MỸ GIÀNH THẾ THƯỢNG PHONG, TRUNG QUỐC MẤT TRẮNG BÀN CỜ UKRAINE

Khi tiếng súng tại Ukraine đang dần im bặt, một cuộc chiến khác âm thầm bùng đổ. Cuộc đua trở thành người kiến tạo hòa bình giữa hai siêu cường Trung Quốc và Hoa Kỳ. Nhưng đằng sau những nụ cười ngoại giao và kế hoạch hòa bình đẹp đẽ là một ván cờ địa chính trị đang căn như dây đàn, nơi mỗi nước đi đều có thể thay đổi trật tự thế giới. Tổng thống Trump đã vào cuộc với một kế hoạch đàm phán táo bạo, kéo Nga và Ukraine đến gần một thỏa thuận ngưỡng bắn và điều này khiến Trung Nam Hải lo sợ đến mất ngủ Bởi nếu chiến tranh chấm dứt thì Trung Quốc với nền kinh tế đang dịu dã và nội bộ chính trị hỗn loạn rất có thể sẽ trở thành mục tiêu tiếp theo của Mỹ. Bắc Kinh từng muốn làm người hòa giải nhưng lại bị chính thế giới vạch trần là đồng minh ngầm của Moscow. Còn Washington dưới tay tổng thống Trump đang tái định hình lại luật chơi. Hòa bình không còn là biểu tượng đạo đức mà là đòn bẩy chiến lược, là hợp đồng quyền lực. Và nếu Tập quân Bình không hành động sớm thì cơn địa chấn tiếp theo có thể không đến từ Ukraine mà sẽ nổi ra ngay dưới chân ông ta, trên chính đất Trung Quốc. Trung Quốc và Hoa Kỳ cạnh tranh để trở thành người gìn giữ hòa bình ở Ukraine Nếu Ukraine chấp nhận thỏa thuận hòa bình lần này, đó sẽ không chỉ là dấu mốc kết thúc của một cuộc chiến mà còn là chiến thắng chiến lược lớn cho Hoa Kỳ. Đây là cơ hội để Washington vừa làm suy yếu đấu ảnh hưởng toàn cầu của Bắc Kinh, vừa thiết lập tiền lệ cho các thỏa thuận quốc phòng tương lai mang lại lợi ích cụ thể và có thể đo lượng được. Trong khi Mỹ đang định hình lại trật tựu thế giới qua những bước đi thực dụng, Bắc Kinh lại trượt chân trên chính ván cờ mà họ tưởng mình kiểm soát. Bắc Kinh đã thất bại khi cố gắng khoác trên mình chiếc áo người gìn giữ hòa bình tại Ukraine, một nỗ lực không chỉ nhằm kết thúc xung đột mà còn phục vụ tham vọng lớn hơn, trở thành biểu tượng cho hòa bình thế giới. Nhưng các đề xuất do Trung Quốc đưa ra quá thiên vị cho Nga, khiến cả thế giới phải nghi ngờ sự trung lập và ý độ thực sự của họ. Hòa bình, trên thực tế, có lẽ chỉ được công nhận khi Tổng thống Ukraine chính thức chấp nhận đề xuất của Tổng thống Donald Trump, hoặc chỉ ít là khi tiếng súng im mặt. Tuy nhiên một điều rõ ràng, chính Washington đang từng bước kéo Nga và Ukraine đến gần bàn đàm phán. Quan trọng hơn cả, Nga dường như đã nghe lời Mỹ, còn Ukraine lại hé lộ khả năng nhường quyền khai thác đất hiếm để đổi lấy tiếp tục viện trợ từ Hoa Kỳ. Cuộc chạy đua làm trung gian hòa giải giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ từ lâu đã âm ỉ. Bắc Kinh từng tung ra bản kế hoạch hòa bình 12 điểm vào tháng 2 năm 2023, với những ngôn từ đẹp như tôn trọng chủ quyền và ngừng bắn ngay lập tức, nhưng lại tránh né lên án hành động xâm lược của Moscow. Không một dòng nào nhắc đến vùng lãnh thổ bị chiếm, khiến phương Tây đặt câu hỏi lớn về tính khách quan và động cơ của Trung Quốc. Tháng 5 năm 2024, Trung Quốc bắt tay với Brazil, cùng là thành viên BRICS, đưa ra đề xuất sáu điểm nhấn mạnh việc tổ chức một hội nghị hòa bình quốc tế. Nhưng giống như mọi sáng kiến trước đó, đề xuất này cũng vấp phải sự nghi ngờ sâu sắc, khi nó mang nguy cơ đóng băng xung đột mà không khôi phục toàn vẹn lãnh thổ Ukraine. Không khó hiểu vì sao Trung Quốc thúc đẩy các thỏa thuận hòa bình. Bắc Kinh muốn nâng cao vị thế toàn cầu, cân bằng ảnh hưởng của Mỹ, bảo vệ chối cung ứng năng lượng bị gián đoạn vì chiến tranh, và trên hết, duy trì quan hệ đồng minh chiến lược với Nga. Việc đóng vai người hòa giải còn giúp Trung Quốc tô vẽ lại hình ảnh quốc tế, mở rộng ảnh hưởng trong các định chế toàn cầu, đồng thời bảo vệ lợi ích kinh tế tại những tuyến thương mại thêm chốt. Tuy vậy không phải ai cũng bị thuyết phục. Ukraine và các đồng minh phương Tây, đặc biệt là Mỹ, vẫn thận trọng thậm chí cảnh giác cao độ. Họ nhìn nhận các đề xuất hòa bình của Bắc Kinh là chiêu bài chiến lược nhằm phá vỡ trật tự thế giới do Hoa Kỳ lãnh đạo. Khi những nỗ lực của Trung Quốc không đem lại kết quả, còn người dân Mỹ bắt đầu mỏi mệt với gánh nặng tài chính trong một cuộc chiến không hồi kết, Tổng thống Trump bước vào cuộc chơi một cách tiếp cận đặc biệt, trực diện, thực tế và không né tránh lợi ích. Ông đề xuất một kế hoạch đàm phán trực tiếp giữa Nga và Ukraine do Mỹ làm trung gian, với mục tiêu ngừng bắn nhanh chóng. Kế hoạch này bao gồm các điều kiện như bảo vệ người nói tiếng Nga và cam kết Ukraine không gia nhập NATO để đổi lấy giúp quân Nga. Cách tiếp cận này ngay lập tức gây tranh cãi. Các nhà phê bình tự do và truyền thông dòng chính cáo buộc ông Trump thân thiện quá mức với Putin. Những phát biểu mềm mỏng của ông bị cho là làm suy yếu tính khách quan của Mỹ. Căng thẳng gia tăng khi ông Trump công khai cân nhắc việc cắt giảm viện trợ quốc phòng cho Ukraine khiến cả Kyiv và Brussels phản ứng lạnh lùng, nếu không muốn nói là thù địch. Tuy nhiên, sau mọi ồn ảo chính trị, bản chất thỏa thuận mà ông Trump đưa ra lại phản ánh đúng phong cách doanh nhân của ông, rõ ràng và định lượng được. Mỹ đề xuất sở hữu 50% quyền khai thác đất hiếm của Ukraine, nguồn tái nguyên thiết yếu cho ngành công nghệ cao, như một hình thức thanh toán cho hàng chục tỷ đô la viện trợ quân sự đã cung cấp từ năm 2022, dự thảo do Bộ trưởng Tài chính Scott Benson trình lên Tổng thống Zelensky vào tháng 2 năm 2025, thậm chí còn đề xuất Mỹ bảo vệ trực tiếp cóng mỏ đất hiếm nếu đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Mặc dù thỏa thuận từng bị đình trì sau một cuộc tranh cãi nảy lửa giữa ông Zelensky và ông Trump vào ngày 28 tháng 2 tại Washington, nhưng triển vọng đã mở ra trở lại không lâu sau đó. Với góc nhìn của Tổng thống Trump, đây là một thỏa thuận ba bên cùng thắng. Ukraine có thêm viện trợ để tiếp tục chiến đấu hoặc giữ vững thế trận. Hoa Kỳ giành quyền kiểm soát nguồn cùng đất hiếm, từ đó giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và chỗ cung ứng toàn cầu được tái định hình để gần hơn với phương Tây. Việc quân đội Mỹ có thể bảo vệ cấp mỏ khoáng sàn còn là bảo chứng rõ ràng cho an ninh lâu dài của Ukraine. Trong khi đó với Trung Quốc, bất kỳ thỏa thuận nào làm chiến tranh chấm dứt đều là con dao hai lưỡi. Một mặt, Bắc Kinh sẽ được giải phóng khỏi tình trạng chối cung ứng gián đoạn và gián năng lượng bất ổn. Nhưng mặt khác, họ có thể mất đi ảnh hưởng chiến lược đối với Moscow và đồng nhân dân tệ từng được dùng để lách lệnh cấm vận, có thể bị thay thế bởi đồng đô la Mỹ hoặc euro trong giao dịch dầu mỏ, làm suy giảm nỗ lực quốc tế hóa đồng tiền này. Chính vì vậy, một thỏa thuận hòa bình không chỉ kết thúc chiến sự mà còn là đòn đánh gián tiếp vào vị thế của Trung Quốc. Với Hoa Kỳ, đây là cơ hội để định hình lại luật chơi, viện trợ quân sự đi kèm với lợi ích kinh tế rõ ràng, đồng thời tạo ra mô hình hợp tác mới trong an ninh quốc phòng toàn cầu. Trung Quốc lo sợ Hoa Kỳ có thể đàm phán chấm dứt chiến tranh Nga-Ukraine. Khi chiến tranh Ukraine dần tiến đến Nga rẽ đàm phán, một cơn lo ngại âm ị đang lan khắp Trung Nam Hải. Trung Quốc, giữa lúc nền kinh tế lao đao và nội bộ chính trị nhiều bất ổn, đứng trước nguy cơ trở thành mục tiêu chiến lược tiếp theo của Hoa Kỳ nếu Tổng thống Donald Trump thành công trong việc kết thúc cuộc chiến tại châu Âu. Theo các nhà phân tích, nếu ông Trump đạt được một thỏa thuận hòa bình giữa Nga và Ukraine, sự xoay trục chính sách đối ngoại của Mỹ có thể sẽ chuyển toàn bộ áp lực về phía Bắc Kinh. Trong một cuộc điện đàm vào ngày 24 tháng 2, Chủ tịch Tập quân Bình đã nhấn mạnh lại mối quan hệ đối tác không giới hạn từng tuyên bố với Tổng thống Nga Vladimir Putin, khẳng định tình hữu nghị đã cùng nhau vượt qua mọi thăng trầm. Nhưng dưới lớp từ ngữ hữu hảo ấy là một nỗi lo không thể che dấu. Nhà bình luận Thái Thận Khôn nhận định trên The Epoch Times rằng nỗi sợ hãi lớn nhất của ông Tập lúc này chính là việc ông Putin có thể xoay trục nghiêng về phía ông Trump, khiến Trung Quốc rơi vào thế cô lập trong trật tự toàn cầu mới do Hoa Kỳ dất sát. Thực tế, liên minh Nga-Trung không hề bền chặt như vẻ ngoài. Mối quan hệ này được kết dính bởi một cuộc chiến và lợi ích ngắn hạt. Một khi tiếng súng im bặt, những mâu thuẫn cũ như tranh chấp lãnh thổ dọc biên giới sẽ có nguy cơ chối dậy. Hơn nữa, việc Bắc Kinh ngấm ngầm hỗ trợ chiến tranh cho Moscow đã làm dạn nứt nghiêm trọng quan hệ với cả Washington và Brussels. Giới chức Hoa Kỳ nhiều lần cáo buộc Trung Quốc tiếp tay phục hồi ngành công nghiệp quốc phòng của Nga bằng cách xuất khẩu các thiết bị lưỡng dụng, vừa phục vụ kinh tế, vừa nuôi dưỡng cỗ máy chiến tranh. Tại châu Âu, quan điểm về Trung Quốc cũng đang thay đổi chóng mặt. Cựu Tổng thư ký NATO Jens Stoltenberg từng lên tiếng cảnh báo rằng, chúng ta đã mắc sai lầm khi phụ thuộc năng lượng của Nga, đừng lặp lại sai lầm đó với Trung Quốc, từ tài chính, nguyên liệu thô đến công nghệ. Lời cảnh tỉnh đó không chỉ nhắm vào kinh tế, mà là một chiến lược giảm thiểu điểm yếu của Phương Tây trước sự trỗi dậy của các chế độ truyền quyền. Với tâm thế ngày càng bị cô lập, Trung Quốc hiểu rằng nếu cuộc chiến Ukraine kết thúc và ông Putin không còn cần đến sự hậu thuẫn của ông tập, thì họ có thể bị gạt ra ngoài bàn cờ địa chính trị. Theo ông Thái Thận Khôn, cả Ukraine lẫn Nga sẽ không cảm ơn Trung Quốc, còn châu Âu thì chắc chắn không. Chuyên gia Trần Thế Mẫn từ Đại học Quốc gia Đài Loan cũng đồng tình rằng, quan hệ Bắc Kinh-Moscow là liên minh tạm thời, dựa trên lợi ích nhất thời, dễ tàn vỡ khi xung đột chấm dứt. Ông cảnh báo, sau Ukraine, chính quyền ông Trump có thể xoay toàn lực đối đầu với Trung Quốc, với những biện pháp trừng phạt khắc nghiệt chưa từng thấy. Trên thực tế, sự chuyển hướng chiến lược này đã được các quan chức quốc phòng Hoa Kỳ công khai xác nhận. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hestes gọi Bắc Kinh là đối thủ ngang hàng và có khả năng lẫn ý chí đe dọa quê hương và lợi ích quốc gia quốc lõi của chúng ta tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Phát biểu tại Brussels ngày 12 tháng 2, ông khẳng định Hoa Kỳ đang ưu tiên ngăn chặn chiến tranh với Trung Quốc ở Thái Bình Dương và tái cơ cấu nguồn lực để giăn đe một cách hiệu quả. Sự thay đổi này không chỉ nằm trong chiến lược quân sự. Với ông Trump, đây là cơ hội đập tận gốc cấu trúc phụ thuộc của Hoa Kỳ vào Trung Quốc. Từ việc đưa sản xuất quay về nước Mỹ, tái cấu trúc chuỗi cung ứng cho đến giảm nhập siêu, tất cả đều là mắt xích trong chiến lược làm suy yếu trục Bắc Kinh-Moscow và khôi phục vị thế công nghiệp chiến lược của nước Mỹ. Trong khi Hoa Kỳ đang từng bước giành lại bàn cờ toàn cầu, thì Trung Quốc, vốn luôn ẩn mình sau cuộc chiến Nga-Ukraine có nguy cơ bị lôi ra ánh sáng. Và một khi gió đổi chiều, Bắc Kinh có thể trở thành tâm điểm trong làn sóng đối đầu mới, không còn là đối thủ tiềm tàng mà là mục tiêu thực sự. Những thách thức mà nhà cầm quyền Bắc Kinh đang phải đối mặt. Trong lúc áp lực quốc tế đè nặng và kinh tế suy giảm, một câu hỏi lớn đang được đặt ra, liệu Trung Quốc có thể đứng vững trước cơn sóng ngầm đang âm ủy cả trong lấn ngoài? Theo giáo sư Trịnh Chính Bình từ Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia Vân Lâm, Đài Loan, mặc dù chưa thấy dấu hiệu nào cho thấy chế độ cầm quyền tại Trung Quốc sụp đổ ngay lập tức, nhưng không thể phủ nhận hệ thống này đang rơi vào giai đoạn suy tàn, với hàng loạt dấu hiệu bất ổn, đấu đá nội bộ ngày càng đầy gắt và nền kinh tế rơi vào trạng thái chỉ trệ. Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đang vật lộn trong vòng xoáy suy thoái, nhu cầu tiêu dụng nội địa lao dốc, dân số giả hóa nhanh chóng và bong bóng bất động sản chưa có dấu hiệu tan. Tỷ lệ thất nghiệm trong nhóm thanh niên từ 16 đến 24 tuổi đã vọt lên mức cao chưa từng thấy trong nhiều thập kỷ, đến mức vào tháng 6 năm 2023, chính quyền Bắc Kinh đã phải ngưng công bố số liệu chính thức, một động thái thể hiện rõ sự lung túng. Tình cảnh mi đát khiến nhiều sinh viên tuất nghiệp phải chấp nhận làm các công việc lương thấp để mưu sinh. Giữa lúc dòng vốn đầu tư nước ngoài ồ ạt rời khỏi Trung Quốc, sự bất mãn trong dân chúng vị thế ngày một làn rộng. Theo giáo sư Trịnh, dù bất mãn xã hội chưa đủ mạnh để đe dọa sự tồn tại của Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhưng chính sự bất mãn ấy có thể khiến ông Tập Cận Bình chọn con đường nguy hiểm. Sử dụng xung đột quân sự như một liều thuốc đánh lạc hướng, một cuộc tấn công nhắm vào Đài Loan chẳng hạn có thể trở thành công cụ đánh bóng quyền lực và chuyển hướng dư luận khỏi các khủng hoảng nôi tại. Trung Quốc chưa bao giờ kiểm soát Đài Loan, nhưng luôn coi hòn đảng này là lãnh thổ không thể tách rời và không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực. Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc liên tục tổ chức các cuộc tập trận quy mô lớn quanh eo biển Đài Loan, trong đó có đợt diễn tập bắn đạn thật cách thành phố Cao Hùng chỉ 40 hải lý. Ngày 26 tháng 2, Đài Loan báo cáo phát hiện tới 45 máy bay quân sự và 16 tậu chiến Trung Quốc áp sát hòn đảo, một dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh không ngừng gia tăng áp lực quân sự. Một số chuyên gia cảnh báo, nguy cơ xảy ra xâm lược sẽ càng lớn khi Trung Quốc đạt tới mức phát triển quân sự cần thiết. Đáng nói là trong một số lĩnh vực thèn chốt như năng lực đóng tàu, Trung Quốc đã vượt mặt cả Hoa Kỳ. Một báo cáo của Văn phòng Tình báo Hải quân Mỹ từng nhấn mạnh, năng lực đóng tàu của Trung Quốc hiện lớn hơn Mỹ tới 200 lần. Tuy nhiên tiềm lực quân sự không đồng nghĩa với khả năng chiến thắng, bởi lẽ năng lực ấy vẫn chưa được kiểm chứng trên chiến trường thực tế, và một bước đi sai có thể là đòn trí tử cho chế độ Bắc Kinh. Giáo sư Trịnh cảnh báo rằng nếu Trung Quốc quá vội vàng tấn công Đài Loan trong thời điểm hiện tại, khẩu quả có thể không chỉ là thất bại chiến lược mà còn là dấu chấm hết cho chính quyền. Lịch sử từng chứng minh, những chế độ tưởng chừng bất khả xâm phạm có thể sụp đổ chỉ sau một đêm. Sự tan dã bất ngờ của Liên Xô vào năm 1991 là một ví dụ điển hình mà phương Tây gần như không thể lường trước. Bởi hệ thống quyền lực tại Trung Quốc được vận hành dưới một lớp bức màn sắc, nên thế giới bên ngoài hiếm khi biết được chuyện gì đang thực sự diễn ra bên trong. Thái độ kín mưng, kiểm soát thông tin chặt chẽ từ dịch Covid-19 đến những biến động chính trị khiến mọi dự đoán trở nên mong manh. Đến nay, Bắc Kinh vẫn từ chối hợp tác trong điều tra nguồn gốc đại dịch bắt đồng từ Vũ Hán, trong khi cộng đồng quốc tế vẫn chìm trong mịt mù thông tin. Tình trạng bí ẩn càng dày đặc hơn khi nhìn vào trung tâm quyền lực. Hàng loạt quan chức cấp cao biến mất, bị cắt trức đột ngột và đặc biệt là cái chết đầy nghi vấn của cố Thủ tướng Lý Khắc Cường vào tháng 10 năm 2022. Chỉ 7 tháng sau khi rời nhiệm sở, khiến dư luận không khỏi đặt số hỏi. Trong khi các cựu Thủ tướng tiền nhiệm như Ôn Gia Bảo 83 tuổi và Chu Dung Cơ 96 tuổi vẫn còn sống, thì sự ra đi của ông Lý ở độ tuổi 60 bị coi là bất thường. Một số nhà quan sát cho rằng sự kiện này có liên hệ với các cuộc thanh trừng âm thầm trong đội bộ đảng, đặc biệt trong bối cảnh nhiều bộ trưởng như Tân Cương và Lý Thượng Phúc cũng đột ngột mất chức không rõ nguyên nhân. Những gì diễn ra khiến người ta không khỏi liên tưởng đến một chật động đất âm ỉ, không ai cảm nhận được cho đến khi mặt đất bất ngờ nứt toát. Và theo giáo sư Trịnh, cơn chấn động mang tên sụp đổ chế độ hoàn toàn có thể xảy ra bất ngờ, khiến thế giới chở tay không kịp. Rõ ràng vị thế của nhà cầm quyền Trung Quốc đang yếu đi từng ngày, không chỉ vì các một thuẫn nội bộ mà còn vì sức ép từ tiến trình hòa bình Ukraine và sự trở lại của Hoa Kỳ. Dưới thời Tổng thống Donald Trump, mục tiêu chiến lược của Mỹ luôn hướng về Bắc Kinh. Nhưng điều thú vị là sự sụp đổ có thể không đến từ những cuộc tấn công quân sự, mà từ sự dạng nứt âm thầm bên trong chính hệ thống Trung Quốc. Và Washington chỉ đóng vai trò như một chất xúc tác, thúc đẩy nó diễn ra nhanh hơn. Đến đây, chương trình của chúng tôi xin phép được tạm dừng. Quý vị hãy để lại bình luận của mình để liên tục đồng hành với chúng tôi. Xin chào và hẹn gặp lại.