Chiếc áo choàng quyền lực | Nền văn minh Hy Lạp Tập 6

Ở kỳ trước, chúng ta đã có dịp kể về những bức tượng của Kurosh. Những bức tượng đó xuất hiện vào thời kỳ cổ vương quốc Hy Lạp. Có thể nói, qua tìm hiểu, chúng ta biết được mục đích mà những bức tượng đó được tạo ra là để phục vụ cho những nghi thức tan lễ. Nhưng còn những nghi thức thần thánh thì sao? Phải biết, đời sống tâm linh của người Hy Lạp là vô cùng đau sắc. Những câu chuyện trong thần thoại Hy Lạp phần nào hao hao giống những câu chuyện của con người ở trong hiện thật giới. Vào khoảng năm 480 trước công nguyên, về thành Asen sau bao nhiêu năm tháng được bảo hộ bởi thần Asenor. Nay, phải chịu đợt tấn công thứ hai của người Ba Tư. Quân đội Ba Tư lúc bấy giờ tự sưng là quân đội mạnh nhất trên đại lục. Có khi họ còn tự sưng là quân đội mạnh nhất hành tinh. Với nguồn lực dồi dẹo, các vị vua Ba Tư đã trang bị vũ khí và giáp trụ hoành tráng cho chiến binh. Kết hợp cùng bản tính hiếu chiến, phải nói là không có quốc gia nào trên thế giới mà không sợ trước sự xâm lược của đế quốc Ba Tư. Có một khoảng thời gian, các chư hầu từ khắp nơi trên thế giới tề tụ về Posepolis để tiếp kiến nhà vua Ba Tư. Thành Asen nằm trong số những mục tiêu xâm lược của người Ba Tư. Tuy mệnh danh là vệ thành công khó dễ phòng nhờ địa hình ở trên cao, nên đây là thành trì khó công phá bật nhất. Nhưng trước sự tấn công vô cùng khủng khiếp và nguy hiệp thì Asen đã bị thất thủ. Xerxes I dẫn theo đoàn quân đứng trước chân đồi vệ thành Asen. Một vị tướng lĩnh hét to, binh lính đồng loạt hô ứng theo tiếng hiệu triệu. Từng đoàn quân tiến công mạnh mẽ, binh lính Hy Lạp đứng từ tượng thành của Asen, dương cung chỉa thẳng về phía đoàn quân Ba Tư. Từng đợt cung thủ thay phiên nhau xả tên. Nhưng sức tấn công của Ba Tư quá mạnh liệt, ký thế cao ngút trời. Nhiều mũi tên bắn ra thậm chí còn không có nhắm trước, kẻ thù đông đến nổi. Kiến cho thứ cần làm bây giờ là làm sao để bắn nhiều mũi tên nhất có thể. Khi quân Ba Tư tiến tới gần hơn, cổng thành Asen mở ra, đoàn quân của Hy Lạp xuất thành nghen chiến. Từng nhóm người song ra tiến vào lòng quân Ba Tư. Người Hy Lạp thích tu luyện thể chất, nên những chiến binh của họ là vô cùng mạnh mẽ. Tuy nhiên, Ba Tư lúc bấy giờ là một đế quốc. Củ cải của họ có được đa số là do cướp bóp từ chiến tranh. Quân lực dồi dào và binh lính thiện chiến, quân Ba Tư đã trải qua nhiều trận chiến sống chết chỉ trong một cái chấp mắt. Cho nên, kinh nghiệm chiến đấu của họ khá dễ gì quân Hy Lạp có thể so sánh được. Tinh thần không gục ngã, khiến cho quân Ba Tư máu sôi sùng sụp lao lên quân Hy Lạp. Thật ra họ cũng không muốn đánh dấp lá cà với kẻ thù. Có chăng là binh lính lao ra để làm giảm những đợt tấn công như vũ bão của quân Ba Tư. Trên thành, thì cứ xả cung tên xuống tiêu hao lực lượng của kẻ thù. Phía dưới cổng thành, bộ binh Hy Lạp đứng thành một hàng ngang tạo thành phòng tuyến. Tương tự, nhiều người đứng tạo thành những lớp phòng tuyến. Về mặt chiến lược, chiến thuật thì tốt. Nhưng thực tế thì sức càng quét của người