị thương. Khi đó, Pháp đã nâng báo động an ninh lên cấp cao nhất và Bộ trưởng Bộ Nội vụ Pháp đã nhận định vụ này có khả năng liên quan đến những diễn biến tại Trung Đông. Vụ đâm dao tại thị trấn Aras diễn ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng tại Pháp, nơi có cộng đồng Do Thái và Hồi giáo lớn sinh sống. Cộng đồng Hồi giáo tại Pháp đã mở nhiều cuộc biểu tình nhằm bày tỏ sự ủng hộ Palestine và phản đối Israel mở chiến dịch quân sự ở giải Gaza. Khi đó, Pháp đã cấm những cuộc biểu tình ủng hộ Palestine vì lo ngại yếu tố cực đoan và lập trường ủng hộ chủ trương bạo lực của Hamas. Tuy nhiên, hàng trăm người ủng hộ Palestine vẫn biểu tình ở thủ đô Paris và nhiều thành phố Pháp vào ngày 12 tháng 10, buộc cảnh sát phải dùng hơi cay và vòi rồng để giải tán. Và đối mặt với những áp lực kép từ cả láo phiếu và an ninh nội địa, không có gì ngạc nhiên khi mà lập trường ngoại giao của các nước lớn tại châu Âu lại trở nên rất thận trọng. Điều này được thể hiện rõ qua tuyên bố chung của ba ngoại trưởng Đức, Anh và Pháp ngày 12 tháng 9 vừa qua, kêu gọi Israel ngừng chiến dịch quân sự, đồng thời lên án vụ tấn công của Israel tại Qatar là vi phạm chủ quyền và có nguy cơ làm leo thang căng thẳng. Đó là bức tranh mà chúng ta thấy Israel-Hamas cuộc chiến về mặt truyền thông. Có vẻ như là Israel đang núng thế hơn. Và khi mà chúng ta nhìn lại các mặt trận mà chúng ta vừa phân tích đấy, từ những cái cáo buộc của Liên Hợp Quốc, sự thiên vị của truyền thông, cho đến áp lực chính trị ở châu Âu, thì tất cả nó dường như là những mảnh ghép của một cái chiến lược lớn hơn. Một cuộc chiến được tiến hành không chỉ bằng bom đạn, mà còn bằng ngôn từ và nhận thức. Truyền thông thì nó có khả năng giám sát và địa hình quyền lực, nhưng mà khi quyền lực này nó bị lạm dụng, thì nó sẽ trở thành công cụ tấn công. Không khó để nhận ra sự tương đồng giữa cách truyền thông cánh tả và rằng chính họ công kích Tổng thống Trump Điểm chung là sử dụng ngôn từ mang tính định kiến, cắt xén bỡi cảnh, tập trung vào cảm xúc thay vì sự kiện. Và nhìn ở một cái tầm mức chiến lược cao hơn, cái việc thao túng truyền thông, sử dụng các tổ chức quốc tế, chiến tranh pháp lý và gây ảnh hưởng lên giới tinh hoa của phương Tây là những chiến thuật cốt lõi trong học thiết chiến tranh không giới hạn mà Trung Quốc đã dùng để đối phó với Hoa Kỳ. Nó không có gì khác nhau cả. Có thể thấy một sự tương đồng trong cách mà các lực lượng chống Israel họ đang áp dụng với Trung Quốc. Sự tương đồng giữa họ và Trung Quốc. Có một cái lối tư duy tương tự để làm suy yếu tính chiến tranh của Israel trên trường quốc tế. Đây không còn là cuộc chiến của súng đạn đơn thuần mà là một cuộc chiến toàn diện trên mọi mặt trận, trong đó mặt trận thông tin và nhận thức nó đóng vai trò quyết định. Ta biết là Trung Đông nó chưa bao giờ thôi tiếng súng. Nó là một cái khu vực mà vô cùng nhạy cảm. Và chính vì nó nhạy cảm như vậy cho nên là kể cả một trang tin, một dòng tin, một cái tiết báo nó cũng khiến tình hình khu vực nó bị khuấy đảo mạnh mẽ. Israel bây giờ họ đang tấn công vào thành phố Gaza và đang hoàn tất những cái bước cuối cùng để mà có thể loại bỏ hoàn toàn Hamas và cứu những con tin mà bị bắt trong cái sự kiện ngày 7 tháng 10. Nhưng song song với cái mặt trận mà rất cam co như vậy thì họ còn phải đối mặt với cái sự chế áp có thể gọi là như vậy từ các cái mặt trận khác. Vừa rồi thì một loạt quốc gia châu Âu cũng công nhận Palestine và đề ra cái giải pháp hai nhà nước. Cho nên phân tích về lịch sử và ngọn nguồn như vậy thì chúng ta mới hiểu được rằng là tại sao các nước châu Âu họ lại ủng hộ cái giải pháp hai nhà nước. Và mới đây là Ngoại trưởng Anh cũng đã cảnh báo Israel là không được sáp nhập một số khu vực bờ Tây để mà trả đũa việc Anh công nhận nhà nước Palestine. Anh là một đồng minh với Mỹ như vậy. Nhưng mà trong vấn đề Israel là họ cũng phải công nhận nhà nước Palestine bởi vì đơn giản cái dân số theo đạo hồi của Anh nó rất là lớn. Họ không dạy gì để mà chọc giận vài triệu người như vậy cả, đúng không ạ? Mới đây thì Anh, Canada, Úc và Bồ Đào Nha ngày 21 tháng 9 họ đã tuyên bố công nhận nhà nước Palestine và thúc đẩy cái giải pháp hai nhà nước. Pháp và năm nước khác dự kiến sẽ đưa ra một cái động thái tương tự trong cuộc hộp đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Và Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã bình luận rằng việc các nước phương Tây công nhận nhà nước Palestine nó sẽ đe dọa sự tồn vong của Israel và khẳng định là Tel Aviv sẽ tiếp tục mở rộng các khu định cư tại bờ Tây. Nói chung tình hình Trung Đông nó sẽ còn nóng bỏng trong thời gian tới. Và chúng ta sẽ cùng chờ đợi xem là Israel và Palestine, họ sẽ giải quyết câu chuyện ấn oán trăm năm này như thế nào nhé. Bây giờ thì chương trình ngày hôm nay cũng xin được phép tạm dừng. Xin mời quý vị chia sẻ quan điểm cá nhân ở phần dưới. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại.