TRUNG QUỐC VÀ MỸ GIẰNG CO INDONESIA - MẮT XÍCH TỐI QUAN TRỌNG TRÊN BÀN CỜ LỚN CHÂU Á

Chào mừng quý vị trở lại với chuyên thức mới. Tôi là Lê Minh. Thưa quý vị, ngày 14 tháng 11 vừa rồi, Nikkei Asia đăng tải một báo cáo dưới tiêu đề rằng Pakistan đã cho Indonesia thấy giá trị của việc mua vũ khí từ Trung Quốc. Và đây là một cái câu chuyện mà ngày hôm nay chúng ta sẽ bàn rất sâu. Trên thực tế thì Pakistan từ lâu đã là khách hàng lớn của lĩnh vực vũ khí Trung Quốc và đã cho thấy một cái mô hình tham khảo rõ ràng cho các nước mà muốn mua vũ khí không chỉ dựa vào chất lượng và còn dựa vào giá thành, hợp đồng và ít chịu áp lực chính trị từ Mỹ. Còn Indonesia thì họ đang tìm kiếm giải pháp tăng cường năng lực quốc phòng nhưng mà phải cân bằng giữa nhiều yếu tố, nào là ngân sách quốc phòng hạn chế này, áp lực địa chính trị, rồi là cả cái mong muốn giữ quyền tự chủ trong mua sắm vũ khí nữa. Và kết quả là Indo có thể xem cái việc hợp tác vũ khí với Trung Quốc là một lựa chọn chiến lược để mà tăng cường quốc phòng mà không ngay lập tức bị cuốn vào ràng buộc đồng minh của Mỹ hoặc là các cái điều kiện kèm theo khó xử. Và nếu nhìn dưới các đội chiến lược thuần tí, cái việc Indo coi hợp tác vũ khí với Trung Quốc như một lựa chọn chứ không phải là ngả hẳn về phe, là cái cách mà Jakarta cố giữ được ba thứ cùng lúc. Thứ nhất là Indo luôn theo cái đường lối đối ngoại tự chủ, không liên minh. Họ rất dị ứng với cảm giác bị kéo vào trục đồng minh của bất kỳ siêu cường nào. Kinh nghiệp lịch sử bị phương Tây cấm vận vũ khí trong thập niên 1990-2000 đã khiến Jakarta hiểu rất rõ là rất rủi ro nếu như phụ thuộc quá nhiều vào Mỹ và châu Âu. Chỉ cần có tranh cãi nhân quyền hay là chính trị, nguồn phụ tùng, đạn dược nâng cấp có thể bị bóp nghẹt ngay. Và điều này cũng được các học giả chỉ ra khá rõ khi mà phân tích xu hướng Indo đang đa dạng hóa nhà cung cấp vũ khí để tránh bị nắm gáy, đồng thời giảm rủi ro bị trừng phạt kiểu kinh tế nếu như là mùa của Nga chẳng hạn. Trong bức cảnh đó thì Trung Quốc đã xuất hiện như một nhà cung cấp ngoài hệ thống phương Tây, và rất hấp dẫn, không đòi hỏi ràng buộc về dân chủ, nhân quyền, không kèm quá nhiều điều kiện chính trị công khai, lại sẵn sàng bán với giá mềm hơn, linh hoạt hơn về tín dụng, gói hỗ trợ. Từ hơn một thập kỷ qua thì Indo đã âm thầm mua hàng loạt trang bị của Trung Quốc như là UAV CH-4B, tên lửa chống hạm C-705, C-802, rồi hệ thống phòng không tự hành TD-2000B. Không phải ngẫu nhiên mà các phân tích đã nói thẳng rằng đây là một trụ cột trong đối tác chiến lược toàn diện Trung Quốc-Indo, bên cạnh đầu tư, rồi khai khoáng và phát triển hạ tầng. Thứ hai, cái việc mua vũ khí Trung Quốc đó cho phép Indo vừa tăng sức gian đe, vừa gửi tín hiệu rằng là tôi không phải quân cờ của Mỹ. Jakarta đang phải đối mặt với các gây vụ tàu hải