MỸ PHẢN ĐÒN TRUNG QUỐC SAU CHUYẾN THĂM VIỆT NAM CỦA TẬP CẬN BÌNH

Chào mừng quý vị trở lại với chương trình TÔI LÀ LÊ NGÌNH Thưa quý vị, ngày 16 tháng 4, Trung tâm Truyền thông Châu Á-Thái Bình Dương của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ thông báo quan chức cấp cao phụ trách các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương Siêu-Ô-Niều sẽ tới Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam, Siem Reap của Campuchia, Tokyo của Nhật Bản và Honolulu của Hawaii từ ngày 16 đến ngày 25 tháng 4. Những ngày qua, các sự kiện xảy ra rộn rậm. Ngày 14 tháng 4 năm 2025, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cật Bình đáp xuống Hà Nội, khởi động chuyến công du cấp nhà nước kéo dài 5 ngày qua Việt Nam, Campuchia và Malaysia. Ba mắt xích quan trọng trong hành lang Đông Dương và chuỗi cung ứng đang tái định hình ở Đông Nam Á. Cùng lúc đó, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đang bước vào giai đoạn điều chỉnh lớn trong chính sách thuế quan và thương mại, với mức thuế 104% lên hàng hóa Trung Quốc và hoãn áp thuế trong 90 ngày cho hầu hết các nước khác để mở lối cho đàm phán. Tập Cật Bình đến, mang theo 45 thỏa thuận với Việt Nam, loạt hứa hẹn đầu tư tại Malaysia và những cam kết tài chính mập mờ tại Campuchia. Truyền thông Bắc Kinh ca ngợi đây là hành lang chiến lược mới của sáng kiến vành đai và con đường, trong khi phương Tây đang âm thầm theo dõi từng bước đi. Nhưng chỉ 2 ngày sau khi ông Tập rời Hà Nội, Washington lập tức cử Seal O'Neill đến Việt Nam, Campuchia, Nhật Bản và Hawaii. Đây không phải là một chuyến đi tình cờ, đây là một nước cờ rõ ràng, một sự can thiệp có tính toán và có mục tiêu chiến lược rõ ràng. Trên bàn cờ chiến lược châu Á-Thái Bình Dương, ngoại giao không chỉ là những cuộc gặp mặt, nó là chuỗi hành động nối tiếp, giành lại vị trí ảnh hưởng, bẻ gãy thế lấn sân và xây dựng lại các trục xoay địa chính trị bằng những chuyến đi tưởng như là âm thầm. Tại sao Hoa Kỳ lại cử O'Neill đến ngay sau chuyến thăm của ông Tập? Vì sao lại chọn Việt Nam, Campuchia, Nhật Bản, Hawaii mà không phải Thái Lan hay Philippines? Chuyến đi này có đơn thuần là đáp trả ngoại giao hay là một cấu phần trong tái định hình chiến lược dài hạn? Và liệu đây có thể là sự mở đầu trong một học thuyết mới về Đông Á dưới thời troan nhiệm kỳ 2? Hãy cùng chúng tôi phân tích tất cả những vấn đề đó trong video ngày hôm nay! Trong hàng chục nhân vật thuộc nhóm hoạch định chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, Seal O'Neill không phải là cái tên quen thuộc với công chúng như là ngoại trưởng hay là cố vấn an ninh quốc gia. Nhưng trong giới ngoại giao khu vực, ông là người của thực địa, là cầu nối giữa chiến lược toàn cầu và ứng xử vi mô tại Đông Á, Thái Bình Dương. Seal O'Neill từng là tham tán chính trị tại Đại sứ quán Hoa Kỳ ở Nhật Bản, cố vấn đặc biệt về các vấn đề ASEAN và sau đó là giám đốc khu vực Đông Á tại Hội đồng