Hiện nay, hầu hết các trường học ở Việt Nam đều đặt rất trang trọng dòng chữ: “Tiên học Lễ, hậu học văn”. Câu này thực ra có nguồn gốc từ lời giáo huấn của đức Khổng Tử trong “Luận ngữ – Học nhi”:
“Con em ở nhà thì hiếu thảo với cha mẹ, ra ngoài thì kính nhường bậc huynh trưởng, thận trọng lời nói mà giữ chữ Tín, yêu khắp mọi người mà gần gũi người nhân đức; làm được đến vậy rồi mà còn dư sức thì hãy học văn”.
Bám sát lời dạy ấy mà tiên sinh Lý Dục Tú vào những năm Khang Hy triều Thanh đã biên soạn nên tác phẩm “Đệ tử quy” (Phép tắc người con), được mệnh danh là một trong ba kinh điển giáo dục con em tốt nhất trong lịch sử Á Đông (cùng với “Tam tự kinh” và “Thiên tự văn”). Không thực hành, chỉ học văn Chỉ phù hoa, chẳng nên người Chỉ thực hành, không học văn Theo ý mình, mù lẽ phải.
Xếp tắc người con, bài 30
Không thực hành, không thực hành
Chỉ học văn, chỉ phù hoa
Chẳng nên người, chỉ thực hành
Không học văn, theo ý mình
Mù lẽ phải
Diễn giải
Bất kỳ việc gì, nếu bản thân không dốc sức làm
Chỉ học tập kiến thức trong sách vở
Mà không biết ứng dụng, thế thì rất không thiết thực
Thiếu thực tế, sau này lớn lên
Sẽ không biết trở thành người như thế nào
Nhưng nếu chỉ biết dốc sức mù quáng làm
Mà không học tập chi thức và kinh nghiệm từ trong sách
Thì rất cố chấp và tự cho mình đúng
Thế thì cũng không thể hiểu rõ được đạo lý chân chính
Câu chuyện tham khảo
Đánh trận trên giấy
Năm 262 trước công nguyên, nước Tần tấn công nước Hàn
Bao vây nước Hàn và ngăn cách nước Hàn với quận Thượng Đảng, vùng lãnh thổ phương Bắc
Các tướng lĩnh quân Hàn ở Thượng Đảng không muốn đầu hàng nước Tần
Bèn đem theo bản đồ dân Thượng Đảng cho nước Triệu
Sau hai năm, nước Tần lại sai Vương Hột chuẩn bị đánh Thượng Đảng
Triệu Vương nghe được tin bẻn Sai Liêm Pha dẫn hơn 20 vạn quân đi cứu Thượng Đảng
Quân Triệu mới đến Trường Bình thì Thượng Đảng đã bị quân Tần tấn công chiếm được rồi
Khi đó, Vương Hột còn muốn tiếp tục tiến quân đánh Trường Bình
Thế là nhiều lần khiêu chiến quân Triệu
Dù quân Tần khiêu chiến thế nào đi chăng nữa thì Liêm Pha cũng không giao chiến trực diện với quân Tần
Trái lại, ông chuẩn bị dự tính chống cự trường kỳ
Hai bên rẳng co nhau mãi, Vương Hột đành phải sai người trở về báo cáo với Tần Chiêu Tương Vương
Tần Vương mời Phạm Tuy cho kế sách
Phạm Tuy nói
Muốn đánh bại nước Triệu thì trước tiên phải khiến cho nước Triệu thay tướng Liêm Pha
Mấy ngày sau, Triệu Vương nghe thấy tả hữu bản tán xôn xao rằng
Nước Tần sợ nhất là nhân tài trẻ tuổi Triệu Quát cầm quân
Liêm Pha đã già rồi, không đáng sợ
Triệu Quát mà họ nói đến chính là con trai của danh tướng Triệu Sa
Triệu Quát từ nhỏ đã thích học binh pháp
Nói đến đạo lý dụ binh thì lời nào cũng rất có đạo lý
Triệu Quát tự cho rằng mình là thiên hạ vô địch
Ngay cả phụ thân anh ta cũng chẳng coi ra gì
Triệu Vương nghe vậy liền tin vào lời đồn thổi này
Lập tức cho tìm Triệu Quát đến hỏi anh ta có thể đánh lui quân Tần hay không
Triệu Quát nói
Chỉ khi quân Tần phải bạch khởi đến thì thần mới phải suy xét
Hiện nay tướng Tần là Vương Hột
Ông ta chẳng qua cũng chỉ là đối thủ của Liêm Pha mà thôi
Nếu thay bằng hạ thần thì đánh bại Vương Hột không phải chuyện cân bàn
Triệu Vương nghe vậy rất vui mừng
Liên mệnh Triệu Quát làm đại tướng đi thay thế Liêm Pha
Lạng Tương Như nói với Triệu Vương rằng
Triệu Quát chỉ biết đọc binh thư của phụ thân
Không biết lâm trận ứng biến không thể phái anh ta làm đại tướng được
Nhưng Triệu Vương không nghe theo lời khuyến cáo của Lạng Tương Như
Mẫu thân của Triệu Quát cũng dâng một tấu chương lên Triệu Vương
Thỉnh cầu Triệu Vương đừng phái con trai bà đi
Nhưng Triệu Vương vẫn khăng khăng dữ ý phái Triệu Quát làm chủ tướng
Sau đó Triệu Quát thanh thế rầm rộ dẫn 40 vạn quân
Triệu Quát phế bỏ tất cả những quy định mà Liêm Pha đã đặt ra trước đây
Hạ lệnh rằng nếu quân Tần lại đến khiêu chiến thì phải lập tức nganh chiến đánh lại
Quân địch thua chạy thì phải truy đuổi
Phải đánh cho chúng không còn mảnh rác nào mới được
Nước Tần biết tin Triệu Quát đã thay Liêm Pha
Biết rằng kế phản gián đã thành công
Liên bí mật phải bạch khởi làm tướng
Bạch khởi đến Trường Bình
Bố trí xong mai phục
Cố ý đánh mấy trận thua
Triệu Quát không biết đây là cái bẫy
Hạ lệnh dốc sức truy đuổi
Kết quả rơi vào trận mai phục của quân Tần
40 vạn quân bị chia cắt làm hai
Triệu Quát lúc này mới biết quân Tần lợi hại như thế nào
Đành phải chờ cứu viện
Nào ngờ nước Tần lại sai quân cắt đứt đường cứu viện
Và đường vận chuyển lương thực của quân Triệu
Cuối cùng quân đội của Triệu Quát
Bên trong thì hết lương thực
Bên ngoài thì không có quân cứu viện
Sau khi giữ được hơn 40 ngày
Bình sĩ kêu khổ vang trời
Triệu Quát dẫn quân đột phá vòng vây
Nhưng bị quân Tần bắn chết
Quân Triệu nghe tin chủ tướng đã bị giết
Liền nháo nhác ném vũ khí đầu hàng
Hơn 40 vạn quân Triệu đã bị tiêu diệt
Chỉ vì nằm trong tay chủ tướng Triệu Quát
Vốn chỉ biết đánh trận trên giấy