cảnh và tàu khả sát Trung Quốc lởn vởn trong vùng đặc quyền kinh tế ở biển Bắc Natuna, cho nên họ cần nâng cấp năng lực để phòng thủ bờ biển và không quân. Có thông tin là Indo đang quan tâm tới tên lửa hành trình bờ EZ-12E của Trung Quốc để mà tăng cái sức gian đe bên biển. Nghe có vẻ thì là nghịch đí. Mua vũ khí của chính cái nước mà đang tranh chấp với mình, nhưng mà về mặt tính toán thì nó có nhiều cái lý do ở đây, nhiều cái logic ở đây. Đó là vũ khí Trung Quốc giờ nó không còn ở mức là đồ chợ trời nữa, mà nó cũng đã có chút thương hiệu nhờ thực tế sử dụng ở Pakistan, nơi mà các hệ thống tên lửa, máy bay, radar ra Bắc Kinh cung cấp đã được thử nghiệm trong môi trường căng thẳng với Ấn Độ. Và điều đó giúp cho Indo bớt đi cái nỗi lo là mua phải cái hàng kép chất lựa. Và thứ hai là nó tạo ra cho Jakarta một cái tấm bình phong ngoại giao. Tôi vẫn hợp tác với Bắc Kinh, nhưng mà tôi không đứng hẳn vào trục của Mỹ. Đồng thời tôi cũng tăng cường năng lực phòng thủ của mình. Cái cách đi này thì phù hợp với cái bản chất đi dây truyền thống của Indo. Và một cái điều nữa ta cần phải nói đến ở đây đó là so với mua vũ khí Mỹ, thì mua của Trung Quốc nó giúp Indo tránh ngay lập tức rơ vào thế gian buộc đồng minh. Vũ khí Mỹ thường đi kèm nhiều điều kiện, điều kiện sử dụng, kiểm soát xuất khẩu công nghệ nghiêm ngặt, nguy cơ bị ngừng hỗ trợ nếu như quan hệ chính trị xấu đi và đôi khi là áp lực ngầm phải đứng chung với Hoa Kỳ trong các vấn đề khu vực. Và đối với một cái nước mà luôn tuyên bố là không tham gia liên minh quân sự như là Indo, thì việc bị nhìn nhận như là đối tác quân sự thân Mỹ nó sẽ gây khó dễ trong quan hệ với Trung Quốc và cả trong nội bộ ASEAN nữa. Và bằng cách mua thêm vũ khí từ Trung Quốc, bên cạnh Pháp, Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ hay Ý, Jakarta đã giữ được một hồ sơ mua sắm đa hướng, qua đó nói với cả Washington và Bắc Kinh rằng là, tôi là người chơi độc lập, chứ không phải là vệ tinh của ai cả. Ở một cái tầng sâu hơn thì đây chính là cái chiến lược đa nguồn đa trụ, không để bất kỳ siêu cường nào nắm hết vòi oxy quốc phòng của mình. Mỹ vẫn là đối tác tập trận, huấn luyện, che sẻ thông tin, còn Trung Quốc là nguồn vũ khí giá rẻ, ít điều kiện chính trị. Châu Âu, Hàn, Thổ Nhĩ Kỳ là nguồn công nghệ trung lập hơn. Tất cả kết hợp lại cho Indo một cái vùng đệm tự chủ trong cái cục diện cạnh tranh Mỹ-Trung đang ngày càng căng thẳng tại Đông Nam Á. Tuy vậy thì lựa chọn này nó cũng không phải là không có rủi ro đâu. Một số chuyên gia cảnh báo rằng là vũ khí Trung Quốc như là EZ-12E chẳng hạn, có thể là bản xuất khẩu bị hạ chuẩn, làm Indo phụ thuộc về phụ tùng và dữ liệu kỹ thuật, đồng thời khiến phương Tây dè chừng, ảnh hưởng tới hợp tác hiện đại hoãng quân đội lâu dài. Ngoài ra mua sắm từ quá nhiều nguồn như là Pháp, Hàn, Thổ, Anh, Trung Quốc v.v. Nếu không có kỹ luật chiến lược thì sẽ khiến lực lượng vũ trang Indo chỉ đẹp trên giấy tờ thôi, nhưng rất khó vận hành vì hậu cần bảo dưỡng, tương thích hệ thống nó quá phức tạp. Nhiều loại vũ khí, nhiều nước như vậy thì rất khó để mà liên hợp, để mà hợp đồng tác chiến. Nhưng mà nếu nhìn đúng theo cách mà giới chiến lược Jakarta đang nghĩ thì hợp tác vũ khí với Trung Quốc nó không phải là bước nhảy sang phe của Bắc Kinh, mà là quân bài trong cái thế cờ cân bằng của họ. Vừa tăng sức mạnh phòng thủ, có thêm lựa chọn về giá và công nghệ, mở thêm kênh với Trung Quốc, nhưng vẫn giữ được khoảng cách an toàn với cả Bắc Kinh lẫn Washington. Thực tế thì Washington cũng hoàn toàn không thụ động trước việc Indo ngày càng cởi mở với vũ khí Trung Quốc, nhưng thay vì phản ứng gây gắt hay là gây sức ép, Mỹ đang chọn cách tiếp cận mềm dẻo những đầy tính chiến lược, đó là đưa ra lựa chọn tốt hơn, bệnh chặt quan hệ quốc phòng-an ninh và đặt Indo trong một cái khung hợp tác lớn hơn để giữ chân mà không làm cho Jakarta khó chịu. Trước hết là Mỹ đã tăng tốc củng cố hợp tác quân sự bằng cách mở cửa những vũ khí mà Indo khao khát bấy lâu. Cái việc mà Washington bật đèn xanh cho thương vụ F-15ID, F-15AX không chỉ đơn thuần là bán máy bay mà nó tạo ra một cái ưu thế công nghệ vượt trội so với mọi lựa chọn của Trung Quốc. Chưa kể là Mỹ còn hỗ trợ Indo nhận thêm F-16 từ các cái chương trình chuyển dao trang bị dư thừa, giúp cho Jakarta mở rộng nhanh lực lượng chiến đấu với chỉ phí tấp hơn. Và đây chính là cách mà Mỹ nhẹ nhàng gửi đi một thông điệp rằng là vũ khí Mỹ vẫn là lựa chọn tốt nhất nếu Indo muốn hiện đại hóa không quân một cách bền vững. Song song với đó, Washington tăng cường sự hiện diện quân sự thực địa thông qua chuỗi tập trận quy mô lớn, trong đó Super Garuda Shield là ví dụ rõ nhất. Từ một cuộc tập trận song phương nhỏ, Mỹ đã biến nó thành sân chơi đa quốc gia có cả Nhật, Úc, Anh, Hàn Quốc, với các cái bài luyện tập đổ bộ, phòng không, bắn nạn thật, v.v. Điều này không chỉ nâng cao năng lực của quân đội Indo mà còn tạo ra thói quen phối hợp chiến thuật giữa hai bên. Một khi đã ăn khớp với chuẩn tác chiến Mỹ và đồng minh, Indo cũng sẽ khó lòng xây dựng lực lượng hoàn toàn lệ thuộc vào vũ khí Trung Quốc. Đây là một nước cờ đầy tinh toán và cũng đầy tinh tế từ Washington. Ở một tầng sâu hơn, Washington chủ động khóa Indo vào một mối quan hệ chính trị chiến lược rộng lớn hơn bằng việc nâng cấp quan hệ hai nước lên đối tác chiến lược toàn diện. Cùng lúc, hai bên cũng ký các thỏa thuận hợp tác quốc phòng mới, mở ra khuôn khổ hợp tác từ huấn luyện, chia sẻ an ninh, an ninh biển cho tới chống khủng bố và ổn định chuỗi cung ứng. Bằng cách đưa Indo vào câu chuyện lớn của chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, Washington đã khiến