Ngữ văn 12-Chuyên đề 2: Phân tích tác phẩm điện ảnh chuyển thể từ cổ tích "TẤM CÁM, CHUYỆN CHƯA KỂ" #vuihocvan #thienducedu

Bóng bóng bang bang, lên ăn cơm vàng, cơm bạc nhà ta, chứ ăn cơm hấm, cháo hoa nhà mình. Bóng bóng bang bang, câu gọi quen thuộc ấy khiến ta nhớ đến Tấm Cám, câu chuyện cổ tích cuối đầu của biết bao thế hệ người dân Việt Nam. Câu chuyện xoay quanh Tấm, một cô gái hiền lành, xinh đẹp nhưng phải sống trong cạnh mù côi, bị mẹ kế và em kế cảm đối sự tàn tệ. Tấm không những phải chịu đựng sự ngược đải mà còn phải trải qua nhiều thử thách khắc nghiệt từ cuộc sống. Tuy vậy, với lòng nhân hậu, sự kiên trì và ý chí mạnh mẽ, Tấm đã vượt qua tất cả để tìm lại hạnh phúc và công lý cho mình. Từ câu chuyện cổ tích Tấm Cám ấy, đạo diễn, diễn viên Ngô Thanh Vân đã mở ra một phiên bản điện ảnh mới mẹ, sâu sắc và đầy kịch tính, nơi các nhân vật không còn là những hình mẫu đơn giản mà là những cá nhân đầy tham vọng, quyết tâm và đấu tranh không ngừng. Phiên biện ảnh Tấm Cám Chuyện Chưa Kể Với câu chuyện và chủ đề thông điệp. Trong trận cổ tích, Tấm là một cô gái hiền lành, xinh đẹp, mù côi mẹ, sống với dì kẻ và một cô em cùng cha khác mẹ tên là Cám. Tấm bị mẹ con Cám ghen ghét, ngục đãi. May mắn thay, Tấm được bột hiện lên, an ủi và giúp đỡ. Trên đường đến lễ hội, Tấm vô tình làm dơ chích hài, nhà vua đã nhìn thấy và ra lệnh, nếu ai đi vừa sẽ cưới làm vợ, và rồi Tấm trở thành hoàng hậu. Mẹ con Cám vì ghen ghét đã giết Tấm để đưa Cám vào làm vợ vua. Tấm nhiều lần hóa thân thành chim vàng anh, thành cây xoan đào, thành khung cửi, thành cây thị, nhưng đều bị mẹ con Cám tìm cách hạm hại. Cuối cùng, Tấm gặp lại vua và hai người sống hạnh phúc bên nhau, còn mẹ con Cám bị trừng phạt thích đáng. Trong bản truyền thể phim diễn ảnh, tuy lấy cảm hứng từ chuyện cổ tích, nhưng tấm Cám chuyện chưa kể có nhiều cải biệt mới. Nếu như ở chuyện cổ tích, câu chuyện và các biến cố chỉ xoay xung quanh mối quan hệ giữa mẹ con Cám và Tấm, thì trong phiên bản điện ảnh, câu chuyện đã phát triển thêm một bộc. Thay bị đặt các sự kiện đều xoay xung quanh nhân vật Tấm, thì vai trò của nhân vật Thái Tử được chú trọng hơn. Phim đã lý tượng hóa hình tựa nhân vật Thái Tử với vai trò người anh hùng, còn Tấm là người vợ hiền, luôn ở bên cạnh, trợ giúp và cứu chống thoát khỏi sự hãm hại của kẻ gian. Hùa trà bị hại chết, Thái Tử khỏe cánh trên vai trọng trách quốc gia, đánh đuổi quân xâm lược, bảo vệ bờ cõi của đất nước. Và chính Thái Tử cũng tự nút vên Ngọc Quế để biến thành một con vái vật giao tranh với tiên thừa tướng, khi hắn hiện hương hình là một con vái vật ác độc. Nhờ sự bảo vệ của Tấm khi là chim vàng anh, khi là cây dòn đào, khi là cây thị, nên tính mạng của Thái Tử mới được bảo toàn trước âm yêu hãm hại của thừa tướng và Thạch Biên. Từ đó, ta có thể nhận ra sự khác biệt về thông điệp mà hai tác phẩm này muốn truyền tài. Trong khi truyện cổ tích Tấm Cám có chủ đề xoay quanh xung đột thiện ác, công lý luôn chiến thắng, người tốt sẽ được đền đáp, kẻ xấu sẽ bị trừng phạt, thì trong bản điện ảnh, đội ngũ làm phim đã làm nội bật, căn tính nội bật nhất, vĩ đại nhất của dân tộc Việt trong lịch sử, đoàn kết, kiên cường và chiến thắng trong tất cả các cuộc đấu tranh chống xâm lược. Chính việc thêm và đẩy mạnh căn tính dân tộc này là một điểm nhấn quan trọng, vừa làm nên sức hấp dẫn và mới mẻ, vừa nâng cầm cho bộ phim so với nguyên tác. Từ câu chuyện về mối quan hệ gì kẻ, con chồng mang tính chất cá nhân theo một mô típ rất phổ biến trong trận cổ tích thế giới, chuyện thành vấn đề sống còn, quốc gia đại sự mang dấu ứng riêng của dân tộc, Tấm Cám chuyện chưa kể đã có bước đi khéo léo để chinh phục thành công khán giả nước nhà. Bên cạnh câu chuyện, chủ đề và thông điệp sẽ thật thiếu sót nếu ta không nhắc tới tuyến nhân vật của hai tác phẩm. So với nguyên tác, Tấm Cám chuyện chưa kể vẫn giữ nguyên các tuyến nhân vật chính như Tấm, Cám, Di Ghẹ, Thái Tử, Ông Bụt và Lão Hái Thị, đồng thời bổ sung thêm một số nhân vật mới như Thừa Tướng Tào Hắc, Thạch Biển, Trần Bằng và Nguyễn Lực. Dù các nhân vật vẫn mang những đặc điệp cơ bản từ truyện cổ tích, họ đã được phát triển thêm với những nét tích cách mới mẻ, sâu sắc hơn. Nhân vật Tấm trong phim vẫn giữ nguyên hình tượng như trong nguyên tác, một cô gái hiền lành, xinh đẹp, chịu đựng nhiều sự đối xử bất công từ mẹ con Cám. Tuy nhiên trong Tấm Cám chuyện chưa kể, nhân vật này không chỉ là biểu tượng của việc ở hiền gặp lành, khi nào được ông Bụt giúp đỡ, mà còn là một hình mẫu của tình yêu thủy chung và sự hy sinh. Tấm sẵn sàng hóa thân thành nhiều hình dạng khác nhau, từ chim vàng anh, cây xoan đào cho đến cây thị, chỉ để bảo vệ Thái Tử khỏi những âm mưu hãm hại của Thừa Tướng và Thạch Biển. Nhân vật Cám trong phim là một nhân vật được xây dựng khác biệt so với hình ảnh trong ký ức dân gian, không chỉ tuân theo sự sắp đặt và nguy mô của mẹ như trong chuyện cổ tích. Cám cho thấy dòng tâm trạng của cô hiện lên đầy dõi nét với nội tâm phức tạp. Từ một cô gái vốn được mẹ nuôi chiều, lùi biếng hay gánh ghét với người chị cùng cha khác mẹ, Cám đã trở thành một người phụ nữ sẵn sàng làm tất cả mọi điều, kể cả những việc độc ác nhất để giành lấy trái tim của Thái Tử. Khi không thể giành được tình yêu, Cám cũng sẵn lòng bắt tay cùng kẻ ác để ra tay giết Thái Tử, hạ độc vua, từ đó đổi lấy cuộc sống vinh quang phù quý về sau. Di ghẻ trong tâm Cám chuyện chưa kể có một chiều sâu hơn hẳn so với nguyên tác. Thay vì chỉ là một người ác độc, luôn tìm cách hãm hại tâm. Di ghẻ trong phim nổi bật là một người mẹ hết mực thương con. Dù phải dùng thủ đoạn tàn nhẫn để đạt được mục tiêu, bà vẫn làm vì mong muốn mang lại cuộc sống tốt đẹp cho Cám. Trong phần cảnh chặt cây câu, di ghẻ vừa chặt cây vừa chìm trong nước mắt đầm đỉa, bà luôn miệng tự chân an, phải vì con Cám, phải vì con Cám. Có thể