Ba Tư là quá khủng khiếp. Quân Hy Lạp như bờ đê ngoài biển ngăn chặn những con sóng lớn. Nhưng chiến lực của Ba Tư quá mạnh mẽ. Họ không phải là những con sóng thông thường, mà họ chính là sóng thầm. Từng con sóng người liên hoàn sô vào những phòng tuyến. Chẳng mấy chốc, các phòng tuyến đã bị đổ vỡ, cung thủ trên thành, chưa kịp triệt tiêu lực lượng, thì bộ binh đã chạy toán loạn. Binh lính Hy Lạp tháo chạy vào thành trước sự truy sát của kẻ thù, quá mạnh mẽ và quá nguy hiểm. Đó chính là địa chế Ba Tư. Tin tức mau chóng truyền tới tai của các quý tộc và hoàng thất Hy Lạp. Phần lớn người dân Athens đã tháo chạy khỏi thành phố để tránh sự truy giết của người Ba Tư. Hy Lạp xem người Ba Tư là tài ác, là bọn mang rỡ. Họ đã cướp phá và đốt cháy hầu hết các ngôi đền của Hy Lạp. Đó là trong thời kỳ cổ vương quốc Hy Lạp mà chúng ta hay nhắc tới. Trước khi rời đi, để tránh những món đồ thiên liên bị xúc phạm, họ đã chôn các chúng và bảo quản một cách trang trọng. Sau này, người Athens đã xây dựng lại các ngôi đền và họ cũng điêu khác những bức tượng mới. Nhưng với họ, những gì của quá khứ vẫn còn một giá trị vĩnh cũ. Năm 863, một đoàn những người khám phá đã quay trở lại nơi đây. Một trong những tác phẩm cực kỳ nổi tiếng trên thế giới được tìm thấy chính là bức tượng Marshal Forest, hay còn được gọi là Người Khiên Công Bê. Được tìm thấy trong tàn tích của Acropolis thuộc vệ thành Earthen. Các nhà khám phá, họ dùng những cây cọ với bụi trên chân của bức tượng do thời gian và các bụi phủ quá nhiều. Và họ cũng không muốn bức tượng bị sứt mẻ thêm nữa cho dù là một bế trầy sứt. Nên cũng tốn khá nhiều thời gian để phủi đi các vết bụi dính trên đó. Sau khi hoàn tất, trên chân đế của bức tượng có một dòng chữ hiện ra Ta là Rhombus, con của người. Thính dân lễ vật này cho thần Athena khi thấy dòng chữ này. Ý nghĩa của bức tượng thì khá rõ ràng. Quan sát thêm một tí, phía trên phần đế là một người đàn ông trên vai vác một con bê. Con bê tượng trưng cho lễ vật hiến tế mà anh ta muốn dân cho vị nữ thần Athena trở về quá khứ vào năm 560 trước công nguyên. Tính ngưỡng của người Hy Lạp đang ở trong thời kỳ Phộng Thịnh. Người dân tin rằng con người và các vị thần có mối quan hệ rất chặt chẽ. Sự tồn tại của các vị thần ảnh hưởng đến đời sống của họ. Cuộc sống trầm ngâm hay thăng hoa của con người đã do sự chiếu cố của các vị thần. Rhombus trông như một người đàn ông trưởng thành. Và có địa vị trong xã hội. Bức tượng miêu tả chân trái của anh ta tiến về trước cũng giống như những bức tượng của Kouros mà chúng ta thấy trước kia. Như vậy, là người Hy Lạp trong gần 100 năm sau những bức tượng Kouros vẫn tuân thủ những quy tắc về chuyển động như thế này. Anh ta trông như một người đàn ông trưởng thành vì có một bộ râu rộng. Người thanh niên Kouros thì không có râu vì họ còn trẻ. Và bức tượng Rhombus còn khoác một chiếc áo troèn mỏng. Ở Earthen, vào thời kỳ cổ vương quốc Hy Lạp, không ai ăn mặc như thế này. Phải biết, người Hy Lạp tôn thờ cấu trúc hình thể của con người vì những cơ bắp tượng trưng