VOV || NGƯỜI LÍNH CHÈO - NSƯT ĐỖ TÙNG

Quý vị và các bạn thân mến, là một trong những nghệ sĩ thế hệ đầu tiên của đội văn công thuộc Cục Chính trị, Tổng cục Cung cấp Quân đội Nhân dân Việt Nam, tiền thân của Đoàn nghệ thuật chèo Tổng cục Hậu Cần, nay là nhà hát chèo quân đội. Không chỉ có vậy, những tiết mục do ông thể hiện được thu thanh tại Đài Tình Hóa Việt Nam suốt mấy chục năm qua đã để lại nhiều ấn tượng với quý thính giả ngay đài. Trên mục Những giọng ca còn mãi hôm nay, mời quý vị và các bạn cùng nghe lại giọng hát của người nghệ sĩ đã làm đắm say biết bao thế hệ thính giả, nghệ sĩ U Thủ Độ Tùng. Chúng ta vừa nghe điệu Hải Đường do nghệ sĩ U Thủ Độ Tùng thể hiện, băng âm thanh được thu âm từ những năm 80 của thế kỷ trước. Quý vị và các bạn thân mến, nghệ sĩ U Thủ Độ Tùng sinh ra và lớn lên ở phường Trèo, làng Phú Nhi, xã Viên Sơn, Ba Vì, Hà Nội trong một gia đình có truyền thống về Trèo. Ông tự hào nói. Xin chào quý vị thính giả. Tôi được theo cha mẹ đi hát từ tuổi lên năm vì gia đình tôi là đi hát Trèo ở phường Trèo Sứ Đoài cho đến năm 17 tuổi. Trong cái thời gian đó thì tôi được học tập được gõ, được diễn vai như là vai Tiểu Đồng, vai Hỷ Đồng, vai Quan Âm, vai Quỷ Sứ, những cái vai đó đã giúp lỡ cho tôi biết cách biểu diễn nghệ thuật Trèo. Tôi lại được học hát nhiều bài và tôi cũng say mê về hát và gõ cho nên tôi cũng đã tiếp thu được một cái số bài Trèo ở góc của Sứ Đoài. Năm ông 8 tuổi, cha của ông mắc bạo bệnh qua đời, nhà nghèo, đói rách, mẹ phải gửi Tùng vào làm chú Tiểu ở chú Tồng. Vốn thông minh, ham học, giỏi chữ Hán, mới 16 tuổi, Đỗ Tùng đã trở thành sư bác. Những tường, nghiệp cầm ca cũng lặng lẽ trôi qua cùng năm tháng âm thầm lời cờ Phật. Nhưng mùa đông năm 1946, môi trù yên tĩnh bỗng xuất hiện những người lính của trung đoàn 66 đến xin đóng quân. Người lính mà sư bác Đỗ Tùng cảm mến nhất là đại đội trưởng Tống. Đại đội trưởng cũng rất quý nhà sư trẻ uyên bác và yêu âm nhạc. Có lần, ông đề nghị nhà sư viết một bài hát cho đội văn nghệ. Chỉ một đêm, bài hát trèo, tạo làm người ra mắt. Càng sống với anh em bộ đội, nhà sư trẻ càng nhận ra sướng mệnh của trai thời chiến. Ông ngập ngừng đặt lên bàn đại đội trưởng lá đơn xin đóng quân. Và đến năm 1947, ông nhiệp ngũ tại tiểu đoàn 108, trung đoàn 148. Nổi tiếng hát hay đàn sỏi, nên năm 1951, khi đội tuyên văn trung đoàn được thành lập, thì ông được cấp trên điều động bổ sung vào đội quân đặc biệt này. Nhiều tháng trời, đội văn nghệ trèo đèo lội suối, hát phục vụ bộ đội và đồng bào. Đến đâu cũng được hoan nghênh nhiệt liệt. Diễn Đỗ Tùng được ra phụ trách một tổ, vừa sáng tác, biểu diễn, vừa làm công tác dân vận ở vùng Lào Cai. Ông chia sẻ. Năm 1950, tôi đến năm 1957, tôi ở Văn Công, Tây Bắc. Thì tôi đã được diễn nhiều vai, như vai ải ơn của Nụ Cười Trơn Cước, thoát hoan của Hận Thiên Trường, đặc biệt là tôi đã phát huy mạnh nghệ thuật dân tộc. Chúng ta vừa nghe điệu Sầm Huê Tình do nghệ sĩ ưu tú Đỗ Tùng thể hiện. Thưa quý vị, năm 1957, ông được điều động về Tổng cục Chính trị, làm đội phó, rồi đội trưởng của đoàn nghệ thuật. Năm 1959, khi Đoàn Trèo Trung ương II được thành lập, Đỗ Tùng được giao chuyển ra làm đoàn trưởng, kiêm bí thư trì bộ. Làm lãnh đạo, nhưng ông vẫn kiêm đạo diễn, kiêm luôn diễn viên với các vờ trèo nổi tiếng như Cuộc đời theo đảng, Ai mua hành tôi, Mối tình địa biên, v.v. Những năm ấy, Đỗ Tùng được khán giả biết đến như một gương mặt diễn viên trèo chuyên đóng vai người lính. Gương mặt phong trần, hồn hậu của ông, có gì đó lột tả rất đạt hình ảnh những người lính kiên trung. Ông được chọn đi diễn ở nhiều nước như Trung Quốc, Mông Cổ hay Liên Xô. Không chỉ được biết đến bằng những vai diễn trên sân khấu, mà giọng hát trèo, hát sầm của ông được thu thanh và phát sóng trên Đài Tiếng Nói Việt Nam đến đâu cũng để lại nhiều ấn tượng với quý thính giả. Từ khi giả biệt làng quê, Đêm đêm ai có nhớ về trong mơ. Cùng bao kỷ niệm ngày xưa, Cây đa chùa cổ còn đi đòi vầng trăng. Hỏi có đâu bằng quê hương, hỏi có đâu bằng bữa cơm đạm bạc. Mày lòng thương xoa bớt cảnh nghèo. Niềm vui tình làng sớm chiều có nhau. Hệ tuổi xuân lại lắm hẹn hòa. Cho dù xa cách vẫn vui nhau. Mong sao trong đến hội sau, bên nhau ý hợp tâm mưu đầu. Xanh đôi đẹp lắm ai ơi tình quê. Đẹp lắm ai ơi nhớ quê trăng. Hội tuổi xuân lại lắm, bên nhau ý hợp tâm mưu đầu. Xanh đôi đẹp lắm ai ơi tình quê. Bên hàm dòng vui như ngày hội. Đón huân trường sáng chói bát hồi trao. Ơn cụ hồ, ơn đám như biển rộng. Núi cao nguyện mang nốt ni quãng đời. Xanh đôi đẹp lắm ai ơi tình quê.