ĐẶC NHIỆM ĐỘT KÍCH BẮT THAM QUAN LÚC NỬA ĐÊM, THẮNG LỢI LỚN DÀNH CHO NƯỚC MỸ

Dạng sáng ngày 28 tháng 6, bầu không khí tĩnh mịch của khu vực xanh tại Baghdad, nơi được canh phòng cẩn mật nhất Iraq, đột ngột bị phá vỡ. Một chiến dịch đột kích quy mô lớn, chớp nhoáng và chưa từng có tiền lệ đã diễn ra, nhắm thẳng vào các mắt xích quyền lực cấp cao nhất của quốc gia này. Khoảng 2 giờ sáng, khi phần lớn Baghdad đang chìm trong giấc ngủ, các đoàn xe bọc thép màu đen của lực lượng đặc nhiệm chống khủng bố Iraq lặng lẽ áp sát các lối vào khu vực xanh. Lực lượng chống khủng bố là lực lượng tinh nguyện nhất của quân đội Iraq, vốn thường chỉ xuất hiện trong các chiến dịch vây quét thủ lĩnh thánh chiến hoặc giải cứu con tin. Lần này, mục tiêu của họ không phải là những hầm trú ẩn của khủng bố ngoại ô, mà là những dinh thự xa hoa được bảo vệ bởi các lớp hàng rào bê tông kiên cố chống bom. Sự xuất hiện của lực lượng đặc nhiệm diễn ra bất ngờ đến mức ngay cả các đơn vị an ninh thông thường canh gác vòng ngoài cũng không được báo trước để đảm bảo tính tuyệt mật tuyệt đối, lệnh hành động được phát ra. Các toán đặc nhiệm vũ trang hạng nặng, sử dụng kính nhìn đêm, nhanh chóng chia thành nhiều mũi tấn công đồng loạt áp sát các mục tiêu đã định sẵn. Họ không gõ cửa. Lực lượng chức năng nhanh chóng vô hiệu hóa lực lượng vệ sĩ riêng của các chính trị gia, phong tỏa toàn bộ các lối ra vào của từng dinh thự. Các cuộc khám xét được tiến hành gắt gào. Máy tính, tài liệu mật, các thùng chứa hồ sơ tài chính và hàng loạt vali tiền mặt nhanh chóng bị niêm phong và tịch thù. Chỉ trong vòng vài tiếng đồng hồ trước khi bình minh ló dạng, chiến dịch đã gạt hái kết quả chấn động. 47 nghi phạm cộm cán bị còng tay áp rải ra xe. Danh sách những người bị bắt giữ khiến dư luận kinh ngạc bởi họ đều là những nhân vật bất khả xâm phạm suốt nhiều năm qua. Đó là các quan chức cấp cao thuộc Bộ giàu mỏ, cơ quan nắm giữ huyết mạch kinh tế của toàn bộ đất nước, là các thành viên đương nhiệm và cựu thành viên quốc hội, những người vốn sở hữu quyền miễn trừ tư pháp cao cấp, là các cố vấn và quan chức chính phủ, những bộ óc đứng sau nhiều quyết định chính trị lớn. Trong chiến dịch chống tham nhũng quy mô lớn, giới chức Iraq đã thu giữ khoảng 85 triệu đến 86 triệu đô la tiền mặt, trong đó có một phần tiền mặt được phát hiện cất giấu dưới lỏng đất. Hình ảnh các cọc tiền mặt và vàng được thu giữ tại nhà các chính trị gia đã gây xôn xao dư luận nước này. Thủ tướng trẻ không vây cánh ra tay quyết liệt chống tham nhũng. Ngày 30 tháng 6, Hội đồng Tư pháp tối cao Iraq cho biết số tiền và tài sản thu được liên quan đến Thứ trưởng Bộ giàu mỏ, phụ trách các vấn đề lọc dầu Adnan al-Jumaili. Số tăng vật tịch thu bao gồm 86 triệu đô la tiền mặt, 70 bất động sản, 21 xe cộ và khoảng 3 kg đồ trang sức bằng vàng. Từ lời khai của Adnan al-Jumaili, chính quyền Iraq đã thực hiện cuộc đột kích bắt giữ 47 người. Cuộc đột kích này xảy ra vài ngày sau khi thủ tướng mới của Iraq, Ali al-Zaidi, ra lệnh điều tra các hợp đồng do chính phủ ký kết trong những năm gần đây để tìm bằng chứng tham nhũng và một quan chức cao cấp khác nữa bị bắt là Ali Mari, Thứ trưởng Bộ giàu mỏ phụ trách các vấn đề phân phối. Người mạnh tay chống tham nhũng chính là tân thủ tướng Ali al-Zaidi, sinh năm 1985, là một tỷ phú doanh nhân, chuyên gia tài chính ngân hàng và chính trị gia người Iraq. Ở tuổi 41, ông đi vào lịch sử khi trở thành thủ tướng trẻ tuổi nhất trong lịch sử hiện đại của Iraq sau khi chính thức nhậm chức vào ngày 14 tháng 5. Al-Zaidi được mô tả là người có xu hướng xã hội khá kín tiếng, thích đứng sau hậu trường chính trị, kinh tế hơn, là xuất hiện trước truyền thông. Bản thân ông không có đảng phái chính trị riêng và cũng không có nền tảng căn cứ cử tri truyền thống. Do đó, việc ông al-Zaidi được trao chức thủ tướng là một bất ngờ lớn đối với người dân Iraq cũng như đối với giới quan sát quốc tế. Theo Hiến pháp 2005, Iraq là cộng hòa nghị viện liên bang. Người dân bầu quốc hội mỗi 4 năm, không bầu trực tiếp tổng thống hay thủ tướng. Sau đó, quốc hội bầu tổng thống thường là người cất theo thỏa thuận không chính thức. Tiếp theo, tổng thống chỉ định thủ tướng từ khối lớn nhất trong quốc hội, thường là Liên minh Shia. Cuối cùng, thủ tướng thành lập nội các phải được quốc hội bỏ phiếu tín nhiệm. Hiện nay, Iraq có những phe phái lớn nhưng không phe nào chiếm tuyệt đối, nên thông qua thỏa hiệp, phe Shia lớn nhất, giữ chức thủ tướng, phe cất thứ 2, giữ chức tổng thống, phe Sunni thứ 3, giữ chức chủ tịch quốc hội. Thủ tướng là do Liên minh Shia chỉ định, nhưng do mâu thuẫn nội bộ, cuối cùng họ chọn al-Zaidi là ứng cử viên thỏa hiệp. Vì là doanh nhân trẻ, không có đảng phái chính trị nào, nên các phe phái nội bộ Liên minh Shia đều cảm thấy người này có thể không đe dọa đến họ. Và Iran, quốc gia có ảnh hưởng lớn đối với các phe phái Shia Iraq cũng không phản đối al-Zaidi. Việc ông có mạng lưới kinh doanh gắn liền với các cấu trúc kinh tế hiện tại giúp các phe phái tại địa phương bớt lo ngại về một cuộc lật đổ hay đối đầu vũ trang trực diện mang tính thanh chừng phe phái. Trong khi đó, Mỹ rất ủng hộ al-Zaidi. Tổng thống Donald Trump nhanh chóng chúc mừng al-Zaidi. Mỹ nhìn nhận vì tỷ phú này như một nhân vật thực tế, ít mang nặng tư tưởng hệ hơn các chính trị gia thân Iran cũ, kỳ vọng ông sẽ kiểm soát chặt chẽ hơn hệ thống tài chính quốc gia. Mỹ mượn tài, tân thủ tướng Iraq quét sạch ảnh hưởng của Iran. Mỹ, đặc biệt dưới chính quyền Trump, đã liên tục gây áp lực lên Iraq phải chống tham nhũng, cắt giảm ảnh hưởng của Iran và dân quân thân Iran. Mỹ coi chiến dịch này là dấu hiệu tích cực để củng cố quan hệ. Đầu tháng 6, đặc phái viên Mỹ Tom Barrack đã thăm Baghdad để thảo luận quan hệ song phương và vấn đề dân quân Iraq, những lực lượng bán quân sự thân Iran và đã từng nhiều lần tấn công các lợi ích của Mỹ trong khu vực Trung Đông. Điều đáng chú ý là cuộc đột kích diễn ra ngay trước chuyến thăm Washington, dự kiến của al-Zaidi vào giữa tháng 7. Về cuộc đột kích này, chính quyền Iraq khẳng định đây là chiến dịch chống tham nhũng nội bộ. Tuy nhiên nhiều nhà quan sát cho rằng đây là một mũi tên trúng hai địch, vừa là chống tham nhũng, vừa là thanh trừng phe thân Iran. Một điều đáng chú ý nữa là cuộc đột kích do lực lượng chống khủng bố thực hiện. Đây là đơn vị tinh nhuệ từng được Mỹ huấn luyện và hỗ trợ mạnh trong quá khứ. Lực lượng chống khủng bố báo cáo trực tiếp với Thủ tướng, nên dễ được dùng cho các chiến dịch nhạy cảm chính trị. Hơn nữa, hệ thống cảnh sát và an ninh dân sự của Iraq từ lâu đã bị tiêm nhiễm sâu sắc bởi nạn tham nhũng và lòng trung thành bị chia rẽ theo phé phái. Nhiều quan chức cảnh sát cấp cao vốn là người nhà hoặc triều ơn của chính những chính trị gia nằm trong danh sách đèn. Do đó, nếu sử dụng cảnh sát thông thường, lệnh đột kích gần như chắc chắn sẽ bị do dỉ thông tin. Các mục tiêu sẽ có đủ thời gian để tẩu tán tài liệu mật, vali tiền hoặc thậm chí là bỏ trốn khỏi khu vực xanh. Ngược lại, lực lượng chống khủng bố hoạt động như một ốc đảo biệt lập. Họ có quy trình an ninh nội bộ nghiêm ngặt đến mức các binh sĩ tham gia chiến dịch thường chỉ được biết mục tiêu cụ thể vài mươi phút trước khi xuất kích. Ngoài ra, các chính trị gia và quan chức cấp cao sống trong khu vực xanh không giống như các nghi phạm thông thường. Họ sở hữu các đội vệ sĩ tư nhân vũ trang hạng nặng có trang bị xe bọc thép và súng máy không thua kém gì quân đội. Do đó, cảnh sát dân sự thông thường không có đủ năng lực tác chiến, vũ khí hạng nặng cũng như bản lính để đối đầu trực diện với lực lượng bảo vệ của các nghị sĩ hay bộ trưởng. Một vụ bắt giữ bằng cảnh sát rất dễ biến thành một trận đấu súng hỗn loạn giữa các lực lượng nhà nước. Trong khi đó, lực lượng, lực lượng chống khủng bố là lực lượng tinh nhuệ nhất Iraq, được đặc nhiệm Mỹ đào tạo bài bản và trang bị tận răng để đối phó với những kẻ khủng bố cực đoàn nhất. Sự áp đảo về cả danh tiếng lẫn hỏa lực của lực lượng chống khủng bố khiến các đội vệ sĩ tư nhân lập tức hiểu rằng mọi sự kháng cự đều là tự sát. Nhờ vậy, 47 cái lớn bị tóm gọn mà không cần tốn một viên đạn. Reuters tiết lộ rằng trong số những người bị bắt giữ có Ali Marij, Thứ trưởng Bộ Dầu Mỏ, phụ trách các vấn đề phân phối. Vào tháng 5, Hoa Kỳ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Marij, cáo buộc ông ta giúp chuyển hướng dầu mỏ của Iraq để có lợi cho Iran và các lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn. Marij cũng tạo điều kiện cho việc pha trộn dầu thô của Iran với dầu của Iraq để xuất khẩu bằng cách sử dụng các tài liệu giả mạo. Marij đã cho phép vận chuyển bằng xe tải lượng dầu trị giá vài triệu đô la mỗi ngày từ mỏ dầu Qayyarah của Iraq để xuất khẩu, hỗ trợ các mạng lưới của Iran ở Iraq. Vào tháng 3, Bộ trưởng Dầu Mỏ Iraq, Hayyan Abdengani, cho biết các tàu chở dầu của Iran bị lực lượng Mỹ chặn lại ở Vĩnh Ba Tư đang sử dụng các giấy tờ giả mạo của Iraq. Việc Iran ảnh hưởng đến các lực lượng dân quân Iraq, dùng lực lượng này để chống lại Mỹ với Israel mờ rộng ảnh hưởng của Tehran trong khu vực đã là một sự thực hiện nhiên, bất chấp các cáo buộc của Mỹ và truyền thông phương Tây có bị phủ nhận hay không. Ngày 29 tháng 6, người phát ngôn chính phủ Iraq, Haidar al-Abudi, tuyên bố rằng tất cả các nhóm vũ trang phải giải ráp trước ngày 30 tháng 9. Vào thời điểm đó, Liên minh chống khủng bố quốc tế do Mỹ dẫn đầu cũng sẽ kết thúc nhiệm vụ tại Iraq. Ông Abdi nhấn mạnh rằng sau thời hạn này, tất cả vũ khí không thuộc phạm vi nhà nước sẽ được xử lý theo pháp luật. Như vậy, lệnh này của tân chính phủ đánh trực tiếp vào các nhóm vũ trang, trong đó có các nhóm nằm trong chiến lược trục kháng chiến của Tehran, được lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran tài trợ tiền tài, cung cấp vũ khí, huấn luyện và định hướng chính trị. Có thể kể ra những tên bao gồm Qatai Hezbollah. Đây là nhóm vũ trang mạnh nhất, cực đoàn nhất và trung thành tuyệt đối với lãnh tụ tối cao Iran. Nhóm này do Iran thành lập, nhận tài trợ trực tiếp từ vệ binh cách mạng Hồi giáo và chuyên thực hiện các vụ tấn công bằng drone tên lửa nhắm vào căn cứ Mỹ. Al-Saif Ahrar al-Hak. Đây là nhóm dân quân SIA lớn do Iran bảo trợ tài chính và vũ khí từ những năm 2000. Nhóm này có ảnh hưởng chính trị sâu rộng tại nghị trường Isaac, và gần đây tuyên bố sẵn sàng bàn giao một số lứa đoàn cho nhà nước kiểm soát dưới áp lực mới. Qatai Saeed al-Shuhada. Nhóm ủy nhiệm được thành lập năm 2013 nhằm hỗ trợ chính quyền Assad ở Syria và bảo vệ lợi ích của Iran tại Iraq. Nhóm này phụ thuộc chặt chẽ vào nguồn cung khí tài từ vệ binh cách mạng Hồi giáo. Qatai Imam Ali. Một nhánh vũ trang SIA khác thuộc Liên minh thân Iran. Nhóm này vừa qua đã phải nộp dữ liệu vũ khí cho chính phủ Iraq như một bước đi nhượng bộ đầu tiên trước thời hạn chót. Danh sách 47 người bị bắt giữ, bao gồm nhiều thành viên thuộc Liên minh chính trị của cựu thủ tướng Mohammed Shah al-Sudani và khối khung phối hợp Liên minh tập hợp các đảng phái SIA, có mối quan hệ hệ tư tưởng và chính trị rất khăng khít với chính quyền Iran. Việc bắt giữ cả anh trai của cựu thủ tướng al-Sudani và các nghị sĩ đương nhiệm thân Iran gửi đi một thông điệp. Cơ chế bảo kê chính trị kiểu cũ không còn tác dụng. Đây chính là cách mà tân thủ tướng Ali al-Zaidi từng bước bóc tách các mắt xích của Iran ra khỏi các vị trí béo bở trong các bộ ngành then chốt của nhà nước Iraq. Cuộc đột kích diễn ra ngay trước khi thủ tướng Ali al-Zaidi có chuyến công du chính thức tới Mỹ để gặp Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng. Phía Mỹ vốn luôn đạt điều kiện kiên quyết để hỗ trợ Iraq, là Baghdad phải kiểm soát được các nhóm vũ trang và hệ thống tài chính lỏng lẻo đang bị Iran lợi dụng. Cuộc đột kích giống như một món quà trao sân đầy sức nặng của ông al-Zaidi để chứng minh với Washington rằng ông là một đối tác hành động thực tế. Một sự trùng hợp một cách đáng kinh ngạc là Cuộc đột kích rằng sáng ngày 28 tháng 6 diễn ra đúng vào ngày Ngoại trưởng Iran Abbas Araqi đắp máy bay xuống Baghdad để hội đàm. Việc bấm nút hành động ngay thời điểm này được xem là một cái tát ngoại giao, khẳng định chủ quyền độc lập của Iraq và tuyên cáo rằng nước này sẽ không còn chịu thế thượng phong từ phía Tehran. Việc Ngoại trưởng Iran đắp máy bay xuống Baghdad và phải bắt tay với những chính trị gia vừa mới ra lệnh hoặc ủng hộ cuộc thanh trừng các phe phái thân Iran vào vài tiếng trước là một cái bẫy ngoại giao đầy kịch tính. Nó cho thấy chính phủ mới của Iraq đang dịch chuyển trục quyền lực theo hướng nước Iraq là trên hết, thằng thừng từ chối làm chư hầu chịu sự tri phối hoàn toàn từ Tehran. Tại Iraq, tham nhũng và ảnh hưởng của các lực lượng nước ngoài, đặc biệt là Iran, là hai thực thể đan quyện chặt chẽ vào nhau thông qua hệ thống chia chác quyền lực và kinh tế ngầm. Thủ tướng Ali al-Zaidi không thể giải quyết triệt để vấn đề này mà không động chạm đến vấn đề kia. Vì vậy, chiến dịch chống tham nhũng ở khu vực xanh thực chất là một mũi tên trúng hài địch, vừa giành lại niềm tin của công chúng và đồng minh phương Tây, vừa thiết lập lại cán cân quyền lực vốn đã nghiêng quá sâu về phía Iran trong nhiều năm qua. Hiện nay, các nhóm lớn có tham vọng chính trị sâu sắc như Asaib Ahl-al-Hak và Qatayb Imam Ali đã bắt đầu nộp dữ liệu vũ khí và đồng ý bàn giao quyền kiểm soát các lữ đoàn cho chính phủ. Họ muốn hợp pháp hóa vị thế của mình trong bộ máy nhà nước Iraq nhằm duy trì quyền lực lâu dài, tránh bị cô lập về kinh tế khi Mỹ siết nguồn tiền dầu mỏ của Baghdad. Tuy nhiên, các nhóm cực đoan như Qatay, Hezbollah công khai bác bỏ tối hậu thư giải giáp. Họ tuyên bố vũ khí của mình là bất khả xâm phạm để bảo vệ an ninh quốc gia. Các nhóm này coi áp lực giải giáp là âm mưu từ phía Mỹ và phương Tây. Họ sử dụng sự hiện diện quân sự của Mỹ tại khu vực làm lý do chính đáng để tiếp tục duy trì lực lượng. Liệu các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn, liệu có tuân theo lệnh chính phủ không, hay là sẽ chống lại, đưa cuộc chiến Trung Đông lan rộng sang Iraq. Điều đó còn xem sự ủng hộ và thái độ của Iran xem họ muốn chiến tranh lan rộng sang Iraq, hay ưu tiên bảo vệ lợi ích cốt lõi và duy trì ảnh hưởng tôn giáo chính trị tại Iraq. Chúng ta hãy cùng chờ xem. Đến đây, chương trình của chúng tôi cũng xin phép được tạm dừng. Hãy để lại quan điểm của mình và cùng thảo luận với chúng tôi. Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại.