Phim tài liệu Quốc Hội TV | CHUYỆN TỬ TẾ (1987) - Phiên bản siêu nét

Có lần tranh luận về việc làm phim, bạn tôi bực mình, mắng tôi một câu nghe rất lạ tai. Tất nhiên, chỉ có xuất phật mới có thể quay lưng lại lối đau khổ của con người mà chăm nhau riêng cho bộ da của mình. Chữ nghĩa đến là nóng nảy và táo tợn. Tôi ngờ rằng lời lẽ ấy, bạn tôi đã vây mượn ở đâu đó. Người biên tập bộ phim này cho hay. Từ rất xa xưa, cha bác có dạy rằng tử tế có trong mỗi con người, mỗi nhà, mỗi dòng họ, mỗi dân tộc. Hãy bền vỉ đánh thức nó, đặt nó lên bàn thờ tổ tiên hay trên lễ đài của quốc gia. Bởi thiếu nó, một cộng đồng dù có những nỗ lực tột bực và chi hướng cao xa đến mấy, thì cũng chỉ là những điều vớ vẩn. Hãy hướng con trẻ và cả người lớn đầu tiên vào việc học làm người, người tự ti. Trước khi mong muốn và chân giấc họ trở thành những người có quyền hành, giỏi giang hoặc siêu phạm. Hôm nay, 20 tháng Tư âm lịch. Ngày dỗ đầu một bản đồng nghiệp của chúng tôi. Cũng không hiểu sao, đồng nghiệp của chúng tôi qua đời trong những năm qua. Phần đông đều do một căn bệnh hiểm nghèo, bệnh ung thư. Nhà quay phim Nguyễn Quý Nghĩa, Nguyễn Quang Trình, nhà biên kịch Quang Minh, đạo diễn Tu Cương. Nhà quay phim Phan Trọng Quỳ, đạo diễn Trần Thịnh, đạo diễn Xuân Thành, và bây giờ là đồng Xuân Thuyết nữa. Chúng tôi đã theo Thuyết gần hai năm trước khi anh qua đời. Vào những giờ phút cuối, anh Bình Thạt nói. Tôi mất bằng bệnh khá là hiểm nghèo. Sau những cơn đau xé ruột, những lúc tỉnh táo, mình đọc và thấy rất thích cuốn sách này. Tôi đọc các cậu nghe một đoạn nhé. Tâm hồn con người nặng gấp trăm lần thể xác. Nó nặng đến nỗi một người không mang nổi. Bởi thế, người đời chúng ta, chừng nào còn sống, hãy gắn giúp nhau để cho tâm hồn trở nên bất tử. Ông giúp cho tâm hồn tôi sống mãi. Tôi giúp cho người khác, người ấy lại giúp cho người khác nữa. Và cứ như thế cho đến vô cùng. Sao cho cái chết của một con người không đẩy chúng ta vào tình trạng cô đơn trong cuộc sống? Các cậu thấy có lạ? Người đời chúng ta, chừng nào còn sống, hãy gắn giúp nhau để cho tâm hồn trở nên bất tử. Ông giúp cho tâm hồn tôi sống mãi. Tôi giúp cho người khác, người ấy lại giúp cho người khác nữa. Và cứ như thế cho đến vô cùng. Sao cho cái chết của một con người không đẩy chúng ta vào tình trạng cô đơn trong cuộc sống? Chúc cảm ơn cậu, thì vui như Tết. Còn nếu có đời dịu thạnh, thì cũng chẳng có gì đặc biệt. Vì khi còn sống, chúng mình ăn ở với nhau rất là tử tế đấy nhé. Thế nhớ chẳng may, thì cậu có rối răng gì không? Rối răng thì các anh hiểu quá rồi cũng quên hết rồi. À này, mấy ngày hôm nay mình có nghĩ là các cậu nên làm với nhau một cái gì đó. Nó có thể bắt đầu từ tình thương yêu giữa con người đó. Hoặc là đi từ nỗi đau của con người đó. Khó đấy. Khó không phải là. Còn nếu không làm, các cậu mà vô tích sự với em. Tôi đi trước, tôi chắc kéo các cậu theo sau đấy. Cũng chẳng ân hận lắm, bởi cuộc sống chúng mình ăn ở với nhau rất là tử tế. Tớ cứ nghĩ, các cậu nên làm với nhau một cái gì đấy. Một cái gì đấy. Bắt đầu từ tình thương yêu con người. Đi từ nỗi đau của con người. Không có gì thành thật, bằng lời nói của người sắp qua đời. Từ đấy, chúng tôi định bụng rủ nhau đi làm một bộ phim tử tế. Tử tế, dù là tương đối. Nhưng việc có lẽ không thành. Bởi một hôm chẳng rõ vị đâu. Người làm gạch bất bình xăm xăm chạy ra. Xua đuổi chúng tôi té tát. Xin các ông đi chỗ khác cho chúng tôi nhờ. Không có quay quát gì ở cái lò gạch của tôi sất cả. Chán cái đám phim ảnh các ông lắm rồi. Có giỏi thì cứ chụp cái cảnh chúng tôi sống thật như thế nào đi. Cứ bày đặt ra mãi thế. Mà không thấy ngượng hả? Không thấy ngượng hả? Cũng có lúc ngượng lắm chứ, khỏi cái ông có cái lò gạch. Người xưa từng nói, lập thân tối hạ thị văn chương. Nghe là lập thân bằng cái nghề văn chương nghệ thuật. Là cái nghề thấp kém, hèn mọt nhất. Ừ, nghề của chúng tôi cũng là một nghề hèn. Hèn vì nghĩ nhiều mà không dám nói ra. Mọt vì cái làm ra cũng chẳng mấy ai cần đến. Ông có cái lò gạch đâu có biết. Bấy lâu nay chúng tôi mắc phải một thói quen cố hiểu. Chỉ mong sao làm vừa lòng bể trên. Một cuốn sách, một vở diễn, một bộ phim ra đời. Đâu có mấy phụ thuộc vào sự hiếu hiệu của nó với cuộc đời. Lại chẳng mấy phụ thuộc vào mong muốn của những người lang lũ như ông. Mà thường nhất nhất trong đời ở sự xem xét của bể trên chúng tôi. Bể trên chúng tôi bằng lòng thì được, không bằng lòng ách phải bỏ. Bể trên của chúng tôi khen thì chúng tôi sung sướng. Bể trên chúng tôi chê thì chúng tôi buồn giàu. Ngay cái chuyện vào nghề của người quay phim bộ phim này. Tuy cũ, nhưng vẫn còn là một thế dụ đấy. Thời niêm hiếu, anh ta ở nhà quê đi chân vịt. Cái nghề chân vịt nào có hứng thú gì? Một trưa hè mệt quá. Anh ta chui bừa vào một cái lèo để ngủ. Đu vịt vô kỷ luật đã sụp vào ruộng của hợp tác. Các bác ở ủy ban xã giận lắm, liền ghi chuyện đó vào lý lịch. Bên cạnh bốn chữ ký của các bác ở ủy ban xã, có cả xác nhận của huyện và hai chữ tối mật. Thế là đằng đắng nhiều năm, không thể thi vào bất kỳ một trường nào, một ngành nào, mà anh ta vẫn mọc mơ. Mãi sau tình cờ, có một lớp quay phim, anh ta thi lại vào. Vậy là, nghề chân vịt với nghề làm phim như chúng tôi, cũng chỉ cách nhau có găng tất. Xin các ông đi chỗ khác cho chúng tôi nhờ. Không có quay phát gì ở cái lò gạch của tôi cả. Rả có cái lò gạch xua đuổi chúng tôi là hắn bậy rồi. Chúng tôi ít ra cũng là người của nhà nước. Có giỏi thì cứ chụp cái cảnh trong tôi sống thật như thế nào đi. Cứ bày đạch ra mãi thế, mà các ông không thấy ngượng hả? Hình như hắn có cái lý của hắn. Đến như bọn trẻ con đã có lần tuét miệng cười và bảo chúng tôi rằng. À, các chú quay cái loại phim này, chúng cháu xem là chúng cháu hay buồn ngủ lắm đấy. Chúng tôi từng làm hàng trăm bộ phim. Nhân dân chiến đấu anh hùng như thế nào? Nhân dân quyết tâm sản xuất như thế nào? Nhân dân phấn khởi tin tưởng như thế nào? Những bộ phim đó đã đi vào lịch sử. Và một thời đã mang lại. Nhưng phải nhận rằng, chẳng có mấy bộ phim biêu tả nhân dân ăn ra sao, nhân dân ở ra sao, nhân dân đi lại sinh sống như thế nào. Và nhất là, nhân dân nghĩ ngợi, bàn tán những gì. Nhân dân, hai tiếng thật thiêng liêng. Chẳng thế mà nhân dân có mặt ở khắp nơi. Về văn hóa thì có nghệ sĩ nhân dân, hiệu sách nhân dân, giáo viên nhân dân, nhà hát nhân dân, báo nhân dân. Ở những cơ quan nghiêm mật thì có, hội đồng nhân dân, ủy ban nhân dân, tòa án nhân dân, viện kiểm soát nhân dân, công an nhân dân, quân độc nhân dân. Một thời, chúng ta đã có những lời ca về nhân dân thật sự xúc động lòng người. Vì nhân dân quyên mình, vì nhân dân hy sinh. Anh em ơi, vì nhân dân quyên mình. Nhiều khẩu hiệu đã trở thành tâm niệm của một lớp người. Phục vụ nhân dân, đẩy tới nhân dân. Và cao hơn nữa là hiếu với dân. Chung với đảng với nước thì đã rõ. Còn nội dung cụ thể của hiếu với dân, theo anh là gì? Cái này, tôi phải nghĩ đi. Nhưng anh hỏi làm gì? Cứ nghĩ như con có hiếu với cha chẳng hạn. Chăm sóc cha lúc tuổi già. Phụng dưỡng cha lúc uống đau. Thở phụng cha khi qua đời. Kế tục những mong mỏi hoài bão của cha. Còn gian dạo. Hiếu phải đi đôi với Thảo. Không thể đẩy cha mẹ ra lề đường kiếm sống. Mà lại cứ tự xưng rằng, tôi là đứa con có hiếu. Còn như, đạt tới sự hiếu Thảo với nhân dân, thì ý nghĩa và nhân quả, nó còn to lớn hơn nhiều. Cụ Hồ có căn dặn rằng, bất kỳ ở địa viện nào, làm công tác gì, chúng ta đều là đầy tớ của nhân dân. Cơm chúng ta ăn, áo chúng ta mặc, vật liệu chúng ta dùng, đều là mồ hôi nước mắt của nhân dân mà ra. Vì vậy, chúng ta phải đền bù xứng đáng cho nhân dân. Người có lương tâm đều hiểu, không phải lúc nào, và ở đâu, nhân dân cũng đã được đền bù xứng đáng. Có thể vì vậy, mà ông Lò Đạch đã đối xử với chúng tôi, những người của nhà nước, chưa được mặn mạ, tự tế trong lòng. Chào anh! Theo anh thế nào là sự tự tế? Chíu! Thế nào là sự tự tế? Bây giờ là khó lắm đấy! Ý chị thế nào ạ? Có được phép nói thật không ạ? Xin mời! Vâng! Người mình được coi là tự tế, thì theo tôi như tự tế, là người mình nhờ vào một cái gì đó, về quyền lực hay là vật chất. Chữ tự tế, thì thường chỉ có ở miệng những người có tuổi, hoặc những người hơi xưa. Bây giờ thì bận lắm, mấy ai có thời gian để luận bàn những chuyện xa xôi ấy. Xung quanh ta có nhiều người tự tế lắm chứ. Những người tự tế là người nhân hậu, thương yêu con người, ham làm điều thiện, lo việc công ích, chứ không vì chức vụ hay bổng lọc. Theo tôi, những người bất hạnh, người cô đơn, người nghèo khó, và nhất là người trung tự, họ chính là những người mong mỏi có sự tự tế hơn ai cả. Đây là một câu hỏi lầm cần. Tự tế à? Các ông thử nghĩ coi xem. Người cần sự giúp giúp thì gặp kẻ muốn mang ơn, thành sự tự tế. Người xa xôi đó vậy, gặp kẻ cần tiếng thơm để toát tin những việc xa hơn, cũng thành sự tự tế. Tự tế làm cái gì đó? Tế gì? Có đi, có lại. Tự tế, các đồng chí làm phim thân mết nha, hai cái chữ đó là gốc từ chữ hán. Chữ tứ là việc nhọ nhất, mà tế là cái điều nhọ nhất. Hai chữ tự tế cộng chung lại, nó có nghĩa rằng là cẩn thận từ cái việc nhọ nhất. Vì chữ tự tế, chúng ta hiểu lâu ngày, nó sai đi, nó khác đi. Cái tự tế không thể, tự tế thật sự đó, không thể có tiền mà mua được, không thể mong ước mà có được. Nó phải qua cái học hành, cái rèn luyện, cái giữ gìn, cái kế thừa mà có. Tự tế là bông hoa thơm, bông hoa đẹp của tình người. Ăn ở với nhau tự tế, là lễ thương tình, là niềm an ủi của người đời. Chỉ có đồ hủy, mới ăn ở với nhau chẳng ra gì. Đồ hủy, xấu như hủy, vằn như hủy, lười như hủy, không say với hủy. Cũng là đề hiệu những người mắc bệnh phong, mà người đời vẫn gọi là người hủy. Ăn ở với nhau ra sao? Chúng tôi đã gặp vài ba cảnh đời, thiết nghĩ cũng nên kể lại. Cháu có tên là Tú Anh, nhưng bà bảo cái tên Tú Anh nó Hà Nội quá. Mình thì người nhà quê, bố cháu là Triền, bà gọi cháu là Triền. Thằng Triền một thời ít bàn, vì tiếng đồn khắp vùng, mẹ nó là người hủy. Mẹ nó là người hủy, thì bộ thơ của người hủy có cả ảnh và thơ của lúc. Chữ viết của người hủy có bao giờ thẳng thang, túp lèo nát dùm mình trong gió dép. Chất ngôi nghèo run dày giữa đêm đông, bố bỏ đi biệt xứ chẳng một lời. Thế là hết, chẳng còn ai chăm sóc con ưu. Tội nghiệp cho Tú Anh cái tên trong sang, như chim non bé bỏng mổ côi. Mẹ nghĩ phải gắng sống, sống vì con, gắng làm cho con một nếp nhà xinh. Đó là nếp nhà mẹ chịu nắng sương, chịu cái dép giá của đêm dài cố quẩy. Tạo hóa bao giờ cũng có nhân có quả. Mẹ thằng Triền đã được các thầy phúc tận tình cứu trưởng, và đã qua khỏi. Nhiều lần dắt con đi bên bờ sông Trả Lý, nhắc đến tên các thầy thuốc chạy chữa cho mình, chỉ đã không. Nhiều đồng nghiệp của tôi và tôi nghĩ ngợi, thế là mình đã dành gần toàn bộ cuộc đời cho nghề thầy thuốc. Trải qua một thời gian dài, rất dài, chúng tôi mới chiêm nghiệm được một điều rằng, để thấu hiểu nỗi đau của con người, không phải là một việc dễ dàng gì. Lần tìm chuyện với những người phong, cũng nên đến trại điều trị phong Quy Hòa. Ở đây chúng tôi gặp mặt đông đảo các thầy thuốc. Câu hỏi của chúng tôi, thưa các thầy thuốc, ai là người tận tâm chạy chữa, chia sẻ với người phong ạ? Các bà Sơ, chuyện đó phải kể đến các bà Sơ. Các thầy thuốc, trong đó có những thầy thuốc từ khi rời ghế trường Y, cho đến bây giờ đã hai thứ tóc. Làm việc ở các trại phong, đều trả lời chúng tôi như vậy. Các Sơ cao tuổi, rất biết về Hàn Mạc Tử, một thi sĩ thời tiền chính. Lâm Bệnh Hồi đã qua đời tại đây, gần nửa thế kỷ trước. Các Sơ kể rằng, thời Hàn có hai điều các Sơ để tâm. Thứ nhất là thời ấy, do ít hiểu biết, người ta thật tàn bạo với người phong. Thứ hai, là khi Hàn lâm bệnh, rất nhiều người xa kẻ gần, kiếm thuốc, tìm thầy, chạy chữa cho Hàn rất công phu, tốn kèm. Nhưng điều đáng nghĩ ngợi, là phần lớn họ đều giấu tên, để Hàn khỏi mang ơn. Xem vậy, thì thời Hàn cũng có những người ăn ở với nhau, đến là tử tế. Chúng tôi sực nhớ lại lời thề, Ípô Cát, treo ở dạng đường Viện Gia Liễu. Tôi xin hứa, và thề nhất luật tuân theo những ước lệ, của tính thanh cao, và lòng chính trực, trong khi hành nghệ. Tôi sẽ chữa bệnh không lấy tiền, cho những người nghèo khó, và không bao giờ đòi hỏi đợt thủ lao, quá với công sức của mình. Tôi chỉ mong mọi người, dành cho lòng quý