cho sức mạnh và quyền lực. Do đó, những bức tượng điêu khắc khỏa thân là một khía cạnh tất yếu của nghệ thuật Hy Lạp. Và nó phù hợp với các quy ước của họ vào thời kỳ đó. Rhombus là một người có quyền lực và địa vị cao trong xã hội. Ông muốn những bức tượng của mình phải có gì đó khác biệt so với những bức tượng khác và đặc biệt là phải thể hiện được địa vị và quyền lực của mình. Do đó, mà phải có gì đó khác biệt và mang tính biểu tượng. Nếu như những bức tượng khác đều khỏa thân, vậy tại sao chúng ta không cho bức tượng này mặc trang phục đi? Không được. Mặc trang phục thì sẽ che đi những cơ bắp và nét đẹp của bức tượng. Thế thì chỉ cần cho mặc một chiếc áo mỏng vừa tạo sự khác biệt vừa thể hiện nét đẹp của cơ thể. Thế thì được. Vậy nên, người ta mới thấy Rhombus mặc một chiếc áo tràng mỏng. Như vậy chứng tỏ một điều. Rhombus hay là người mặc áo tràng này là một người có địa vị cao trong xã hội, một người đáng kính. Phải biết, mặc một bộ trang phục trong thời kỳ này không phải là một cái gì đó ghê gớm. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh này nó đánh dấu một sự khác biệt của Rhombus so với những bức tượng của Rose. Và sự khác biệt ở đây đó chính là địa vị. Quả thật, không phải ai cũng đủ giàu và quyền lực để có thể tạc một bức tượng cho mình mà lại còn là một bức tượng dâm cho thần linh. Nếu xem ở những khu vực khác, thì hẳn người nào muốn tạc tượng cho chính mình thì sẽ bị xem là ra vẽ và quá yêu bản thân hoặc chỉ có những người cai trị mới làm như vậy. Vậy còn quyền lực thì sao? Họ đã thể hiện quyền lực của các bức tượng như thế nào? Và những cơ bắp kia chưa đủ để thể hiện sức mạnh hay quyền lực hay sao? Không, còn một điểm nữa mà tiêu chí này được thể hiện rất rõ ràng và hiệu quả. Ngoài ra, điểm này còn là một ý tưởng khá thú vị và táo bạo. Rhombus vác trên vai một con bê, hai tay của ông nắm chặt chân của con bê tạo thành một hình chữ X trước ngực. Phải nói, có nhiều điểm đáng để tán thưởng trong cách thể hiện hình ảnh như thế này. Xem nào! Đầu tiên là hình ảnh của một người đàn ông vác trên vai một con bê. Tưởng tượng nếu bạn làm điều tương tự thì sẽ biết nó rất là khó bởi vì con bê không hề nhẹ. Phải có sức lắm thì mới làm được như vậy. Kế tiếp, con bê này trông như vẫn còn sống vì đầu nó hướng về phía người chính diện. Một con bê còn sống, khá dễ vì để người ta vác trên vai như vậy. Chắc chắn, sẽ có sự vùng bẫy. Như vậy, cần bao nhiêu sức mạnh để một người có thể cố định một con bê như thế này? Rõ ràng, người đó phải rất khỏe. Như vậy, chỉ với một ý tưởng hình ảnh trong đơn giản mà quyền lực và sức mạnh được thể hiện rõ ràng. Chưa kể, biểu tượng hình chữ X trước ngực của người khiêng bê đó là một dấu vết của thời kỳ hình khối. Một thời kỳ trước kia của Hy Lạp, người ta thường sử dụng hình khối trong thiết kế các tác phẩm. Chân bê được giữ rất chắc, tạo ra một bố cục hình chữ X táo bạo. Cũng chính điểm này là điểm kết nối giữa Ron Boss và con bê, tạo ra một bố cục chặt chẽ, chắc chắn. Đôi chân bắt chéo của con bê với cánh tay của người