KHỔNG TỬ | Một Vài Câu Chuyện Về Khổng Tử .

Một vài câu chuyện về khổng tử. Khổng tử suốt đời coi việc truyền báo văn hóa truyền thống là nhiệm vụ của chính mình. Ông coi trọng việc giáo dục. Cả đời ông luôn tuân theo tôn trì học nghi bất yêm, hối nhân bất quyện, học không ngừng nghỉ, dạy dỗ không mệt mỏi. Nhàn Hồi đã từng nói, phu tử tuần tuần nhiên thiện dụ nhân, thầy tuần tự mà khéo léo dẫn dắt người. Còn Chu Hy thì nói, phu tử giáo nhân, các nhân kỳ tài, thầy dạy người ta dựa trên trình độ khác nhau của từng người. Qua những câu chuyện dưới đây có thể thấy khổng tử giáo dục học trò ngay cả trong sự giao tiếp thông thường. Một, đạo đối nhân. Một lần khổng tử bàn luận với các đệ tử của mình về đạo đối nhân. Tự lộ nói, người khác dùng thiện ý đối đái với ta thì ta cũng dùng thiện ý đối đái với họ. Người khác không dùng thiện ý đối đái với ta thì ta cũng không dùng thiện ý đối đái với họ. Khổng tử đáp, đây là cách đối xử của những dân tộc thiểu số không có đạo đức lễ nghĩa. Tự công nói, người khác dùng thiện ý đối đái ta thì ta cũng dùng thiện ý đối đái với họ. Người khác không dùng thiện ý đối đái ta thì ta sẽ dẫn dắt họ hướng thiện. Khổng tử đáp, đây là cách ứng xử giữa bằng hiểu với nhau. Nhan hồi nói, người khác dùng thiện ý đối đái với ta thì ta cũng dùng thiện ý đối đái với họ. Người khác không dùng thiện ý đối đái với ta thì ta cũng dùng thiện ý đối đái với họ và hướng dẫn họ hướng thiện. Khổng tử đánh giá rằng, đây là cách ứng xử nên có giữa những người thân. Nói rộng ra thì thành tâm đối đái với người trong thiên hạ mới thực sự là hành thiện. 2. Lời nói khi tiễn biệt. Một lần tử lộ đến để cáo biệt khổng tử trước khi lên đường đi xa. Khổng tử nói, con muốn ta tặng cho con một chiếc xe hay là tặng cho con vài lời. Tử lộ nói, xin thầy cho con một vài lời. Khổng tử nói, nếu không ngừng nỗ lực vươn lên thì không thể đạt được mục tiêu to lớn. Không chăm chỉ làm tốt việc của mình thì không thể có được kết quả tốt. Không đối xử chân thành với người khác mà so đo tính toán thì không thể thân cận với người ta. Bản thân không quan trọng chữ tín thì không thể mong người khác giữ chữ tín với mình. Không chân thành và khiêm tốn với người khác thì không thể phù hợp với lễ nghĩa. Nếu con có thể áp dụng năm điều này trong cách hành xử và làm việc thì có thể làm được lâu dài. Tử lộ cảm ơn thầy đã chỉ giáo rồi lên đường. 3. Ba điều tốt ở bàn ấp. Sau 3 năm tử lộ cai quản bàn ấp, một lần khổng tử đi qua. Khi mới đi vào bàn ấp, khổng tử đã khen ngợi, tử lộ làm tốt, làm được cung kính và có chữ tín. Khi đi vào trong thành, khổng tử lại khen, tử lộ làm rất tốt, có thể làm được trung tín và rộng lượng. Đến phủ quan nơi tử lộ làm việc, khổng tử thốt lên rằng, tử lộ làm quá tốt, làm được minh sách và quyết đoán. Tử cống nghe thấy lấy làm kỳ lạ, tay cầm dây cương hỏi khổng tử. Thầy chưa gặp tử lộ mà đã 3 lần khen ngợi, xin thầy chỉ cho con biết chỗ mà tử lộ làm tốt. Khổng tử nói, ta thấy rằng đi đến nơi này thấy ruộng nương chỉnh tề, đất đai trù phú, cỏ dại được nhổ sạch, đường nước ở ruộng sâu thêm. Đó là vì tử lộ cung kính, cẩn thận và có chữ tín. Vì vậy, nông dân mới cố gắng đi làng. Đi vào ấp thế tường nhà đều kiên cố, chợ đông tấp nập, cây cối tươi tốt. Đó là nhờ tử lộ trung tín và rộng lượng, nhờ vậy người dân mới không gây gỗ cãi lộn. Phủ quan thì sạch sẽ, người hầu cận bên dưới đều rất cần mẫn, tận tình. Đó là vì tử lộ minh sét thiện đái, chính sách không gây phiền hà cho dân. Xem ra đó chính là thành quả mà tử lộ đạt được. Mặc dù ta 3 lần liên tiếp khen tử lộ làm tốt, cũng không sao nói hết những điểm tốt của tử lộ. Về sau, bà ấp đã trở thành tam thiện tri địa. 4. Chấp chính cần kể chính những điều sai trái Tử Cống hỏi khổng tử, Thưa Thầy, khi xưa tể cảnh công thỉnh giáo Thầy làm thế nào mới có thể khiến cho việc chiều chính được minh bạch? Thầy nói, Chiều chính minh bạch ở chỗ tiết