Jakarta phải cân nhắc lợi ích lâu dài, không chỉ là cái chuyện mua vài hệ thống vũ khí mà là vị thế quốc gia trong trật tự khu vực. Tóm lại, ta thấy là Hoa Kỳ cũng đang thực hiện một cái chiến thuật bao về mềm, không cấm đoán Indo, không ép họ chọn phe, nhưng mà từng bước chứng minh rằng là hợp tác với Washington nó mang lại lợi ích chiến lược, công nghệ và an ninh vượt trội hơn nhiều so với cái việc mà quan hệ quá sâu với Bắc Kinh. Đây là cách tấp cận linh hoạt, phù hợp với một Indo luôn theo đuổi tự chủ và không muốn bị trói buộc vào bất kỳ siêu cường nào. Hoa Kỳ hiểu điều đó và chính vì thế là họ hành động một cách khôn ngoan thay vì nóng này. Câu hỏi đặt ra là tại sao Hoa Kỳ lại có động thái mềm như vậy? Khi nhìn lên bản đồ, thì ta thấy là Indo như là một cái chiếc khóa khổng lồ nằm ngay giữa phía Bắc là Biển Đông và Biển Natuna. Phía Nam thì là Ấn Độ Dương, ở giữa là các eo biển chiến lược, một loạt ít hầu hàng hải đi qua lãnh hải của Indo, eo biển Malacca, Sunda, Lombok, Makassar hay là Karimata. Đây là những cái tuyến mà tàu hàng, tàu dầu, tàu quân sự từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc hay Âu Châu phải đi qua để mà từ Thái Bình Dương vào Ấn Độ Dương và ngược lại. Biển Bắc Indonesia, đặc biệt là vùng biển Natuna. Bắc Natuna chính là cái đoạn chuyển tiếp giữa biển Đông và các vùng biển phía Nam và đây là một cái khu vực chốt chặn cực kỳ quan trọng. Indonesia sở dĩ ngày càng cái vị thế họ ngày càng lớn hơn trên trường quốc tế là bị họ đang án ngữ ở giữa cái khu vực Ấn Độ Thái Bình Dương như vậy. Đây cũng là cái quốc gia có rất nhiều đảo, còn gọi là quốc gia vạn đảo. Và trong một cái thế giới mà ngày càng mà người ta phải phụ thuộc vào đường biển như bây giờ, cái chiến lược phát triển đại dương, nhiều quốc gia họ đặt ra lắm. Indo bây giờ họ đang có cả thơi thế để mà có thể trở thành một cái quân cờ, một cái người chơi quan trọng hơn trong khu vực. Ta thấy là nếu biển Đông là ngã ba chiến lược thì Indo chính là cánh cổng phía Nam của cái ngã ba đó. Vì thế chỉ cần Indo siết kiểm soát tuyến biển, cho tàu Mỹ, Nhật, Úc hiện diện nhiều hơn, tăng hợp tác an ninh hàng hải thì cái không gian hàng hải của Trung Quốc về phía Nam nó sẽ bị thừa hẹp đáng kể, hoặc ít nhất là luôn nằm trong cái tầm giám sát và điều đó thì khiến Bắc Kinh vô cùng khó chịu. Trung Quốc biết điều này cho nên là họ hay nói rằng là không tranh chấp với Indo, nhưng thực tế thì nó lại khác xa lời nói. Chẳng hạn như là tuyên bố chủ quyền đường lưỡi bò, đường 9 đoạn rồi 10 đoạn của Trung Quốc trồng lên vùng đặc quyền kinh tế của Indo ở biển Bắc Natuna vậy. Nhiều năm qua, tàu cá, tàu hải cảnh, tàu khảo sát Trung Quốc liên tục xâm nhập vùng biển Bắc Natuna, có trường hợp nó còn được tàu hải cảnh hộ tống đối đầu trực tiếp với tàu Indo. Tháng 10 năm 2024, báo chí đã ghi