An ninh Quốc gia NSC. Ông có kinh nghiệm làm việc sâu tại Nhật Bản, hiểu rõ tâm lý chiến lược Tokyo, Campuchia và Thái Lan, từng làm việc với các nhóm dân sự và phát triển bền vững. Tại Việt Nam, ông giữ liên lạc không chính thức với các quan chức cấp chung trong giai đoạn 2021-2023. Nhìn chung, ông O'Neill không phải là nhà ngoại giao trình diễn. Ông là người xử lý những điểm mù chiến lược mà các cuộc gặp thượng đỉnh thường bỏ sót, từ địa phương hóa chuỗi cung ứng, quý tắc xuất xứ đến đánh giá năng lực công nghệ quốc gia. Tổng thống Trump, dù nổi tiếng với phong cách cứng rắn và đột phá, vẫn cần các gương mặt linh hoạt để đi những nước cờ chiến lược khéo léo tại châu Á. O'Neill chính là người thường xuyên được giao nhiệm vụ phản ứng mềm với các bước đi của Trung Quốc tại khu vực. Không đối đầu trực diện, nhưng đàm phán khôn khéo đưa ra các lựa chọn chiến lược thay thế. Trong các cuộc khủng hoảng trước đây, ông từng gian xếp thành công các gói viện trợ tại Lào, giữ vai trò trung gian trong chương trình năng lượng sạch giữa Mỹ và Indonesia. Việc ông được cử đi ngay sau chuyến thăm của ông Tập Cận Bình cho thấy chính quyền tổng thống Trump không muốn gây ổ nào, nhưng cần gửi tiến hiệu rõ ràng đến các nước Đông Nam Á rằng Hoa Kỳ vẫn quan tâm, vẫn sẵn sàng và vẫn có lựa chọn khác. Như chúng ta đã thấy, ASEAN đang đứng trước sự phân hóa giữa các xu hướng. Một số nước nghiêng về Trung Quốc vì lợi ích tài chính, một số quốc gia giữ khoảng cách chiến lược, còn một số như Philippines, Singapore hay Việt Nam tìm cách cân bằng. Ông Cyril O'Neill không chỉ đến để đối thoại, mà để thiết lập lại liên kết mềm của Hoa Kỳ trong ASEAN, gỡ bỏ những ngờ vực hậu thời Biden. Khi một số quốc gia cho rằng Hoa Kỳ không còn cam kết dài hạn với khu vực nữa. Hay là để chuyển thông điệp chiến lược mới từ Trump tới các nước chủ chốt. Không cần chọn phe, nhưng nếu muốn tự chủ, hãy chọn luật chơi mở, không ràng buộc độc quyền. Như vậy, có thể thấy, với ông Trump thì Cyril O'Neill là quân má đi lắt léo, luôn vào trung tâm, nhưng có thể thay đổi cấu trúc trận địa. Và lần này thì ông đã đến đúng lúc và đúng mục tiêu. Vì sao lại chọn Việt Nam, Campuchia, Nhật Bản, Hawaii? Thưa quý vị, không phải ngẫu nhiên mà Cyril O'Neill đặt Việt Nam là điểm đến đầu tiên ngay sau chuyến thăm của ông Tập Cận Bình. Việt Nam hiện là đối tác then chốt trong chỗ cung ứng khu vực với khả năng thay thế một phần vai trò của Trung Quốc trong sản xuất, lắp giáp và logistics. Trong khi Bắc Kinh muốn khóa Việt Nam bằng các dự án hạ tầng công nghệ, thì Washington muốn giúp Việt Nam tách rời một cách mềm mại, đặc biệt qua các công cụ như là thỏa thuận thương mại song phương FTA, truy xuất nguồn gốc linh kiện và hàng hóa hay là đầu tư vào các trung tâm công nghệ không phụ thuộc EPC Trung Quốc. Cho nên việc O'Neill đến Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh không chỉ để chấn an, mà để tái thiết liên kết chiến lược với Việt Nam, Mỹ không thể mất và nếu Việt Nam nghiêng lệch, cán cân toàn khu vực có thể trao đảo. Còn Campuchia thì có vị thế là từ sân sau của Trung Quốc đến khu vực có thể đảo ngưỡng. Campuchia thường được coi là quốc gia chịu ảnh hưởng sâu sắc của Trung Quốc cả về tài chính, chính trị lẫn hạ tầng. Nhưng chính vì thế mà nó trở thành nơi mà Hoa Kỳ muốn tái can thiệp để làm chậm quá trình chuyển hóa toàn diện. Việc O'Neill đến Siem Reap mà không phải Phnom Penh mang ý nghĩa biểu tượng, chọn điểm trung hòa, văn hóa, không chính trị. Mục tiêu của O'Neill ở đây là làm việc với các nhóm xã hội dân sự, địa phương, đánh giá khả năng hỗ trợ hạ tầng theo trận quốc tế và ngăn chặn việc Campuchia trở thành vịnh quân sự mềm của Trung Quốc ở vịnh Thái Lan. Có thể thấy rằng Campuchia chính là quân tốt sắp phòng hậu của Bắc Kinh, vì vị trí của họ trong bàn cờ chiến lược Trung Quốc chính là quân tốt tiền tiêu phá phòng tuyến. Campuchia nằm sát Thái Lan, Lào và giáp Biển Đông. Nhưng đặc biệt hơn, nó là một trong số ít quốc gia Đông Nam Á không có mâu thuẫn biển đảo với Trung Quốc. Điều này khiến Phnom Penh trở thành điểm đặt căn cứ lý tưởng, đầu hậu cần và nền tảng để Bắc Kinh luôn sâu xuống phía Nam của ASEAN. Giống như là quân tốt trong cờ vua đã vượt qua tuyến phòng ngự, Campuchia đã đi đủ xa để không còn bị phong tỏa về chính trị và sẵn sàng được phong hậu nếu Bắc Kinh bấm nút. Đó là lý do mà Trung Quốc đã đầu tư quá sâu để biến Campuchia trở thành vùng ảnh hưởng chiến lược mềm hoàn hảo. Bắc Kinh không cần kiểm soát, chỉ cần Campuchia không đứng về phía đối thủ là đủ. Từ năm 2022, truyền thông quốc tế liên tục đưa tin về khả năng Trung Quốc xây dựng căn cứ hải quân tại Rim gần vịnh Thái Lan. Dù chính phủ Campuchia phủ nhận, hình ảnh vệ tinh và dữ liệu quân sự cho thấy hoạt động cải tạo căn cứ đang diễn ra với sự hiện diện của chuyên gia kỹ thuật Trung Quốc. Nếu điều này trở thành hiện thực, Campuchia không chỉ là đối tác, mà là bàn đạp quân sự, cơ sở hậu cần, điểm chốt chiến lược phía Tây Nam Biển Đông. Đó là lúc tốt phòng hậu, từ vai trò kinh tế, chính trị mềm, chuyển thành chức năng chiến lược cứng. Một điểm nữa là Campuchia luôn là tiếng nói của Bắc Kinh tại các hội nghị cấp cao ASEAN từ năm 2012 đến nay. Nước này nhiều lần ngăn cản tuyên bố chung có ngôn ngữ chỉ trích Trung Quốc về vấn đề Biển Đông. Trong khối ASEAN, Campuchia là lá chắn ngoại giao hữu hiệu để Bắc Kinh làm suy yếu tiếng nói tập thể và gây chia rẽ nội khối. Do vậy, nước này là một quân tốt không chỉ tấn công, mà còn che chắn cho hậu phương. Đây là vai trò mà Bắc Kinh rất trân trọng ở Phnom Penh. Vâng, như quý vị thấy đấy, Campuchia đã đi đủ xa để trở thành một tốt mạnh và đang đứng ngay sát vạch phòng hậu. Chỉ cần một bước nữa, ví dụ như cho phép đặt radar quân sự, các ngầm tình báo hoặc biến cảng hải quân quy mô, Trung Quốc sẽ có một hậu phương cứng tại Đông Nam Á. Trong bối cảnh Hoa Kỳ đang nỗ lực không để mất ai, giữ Campuchia khỏi phòng hậu trở thành một ưu tiên ngầm trong chiến lược ngoại giao phản ứng của Washington. Và Hoa Kỳ phải ngăn nước cờ đó trước khi nó biến thành thực thể chiến lược. Điểm đến tiếp theo của O'Neill chính là Nhật Bản, đối tác đồng minh để khóa trục Trung Quốc ở Tây Thái Bình Dương. Tokyo không nằm trong danh sách bị cạnh tranh như Việt Nam hay Campuchia, nhưng lại là điểm liên kết chiến lược của Mỹ trong toàn khu vực. Trong bối cảnh Trung Quốc tăng cường hiện diện hàng hải và ảnh hưởng chính trị, Mỹ cần nhật duy trì áp lực liên tục lên Bắc Kinh từ phía Đông. Do đó, ông O'Neill đến Tokyo để đồng bộ hóa chính sách đối phó ảnh hưởng Trung Quốc tại Đông Dương, thúc đẩy đầu tư Nhật vào các dự án thay thế vốn EPC của Bắc Kinh ở Việt Nam và Campuchia, chuẩn bị kênh tam giác Tokyo-Washington-Hà Nội trong chuỗi cung ứng kỹ thuật cao. Nói cách khác, Nhật Bản không phải chiến trường mà là căn cứ chiến lược. Mỗi bước đi của Hoa Kỳ tại Đông Nam Á đều cần sự bảo chứng từ Tokyo. Và cuối cùng là Hawaii, được coi là điểm neo an ninh và tổng hành dinh Thái Bình Dương của Hoa Kỳ. Chuyến công du kết thúc ở Hawaii không đơn thuần là hành trình trở về, mà nó là bước neo lại trục chiến lược toàn vùng. Hawaii là trụ sở Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Hoa Kỳ. Tại đây, O'Neill sẽ báo cáo lại kết quả chuyến đi, thảo luận về khả năng tái bố trí lực lượng mềm, dân sự ngoại giao, các đề xuất hỗ trợ hạ tầng chiến lược tại Việt Nam và Campuchia, hay là mở kênh hợp tác Nhật-Mỹ-ASEAN trong các lĩnh vực phi truyền thống như năng lượng, dữ liệu và tiêu chuẩn AI. Phản ứng đối trọng với chuyến đi của Tập Cận Bình Từ góc nhìn truyền thông và chính trị học đối ngoại, thật khó để phủ nhận tính đối ứng thời điểm trong chuyến đi của ông CEO O'Neill. Tập Cận Bình rời Hà Nội ngày 15 tháng 4, thì ông đến Hà Nội ngày 16 tháng 4. Khoảng thời gian này quá sát để gọi là trùng hợp. Nhưng nếu gọi đó là phản ứng khẩn cấp thì lại không đúng với đặc trưng của Bộ Giao Mỹ, vốn lên lịch công du trước ít nhất một tháng. Sự thật hợp lý nhất là Mỹ đã tính sẵn chuyến đi này, nhưng thời điểm được điều chỉnh để đi ngay sau tập, không cần lên tiếng phản đối, chỉ cần xuất hiện là đù gửi thông điệp rằng chúng tôi vẫn ở đây. Tổng thống Trump có xu hướng dùng các công cụ tối hụt thư trong thương mại, nhưng lại rất thực dụng trong ngoại giao khu vực. Khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sang Việt Nam, Tổng thống Mỹ không phản đối công khai, ngược lại ông chỉ bình luận, đó là một cuộc gặp để khiến Hoa Kỳ rơi vào bất lợi. Thay vì đối đầu trực tiếp, thì Trump lại cử O'Neill, một nhà kỹ trị thực địa đến tái thiết liên kết. Không cần lên gần, chỉ cần chuyển thông điệp kín rằng Việt Nam vẫn còn lựa chọn. Đây là phản đứng không làm căng, nhưng cũng không buông. Đó chính là cách mà Hoa Kỳ phá thế cờ mềm của Bắc Kinh. Như chúng ta đã biết, trong chuyến thăm Việt Nam, ông Tập Cận Bình đã ký hơn 40 văn kiện hợp tác, đa số chưa có lộ trình thực hiện. Hay là đề xuất hợp tác AI, dữ liệu vận tải, nhưng không chuyển giao công nghệ lói. Rồi tái lập thông điệp cộng đồng vận mệnh chung, tức là Bắc Kinh vẫn đi một nước mạnh nhưng để lại nhiều khoảng trống trên lượng. Mỹ bước vào ngay sau đó, không phải để tranh giành từng văn kiện, mà để lấp vào những khoảng trống đó bằng các giá trị mang tính thay thế như là chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc, không để Trung Quốc đội lốt xuất khẩu, đề xuất hỗ trợ tài chính không ràng buộc IPC, hay là gợi ý chuỗi cung ứng mở, tiêu chuẩn công nghệ hợp tác. Ông Tập chọn ba nước này để khẳng định ảnh hưởng lục địa và hàng hải, nhưng Việt Nam là cửa ngõ sản xuất, Campuchia là điểm rơi chính trị, còn Malaysia là mũi neo ở eo biển Malacca. Nếu Mỹ không xuất hiện ngay sau chuyến đi của Tập, Washington sẽ để Bắc Kinh giữ thế trận hoàn toàn tại vùng lói Đông Nam Á. Nếu như ông Tập mang theo tiền thì O'Neill mang theo luật chơi. Bắc Kinh đề xuất hợp tác AI thì O'Neill đề xuất hợp tác dữ liệu mở. Bắc Kinh mang vốn xây đường sắt thì Mỹ đưa cơ chế vốn binh bạch qua ADB, Zika hay World Bank. Trung Quốc muốn cộng đồng vận mệnh chung thì Mỹ chỉ nói cộng đồng lựa chọn. Đây không phải là cuộc chiến để giành từng người bạn, mà là cuộc chơi để không bị ai khóa lại bởi một phía. Chúng ta đã từng nói với nhau, trong cuộc đấu chiến lược Mỹ-Trung đang ngày càng phân cực, Việt Nam đã trở thành một điểm tựa trung lập đầy sức nặng. Không phải là đồng minh quân sự của Mỹ như Philippines, không chịu ảnh hưởng lệ thuộc từ Trung Quốc như Campuchia, không bất ổn thể chế như Myanmar và khác biệt về mô hình phát triển so với Singapore. Việt Nam chỉ là mảnh ghép trung gian, không nằm trong chuỗi liên minh, nhưng cũng không nằm trong vùng ảnh hưởng. Điều mà Hoa Kỳ muốn lúc này đó là giữ vững sự độc lập chiến lược của Việt Nam, không để Bắc Kinh khóa vai bằng kinh tế, công nghệ hay hạ tầng, thúc đẩy một FTA song phương để tạo khung cam kết vững chắc vừa giúp doanh nghiệp Mỹ mở rộng thị trường, vừa tạo cơ chế giang buộc hàng nội vào trần mực quốc tế, ngăn chặn hàng hóa Trung Quốc đội lốt Việt Nam, phá vỡ cơ chế trừng phạt tế quan, củng cố sự hiện diện không chính thức của Mỹ tại Biển Đông thông qua hợp tác với lực lượng dân sự, kinh tế, học thuật tại Việt Nam. Khác với Việt Nam, Hoa Kỳ không kỳ vọng lôi kéo Campuchia ra khỏi quỹ đảo Bắc Kinh bởi ảnh hưởng của Trung Quốc tại đây đã quá sâu. Nhưng điều Mỹ muốn làm là làm chậm quá trình Campuchia trở thành vệ tinh chiến lược của Trung Quốc, ngăn chặn việc Trung Quốc đặt căn cơ hải quân bán công khai tại Rim, giữ một phần không gian xã hội dân sự, giáo dục, phát triển không rơi vào tầm kiểm soát tuyệt đối, sử dụng các kênh song phương để tạo vùng đệm chính sách, duy trì hiện diện ngoại giao và nhân đạo đủ lớn và để không bị loại khỏi bàn nàm phán tương lai. Đơn giản là Hoa Kỳ không cần đảo ngược thế trận, chỉ cần khiến nó không đóng bằng. Trong tam giác chiến lược Nam Á, Đông Bắc Á, Thái Bình Dương, Nhật Bản là đối tác chủ chốt để Hoa Kỳ mở rộng ảnh hưởng mà không cần đi một mình. Hiện tại, Hoa Kỳ muốn thúc đẩy liên kết vốn và công nghệ của Nhật vào Việt Nam và Campuchia, như là một lựa chọn thay thế vốn EPC từ Trung Quốc, đồng bộ hóa chính sách truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn thương mại tại ASEAN, hay tăng cường hợp tác AI, dữ liệu mở, chuẩn ICT, tạo ra một hệ sinh thái công nghệ xuyên biên giới không phụ thuộc Bắc Kinh. Bảo đảm rằng, Nhật giữ vai trò bảo hiểm chiến lược nếu Việt Nam hoặc khu vực bị lôi kéo về phía Trung Quốc. Vâng, về tổng thể thì Đông Nam Á là vùng đệm chiến lược cuối cùng của Hoa Kỳ tại lục địa Aeo. Sau khi Nga củng cố vai trò tại Trung Á, Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng khắp châu Phi và châu Mỹ Latin, Ấn Độ thì giữ thế trung lập khó đoán. Lúc này, Đông Nam Á trở thành khu vực còn cơ hội tác động chiến lược lớn nhất của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ hiểu rõ nếu để Trung Quốc kiểm soát từ logistics, tài chính đến nền tảng dữ liệu tại khu vực này, thì cả tuyến phòng thủ ở phía Tây Thái Bình Dương sẽ bị uy hiếp. Như vậy, có thể thấy, về mặt hình thức, chuyến công du của Sean O'Neill diễn ra ngay sau chuyến thăm của Tập Cận Bình có thể được xem là một phản ứng ngoại giao có chủ đích. Nhưng điều cần hiểu rõ là Mỹ không đối đầu bằng hình ảnh hoặc tuyên bố. Mỹ không lôi kéo bằng tiền hay hứa hẹn ràng buộc như Trung Quốc. Mỹ không phản công kiểu quân sự, mà làm mềm qua luật chơi, tiêu chuẩn, chuỗi khung ứng, AI, dữ liệu, giáo dục hay là logistics. Đây là ngoại giao phản ứng, nhưng man bản chất chiến lược sâu hơn, đó là tạo nên móng định hình lâu dài. Từ Hà Nội đến Siem Reap, từ Tokyo đến Honolulu, hành trình của Sean O'Neill không chỉ là ghé thăm, mà là kết nối lại các điểm đất đoạn của chuỗi ảnh hưởng Hoa Kỳ tại châu Á Thái Bình Dương. Vai trò của các nước cũng khác nhau. Việt Nam là bản lề, Campuchia là khe hở gần giữ, Nhật Bản là lực đầy đồng minh, còn Hawaii là bản đồ chiến lược và vùng chỉ huy. Mỹ không xây lại cấu trúc quyền lực bằng vũ khí và bằng sự đồng thuận mềm, bằng lựa chọn mở, bằng lời nhắc rằng hợp tác với Mỹ không bao giờ là hợp tác có điều kiện chính trị. Dù không gọi tên nhưng qua các chuyến đi, phát biểu, lệnh tạm hóa nắp thế quan, đàm phán FTA và phản ứng mềm kiểu O'Neill, Tổng thống Donald Trump đang dần định hình một trục mới, trục thương mại, công nghệ, dữ liệu mở. Ông không bắt buộc phải chọn phe, nhưng không được để bị khóa vào một phía, ưu tiên thị trường, chủ quyền chính sách và minh bạch đầu tư, đầy lùi ảnh hưởng của Trung Quốc mà không cần tuyên chiến. Đó có thể là một sự chuyển biến trong tư duy và chiến lược đối ngoại của Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ 2, đặc biệt là kể từ năm 2024, khi cuộc cạnh tranh với Trung Quốc không còn giới hạn trong thương mại thuần túy mà lan sang chiến lược, công nghệ, chuỗi cung ứng và chuẩn mực toàn cầu. Khác với Trump nhiệm kỳ đầu, thiên về đối đầu, áp đặt thuế quan và rút khỏi các thể chế quốc tế, Trump 2.0 mang tính cấu trúc hơn, mềm dẻo hơn nhưng vẫn giữ bản chất chủ quyền quốc gia. Như chúng ta vừa nói ở trên, Seal O'Neill được ví là quân mã chiến lược. Trong bàn cờ vua, mã là quân có cách đi khác biệt nhất, không đi thẳng như xe, không đi chéo dài như tượng, không uy lực như hậu. Mã đi hình chữ L lắt léo, không theo đường thông thường, có thể vượt qua cả phòng tuyến quyên cố và thường tấn công vào những điểm mù mà đối phương không dễ phát hiện. Trong chiến lược quốc tế, quân mã chiến lược ám chỉ những nhân vật, những công cụ hoặc chiến thuật không tiến đầu nhưng lại có thể đánh vào trung tâm ảnh hưởng, thay đổi thế trận mà không cần phu trương quyền lực. Chúng ta biết ông O'Neill không phải là nhân vật nổi bận, nhưng đến đúng lúc, đúng điểm, đúng cách. Khi Trung Quốc dùng nguyên thủ để tạo thế chiếm ưu tiên ngoại giao, thì Mỹ không cần Tổng thống hay Ngoại trưởng ra mặt. O'Neill xuất hiện như một quân mã nhỏ, cơ động nhưng đến đúng ngay sau bước đi của Tập Cận Bình. Ông không tuyên bố áp lực, không gây căng thẳng mà dùng đàm phán, lựa chọn, đối thoại để tạo thế phản lực. Đây là một chiến thuật phá thế bằng một quân cờ khó đoán nhưng cực kỳ hiệu quả, không làm đối phương cảnh giác nhưng lại làm đối phương không thể kiểm soát được thế cờ. Trung Quốc có thể chuẩn bị rất kỹ cho phản ứng của Hoa Kỳ nếu đó là một phát biểu từ Bạch Cung, một bài xá luận từ Bộ Ngoại giao hay một tuyên bố từ Ngũ Giác Đài. Nhưng họ khó chuẩn bị được với một nhân sự như là O'Neill đến giữa danh nghĩa tham vấn chính sách khu vực, làm việc kỹ thuật, khảo sát đầu tư mềm. Và khi gặp đúng các nhân vật cấp trung tại Hà Nội, Siem Reap, Tokyo ông làm điều mà các bộ máy tuyên truyền không thể can thiệp được đó là nói chuyện trực tiếp. Vì sao quân má chiến lược lại là vũ khí bí mật của Hoa Kỳ mà Trung Quốc chưa sao chép được? Vì Bắc Kinh quen dùng các biểu tượng sức mạnh Chủ tịch sang thăm, Bộ trưởng ký hiệp định, dự án tỷ đô bơm vào hạ tầng Nhưng họ thiếu các nhân vật cấp trung có khả năng vận động mềm, hiểu ngôn ngữ khu vực không gây phản ứng chính trị. Còn Hoa Kỳ thì có rất nhiều má chiến lược từ các đặc phái viên, trợ lý bộ trưởng, quan chức quốc phòng không nổi bật nhưng có ảnh hưởng lớn ở vùng xám. Trong cờ vua, má thường không giết được vua nhưng nó khiến vua phải di chuyển và mất thế thủ. Trong chiến lược, O'Neill không cần lôi kéo Việt Nam về phe Mỹ chỉ cần khiến Bắc Kinh không thể an tâm rằng họ đã khóa được Hà Nội. Đến đây, chương trình ngày hôm nay của chúng tôi cũng xin phép tạm dừng. Xin mời quý vị chia sẻ quan điểm cá nhân ở phần dưới. Chúng tôi luôn tôn trọng mọi ý kiến khác biệt. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại.