VOV || NSND QUÁCH THỊ HỒ || Giọng ca Vô Tiền Khoáng Hậu

Quý vị và các bạn thân mến, trong chương mục Những giọng ca còn mãi hôm nay, chúng ta cùng nhau tìm lại một giọng hát đã để lại nhiều ấn tượng sâu đậm trong lòng khán tính giả yêu ca trù. Đó là ca nương, nghệ sĩ nhân dân Quách Thị Hồ, người đã có công rất lớn trong việc gìn giữ và truyền dạy nghệ thuật ca trù, và để ca trù trở thành di sản văn hóa chung của nhân loại. Thưa quý vị và các bạn, nghệ sĩ nhân dân Quách Thị Hồ sinh năm 1909 tại làng Ngọc Bộ, xã Long Hưng, huyện Văn Giang, tỉnh Hương Yên, trong một gia đình có nghiệp đàn hát từ lâu đời. Mẹ bà là cụ Vương Thị Xuyến, cũng là một ả đào có tiếng thời đó, nên ngay từ nhỏ, cô bé Quách Thị Hồ đã được sống trong tiếng đàn, tiếng phách, rồi được mẹ truyền nghề đàn hát. Đến 6 tuổi, bà đã được theo mẹ và các dì đi hát, 8 tuổi, bà đã nổi tiếng hát hay trong giáo phường, được giáo phường cho hát chính, và đến năm 15 tuổi, tiếng hát của ca nương Quách Thị Hồ đã nổi tiếng khắp Hà Nội. Từ những năm 30 của thế kỷ trước, bà đã ra Hà Nội hát, rồi làm chủ gánh hát vạn thái. Bà đã chiếm được tình cảm yêu mến của khán giả yêu ca chủ, và trở thành đào nương nổi tiếng cùng với nghệ nhân Nguyễn Thị Phúc. Hòa bình gặp lại, bà bắt đầu cộng tác thu thanh với Đại tiếng nói Việt Nam, nhưng là các thiết mục ngâm thơ chứ không phải là ca chủ. Do hoàn cảnh xã hội lúc này khiến những đào kép phải từ bỏ người tủ, không được hát ca chủ nữa. Sau đây, chúng ta cùng thưởng thức thế cách ngâm thơ của nghệ thuật hồ sinh ra để dành cho nghệ thuật ca chủ. Vì thế, sự cảm thụ của bà về văn chương rất sâu sắc. Do vậy, trong những bài ca chủ, bà không những thể hiện được kỹ thuật hát, mà còn biểu hiện do nghệ sĩ nhân dân Quách Tị Hồ thể hiện. Thưa quý vị, trong những năm thập niên 50-70 của thế kỷ trước, nghệ thuật ca chủ không có trụ đứng do bị coi là tàn tích của chế độ phong kiến cũ. Nhiều đảo nương kép đàn đã phải bỏ nghề, bỏ tổ. Nhưng chỉ có ca nương Quách Tị Hồ là người dám tự nhận mình là một cô đào, sống với tổ và nghề. Như cô nói dũng cảm mà bà từng nói, tôi sẵn sàng đeo biển trước ngực, đi trên phố để nói, tôi là người hát ca chủ. Duyên với ca chủ đã đưa đảo nương nhất thanh nhịn sắc. Ca nương Quách Tị Hồ quay trở lại với người tổ khi năm 1976, giáo sư Trần Văn Khay về nước tìm gặp các nghệ nhân ca chủ và thu thanh giọng hát của bà để giới thiệu với thế giới. Năm 1978, Hội đồng âm nhạc quốc tế của UNESCO và Viện nghiên cứu quốc tế về âm nhạc đã trao tặng bà bằng danh dự cho công lao, gìn giữ một di sản nghệ thuật truyền thống quý báu của Việt Nam, một vốn quý của nhân loại. Và cũng năm này, với giọng hát của bà, ca chủ bắt đầu được phát vời nghe bài Thế sự thăng trầm, lời thơ của nhà thơ ca bá quát do nghệ sĩ nhân dân Quách Tị Hồ trình bày. Thưa quý vị, nghệ sĩ nhân dân Quách Tị Hồ là người đã có công đóng góp rất lớn trong việc khôi phục, quảng bá và phát triển nghệ thuật ca chủ. Đến năm 1983, băng ghi âm tiếng hát của bà đại diện cho Việt Nam đã được xếp hạng nhất tại Liên hoan quốc tế âm nhạc truyền thống châu Á ở Bình Nhưỡng, Cộng