khiêng tạo ra một thể thống nhất về lẫn hình thức, lẫn thể chất. Lần đầu tiên mà chúng ta thấy sự kết hợp này, nhưng nó chắc chắn là rất hiệu quả. Đề bài về thể hiện địa vị và quyền lực ban đầu đưa ra nay đã có đáp án. Tuy đơn giản, nhưng để đi đến được sự đơn giản đó, người ta phải lai hoay dưới chốn hiện tượng đầy cám dỗ. Đó chính là tư duy. Nó thử ngẫm lại, phải chăng những người tự cho mình là thẳng thắng, đi thẳng vào vấn đề, thì trước đó họ đã phải đi lòng vòng đi tìm lợi giải. Bằng không, làm sao họ có thể một lần mà đâm thủng được bức màng hiện tượng để đi tìm tới câu trả lời. Thôi, tiếp tục khảo cổ nè. Tới đây, thì gần như là bạn đã hiểu hết mọi thứ quan trọng về bức tượng này rồi. Nhưng còn một vài điểm nữa thì mới hoàn thiện. Tại sao mà khuôn mặt của bức tượng này lại có một nụ cười? Khuôn mặt của người khiên bê khác rõ rệt so với khuôn mặt của những bức tượng Hy Lạc trước đó, bao gồm cả bức tượng trong nền văn minh Lưỡng Hà và Ai Cập. Anh ta mỉm cười, hoặc ít nhất là trông giống như vậy. Và thậm chí kể từ thời kỳ này trở về sau, những bức tượng Hy Lạc cổ đại có một chi tiết trùng lập là môi luôn mỉm cười. Ngay cả khi những bức tượng đó mô tả một chiến binh đang khắp hối, những mũi tên cắm thẳng vào ngực của anh ta, thì khuôn mặt của người đó vẫn luôn nở một nụ cười. Một người khi họ cười thể hiện là họ đang hạnh phúc. Khi chụp hình mà họ đang cười tức là họ đang vui vẻ. Nhưng tại sao mà khi chụp hình người ta lại kêu bạn cười lên đi? Há chăng họ bảo bạn hạnh phúc đi, vui vẻ đi? Chuyện đó khá vô lý. Hóa ra hiện tượng nụ cười này cũng được các nhà khảo cổ nghiên cứu qua. Này anh, kỳ lạ lắm. Tại sao khi tôi nhìn bức tượng này lại thấy có một cảm giác có sự kết nối? Như thế là nó đang nói chuyện với tôi vậy? Các nhà khảo cổ nghệ thuật có nói rằng đó được gọi là nụ cười cổ xưa. Nếu chúng ta hiểu nụ cười này là cách thể hiện một người đang hạnh phúc, một khuôn mặt đang hạnh phúc thì cũng được. Chẳng qua nó còn một tầng ý nghĩa nữa. Đó là quý ước cổ xưa của người Hy Lạc. Nụ cười chính là cách họ thể hiện bức tượng này được tạc dành cho người còn sống. Đúng vậy. Nụ cười hiện lên trên bức tượng mô tả người đó còn sống trong khoảng thời gian mà bức tượng được tạo ra hoặc là một ý niệm về người đó sẽ mãi sống. Nụ cười chính là cách mà con người thể hiện khái niệm về còn sống trong tiếng Anh gọi là Alive. Nghe hơi ghê rợn nhưng thật chất Ngay cả trong giây phút này khi bạn chụp hình mà bạn mỉm cười thì trông có sinh khí hơn. Cười nghĩa là còn sống là một quan điệm hay là một quý ước cổ xưa mà người Hy Lạc đã tạo ra. Nó vẫn còn có những tác động cho tới bây giờ. Dĩ nhiên không phải lúc nào chụp hình thì chúng ta cũng cần cười. Nhưng nếu muốn thêm một chút sinh khí cho tác phẩm hay là bức hình thì nụ cười là một cách hay. Trong khi người Ai Cập thì lại không có quý ước này. Do đó, bằng cách áp dụng nụ cười cổ xưa các nghệ sĩ Hy Lạc báo hiệu rằng họ cũng có những quý ước riêng cho mình. Hẹn gặp bạn vào video lần sau. Chúng ta sẽ tiếp tục thám phá nền văn minh Hy Lạc.