BIỂN ĐÔNG THÀNH CHIẾN TRƯỜNG KHI HẠM ĐỘI MỸ ĐỐI ĐẦU DÂN QUÂN BIỂN TRUNG QUỐC?

Năm 2024, trong một cuộc tập trận Balikatan với Philippines, quân đội Mỹ đã phá hủy một chiếc tàu dân sự Ku-Ki trông có vẻ vô hại ở khu vực tranh chấp Biển Đông. Các cuộc khung kích từ máy bay chiến đấu của Mỹ và Philippines kết hợp với một loạt pháo và tên lửa chính xác cao đã hoàn toàn xóa sổ con tàu trong một cuộc tập trận chung nhằm phô trương sức mạnh. Người ta tự hỏi tại sao một chiếc tàu dân sự lại đáng để Mỹ huy động đến mức này. Nhưng những con tàu dân sự, tàu đánh cá kiểu như vậy không đơn thuần là một phương tiện mưu sinh. Nó có thể là một bắt xích trong mạng lưới hải quận bí mật, một phần của cỗ máy chiến tranh ngầm mà Trung Quốc đang triển khai khắp Biển Đông. Những con tàu này vốn mang danh nghĩa dân sự, thực chất là những chiến binh không số hiệu, chuyên phấy dối, do thám và thực hiện các nhiệm vụ phá hoại nằm ngoài danh giới của chiến tranh thông thường. Đây không còn là cuộc xung đột giữa tàu chiến và hạp đội. Đây là một cuộc chiến kiểu mới, nơi quân phụ bị thay thế bằng áo hư dân, nơi kẻ thù ẩn mình dưới tòa bọc vô hại và nơi chiến tranh không được tuyên bố nhưng đã âm thầm bắt đầu từ lâu. Trong chương trình hôm nay, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu về đôi tàu bóng tối này của Bắc Kinh. Kim Hoa xin kính chào quý khán kính xã. Thưa quý vị, chúng ta thường nghe về các lực lượng dân quân trên đất liền, nhưng hiếm khi nghe nói đến các lực lượng hải quân bán quân sự, còn gọi là dân quân biển. Vào tháng 3 năm 2009, tàu USNS Impeccable của Mỹ đã bị một nhóm tàu Trung Quốc bao vây khi nó đang di chuyển qua vùng biển quốc tế ở Biển Đông, kéo theo một dàn sonar. Tàu Impeccable đang thực hiện nhiệm vụ giám sát tàu ngầm trong khu vực, cách bờ biển Hải Nam khoảng 112 km. Một tàu hộ vệ của hải quân Trung Quốc, một tàu tuần trang ngành thủy sản và hai tàu đánh cá đã bao vây tàu Impeccable. Sau khi tàu hộ vệ không làm tàu chiến của Mỹ đau nóng, hai tàu đánh cá bắt đầu áp sát nguy hiểm và ném dây móc xuống nước một cách bửa bãi. Những ngư dân này cố gắng móc vào hệ thống sonar mà tàu Impeccable đang kéo. Kỳ nỗ lực này thất bại, họ chuyển sang chặn trước mũi tàu Impeccable và thả rác cùng chất thải xuống để buộc tàu phải dừng khẩn cấp. Được biết, hệ thống sonar này có giá trị khoảng 25 triệu USD và mất rất nhiều thời gian để chế tạo. Điều mà khi nghe hoặc thấy trên tin tức có vẻ như trò đùa trên biển thực ra lại là một cuộc đấu trí cực kỳ nguy hiểm. Những con tàu này là một phần của lực lượng dân quân biển Trung Quốc, một lực lượng bí ẩn bao gồm nhiều công ty đánh cá tư nhân được chính phủ giao nhiệm vụ hành động như những kẻ cướp biển hiện đại. Việc sử dụng tàu tư nhân để phô diễn sức mạnh và quấy rối đối thủ là một chiến thuật phổ biến vào thế kỷ 18, khi Anh và Pháp đều sử dụng hàng trăm tàu tư nhân theo các hợp đồng pháp lý, gọi là thư ủy quyền. Trong thời hiện đại, có thể xem đây là phiên bản của Trung Quốc tương tự như nhóm Warner, nhưng thay vì lính đánh thuê thì là các tàu đánh cá. Để hiểu quan điểm của người Philippines về vấn đề này, chúng ta hãy xem đại sứ của họ tại Washington DC đã nói gì. Chúng tôi đang ở trong tình thế nguy cấp. Chúng tôi không có đủ khả năng để đối phó với sự bắt nạt từ Trung Quốc. Vậy chúng tôi còn biết dựa vào đâu? Chúng tôi đã tìm đến Hoa Kỳ và những quốc gia tin tưởng vào những gì Hoa Kỳ đang làm. Nếu nghe có vẻ ông ấy đang mực bội thì đúng là như vậy, bởi vì ông thực sự đang rất bức xúc. Những tổ cá dân quân này đã sử dụng vòi dòng mạnh, tiên lai xe quân sự và thực hiện các hành động chặn đường ở các vùng biển tranh chấp, gây ra va chạm và thương tích cho các lực lượng Hải quân Philippines. Hiện nay, Hải quân, quân giải phóng nhân dân Trung Quốc đang phát triển với tốc độ chóng mặt. Năm 2020, Trung Quốc trở thành lực lượng Hải quân lớn nhất thế giới về số lượng tàu. Họ đang dựa mạnh vào yếu tố số lượng. Vậy với một lực lượng Hải quân đang tăng trưởng nhanh như vậy, tại sao Trung Quốc vẫn sử dụng tàu đánh cá để giúp thực thi quyền kiểm soát của họ trên biển đông? Và những tàu dân sự này đóng vai trò gì trong chiến lược Hải quân tổng thể của Trung Quốc? Họ là cướp biển, lính đánh thuê hay một lực lượng hoàn toàn khác? Lực lượng Dân quân Biển Vũ trang của Trung Quốc, PAFMM, thường được gọi là lực lượng Dân quân Biển của Trung Quốc. Vậy lực lượng Biển thứ nhất là ai? Đó là Hải quân Trung Quốc. Còn lực lượng Biển thứ hai là ai? Đó là Hải cảnh Trung Quốc, TCG. Hai lực lượng này kết hợp để hình thành chiến lược phòng thủ hàng hài toàn diện của Trung Quốc. Hoa Kỳ chủ yếu thể hiện sức mạnh trên biển bằng chiến lược Hải quân toàn diện. Đây là một quy trình chiến lược rất có cấu trúc, bắt đầu từ việc Tổng thống công bố chiến lược an ninh quốc gia. Sau đó, Hải quân sử dụng chiến lược này để đưa ra định hướng chiến lược riêng. Và từng bộ chỉ huy chiến đấu của Hải quân trong các khu vực điện lý cụ thể sử dụng định hướng này để thúc đẩy các hướng dẫn chi tiết hơn cho từng khu vực. Quá trình chiến lược này được quy định rõ ràng bởi Pháp đội Hoa Kỳ và nhiệm vụ được giao cho Bộ Quốc phòng theo điều 10 của Bộ luật Hoa Kỳ. Trung Quốc ngược lại, sử dụng một cách tiếp cận tích hợp nhiều tầng lớp, kết hợp sức mạnh quân sự truyền thống với chiến lược luật pháp hàng hài và chiến lược phi truyền thống của 3 lực lượng biển. Trung Quốc không phải là quốc gia đầu tiên sử dụng tàu hàng hài dân sự theo cách này. Vào năm 1975, các chỉ huy Hải quân Hoa Kỳ đã viết về việc Liên Xô sử dụng hạm đội đánh cá khổng lồ của họ như một mạng lưới gián điệp để theo dõi và báo cáo về các tàu của Hoa Kỳ. Các tài liệu của CIA từ năm 1982 cũng có tiêu đề, hạm đội đánh cá Thái Bình Dương của Liên Xô không chỉ vì cá. Trong cách tiếp cận này, lực lượng quân sự truyền thống chỉ là một phần của chiến lược hàng hài tổng thể. Nhiều đó quan trọng bởi vì khi Hoa Kỳ và phương Tây bước vào một kỷ nguyên mới trong cạnh tranh chiến lược toàn cầu với Trung Quốc, chúng ta cần hiểu rằng sẽ không quay lại cuộc chạy đua vũ trang toàn cầu như trong chiến tranh lạnh. Với chiến lược hàng hài 3 tầng của Trung Quốc, không dễ dàng chỉ so sánh tài sản quân sự của hai bên vì Trung Quốc không được thiết kế hay lên kế hoạch để chiến đấu theo cách đó. Đây là đường chín đoạn khét tiếng của Trung Quốc, một tuyên bố chủ quyền gây tranh cãi mà những người chỉ trích cho rằng Trung Quốc đã phớt lở các vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam, Philippines, Malaysia và Indonesia. Đường chín đoạn cũng mâu thuẫn với Công ước Liên Hợp Quốc về luật biện UNCLOS năm 2016. Một trọng tài của Liên Hợp Quốc đã phán quyết rằng đường chín đoạn không mang lại cho Trung Quốc cơ sở pháp lý nào để tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông. Dù vậy, Trung Quốc vẫn khẳng định rằng các bản đồ cũ với những nét đứt đoạn chủ quyền này thò Trung Quốc quyền kiểm soát toàn bộ khu vực và tài nguyên của nó. Cách mà Trung Quốc cố gắng thực thi yêu sách chủ quyền của mình chính là thông qua việc sử dụng lực lượng dân quân biển, những giải đá ngầm và đảo nhỏ này là nơi xảy ra nhiều sự kiện căng thẳng liên quan đến dân quân biển Trung Quốc. Chúng được gọi chung là quần đảo Trường Sa và đánh dấu danh giới phía đông nam của đường chín đoạn mà Trung Quốc tuyên bố. Những tàu cá này được chính phủ Trung Quốc trả tiền để thả neo và chờ đợi, sẵn sàng can thiệp và quây dối bất kỳ tàu nào không phải của Trung Quốc khi cố gắng vào khu vực. Theo một cuộc điều tra, các nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế CSIS, có khoảng 300 tàu dân quân đang hoạt động ở quần đảo Trường Sa vào bất kỳ ngày nào. Có thể bạn đã biết về việc Trung Quốc xây dựng các tiền đồn quân sự trên một số đảo như Taiping, Baica, Scarborough và dạng San Ho, Garvin. Tại khu vực dạng San Ho, Garvin có nhiều hoạt động của lực lượng dân quân, vì chỉ cách đó 19km về phía đông là đảo do Việt Nam kiểm soát. Cách 50km về phía nam, tình hình tương tự cũng đang diễn ra tại dạng San Ho, Onion Bank. Các đảo này ở rất gần nhau. Tình huống này vừa khó xử, vừa nguy hiểm. Khi các thủy thủ Việt Nam cử tàu tiếp vận đến tiếp tế cho các lực lượng đóng quân trên tiền đồn, các tàu cá Trung Quốc đang neo đầu gần đó ngay lập tức kích hoạt và làm mọi cách để ngăn cản, sử dụng vòi rồng mạnh và những động tác nguy hiểm. Các tàu đánh cá này đóng vai trò như một dạng phong tỏa phi quân sự, cố ý hoạt động ở mức dưới ngưỡng xung đột vũ trang. Ý đồ của Trung Quốc là làm cho việc duy trì các đảo trở nên khó khăn đến mức Việt Nam buộc phải từ bỏ. Và việc sử dụng những tàu đánh cá trong vô hại giúp hình ảnh của Trung Quốc hiện lên ít hung hăng hơn trên các phương tiện truyền thông quốc tế. Thực tế, khi nhìn thấy quân đội Mỹ tấn công một tàu cá trong đoạn video đầu tiên, có lẽ bạn đã cảm thấy hơi khó chịu. Đó chính xác là kế hoạch của họ. Theo nghiên cứu của CNIS, lực lượng dân quân biển Trung Quốc hoạt động từ một chuỗi 10 cảng ở các tỉnh Quảng Đông và Hải Nam. Trong cùng các tòa nhà chính phủ này có cục quản lý các vấn đề TANIA của Samsung. Mặc dù đây là khu vực đã phát triển nhưng Google Street Maps không có sẵn và lớp bản đồ bị lệch đi một cách đáng ngờ so với hình ảnh vệ tinh của các con đường và tòa nhà. Không biết ông Tập Quân Bình đang che giấu điều gì ở đó. Tại cảng này, có một trong những nhánh mới của các lực lượng dân quân biển Trung Quốc, sưởng đóng tàu Tamsa. Chỉ cách vài km so với tàu sân bay mới nhất của Trung Quốc và một trong những căn cứ hải quân lớn nhất của họ. Các tàu đánh cá dân sự được thiết kế đặc biệt để phục vụ cho các mục đích quân sự kết. Theo một báo cáo được công bố bởi Trường Chiến tranh Hải quân Hoa Kỳ và Viện Nghiên cứu Hảng hải Trung Quốc, lực lượng dân quân trong công ty phát triển ngư nghiệp thành phố Tamsa được thành lập để trở thành một lực lượng bán quân sự chuyên nghiệp. Các thành viên dân quân Hảng hải Tamsa đã bị chụp ảnh khi đăng chất những thùng hàng ghi nhãn, vũ khí nhẹ lên một trong số hàng chục tàu lớn mới được giao. Tất cả đều được trang bị vòi rồng gắn trên cột bùm, thanh chắn và chạp và thân tàu gia cố, những tính năng cực kỳ hữu ích cho việc phút nước bệnh và đâm và. Các tàu lớn nhất của dân quân Hảng hải Tamsa, cài 59m, có chiều ngang 9m và có thể trọng khoảng 750 tấn. Câu chuyện này giờ đây đã trở nên rõ ràng hơn. Tổng cộng có 4 nhóm chính tạo thành các lực lượng chủ chốt của dân quân Hảng hải Trung Quốc. Các cuộc điều tra cho thấy rằng, 90% các tàu dân quân tham gia xung đột với tàu Philippines, Việt Nam và các nước khác ở Biển Đông đều thuộc sở hữu tư nhân do một nhóm nhỏ nhà đầu tư kiểm soát. Và đây là lúc mọi thứ trở nên phức tạp hơn. Điều đáng nói là những nhà đầu tư này hầu hết không quan tâm đến việc che giấu danh tính thông qua các công ty vỏ bọc ẩn danh. Hay vào đó, họ tỏ ra tự tin vào các hành động của tàu mình đều nhận được sự chấp thuận và bảo vệ của đảng phục sản Trung Quốc. Một báo cáo năm 2021 tập trung vào mạng lưới tài chính của lực lượng dân quân Hảng hải cho biết, mỗi tàu tham gia các hoạt động của dân quân chỉ nhận được 500 nhân dân tệ, khoảng 70 USD mỗi ngày. Mặc dù số tiền này thấp hơn nhiều so với thu nhật từ một ngày tới bắt cá, nhưng vì hầu hết thời gian họ chỉ cần thả neo với một thủy thủ đoạn tối thiểu. Đây vẫn là nguồn thu nhập thụ đông khá tốt trong mùa thấp điểm. Theo các báo cáo khác, các tàu dân quân cũng có thể đủ điều kiện nhận trợ cấp nhiên liệu đặc biệt từ giá yếu đải. Mặc dù chưa có con số cụ thể về số lượng giàu dân quân hoạt động toàn thời gian và bán thời gian, nhưng điều quan trọng cần lưu ý là Trung Quốc tự hào có đội tàu dân sự lớn nhất thế giới. Theo Tổ chức Đông lương Liên Hợp Quốc bao, Trung Quốc có khoảng 500.000 tàu đánh cá hoạt động trên biển. Nhiều tàu trong số này không đáp ứng các tiêu chuẩn tối thiểu để trở thành tàu dân quân. Tuy nhiên vào năm 2022, Trung Quốc có gần 3.000 tàu đánh cá xa bờ có khả năng hoạt động trên toàn cầu. Còn số này chưa tính đến hàng trăm tàu vận tải hàng hóa và tàu hậu cần dân sự khác mang cờ Trung Quốc. Mặc dù có thể chỉ có một số ít trong các tàu thường xuyên hoặc bán thời gian hoạt động như tàu dân quân, nhưng với tư cách là một quốc gia theo chế độ độc tài, Trung Quốc có khả năng điều động các tàu và thủy thủ đòi dân sự để phục vụ mục đích quân sự. Vào tháng 1 năm 1974, một đại tá Hải quân Việt Nam đã vô cùng tức giận nhìn qua mũi tàu của mình. Ông chứng kiến hai tàu đánh cá của công ty ngư nghiệp Biển Đông quấy rối các tàu hộ tống của mình như rùi vo ve trước mặt hồ. Việc bắn và cất tàu này sẽ rõ ràng vi phạm luật pháp quốc tế. Nhưng bất chấp những cảnh báo liên tục, các tàu vẫn không chịu rút lui. Trong khi đó, một cặp tàu đánh cá khác đã vận chuyển 500 lính đặc công của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc từ quân khu Hải Nam đến quần đảo Hoàng Sa, nơi đang diễn ra cuộc chiến giữa Việt Nam và Trung Quốc. Họ nhanh chóng áp đảo các binh sĩ Việt Nam đang đóng quân tại đây. Việc sử dụng tàu dân quân hàng hải lần đầu tiên được ghi nhận này đã mang lại chiến thắng cho Trung Quốc và thành công ban đầu đã phát triển lực lượng dân quân hàng hải thành hai nhánh chính như ngày nay. Một nhánh của lực lượng dân quân biển Trung Quốc là lực lượng chuyên nghiệp, hoạt động toàn thời gian, phối hợp với các hành động quấy rối tấn công cùng với Hải quân và Hải cảnh Trung Quốc. Các tàu này thường được trang bị thêm vòi rồng, công suất cao, tăng khả năng chứa hàng, nâng cấp hệ thống điều hướng và thông tin liên lạc bao gồm cả giả mạo GPS. Và thân tàu được gia cố để thực hiện các hành động đâm và. Nhánh còn lại gồm những chiến binh cuối tuần, những người chủ yếu vẫn hoạt động kinh doanh đánh cá. Nhưng có thể được cung cấp hỗ trợ hậu cần như vận chuyển nhiên liệu, thực phẩm, binh lính hoặc các vật tư khác đến các căn cứ Hải quân và Tổ chiến Trung Quốc. Cả hai nhánh này tạo thành một cấu trúc hỗ trợ vừa rẻ rồi giàu lại mập mờ với mặt pháp lý, gây ra hỗn loạn đúng như Trung Quốc mong muốn. Việt Nam không phải là quốc gia duy nhất gặp khó khăn trong việc đốn phó với các tàu dân quân này. Vào ngày 4 tháng 10 năm 2023, Anzagera đưa tin rằng 3 ngư dân Philippines đã thiệt mạng sau khi thuyền của họ bị một tàu thương mại nước ngoài vẫn chưa được xác định, đâm trúng ở Biển Đông. Đáp lại, các hành động quấy rối liên tục từ dân quân hàng hải Trung Quốc, Philippines đã thông báo vào tháng 8 năm 2023 rằng họ sẽ triển khai lực lượng dân quân hàng hải của riêng mình để đối phó với hành vi của Trung Quốc tại quần đảo Trường Sa. Việt Nam cũng đã bắt đầu chương trình Dân quân hàng hải của mình vào năm 2007, khi Bộ Quốc phòng Việt Nam ban hành Chỉ thị 04CT-BQP, hướng dẫn về việc củng cố xây dựng lực lượng tự vệ dân quân hàng hải. Có lẽ chẳng bao lâu nữa, mỗi chiếc thuyền đánh cá ở Biển Đông đều sẽ trang bị vũ khí và dương cao lá cờ của quốc gia mình. Nhưng trong thời chiến thì sao? Lực lượng dân quân hàng hải có thể đóng một vai trò như nhân tố lực lượng bổ sung cho hải quân Trung Quốc như thế nào nếu xảy ra xung đột với Đài Loan. Các chuyên gia dự đoán rằng, những tàu dân quân này sẽ đảm nhận nhiều vai trò khác nhau trong các cuộc xung đột tương lai. Những tàu dân sự này có thể cung cấp cho Trung Quốc các cảnh báo sớm, giám sát, trinh sát và vận chuyển binh lính, vì lực lượng Hoa Kỳ có thể sẽ do dự khi tấn công tàu dân sự, ngay cả khi chúng là tàu Trung Quốc. Đối với Trung Quốc, các tàu này cũng lý tưởng cho việc phân tán hậu cần, có thể bí mật vận chuyển nhiên liệu, phụ tùng sửa chữa và đạn dược đến các tàu chiến của Trung Quốc một cách kín đáo. Nhánh tình nghệ hơn của lực lượng dân quân hàng hải có thể giấu máy bay không người lái, tùy lôi, thiết bị chiến tranh điện tử hoặc tên lửa chống hạng trong kho hàng và trà trộm vào lưu thông hàng hải dân sự trước và sau khi tấn công. Về cơ bản, lực lượng dân quân biển của Trung Quốc là phiên bản hàng hải của quân đội nhân dân mà mau chạy động xây dựng, có khả năng hỗ trợ hải quân Trung Quốc trong cả chiến tranh truyền thống và chiến tranh du kích trên biển. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là Hoa Kỳ và các đồng minh đã ngủ yên trước lực lượng dân quân biển của Trung Quốc. Các chuyên gia đồng ý rằng, để giám sát sức mạnh của lực lượng này, có lẽ cần phải đưa họ ra ánh sáng. Một trong những lợi thế lớn nhất của dân quân hàng hải là sự bảo vệ mà họ nhận được từ bản chất mập mờ giữa dân sự và quân sự của các tàu và thủy thủ đoàn. Bằng cách xây dựng cơ sở dữ liệu để xác định các tàu này là tàu dân sự hàng hải, các quốc gia khác có thể loại bỏ nghi ngờ về việc liệu tàu đánh cá trước mũi tàu của họ có thực sự là tàu dân sự hay không. Giải pháp này được Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế CSIS ủng hộ thông qua các chương trình như Sáng kiến Minh Bạch Châu Á, theo dõi hoạt động của dân quân hàng hải Trung Quốc và cung cấp thông tin công khai để người khác có thể xem. Về mặt chính sách, Steve Sachs, một sĩ quan tình báo của lực lượng dự bi Thủy quân Lục Chiến và cựu chuyên viên phân tích chính trong nhóm nghiên cứu Trung Quốc tại Lầu Đông Góc, đề xuất rằng Hoa Kỳ nên tận dụng Điều 1202 của Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng. Theo Sachs, điều khoản này cho phép quân đội Hoa Kỳ tạo ra, phát triển, đào tạo và duy trì quan hệ đối tác với các lực lượng hàng hải không chính quy trong khu vực. Làm việc với các đối tác hàng hải địa phương sẽ là cách thực tế duy nhất mà Hoa Kỳ có thể cố gắng cân bằng với số lượng khổng lồ của ba lực lượng biển mà Trung Quốc sử dụng. Việc cập nhật chính sách và làm rõ các quy tắc tham chiếu trên biển bao gồm các biện pháp cụ thể và dễ hiểu khi đối mặt với tàu dân quân hàng hải là điều vô cùng cần thiết để duy trì quyền chủ động trong hoạt động. Các trận chiến có thể nhanh chóng thất bại nếu các chỉ huy bị dối loạn bởi hàng loạt tàu đánh cá dân sự xung quanh, làm nhiễu tín hiệu điện tử và chặn đường di chuyển. Thẳng bị cho các thủy thủ và quy tắc tham chiếu rõ ràng và các biện pháp nhận diện rõ ràng ai là kẻ thù và ai không phải sẽ là yếu tố quan trọng để giành chiến thắng trong bất kỳ xung đột hàng hải nào trong tương lai với Trung Quốc. Việc hợp tác với các đối tác nước ngoài, đặc biệt là sử dụng các lực lượng tư nhân của chính mình cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng sức mạnh với các hạng đội bán quân sự khổng lồ của Trung Quốc.