nhận tàu hải cảnh Trung Quốc nhiều ngày đối đầu tàu thực thi pháp luật Indo quanh khu vực khảo sát dầu khí trên thềm lục địa Indo, dù Jakarta khẳng định là vùng đó nó hoàn toàn thuộc quyền chủ quyền của mình, theo UNCLOS. Đáng chú ý, Indo không phải là bên tranh chấp ở trường xa nhưng mà vẫn bị vạ lây, bởi vì cái đường lưỡi bò của Trung Quốc nó vẽ trồng lên cái vùng đặc quyền kinh tế của họ. Dù là hai bên bên ngoài miệng vẫn nói là không có tranh chấp lãnh thổ, nhưng mà thực tế đụng độ pháp lý và trên biển nó diễn ra liên tục, và Indo cũng sẽ không thể tránh khỏi cái việc mà Trung Quốc đang ngày càng quyết đoán và bành trướng hơn trên biển đông. Điều này cho thấy là nếu Indo không tỉnh táo chiến lược thì họ rất dễ bị Bắc Kinh vừa vè vãn bằng kinh tế đầu tư, vũ khí rẻ, vừa gây sức ép trên biển, từng bước bình thường hóa sự hiện diện của tàu Trung Quốc trong vùng biển của chính Indo. Đó chính là cái rắt mũi nguy hiểm nhất, làm cho một hành vi xâm lấn trở thành cái chuyện thường ngày. Trung Quốc hiểu rằng là Indo là quốc gia ASEAN lớn nhất, với dân số, kinh tế, quân sự đều đứng đầu khối, và nếu Indo đứng rõ hơn về bảo vệ luật pháp quốc tế, UNCLOS, rồi vùng đặc quyền kinh tế Bắc Natuna, tăng cường hải quân, cảnh sát biển, chủ động dẫn dắt ASEAN về lập trường Biển Đông thì Bắc Kinh sẽ rất khó chia rẽ được cái khối này, khó đẩy từng nước vào cái thế phải đơn thương độc má đối đầu với mình. Ngay cả khi mà Trung Quốc muốn né Malacca, họ vẫn phải đi qua các eo biển như là Lombok, Makassar hay Karimata, mà tất cả thì đều nằm trong cái vùng trách nhiệm của Indo. Nếu Jakarta phối hợp chặt với Mỹ, Nhật, Úc về giám sát hàng hải, chia sẻ dữ liệu tàu ngầm, tàu mặt nước, kiểm soát tàu lạ qua lại thì cái bất kỳ động thái quân sự nào xa bờ của Trung Quốc cũng khó qua mắt được hệ thống này. Cho nên ta thấy là cả Hoa Kỳ và Trung Quốc đều đang kéo đẩy Indo, đều đang ve vãn với quốc gia này. Indo đang ngày càng trở nên quan trọng hơn trong cái bàn cờ địa chính trị ở Ấn Độ Dương Thái Bình Dương. Đó là lý do vì sao ngày hôm nay chúng ta phân tích về cái câu chuyện vị thế của họ và những lựa chọn của Indo. Và cái điều đó hiện nay nó đang diễn ra thực sự. Ví dụ như là hôm 14 tháng 11 thì NHK đưa tin là Úc và Indo đã công bố cái hiệp ước an ninh mới. Ngay sau đó một ngày thì Nhật Bản và Indo tổ chức hội đàm an ninh 2 cộng 2 tại Tokyo. Đó tất là những cái bước tiến của Indo về phía đồng minh của Mỹ mà không thể nào mà khiến cho Trung Quốc yên lòng được. Về cái hiệp ước mới của Úc thì đôi bên công bố một hiệp ước. Chúng là một cái, cũng là một cái bước nhảy lớn đấy. Nó rằng buộc đôi bên phải tham vấn và phối hợp nếu một bên cảm thấy bị đe dọa an ninh, tăng cường tập trận chung, chia sẻ thông tin và cho phép lực lượng hai nước hoạt động linh hoạt hơn trên lãnh thổ của nhau. Tất