mến, nếu tôi làm đúng lời thề. Lời thề Ípô Cát, là một lời thề tử tế. Từ lâu lắm, loài người đã cố tìm những lời đích thật, để thề. Thề vì con người, vì lòng tin, và sự đau khổ của con người. Dần xa lắng, những lời thề vô vương. Chúng tôi hỏi, đâu là nơi bắt đầu, để các giới yên tâm, tận tỵ phục vụ người mắc bệnh phong ngẩn? Chỗ bắt đầu của chúng tôi, vâng, nếu không có lòng tin, thì con người không thể sống với con người được. Con người đã từ lòng tin thần thánh, lòng tin tôn giáo, mà đến với lòng tin có chứng cứ. Êm vào những cái, lòng tin vốn tự nhiên, và mãnh liệt. Lòng tin vốn không thể quay mượn, áp đặt, hoặc tước đoạn. Mất lòng tin, là mất tất cả. Bi kịch lớn nhất, chưa hẳn là do nghèo túng, mà là do mất lòng tin. Khi con người không tìm ra cái đích thật, để mặt tim. Khi giữa cuộc đời và thuyết giáo, lại là một khoảng cách quá xa, có muôn vạn thí dụng. Trước cửa cửa cuộc đời, những đứa trẻ thơ ngây được chúng ta dạy rằng, các em yêu quý, các em là những đứa trẻ hạnh phúc, vì các em là con hồng, cháu lạc. Giang sơn của các em là gấm tóc. Thiên nhiên yêu đãi, tài nguyên giàu có, tiền rừng, bác biển. Cũng ở một lớp học như vậy, ở nước Nhật, thì người ta dạy con em người ta rằng, các bạn nhỏ yêu quý, các bạn là những đứa trẻ bất hạnh, bởi các bạn sinh ra ở một đất nước hoàn toàn không có tài nguyên, không hề được thiên nhiên yêu đãi. Một đất nước đã từng thua cuộc trong chiến tranh. Gương mặt của đất nước này, tương lai của các bạn là trong tay. Giá như một lần, chúng ta dạy con em rằng, các em à, cái nhục của sự nghèo khổ cũng chẳng kém gì cái nhục của sự mất nước. Đừng nghe những lời tân bốc thảo huyệt về các em à. Bi kịch và cả hai kịch thường xảy ra ở bất cứ đâu khi giữa cuộc đời và tuyết giáo là một khoảng cách quá xa. Chào các em. Theo các em, thì xung quanh chúng ta cái gì là vĩ đại? Ờ, cháu chịu. Nào em. Vĩ đại thì cháu nói thật là cháu chỉ được nghe chứ cháu chưa được nhìn thấy. Thế thì theo cao chú, cái gì là vĩ đại chứ ạ? Theo tôi, cái vĩ đại đáng nhất để tạo dựng lên trên tái đất này là con người. Chính là con người. Nhưng tạo hóa đã không sinh ra một loại sinh vật nào chịu nhiều đau khổ hơn con người và khát khao sự tử tế hơn con người. Một nhà văn từng viết con người là một sinh vật không bao giờ chịu sống thúc khổ. Nó luôn luôn muốn vươn tới cái tuyệt vời cái vô biên, cái vĩnh kiểu là những mục tiêu mà mãi mãi không bao giờ đạt tới. Còn cuộc đời thì bĩnh động, chẳng chờ đợi. Còn người quay phim của bộ phim này, một lần đi tìm cảnh vào phố chợ đầu ô tình cờ gặp lại một người mà thời ngồi trên ghế nhà trường, anh ta hằng kính cháu. Đó là thầy chủ nhiệm Lê Văn Chiêu. Cũng phải nói ngay rằng thầy Chiêu không bằng lòng cho quay những cảnh thầy bán giáo. Lòng thầy trong sáng thầy cho rằng như vậy là bôi bác chế độ. Do vậy, những cảnh này trò của thầy không dám bấm ánh, mà nhờ một người khác quay lên. Thầy Chiêu nhiều năm gắn bó bên ngôi trường này, trường Phổ Thông Tô Hiệu, huyện Thường Tín. Thầy là một giáo viên dạy toán giỏi, chuyên luyện cho các em ở quê cấp đi thi. Những nhận xét của thầy chủ nhiệm Lê Văn Chiêu trong học bạ của trò, nay là người quay phim của bộ phim này. Người học trò cậu bé chân vịt đỉnh đoạn năm xưa, thì trở thành người quay phim. Người thầy chủ nhiệm, giáo viên dạy toán giỏi, chẳng hiểu đã đi bán giáo từ bao giờ. Bây giờ thầy hiểu giáo quả, thời vụ. Chẳng kém gì hiểu muôn toán mà thầy đã yêu. Mùa rau rút, thầy bán rau rút. Mùa cà chua, thầy bán cà chua. Mùa rau muống, thầy bán rau muống. Chuyện tình cờ, anh Xích Vô này được mời lên màn ảnh. Cùng một thời với người tạo diễn và biên kịch của bộ phim này, vào những năm đánh Mỹ ác Việt nhất ở miền Nam. Vợ chồng anh có mặt ở chiến trường khu 5. Chị là bác sĩ, anh là chiến sĩ an ninh của khu Huế. Năm 1973, anh chuyển sang phái đoàn quân sự bốn bên. Và cuối cùng là vào chiến trường Tây Nam. Tên là Trần Ơ. Con người ta sau khi làm tròn bổn phận với Tổ quốc, thì cần phải kiếm sống. Đừng có công thần và mặc cạn. Kiếm sống bằng chính sức lao động của mình là điều trăm sạch lắm chứ. Hoài cởi mở và tự tin vào nghề nghiệp hiện tại của mình. Khác với Thầy Giáo Chiêu, có lần anh đã hồn nhiên hỏi chúng tôi Này, tại sao phim ảnh văn nghệ các ông không mấy khi lấy đám sức lưu chúng mình làm nhân vật chính nhé? Thì chúng tôi đang quay phim ông đấy thôi. Nói thế cho qua chuyện chứ nghĩ ra cũng lạ. Lạ vì khi chúng ta chưa có chính quyền trong tay thì nhân vật của văn nghệ chủ yếu là những người nghèo khổ. Một bác phu xe, một bé bán báo một bé đi ở một bà mẹ nghèo một tiếng giao đêm. Ngày nay, khi quyền hành đã về một mối, thì những người nghèo khổ, bất hạnh trong văn nghệ bỗng dừng biến mất. Y như đồng bào của chúng ta bây giờ rất xa lạ với sự nghèo khổ, hoặc giả những người nghèo khổ đã chạy sang thế giới bên kia cả rồi. Ăn ở với nhau như vậy thì không những chưa được tử tế cho lắm mà còn đáng sợ. Đáng sợ hơn chính là sự rốt nát. Loài người cũng chưa có một bộ luật nào xử lý đến tội rốt nát. Và cũng chưa có một cơ quan, thống kê nào tính đếm đến những hậu quả và sự rốt nát gây ra. Khi cho đến cùng thì mọi chuyện đau lòng của xã hội nếu có đều bắt đầu từ sự rốt và nát. Không ai định nghĩa chính xác hơn người sáng lập ra chủ nghĩa cộng sản khoa học. Rốt nát là sức mạnh của ma quỷ. Nếu xa đà vào việc luật bàn về sự rốt nát và sự thông thái, tôi e rằng đó là chuyện nguồn thoảng. Người đời có nói phú quý sinh lễ nghĩa bần hàm sinh đạo tạc. Có lẽ vấn đề đó gần với chúng ta hơn. Khi đời sống vật chất tồi tệ, bất công thì nhân tính bị xói mòn thiện hát lấn lộn. Chống sự thi thoại của đời sống chính là chống sự xói mòn nhân tính. Nếu nhân tính bị xói mòn con người phải nói thật rằng không phải trong hoàn cảnh nào cũng có thể sống tử tế và nghĩ ngợi những điều nghiêm trình được đâu. Bạn nghĩ gì về chữ hạnh phúc bán la liệt ở phố Hàn Mã? Con người đã viết một tỷ cuốn sách để định nghĩa thế nào là hạnh phúc và tìm kiếm hạnh phúc. Sinh thời Mark viết Hạnh phúc của một người là làm cho nhiều người được hạnh phúc. Trên lề đường của chúng ta có rất nhiều người một thời đã hồn nhiên ý thức vậy. Người chơi xe đạp bình thường này chẳng hạn hãy theo ta, ông Trần Xuân Tiến về nhà tìm lại những kỷ niệm quý giá nhất của thời trai trẻ. Ông tham gia chiến dịch điện biên phủ lịch sử vào giải phóng thủ đô năm 1954 có mặt trong đại đội chủ công tiến công đầu tiên vào cứ điểm Khe Xanh được tặng danh hiệu Dũng sĩ Diệt Xe Cơ Dưới 8 lần bị thương Dũng sĩ Trần Xuân Tiến đã về nhà có cháu nội, cháu ngoài ông vẫn là người rất mực thật thà và tự tin một con người trên mình 8 lần mang thương thích không thể không nói đến nỗi đau thẻ sát nỗi đau thẻ sát mỗi lo về miếng cơm manh áo hàng ngày, có đấy nhưng thật là nhỏ bé so với nỗi đau tâm hồn những hiểu biết nghĩ suy về họ mạng con người đã luận bàn về hạnh phúc Heraclit một tiết gia cổ Hy Lạp 500 năm trước công nguyên biết nếu hạnh phúc là sự thỏa mãn vật chất thì chúng ta có thể coi con bò là hạnh phúc hạnh phúc của một loài bò sát như con kỳ nhông khi nó nằm trên đống lá khô thì nó màu nâu khi nó ở cành đá xanh tươi thì nó màu lục nhưng nó rất tinh khôn nó tìm cách băng qua lửa cháy mà người không hề bị say sát có những con người cũng giống như loài kỳ nhông họ vòng vo tinh khôn chẳng bao giờ để rộ một cái gì có thể phương hại đến bản thân mình chúng ta còn khốn đốn nếu có những người không thật nếu có nhiều điều không thật nếu có nhiều sự việc không gọi bằng đúng cái tên thật của nó không không thể khốn đốn mãi được rất nhiều người cũng như tôi chúng tôi tin tưởng một cái sông sắc chắc chắn là dù đông tây kim phổ bất cứ thời nào đạo lý và sự tử tế không mất, không bao giờ mất vẫn trường tồn bất biến sự tử tế luôn luôn có mặt trong đời sống của chúng ta thiếu hẳn nó thì chúng ta cũng không còn chúng tôi cho rằng một dân tộc một xã hội có phải chìm nắm trong khốn đốn vong đô thì cái sự tử tế và cái sự hoàn thiện vẫn tồn tại nguyên hình trong đó nó là cái đích để tập hợp là ánh sáng để hướng tới tôi cũng tâm niệm như vậy nhưng khi đã gặp tới một sự hoàn thiện một sự tử tế như mong muốn thì tiếc hay đánh giả chúng tôi và cuối cùng thì sau một cuộc đời tử tế hoặc không tử tế dài lâu hoặc ngắn ngột mọi người đều được tạo hóa cho một cái quyền bình đẳng là trở về với đất có người cứ nói bừa rằng chết là hết nhưng thực ra chết và con đường đi đến cái chết cũng nhiều chuyện lắm ví như trong đám có giọng thành kính xót thương tiếc hay ông ta là một người ăn ở tử tế hoặc bật ra đáng đời kê lão chúa su thờ có lẽ chẳng mấy ai biết lắm chuyện về những người chết bằng những người đào mổ ầu đây cũng là một dịp để làm quen cái công việc nắng mưa nặng ngọt này đôi khi bị coi là tận cùng của xã hội lại cần cho bất cứ ai cho ông cho bà cho tôi và cho tất cả và không hiểu bởi một lý do gì chúng ta thiếu đi một tấm lòng cần thiết đối với họ người đào mổ gửi vào đất cả quan chức lẫn thưởng dân, cả nhà học giả và thằng vô lại có điều người ta trở về với đất trong những hoàn cảnh khác nhau bằng những con đường khác nhau mang theo xuống mổ những điều thiện và tác khác nhau nhân đây cũng nói thêm rằng người tử tế ai cũng mong muốn trong cái đồng loại của mình có mổ yên mà đẹp vì mổ yên mà đẹp an ủi được con người nhưng mong muốn hơn và an ủi được con người hơn vẫn là sự tử tế là tình thương yêu là công đức của người quá cũ để lại cho đời đừng để rồi mai mốt mang theo xuống mổ một nỗi buồn có thể to hơn cả phần mổ của cùng với người đào mổ con em nghĩ ngợi rằng làm sao để khi tử giá thế giới ta không chỉ nằm xuống như một người tử tế mà điều quan trọng là ta có thể tử giá một thế giới tử tế trong đó con người được trăm năm hôm vậy na nghĩ cho đến cùng ở trên đời này không có một nghề nghiệp nào không có một công việc gì và cũng không có một con người nào trở nên tử tế nếu không bắt đầu từ tình thương yêu con người sự trân trọng đối với con người và đi từ nỗi đau của con người khi bấm những cảnh cuối của bộ phim này người trông coi mổ mà giám đốc căn nghĩa trang Hà Nội cháu gọi nhà văn vô tất tố là Mark đã chép miệng bảo chúng tôi rằng rõ ràng chuyện của các anh cũ như trái đất tôi ở với người chết đã lâu rồi có cái hay là họ chẳng thèm tranh cãi người bao giờ chỉ nhiên nếu họ tranh cãi và nếu họ tham gia tranh cãi thì ối đều phải bắt bỏ thì cả tôi là người quản lý họ và cả cái phim cái này vâng thì có gì mới đâu và có dám tranh cãi gì đâu khi mà ở đây trong cái nghĩa trang bình dân này có mặt rất đông những người giỏi chữ nghĩa cụ Nguyễn Huy Tưởng cụ Vũ Ngọc Phan cụ Xuân Diệu cụ Nguyễn Tuân và nhiều cụ khác có dám tranh cãi với ai đâu và có gì mới đâu chỉ thương người bạn đồng nghiệp xấu xố lúc sống và lúc chết đều vui lòng để chúng tôi quay phim nỗi bất hạnh to lớn trong quá khứ của gia đình cậu ta kể ra ở đây không tiện vậy mà vẫn đùa bỡn cho đến lời cuối cậu ta bảo rằng tớ rất muốn sống để xem cái phim của các cậu làm về cái chết của tớ như thế nào trải qua một thời gian dài rất dài chúng tôi mới chiêm nghiệm được một điều rằng để thấu hiểu nỗi đau của con người không phải là một việc dễ dàng gì vâng không thể là một việc dễ dàng gì nhất là khi ta không sống cuộc sống của người đời chỉ có sống cuộc sống của người đời chia sẻ những nỗi buồn và niềm vui của người đời thì may ra mới tìm được, hiểu được nghĩ được và làm đúng được đôi điều nhưng cũng như chúng tôi ít có mấy ai lại lầm cầm từ chối một cuộc sống đầy đủ hơn quyền thế hơn để sống cuộc sống như mọi người cái nghịch lý là ở chỗ đó và cuối cùng dù nhọc lòng mất công những điều chúng tôi những người làm phim biết được chỉ bằng giọt nước còn những điều chưa biết lại là biển cả nhận ra rằng ở bộ phim này quá lạm dụng lời các danh nhân lời bình do những người làm phim viết ra rất có thể là những điều vỡ vẩn, tầm phào làm mệt lòng người duyên kỹ tính còn lời các danh nhân thì thực sự yên tâm đó là chân lý là danh ngôn vì vậy trộm nghĩ cũng nên thay chữ hết của bộ phim nhỏ bé này bằng việc nói thêm rằng cái câu nóng này táo tở tất nhiên chỉ có xuất vật mới có thể quay lưng lại nỗi đau khổ của con người mà chăm lo riêng cho bộ da của mình may thay là của các mác tôn kính chứ không phải là của bạn tôi