hòa Dân Chủ Nhân dân Triều Tiên. Có thể nói, giọng hát của ca nương nghệ sĩ nhân dân Quách Tị Hồ là giọng hát đầu tiên đưa ca chủ của Việt Nam giới thiệu với bạn bè quốc tế. Để ghi nhận những đóng góp to lớn cho nền nghệ thuật âm nhạc truyền thống của nước nhà, năm 1988, bà vinh dự được nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý, nghệ sĩ nhân dân. Năm 2001, bà từ dã gói đời khi nghệ thuật ca chủ còn nhiều khó khăn chắc trở. Nhưng những học trò hậu duệ xuất sắc của bà vẫn miệt mài học hỏi và thách triển nghệ thuật ca chủ lên đến đỉnh cao xứng tầm thế giới. Chia sẻ tình cảm của mình khi nói về thời gian được nghệ sĩ nhân dân Quách Tị Hồ truyền dạy, nghệ sĩ ưu tú Thế Đạt nói. Năm 1980, đoàn ca nhạc của Đại tướng Nói Việt Nam có tổ chức lớp học ca chủ có 3 người, tôi, chị Trang Nhung và chị Kim Dung. Người đầu tiên mà tôi được học ca chủ là Cụ Đinh Khắc Ban. Khi tôi được gặp bà Hồ, bà Hồ và Bác Đinh Khắc Ban rất là thân thiện. Những buổi học của chúng tôi, bà Hồ hay đến chơi và tôi được học bà ngay. Bà cũng rất lục kỳ hóa tôi bởi vì thứ nhất là một con bé nhỏ nhất trong đám người học ý mà cũng khá thông minh. Tay Phách thì tốt, thành ra là bà cũng không có ngại gì mà bà truyền lại cách hát hay cũng như tay Phách của bà. Và tôi đã mê mẩn cái tay Phách của bà cho đến bây giờ. Dùng từ nói mê mẩn, bởi vì có lẽ cả đời tôi không bao giờ tôi đánh được như thế. Mà cũng rất khó các đoàn đường khác mà đánh được như thế. Tiếng Phách như là tiếng suối, nó bong như tiếng chua, hay lắm. Đến năm 92, Bộ văn hóa tổ chức cuộc thi đơn ca chuyên nghiệp toàn quốc. Tôi có xin dự thi bài ca chủ Anh Giá Điếc. Tôi cũng có đến để xin bà chỉ giáo cho thêm về cái cách hát. Tôi còn nhớ mãi là bà dạy tôi, bà nói là hát làm sao phải cho nó rõ lời. Muốn đẩy hạt hay muốn như thế nào đi chẳng nữa nhưng phải đã rõ lời. Và tôi đã nuốt từng lời của bà cho đến bây giờ. Một từ thôi, tức là trong thiên hạ có Anh Giá Điếc. Thì cái thư hạ của bà tôi tin, rằng tôi đã nhận được từ tinh thần của bà truyền lại cho tôi. Và sau đó tôi được huy chương bài Anh Giá Điếc trong cuộc thi đơn ca chuyên nghiệp toàn quốc năm 1992. Tôi trọng bà, tôi quý bà bởi vì lúc nào cũng thế. Cứ đi biểu diễn, mà bà hay diễn cho Việt Kiều. Bà thì bao giờ cũng được hát những bài gọi là kinh điển. Như là tì bà hành. Còn chúng tôi là bậc đàn con, đàn cháu. Thì gâm bệnh. Bà quý tôi lắm, vì mình cũng thuộc vào dòng hiếu học. Và điều quan trọng là sau khi cụ mất đi, gia đình nhà cụ cô Xuân hay làm lễ tưởng niệm đến cụ. Tôi cũng thường xuyên được gia đình mời đến và hát những bài hát để tưởng nhớ đến cụ. Sướng thiết muốn lấy ông chén. Ông chén thiết không biết. Đến thì bây giờ thiết nghe. Trường thiết trị trị. Phật có xa lệ. Tích thả lạng du quân thương. Bọt tiếng. Kinh dương chánh. Tiếng đàn đáy rừu rạch cùng giọng hát và tay phách của Đào Nương. Vị sĩ nhân dân Quách Trị Hồ qua bài Hồng hồng tuyết tuyết. Lời thơ Dương Khuê đã kết thúc chuyên mục Những giọng ca còn mãi hôm nay. Biên tập viên Quỳnh Tri xin chân thành cảm ơn quý vị và các bạn đã quan tâm lắng nghe. Thân ái chào tạm biệt.