nhiên nó không phải là một cái phiên bản NATO mini, nhưng nó tạo ra một cái trục an ninh Nam Bắc từ bờ biển Úc qua quần đảo Indo lên tới tận biển Đông. Và trong bất kỳ kịch bản nào mà Trung Quốc đẩy hải quân không quân xuống phía Nam, họ cũng sẽ phải tính đến một cái Indo đã kết nối với Canberra và đằng sau nữa là với Mỹ, với AUKUS, với ANZUS, v.v. Còn Nhật và Indo thì lại tập trung vào an ninh hàng hải và hợp tác quốc phòng, nối tiếp chuỗi gặp gỡ các bộ trưởng quốc phòng hai bên từ đầu tháng. Nhật đang dựng một cái vành đai đối tác quanh Trung Quốc, gồm các nước như là Philippines, Việt Nam, Úc, Ấn Độ và giờ là có thêm Indo nữa. Với Nhật Bản thì Indo nó là cửa dưới của chuỗi đảo, khép vòng từ biển Hoa Đông xuống Ấn Độ Dương. Nhìn từ trên cao chúng ta sẽ thấy là phía Bắc, Nhật, Hàn, Đài Loan. Ở giữa có Philippines, Việt Nam và phía Nam là Úc, Indo. Nó là một cái vành đai mà Trung Quốc cũng rất là thấy nghẹt thở ở đây. Indo chính là cái mảnh ghép còn thiếu ở phía Nam. Hai động thái với Úc và Nhật cho thấy là Jakarta đã chịu đi xa hơn trong các câu chuyện an ninh, chứ không chỉ nói chung chung là tự chủ, trung lập nữa. Và nếu như chúng ta đánh giá đây là một cái thế cờ khép kín chiến lược với Trung Quốc, thì đó hoàn toàn là một cách nhìn tích cực. Tuy nhiên vấn đề ở chỗ là Indo vẫn nghiêng ngả với Trung Quốc. Jakarta cũng vừa ký các hiệp định kinh tế, tham gia BRICS, nhận đầu tư hạ tầng từ Bắc Kinh, vừa bị tàu hải cảnh, tàu khảo sát Trung Quốc xâm nhập vào vùng đặc quyền kinh tế, quấy rối hoạt động dầu khí, buộc cái lực lượng chấp pháp Indo phải xua đuổi nhiều lần. Nói chung là câu chuyện giữa Trung Quốc và Indo nó phức tạp, mang cả màu sắc là hợp tác và đấu tranh. Vậy nên, ta biết là với một cái đối tác như là Trung Quốc thì những cái lời hứa của họ trên giấy tờ trên truyền thông nó không đáng tin lắm. Cho nên Indo phải là tỉnh táo. Hai chuyện có thể xảy ra song song. Một bên là ký hiệp ước tập trận với Úc, Nhật Bản, còn bên kia là bị Bắc Kinh từng bước bình thường hóa sự có mặt quân sự trong vùng biển của chính mình, với những chiều bài là cùng phát triển, cùng khai thác, không làm phức tạp tình hình. Nói mà đang làm mà nèo. Và đó mới là cái điểm nguy hiểm. Hiệp bước với Nhật, Úc không tự động biến Indo thành tuyến đầu chống Trung Quốc. Nó chỉ tăng thêm lựa chọn và đòn bẩy cho Jakarta. Còn dùng nó như thế nào thì lại là do giới lãnh đạo Indo. Tại sao lại nói như vậy? Bởi vì hiệp bước với Úc, cơ chế 2-20 Nhật đều có một mẫu số chung là tham vấn khi bị đe dọa, gia tăng tập trận, chia sẻ thông tin, phối hợp về an ninh biển, v.v. Nhưng nó không có điều khoản tự động kiểu NATO. Nghĩa là anh bị tấn công là tôi tự động coi như là mình bị tấn công và cùng anh đáp trả. Nhật, Úc cam kết đứng cạnh Indo nhưng mà không cam kết đứng trắn phía trước Indo. Cho nên