kiệm tài chính. Lỗ ai công thỉnh giáo Thầy làm thế nào để việc chiều chính được minh bạch? Thầy nói, Chiều chính minh bạch ở chỗ giáo dục hạ thần. Sở Đại Phu Diệp công thỉnh giáo Thầy làm thế nào để chiều chính được minh? Thầy nói, Chiều chính minh bạch ở chỗ giúp cho người ở gần an vui. Người ở xa muốn đến quy phục. Ba người hỏi cùng một câu hỏi, Tại sao Thầy lại trả lời khác nhau? Lẽ nào là có nhiều cách giải thích khác nhau? Khổng tử trả lời rằng, Đó là vì mỗi người đều có những hoàn cảnh khác nhau. Tể cảnh công trị vị quốc gia, kiến trúc cung điện quá xa xỉ, khu vực đi săn quá rộng. Vậy nên ta nói xử lý việc chiều chính ở chỗ tiết kiệm tài chính. Còn lỗ ai công có ba quyền thần là Mạnh Tôn, Thúc Tôn, Quý Tôn. Họ ở trong nước kéo bẻ kéo phái, ở ngoại quốc thì áp bức các nước chư hầu. Nên ta nói xử lý việc chiều chính ở chỗ giáo dục các quần thần. Còn nước sở, lãnh thổ rộng lớn mà các đô ấp lại nhỏ. Dân chúng vẫn có sự chia rẽ, không có nguyện ý ở đó an cư lạc nghiệp. Vì vậy ta nói xử lý chiều chính ở chỗ khiến cho người ở gần thì vui, Người nơi xa muốn quy phục. Đó là cách xử lý khác nhau cho những hoàn cảnh khác nhau. Trong kinh thì có nói trải qua tang loạn thời gian dài, Dân chúng đã nghèo khổ cùng cực, Nhưng triều đình lại không hề cứu trợ cho dân. Đó là tiếng than thở về họa loạn tạo ra bởi sự xa xỉ lãng phí. Lại nói những kẻ tiểu nhân nịnh thần luôn đặt điều vu khống. Đó là chế diễu họa loạn gây ra bởi những gian thần bịt mắt bậc quân chủ. Còn nói trong tang loạn có nỗi buồn chia ly, Nỗi đau khổ của chết chóc, rốt cuộc phải chạy đến nơi đâu. Đó là những họa hại gây ra bởi sự ly tán. Xem set 3 phương diện này có thể thấy lẽ nào những khó khăn cần giải quyết trong chính sự, Có thể dùng cùng một cách được sao? Năm Năm loại bất tường Có một lần lỗ ai không hỏi khổng tử, quả nhân nghe nói, Xây thêm phòng ở phía đông thì không cắt tường, điều này có đúng không? Khổng tử trả lời rằng, Có năm loại việc không cắt tường, Nhưng xây thêm phòng ở phía đông lại không nằm trong số đó. Hại người để lợi mình là không cắt tường, Bỏ rơi người già chỉ quan tâm đến trẻ nhỏ là gia đình không cắt tường, Vứt bỏ người hiền minh trọng dụ kẻ vô nhân phẩm là quốc gia không cắt tường, Người già có chí huệ không muốn dạy dỗ, Còn người trẻ lại không ham học là phong tục không cắt tường, Người có tài đức rút lui, Kẻ ngu mội không có chí huệ, Và đức độ lên nắm quyền chính là thiên hạ không cắt tường. Việc không cắt tường có năm loại này, Nhưng mở thêm phòng ở phía đông không nằm trong số đó. Sáu Người quân tử phải luôn cẩn trọng, Tử công làm quan ở Tín Dương, Khi sắp nhậm chức, Đến bái kiến khổng tử, Khổng tử nói, Phải siêng năng, Phải cẩn thận, Phải chỉ đạo sản xuất nông nghiệp dựa vào thiên nhiên thời tiết, Không tranh đoạt, Không cướp bóc. Tử công nói, Từ hồi trẻ, Con đã theo học thầy, Lẽ nào con đã từng phạm lỗi cướp bóc? Khổng tử nói, Con còn không hiểu sâu thêm nữa, Dùng người tài đức kiêm Mỹ đi thay thế người đại tài đức kiêm Mỹ thì gọi là đoạt, Dùng kẻ bất tài thay thế người có tài gọi là phạt, Chính lệnh nới lòng mà hình phạt tan bạo gọi là bạo, Lấy hết điều tốt về mình thì gọi là đạo, trộm, Đạo không chỉ là trộm cắp tài vật, Ta nghe nói, Thiện ở làm quan, Hành sự theo pháp luật giúp cho bách tính được lợi, Kẻ làm quan bất thiện, Bóp méo pháp luật, Khiến cho bách tính bị tổn hại, Đây là căn nguyên của dân quan, Chỉnh đốn quan phong, Không có gì tốt bằng công bằng, Đứng trước tài vật, Không có gì tốt bằng sự liêm khiết, Thanh liêm và công bằng không biến đổi, Giấu giếm điểm tốt của người khác chính là mai một nhân tài, Bên trong không quyên bảo mà ra ngoài phỉ bán lẫn nhau, Thì không thể sống hòa thuận, Vì vậy người có tu dưỡng đạo đức, Không điều gì là không cẩn thận, Nghiêm khắp với bản thân, Rộng lượng với người khác mới có thể dùng đức hạnh, Và chí huệ của mình để tạo phúc cho muôn dân.