thấy, đó là sự sợ hãi dường truyền biến thành ý chí quyết tâm của di ghẻ. Bà cũng sợ giết người, thế nhưng phải làm vì con Cám, vì tương lai của con. Khi bà nhận lấy chén cơm mắm thịt từ tấm, di ghẻ run lên vì giận và rơi nước mắt đầy can chịu. Những phần cảnh trên là nổi bật lên hình ảnh người mẹ bất lực khi phải đối diện với sự bất mát, phải buộc làm những điều sai trái vì con. Một sự khác biệt rõ rệt trong phim là hình ảnh nhân vật Thái Tử. Trong chuyện cổ tích, Thái Tử không được khắc họa rõ nét. Nhưng trong tấm Cám chuyện chưa kể, chàng được xây dựng như một người anh hùng lý tưởng với một hành trình trưởng thành đầy thử thách. Vua cha của chàng bị hạn chết. Thái Tử không chỉ phải bảo vệ đất nước, đối đầu với kẻ xâm lược, mà chàng còn phải đấu tranh với sự phản bội trong chính triều đình. Chàng sẵn sàng hy sinh bản thân, nuốt viên ngọc quý để trở thành quái vật chiến đấu với thừa tướng Tào Hắc. Xuyên suốt bộ phim chính là hành trình trưởng thành, trải qua nhiều mất mát, đau khổ của nhân vật Thái Tử để giành lại được đất nước và ở bên cạnh người mình yêu thương. Những nhân vật mới xuất hiện trong tấm Cám chuyện chưa kể làm cho câu chuyện thêm phong phú và hấp dẫn hơn. Thừa tướng Tào Hắc, nhân vật vàng diện chủ yếu, đứng sau mọi âm mưu nhằm xoán ngôi Thái Tử. Cánh tay đắc lực của thừa tướng, Thạch Biền, là một sát thù máu lệ, hẳn chuyên giết người để phục vụ cho mưu đồ xoán ngôi này. Tướng quân Nguyễn Lực là cánh tay trái của Thái Tử trong chiều, được Thái Tử tin tưởng, luôn luôn sẵn lòng bảo vệ Thái Tử mọi lúc, mọi nơi. Trong khi đó, tướng quân Trần Bằng, một người bạn thân thuở thiếu thời, nhất mực trung thành cùng Thái Tử, lại phải dần lòng phản bạn vì chữ hiếu. Tuyến nhân vật mới của phim đã góp phần làm nổi bật các cuộc đấu tranh quyền lực, giả tăng tính kịch tính của bộ phim. Tấm Cám chuyện chưa kể đã thành công trong việc làm phong phú tuyến nhân vật so với nguyên tác, qua việc phát triển tính cách và động cơ sâu sắc hơn cho các nhân vật quen thuộc như Tấm, Cám, Di Ghẻ và Thái Tử. Các nhân vật mới như Thừa tướng, Thạch Biền hay các vị tướng quân cũng làm tăng tính kịch tính và chiều sâu cho câu chuyện, tạo nên một bộ phim vừa hấp dẫn vừa đầy cảm xúc. Với nghệ thuật xây dựng kinh ảnh, bộ phim Tấm Cám chuyện chưa kể có sự đầu tư công phu vào bối cảnh, trang phục, kỹ xảo và âm nhạc đã thành công tái hiện thế giới cổ tích Việt Nam đậm chất lịch sử theo phong cách mới lạ. Điểm nổi bật đầu tiên chính là bối cảnh được xây dựng đa dạng. Cung đừng trong phim tái hiện kiến trúc lý, trần, không gian nguy nga lộng lẫy với cam màu vàng, đỏ và nâu làm chủ đạo, tượng rồng, hàm đỏ, mái ngói cong vút đều được chăm chút kỹ mỹ, thể hiện sự quyền quý, giúp khán giả cảm nhận rõ sự xa hoa của Hoàng gia. Tránh ngược vào cung đình, làng quê bắc bộ được khắc họa với hình ảnh cánh đồng lối chiến vang, nhà tranh đơn sơ, dòng sông hiền hòa, tạo cảm giác bình yên và mực mạc. Vừa xa hơn, phim còn mở rộng không gian với những trận chiến nơi chiến trường trải ra trên những thảo nguyên rộng lớn và thành trì nguy nga. Những phân cảnh này được quay tại các địa điểm thiên nhiên hùng vĩ như Ninh Bình, giúp tăng thêm tính hoành tráng và sự thi. Xong hành với bối cảnh, trang phục của các nhân vật cũng được thiết kế chỉnh chu, kết hợp sự yếu tố lịch sử và sáng tạo giả tưởng. Trong trang phục thường dân, nhân vật tấm có tạo hình giản dị với áo tứ thân, yếm đào, tông màu hồng, xanh nhạt, tóc búi thấp, phận ánh tính cách hiền lành, đoan trang. Ngược lại, cảm diện những bộ trang phục rực rỡ như đỏ, vàng, thể hiện sự kiêu kỳ, tham vọng. Bên cạnh trang phục thường dân là trang phục hoàng gia thời lý, trần, với long bào theo dòng tinh xạo dành cho vua, áo lụa mềm mại, kết hợp châm cải tóc dành cho hoàng hộng và công chúa. Khoan văn mặc áo dài gấm với mũ cánh chuồn, khoan võ khoắc áo giáp trụ. Bên cạnh đó, trang phục của phù thủy và phe phản diện mang tâm màu đen, biển bạc, kiểu trang điểm sắc xảo, tạo cảm giác quyền lực và ma mị. Không chỉ dừng lại ở bối cảnh và trang phục, khỉ xảo và kỹ thuật quay phim cũng là yếu tố quan trọng có phần làm nên thành công của bộ phim. Các cảnh chiến đấu được xử lý bằng CGI để tạo hữu ứng mãn nhãn, từ những trận giao tranh nảy lửa, thành chi sụp đổ, cho đến những khoảnh khắc siêu nhiên như tấm hóa thân thành chi bằng anh hay cây thị phát sáng. Phim còn sử dụng nhiều góc quay đa dạng để tăng tính điện ảnh. Bóc rộng giúp mở rộng không gian, quay chậm nhấn mạnh những pha hành động cục tính, trong khi cận cảnh tập trung vào biểu cảm nội tâm của nhân vật, giúp khán giả đồng cảm hơn với câu chuyện. Âm nhạc trong phim cũng để lại dấu ấn sâu sắc, đặc biệt là ca khúc Bông Bống Bang Bang do nhóm 365 thể hiện. Giai điệu vui tươi kết hợp giữa nhạc điện tử hiện đại và âm hưởng dân gian giúp bài hát vừa gần ngũi với chuyện cụ tích, vừa mang tính giải trí cao. Ngoài ca khúc chủ đề, phần nhạc điện trong phim cũng được đầu tư kỹ lưỡng, sử dụng dàn nhạc giao hưởng kết hợp với nhạc cụ dân tộc như đàn bầu, đàn tranh để tạo nên không khí vừa hoành tráng, vừa độc chất Việt Nam. Phim Tấm Cám Chuyện Chưa Kể của Ngô Thanh Vân lấy cảm hứng từ chuyện cụ tích Tấm Cám đã tạo nên những hiệu ứng đa dạng sau khi công chiếu. Dù có nhiều ý kiến khen chê xung quanh bộ phim về cốt truyện, nhân vật, bối cảnh, những tình tiết mới, ta không thể phủ nhận nhà làm phim đã đưa ra một cách nhìn mới và có những nỗ lực trong việc kiến tạo lại căn tính dân tộc. Thông qua việc thay đổi nội dung cốt truyện so với cổ tích và xây dựng tuyến nhân vật, cảnh quan, mắc đậm màu sắc văn hóa truyền thống bằng ngôn ngữ điện ảnh của phim, nhà làm phim Tấm Cám Chuyện Chưa Kể đã tạo nên một phiên bản riêng đầy độc đáo thu hút khán giả. Và đó cũng là phần kết của video ngày hôm nay. Cảm ơn mọi người đã chăm chú lắng nghe. Xin chào và hẹn gặp lại!