Thỏa thuận Việt Nam - Indonesia: Tia sáng đoàn kết ASEAN giữa bão tố Biển Đông

Giữa bối cảnh Biển Đông liên tiếp dậy sóng với những căng thẳng leo thang và nguy cơ xung đột ngày càng hiện hữu, thỏa thuận phân định danh giới thềm lục địa dự kiến được Việt Nam và Indonesia ký kết vào tháng 4 năm 2025 nổi lên như là một điểm sáng hiếm hoi, một tia hy vọng quý giá. Sau 12 năm đàm phán kiên trì và trên tinh thần thượng tôn pháp luật quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển Unclosed 1982, hai quốc gia láng giềng Đông Nam Á đã đạt được bước tiến lịch sử, giải quyết vấn đề trồng lấn vùng đặc quyền kinh tế EEZ và thiết lập một khuôn mẫu hợp tác hòa bình. Thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa song phương sâu sắc, mà còn được kỳ vọng sẽ trở thành một ngọn hải đăng soi đường cho các quốc gia khác trong khu vực đang chật vật tìm kiếm giải pháp cho những tranh chấp biển dài rẳng. Đáng chú ý hơn, trong bối cảnh tưởng chứng như chia rẽ và bất lực, tranh chấp Biển Đông đang vô tình thúc đẩy sự đoàn kết giữa các quốc gia ASEAN, tạo nên một mặt trận thống nhất hơn để đối phó với áp lực từ Trung Quốc. Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ, liệu tia sáng đoàn kết ASEAN lần này được thể hiện qua thỏa thuận Việt Nam-Indonesia có đủ sức lan tỏa, xoa dịu bớt bão tố căng thẳng đang bao trùm Biển Đông và thậm chí xoay chuyển cục diện, hay sẽ bị lưu mở trước những hành động ngày càng quyết đoán và hung hăng từ phía Trung Quốc. Thỏa thuận Việt Nam-Indonesia, biểu tượng của hợp tác hòa bình và sức mạnh đoàn kết ASEAN Thưa quý vị, thỏa thuận phân định thềm lục địa giữa Việt Nam và Indonesia không chỉ đơn thuần là một thỏa thuận song phương, mà còn mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, thể hiện sức mạnh đoàn kết và khả năng hợp tác của ASEAN trong việc giải quyết các vấn đề khu vực. Theo bài báo trên trang SCMP, thỏa thuận này là một minh chứng rõ ràng, cho thấy tranh chấp Biển Đông đang vô tình đoàn kết các quốc gia ASEAN. Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh, chuyên gia về ASEAN tại Học viện Ngoại giao Việt Nam, đã nhận định thỏa thuận Việt Nam-Indonesia không chỉ là thành công của riêng hai nước, mà còn là một thắng lợi của ASEAN. Nó cho thấy rằng, ngay cả trong những vấn đề phức tạp và nhạy cảm nhất, các nước ASEAN vẫn có thể tìm thấy tiếng nói chung và hợp tác hiệu quả để bảo vệ lợi ích chung. Thỏa thuận này thể hiện những giá trị cốt lõi của ASEAN và tinh thần đoàn kết khu vực. Cam kết thượng tôn pháp luật quốc tế và trật tự dựa trên luật lệ, cả Việt Nam và Indonesia đều nhất quán khẳng định việc giải quyết tranh chấp phải dựa trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Thỏa thuận này là minh chứng hùng hồn cho cam kết đó, bác bỏ mọi hành động đơn phương và phi pháp, đồng thời khẳng định ASEAN luôn kiên định với trật tự khu vực dựa trên luật lệ. Ông Evan A. Lakmana, nhà phân tích tại CSIS Indonesia, đã nhận xét rằng thỏa thuận này đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ đến Trung Quốc và cộng đồng quốc tế rằng ASEAN không chấp nhận việc sử dụng vũ lực hoặc cưỡng ép để giải quyết tranh chấp, mà chỉ tin vào luật pháp quốc tế và các biện pháp hòa bình. Giải pháp hòa bình thông qua đàm phán và tinh thần ASEAN-UAE. 12 năm đàm phán kiên trì dựa trên tinh thần ASEAN-UAE, tham vấn, đồng thuận và tôn trọng lẫn nhau đã cho thấy sự kiên nhẫn, thiện trí và quyết tâm của cả hai bên trong việc tìm kiếm một giải pháp hòa bình, chấp nhận được cho cả hai phía. Bài báo trên trang SMP của Hồng Kông nhấn mạnh rằng sự kiên trì và tinh thần hợp tác của Việt Nam và Indonesia là một ví dụ điển hình cho ASEAN-UAE trong hành động. Tiêm sác Chalem Palanupap, nhà nghiên cứu tại Viện ISEA Singapore đã cho rằng thỏa thuận này là minh chứng, cho thấy ASEAN-UAE vẫn còn giá trị và hiệu quả trong việc giải quyết các vấn đề khu vực, đặc biệt là trong bối cảnh căng thẳng biển đông gia tăng. Tiện lệ tích cực và sức lan tỏa đoàn kết cho ASEAN, trong bối cảnh nhiều tranh chấp biển khác nhau ở Đông Nam Á vẫn còn bề tắc và ASEAN đối diện với nguy cơ chia rẽ, thì thỏa thuận Việt Nam-Indonesia được kỳ vọng sẽ tạo ra một tiền lệ tích cực và đan tỏa tinh thần đoàn kết trong ASEAN. Bài báo trên trang SMP Hồng Kông khẳng định thỏa thuận này có thể là chất xúc tác để thúc đẩy sự đoàn kết ASEAN hơn nữa trong vấn đề biển đông. Ông Richard Jukma, giám đốc điều hành của CSIS Indonesia thì nhận định thỏa thuận này có thể trở thành một mô hình hợp tác thành công cho ASEAN, cho thấy rằng khi các nước thành viên đoàn kết và hành động cùng nhau, họ có thể đạt được những kết quả tích cực, ngay cả trong những vấn đề phức tạp nhất. Ông nói thêm, đây là một thông điệp quan trọng gửi đến thế giới rằng ASEAN không phải là một tổ chức yếu kém và chia rẽ, mà là một khối thống nhất và có khả năng giải quyết các thách thức khu vực. Bối cảnh tranh chấp phức tạp và sự trỗi dậy của Trung Quốc, thách thức đoàn kết ASEAN. Tuy nhiên, cần phải thừa nhận rằng, dù thỏa thuận Việt Nam-Indonesia là một điểm sáng và biểu tượng của đoàn kết ASEAN, thì nó vẫn diễn ra trong một bối cảnh khu vực đầy thách thức và căng thẳng. Biển Đông vẫn là một điểm nóng địa chính trị phức tạp, nơi sự trỗi dậy của Trung Quốc và các hành động ngày càng quyết đoán của Bắc Kinh đang đặt ra những thách thức lớn cho đoàn kết ASEAN và hòa bình, ổn định khu vực. Yêu sách đường chiến đoạn phi lý của Trung Quốc như tiến sĩ Ian Storey, chuyên gia về Biển Đông tại Viện ISEA-Europe-Iraq nhận định là nguồn gốc sâu xa của mọi căng thẳng ở Biển Đông, vẫn là một trở ngại lớn cho việc giải quyết tranh chấp và xây dựng lòng tin trong khu vực. Bài báo trên SCMP cũng chỉ ra rằng, yêu sách chủ quyền rộng khắp của Trung Quốc là yếu tố chính gây chia rẽ ASEAN và cản trở nỗ lực đạt được một giải pháp hòa bình và bền vững cho vấn đề Biển Đông. Các quốc gia phen biển ASEAN khác như Philippines, Malaysia, Brunei và Indonesia đều có những tuyên bố chủ quyền riêng, trồng lấn lên nhau và cũng mâu thuẫn với yêu sách của Trung Quốc, tạo nên một mê cung tranh chấp phức tạp và nhạy cảm, đòi hỏi sự đoàn kết và thống nhất cao độ từ ASEAN để có thể đối phó hiệu quả với Trung Quốc. Gia tăng căng thẳng và hành động đơn phương, đoàn kết ASEAN trước áp lực đường lưỡi bò. Trong bối cảnh đó, sự đoàn kết của ASEAN trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, để đối phó với các hành động ngày càng hung hăng từ Trung Quốc trên Biển Đông. Bài báo trên SMP khẳng định rằng, tranh chấp Biển Đông đang thúc đẩy ASEAN xích lại gần nhau hơn để đối phó với sự hung hăng ngày càng tăng của Trung Quốc. Điều này thể hiện qua nhiều khía cạnh. Quan điểm thống nhất hơn về luật pháp quốc tế và UNCLOS. Các quốc gia ASEAN ngày càng thể hiện quan điểm thống nhất và mạnh mẽ hơn trong việc khẳng định vai trò trung tâm của luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, trong việc giải quyết tranh chấp Biển Đông. Bà Jonna Linh, nhà phân tích chính trị tại viện ICYI nhận xét rằng, ASEAN ngày càng nhận thức rõ ràng hơn rằng luật pháp quốc tế là công cụ quan trọng nhất để bảo vệ chủ quyền và quyền lợi của mình trước sức mạnh ngày càng tăng của Trung Quốc. Bà nói thêm, sự thống nhất trong việc ủng hộ UNCLOS là một yếu tố đoàn kết quan trọng của ASEAN trong vấn đề Biển Đông. Tăng cường hợp tác và phối hợp trong ASEAN. Các quốc gia ASEAN đang tăng cường hợp tác và phối hợp với nhau trong nhiều lĩnh vực liên quan đến Biển Đông, bao gồm tuần tra chung trên biển, chia sẻ thông tin tình báo và phối hợp lập trường trên các diễn đàn quốc tế. Bài báo trên SCMP nhấn mạnh rằng các cuộc cập trận hải quân chung giữa các nước ASEAN và các đối tác bên ngoài khu vực, cũng như những cơ chế hợp tác an ninh khác, đang ngày càng trở nên phổ biến và hiệu quả hơn. Ông Aaron Connelly, nhà nghiên cứu tại Viện Lowy ở Sydney, Úc, thì cho rằng hợp tác quốc phòng và an ninh ngày càng tăng giữa các nước ASEAN là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy sự đoàn kết của họ trong việc đối phó với thách thức từ Trung Quốc. Phản ứng tập thể mạnh mẽ hơn trước hành động của Trung Quốc, ASEAN ngày càng thể hiện phản ứng tập thể mạnh mẽ hơn trước những hành động đơn phương và gây hấn của Trung Quốc trên Biển Đông. Các tuyên bố chung của ASEAN, các công hàm phản đối ngoại giao và các biện pháp pháp lý quốc tế đang được sử dụng ngày càng hiệu quả hơn để gây sức ép lên Trung Quốc và bảo vệ lợi ích chung của khu vực. Báo SCMP chỉ ra rằng các tuyên bố chung của ASEAN về Biển Đông ngày càng trở nên mạnh mẽ và cụ thể, thể hiện sự đoàn kết và quyết tâm của khối trong việc bảo vệ luật pháp quốc tế và hòa bình, ổn định khu vực. Ông Tang Xiu-Mun, nhà nghiên cứu tại Viện Aichi Yusof Ishak, nhận định ASEAN đang dần hình thành một mặt trận thống nhất trong vấn đề Biển Đông, dù vẫn còn nhiều khác biệt và thách thức. Điểm nóng Philippines-Trung Quốc, thử thách đoàn kết ASEAN và khả năng ứng phó Thưa quý vị, điểm nóng Philippines-Trung Quốc, đặc biệt là xung quanh bãi Cỏ Mây và bãi Scarborough, đang trở thành một thử thách lớn đối với đoàn kết ASEAN và khả năng ứng phó tập thể của khối. Bài báo của SCMP nhận định rằng tình hình căng thẳng giữa Philippines và Trung Quốc đang đặt ra một phép thử lớn cho sự đoàn kết và khả năng hành động của ASEAN. ASEAN cần thể hiện vai trò trung tâm và dẫn dắt mạnh mẽ hơn trong việc giải quyết điểm nóng này, đồng thời duy trì sự đoàn kết và thống nhất để có thể ứng phó hiệu quả với các hành động gây hấn và leo thang căng thẳng từ Trung Quốc. Bà Lina Alexandra, nhà nghiên cứu tại CSIS Indonesia, cho rằng ASEAN cần phải có một tiếng nói chung mạnh mẽ và rõ ràng hơn trong vấn đề Philippines-Trung Quốc, đồng thời đưa ra các biện pháp cụ thể để giảm căng thẳng và ngăn chặn xung đột. Bà đề xuất, ASEAN có thể xem xét việc khai triển một cơ chế giám sát chung trên Biển Đông, tăng cường đối thoại và thăm vấn với Trung Quốc và kêu gọi các bên liên quan, Việt Nam, Indonesia và Malaysia đóng góp vào đoàn kết ASEAN và nỗ lực bảo vệ chủ quyền. Việt Nam, Indonesia và Malaysia, với vai trò là những quốc gia phen biển có tiếng nói quan trọng trong ASEAN, đang đóng góp tích cực vào nỗ lực tăng cường đoàn kết ASEAN và bảo vệ chủ quyền trước áp lực từ Trung Quốc. Thỏa thuận Việt Nam-Indonesia là một ví dụ điển hình cho sự đóng góp này. Malaysia cũng đang ngày càng thể hiện lập trường cứng rắn hơn trong vấn đề Biển Đông và tăng cường hợp tác với các nước ASEAN khác và cả các đối tác bên ngoài phù vực. Bài báo của SMP ghi nhận rằng Việt Nam, Indonesia và Malaysia đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc thúc đẩy sự đoàn kết ASEAN và duy trì lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc trong vấn đề Biển Đông. Vai trò của ASEAN và cộng đồng quốc tế củng cố đoàn kết và gia tăng sức ép. Vai trò của ASEAN và cộng đồng quốc tế trở nên quan trọng hơn bao giờ hết trong việc củng cố, đoàn kết ASEAN và gia tăng sức ép lên Trung Quốc để giải quyết tranh chấp Biển Đông một cách hòa bình và dựa trên luật pháp quốc tế. Báo SMP nhấn mạnh rằng sự ủng hộ mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế và vai trò trung tâm của ASEAN là những yếu tố then chốt để duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông. ASEAN cần tiếp tục phát huy vai trò trung tâm và dẫn dắt trong các cơ chế khu vực, đồng thời tăng cường hợp tác với các đối tác bên ngoài khu vực như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Úc, Liên minh châu Âu và Ấn Độ để tạo ra một mặt trận thống nhất và mạnh mẽ hơn trong vấn đề Biển Đông. Ông Kyle Tyer, giáo sư danh sự tại Trường Đại học New South Wales của Úc, đã cho rằng ASEAN cần phải tận dụng tối đa các cơ chế khu vực như Diễn đàn Khu vực ASEAN và Hội nghị cấp cao Đông Á EAS để thúc đẩy đối thoại và hợp tác với Trung Quốc và các nước khác về vấn đề Biển Đông. Ông nói thêm, sự ủng hộ mạnh mẽ từ các cường quốc bên ngoài khu vực, đặc biệt là Hoa Kỳ, là rất quan trọng để tăng cường vị thế của ASEAN và gây sức ép lên Trung Quốc. Phản ứng của Trung Quốc Đoàn kết ASEAN có làm thay đổi tính toán của Bắc Kinh? Câu hỏi quan trọng đặt ra là liệu sự đoàn kết ngày càng tăng của ASEAN được thể hiện qua thỏa thuận Việt Nam-Indonesia và các hành động tập thể có làm thay đổi tính toán của Bắc Kinh trong vấn đề Biển Đông hay không? Một số nhà phân tích lạc quan cho rằng sự đoàn kết ASEAN có thể khiến Trung Quốc phải xem xét lại cách tiếp cận hung hăng và đơn phương của họ và chuyển sang đối thoại và hợp tác hơn. Bài báo trên SCMP gợi ý rằng sự đoàn kết ASEAN có thể là yếu tố giăn đe hiệu quả nhất đối với Trung Quốc, khiến Bắc Kinh phải thận trọng hơn trong các hành động của mình ở Biển Đông. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vẫn hoài nghi về khả năng Trung Quốc thay đổi chính sách Biển Đông. Tiến sĩ Zhang Baohui, giáo sư khoa học chính trị tại trường Đại học Lingnan, Hồng Kông thì cho biết Trung Quốc có thể sẽ không thay đổi chính sách Biển Đông của mình, bất chấp sự đoàn kết ASEAN hay sức ép từ cộng đồng quốc tế. Ông nhận định Bắc Kinh coi Biển Đông là lợi ích cốt lõi và sẽ tiếp tục theo đuổi các mục tiêu của mình một cách quyết đoán, thậm chí là bất chấp rủi ro xung đột. Hệ lụy và tương lai Biển Đông, đoàn kết ASEAN, tia hy vọng hay vũ khí bí mật? Tình hình Biển Đông vẫn còn nhiều bất ổn và thách thức. Tuy nhiên, trong bối cảnh đó, sự đoàn kết ngày càng tăng của ASEAN được thể hiện qua thỏa thuận Việt Nam-Indonesia và các nỗ lực hợp tác mang đến một tia hy vọng mới. Liệu đoàn kết ASEAN có đủ sức xoay truyền cục diện Biển Đông hay không vẫn còn là một câu hỏi mở. Nhưng ít nhất thì nó cho thấy rằng các quốc gia Đông Nam Á không hề đơn độc và cũng đang tìm cách hợp tác cùng nhau để đối phó với thách thức chung. Đoàn kết ASEAN có thể không phải là vũ khí bí mật để giải quyết triệt để vấn đề Biển Đông, nhưng chắc chắn là một yếu tố quan trọng và ngày càng trở nên quan trọng hơn trong việc duy trì hòa bình, ổn định và trật tự dựa trên luật lệ ở khu vực này. Như bài báo trên SCMP đã tổng kết, tranh chấp Biển Đông thay vì chia rẽ ASEAN như nhiều người lo ngại lại đang có tác dụng ngược lại, thúc đẩy sự đoàn kết và hợp tác giữa các quốc gia thành viên. Các chuyên gia như Colin Kohl, Scrillon và Iron Story cũng đồng tình với quan điểm này. Họ cho rằng thỏa thuận Việt Nam-Indonesia và sự phối hợp ngày càng tăng của ASEAN trong vấn đề Biển Đông là những dấu hiệu tích cực, cho thấy khối này đang dần tìm thấy tiếng nói chung và sức mạnh tập thể để đối phó với thách thức từ Trung Quốc. Thưa quý vị, chương trình phân tích và bình luận của chúng tôi hôm nay xin phép được tạm dừng tại đây. Quý vị đừng quên bấm vào nút đăng ký kênh và nút chuông để nhận được thông báo về những video mới nhất của chúng tôi. Trân trọng cảm ơn sự quan tâm và đồng hành của quý vị. Kính chúc quý vị và gia đình mọi điều bình an và tốt lành!