Jakarta họ phải cẩn thận trong cái câu chuyện, trong cái gọi là thế đu dây này. Họ có thể dùng các hiệp bước này để mà ra mặt cưng rắn với Bắc Kinh. Nhưng mà cũng có thể chỉ dùng như là bảo hiểm phòng thân thôi, chứ không phải là một cái lá chắn thực sự nào để mà chống lại Trung Quốc trong trường hợp bị Trung Quốc ban nạt. Từ thời lập quốc ra đến giờ thì Indo đã theo cái đường lối độc lập chủ động, không liên minh quân sự. Họ cũng không muốn trở thành tiền đồn cho bất kỳ siêu cường nào. Vì vậy, ngay cả khi ký hiệp ước với Nhật, Úc thì họ vẫn rất cẩn trọng để không bị rán nhãn là phe Mỹ. Điều đó khiến mọi hợp tác an ninh đều được trình bày với dạng là tăng năng lực tự vệ chứ không phải là tham gia vào mặt trận chống Trung Quốc. Cho nên những hiệp ước của Indo với Nhật và với Úc ấy, nó chỉ mở cửa, chứ nó không đẩy Indo vào một cái trục cứng nào hết. Indo không giàu, không phải cường quốc quân sự, lại có nội bộ đa đảo, đa sắp tộc, nhiều ưu tiên an sinh, phát triển. Nếu trở thành tuyến đầu chống Trung Quốc, đúng nghĩa thì họ sẽ phải chấp nhận rủi ro bị Trung Quốc trả đũa kinh tế, bị kéo vào căng thẳng quân sự liên tục, trong khi năng lực hải quân không quân còn chấp vá, hậu cần thì chưa vững. Giới lãnh đạo nước này hiểu rất rõ điều đó, cho nên là họ có xu hướng dùng hiệp ước để mà tăng sức gian đe, làm đòn bày, chứ không phải là để đi đánh nhau hậu ai cả. Nói như vậy thì ta thấy rằng cái hiệp ước với Nhật và Úc nó giống như một thanh kiếm, còn vung vào đâu, chém vào đâu là chuyện của người cầm kiếm. Và chính cái ô tô này nó mới dẫn tới nguy cơ lớn là nếu lãnh đạo Indo dùng hiệp ước theo hướng là mềm mỏng với Trung Quốc, thì nó sẽ để lại nhiều hệ lụy. Bởi vì trong mấy năm gần đây, Bắc Kinh họ đã có một chiến lược rất bài bản, từ tiền, vũ khí, các tổ chức quốc tế cho đến nguồn từ chính trị để mà ràng buộc Indo chặt vào vùng ngoài trường của mình. Ở mức độ hiện tại, giữa chính phủ cầm quyền Indo và người dân nước này tạm thời có một sự đồng điệu cao ở mức độ chung. Cả hai đều coi hành động của Trung Quốc ở Biển Đông, đặc biệt ở biển Natuna, làm mối đe dọa chủ quyền. Trong khi người dân thì mạnh mẽ hơn, muốn hành động quyết liệt với những liên minh khu vực, tuần tra hải quân, thì chính phủ lại thực tế hơn, ưu tiên kinh tế, hợp tác PRI, rồi những khoản đầu tư hàng tỷ đô. Cho nên đôi khi là họ mềm mỏng, gây ra tranh cãi nội bộ, nhưng mà cũng chưa có những xung đột lớn. Và nếu như nhà cầm quyền Indo vẫn chọn lợi ích thực dụng mà quên đi trước bẫy của Bắc Kinh, thì cái việc người dân phẫn nộ chống lại chính phủ nó có thể xảy ra. Trong lịch sử của mọi quốc gia, khoảnh khắc nguy hiểm nhất nó không phải là khi kẻ thù gó cửa bằng súng đạn, mà là khi nội bộ tự du ngủ bằng những ảo giác tăng trưởng, lợi nhuận và đầu tư. Sự thịnh vượng ngắn hạn nó luôn là liều thuốc gây mê mạnh nhất, đủ để khiến cả một cái dân tộc lơ là, đánh đổi quyền kiểm soát lãnh thổ, tài nguyên và an ninh chiến lược mà không ngay lập tức cảm nhận được hậu quả. Nhưng bài học muôn đời cho thấy là một nền kinh tế có thể phục hồi sau khủng hoảng, nhưng một cái mảnh chủ quyền bị đánh mất thì rất khó lấy lại được, thậm chí là không bao giờ lấy lại được. Và khi mà một quốc gia chấp nhận để lợi kinh tế ngắn hạn dẫn dắt chính sách, dự án càng nhiều, vốn vai càng lớn, thương mại càng đập, phụ thuộc càng sâu, thì từng bước một, cái nền tảng tự chủ của họ cũng bị bào mòn. Quan hệ kinh tế vốn dĩ là bình thường, nhưng nếu đi quá xa đến mức tạo ra sự phụ thuộc một chiều thì nó sẽ biến thành công cụ gây sức kép chính trị, pháp lý, quân sự từ bên ngoài. Chủ quyền quốc gia nó không bao giờ bị lấy đi chỉ bằng một động thai lớn, nó thường bị xói mòn một cách từ từ, thưa quý vị, bằng những cái nhưỡng bộ nhỏ, những cái sự mềm mỏng, những cái vùng hợp tác, những đề nghị tạm thời, v.v. Rồi một ngày người ta mới giật mình nhận ra là đường danh đỏ nó đã bị dịch chuyển lúc nào không hay. Do đó, không có phát triển bền vững nếu như đặt ra vấn đề đánh đổ chủ quyền ở đây. Muốn cho đất nước giàu mạnh thật sự thì bất kể quốc gia nào cần bắt đầu từ một cái nguyên tắc bất biến đó là lợi kinh tế chỉ có giá trị khi mà không làm tổn hại đến chủ quyền và an ninh quốc gia. Một quốc gia có thể vay vốn, có thể hợp tác, có thể chơi với nhiều đối tác, nhưng không thể bán rẻ tương lai chỉ để mua lấy một vài con số đẹp. Và những cái người lãnh đạo quốc gia nhìn xa trông rộng là người biết rằng là một chiếc cầu tôi có thể xây lại, một nhà máy có thể tái tạo, một khoản đầu tư có thể đổi đối tác, không đối tác này thì đối tác kia. Nhưng mà một lần chủ quyền bị khuét thủng là một cái vết thương không bao giờ lành. Và tương lai của một đất quốc gia nó không thể đặt cược vào sự hào phóng của bất kỳ cường quốc nào mà phải đặt trên nền tảng kiên định về chủ quyền, tự chủ chiến lược và phẩm giá quốc gia đó. Câu chuyện của Indo nó sẽ là một câu chuyện mà chúng ta cần phải nhận ra được những giá trị như vậy. Indo vốn là cái quốc gia mà trung lập và vốn là đi dây giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Bây giờ khi mà cái cạnh tranh Mỹ-Trung nó ngày càng lớn nhất thì cái dư địa để Indo có thể đu dây nó cũng không còn nhiều nữa. Và đó là lúc mà họ cũng sẽ phải chọn lựa. Xem là nên chọn cái gì? Chủ quyền hay là kinh tế? Đó cũng là cái bài học mà nhiều cái tiểu quốc, nhiều những quốc gia nhược tiểu phải đối mặt trong cái thời đại mà căng thẳng điện chính trị nó đang xảy ra khắp mọi nơi trên thế giới như thế này. Đến đây thì chương trình ngày hôm nay xin được phép tạm dừng. Xin mời quý vị chia sẻ quan điểm cá nhân ở phần dưới. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại.