BÊN TRONG CUỘC CHIẾN THUẾ QUAN MỸ - TRUNG: AI ĐANG TỰ BẮN VÀO CHÂN MÌNH?

Trong khi chúng tôi thử hiện các video bình luận về cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung, một số khán giả để lại bình luận rằng video này bình luận 1 triệu, tôi muốn góp nhìn đa triệu. Để đáp ứng yêu cầu đó, trong video này chúng tôi sẽ cùng quý vị điểm lại các quan điểm từ 2 triệu trái ngược và bình luận từng quan điểm, sau đó đưa ra đánh giá, nhận định về cuộc chiến long trời lở đất này. Kim Hòa xin kính chào quý khán thính giả. Thưa quý vị, đầu tiên chúng ta hãy đến với quan điểm thiên về Trung Quốc. Những người có quan điểm Trung Quốc chiếm ưu thế đưa ra những căn cứ và luận chứng như sau. Khả năng triệu đựng kinh tế của Trung Quốc được cải thiện Trung Quốc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu Trung Quốc đã giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ với tỷ trọng xuất khẩu song Mỹ giảm từ khoảng 20% tổng kim ngạch xuống dưới 15% trong những năm gần đây. Trung Quốc đã mở rộng giao thương với các khu vực như ASEAN, EU, Bắc Mỹ và các nước thuộc sáng kiến vành đai và con đường, giúp giảm tác động tử thuế quan Mỹ. Tỷ trọng thương mại trực tiếp từ Trung Quốc sang Mỹ giảm, xuất khẩu từ Trung Quốc sang ASEAN tăng. Chính là hàng hóa Trung Quốc sang các nước ASEAN, Bắc Mỹ và các nước khác để tẩy xuất xứ, sau đó lại xuất khẩu vào Mỹ. Đây chính là lý do Tổng thống Trump áp thuế đối đẳng cao với các nước như Việt Nam, Campuchia, Thái Lan. Trung Quốc có chuối cung ứng linh hoạt. Các nhà sản xuất Trung Quốc đã chuyển một phần sản xuất sang các nước như Việt Nam, Mexico và Thái Lan để tận dụng mức thuế thấp hơn khi xuất khẩu sang Mỹ. Điều này giúp Trung Quốc duy trì khả năng tiếp cận thị trường Mỹ gián tiếp. Hiện Mỹ đang đàm phán với các nước, ngoài việc ngăn chặn tẩy xuất xứ còn yêu cầu áp thuế với hàng Trung Quốc. Thì mới được Mỹ yêu đái thuế quan, sau đó cũng sẽ bịt lỗ hồng này. Trung Quốc nắm giữ nguồn cung lớn các khoáng sản quan trọng như đất hiếm, lithium và các vật liệu cần thiết cho công nghệ cao. Việc xiết xuất khẩu các mặt hàng này có thể gây khó khăn cho các ngành công nghiệp Mỹ, đặc biệt là năng lượng tái tạo và chất bán dẫn. Đòn đất hiếm này có tác động ngắn hạn. Vì thứ nhất, Mỹ đã giữ chữ đất hiếm đủ dùng trong 3-6 tháng. Thứ hai, Mỹ tăng cường khai thác và chế biến nội địa. Thứ ba, Mỹ đa dạng nguồn cung như Canada, Úc, Việt Nam và đang tìm kiếm thỏa thuận đất hiếm với Nga, Ukraine. Thứ tư, Mỹ đầu tư phát triển công nghệ tái chế. Thứ năm, các nước quát là Mỹ, Nhật, Ấn Độ, Úc tập trung phát triển công nghệ xử lý đất hiếm thân thiện với môi trường để cạnh tranh với Trung Quốc. Tỷ phú rầu nhất thế giới, Giám đốc điều hành Tesla, Elon Musk, đã công khai bày tỏ quan điểm, khẳng định rằng các biện pháp hạn chế đất hiếm của Trung Quốc thực tế không có nhiều ý nghĩa. Bởi vì đất hiếm không hề khác hiếm như nhiều người vẫn nghĩ, mà mấu chốt nằm ở công nghệ luyện kim và quy mô công nghiệp. Hiện Tổng thống Trump đang điều chỉnh các quy định môi trường nghiêm ngặt, thì quy mô khai thác đất hiếm và luyện kim sẽ tăng nhanh. Các công ty Mỹ như POSCO International đã ký hợp đồng với Energy Pearl để thử nghiệm nguồn cung đất hiếm nội địa, chiến lược dài hạn và sự kiên nhẫn của Trung Quốc. Trung Quốc tự chủ công nghệ và sản xuất Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào trí tuyển nhân tạo AI, robot và sản xuất chất bán dẫn để giảm phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Kế hoạch Made in China 2025 và các chương trình tương tự nhằm xây dựng chối cung ứng tự chủ giúp Trung Quốc giảm thiểu tác động từ các hạn chế công nghệ của Mỹ. Kế hoạch Made in China 2025 của Trung Quốc thúc đẩy 10 ngành công nghiệp quan trọng của Trung Quốc, tuy đạt được những tiến bộ vượt bậc nhưng đồng thời lại xuất hiện những vấn đề nan giải mới. Ví dụ, ngành sản xuất xe điện. Mục tiêu ban đầu doanh số 3 triệu xe điện một năm vào năm 2025. Kết quả năm 2023, Trung Quốc bán gần 10 triệu xe điện với BYD chiếm 3 triệu xe. Trung Quốc vượt Nhật Bản trở thành nước xuất khẩu ô tô lớn nhất thế giới. Vấn đề quá thửa công suất dẫn đến việc xe điện Trung Quốc bị các nước, Mỹ, EU và nhiều nước khác áp thuế bán phá giá. Đồng thời, đầu tư nhiều vào xe điện giúp Trung Quốc có số lượng xe vượt trội nhưng cũng khiến rất nhiều các nhà sản xuất xe vừa và nhỏ phá sản. Hiện các nghĩa điện xe điện ở Trung Quốc chất đóng và rất nhiều trong số đó đều là xe mới. Các ngành khác cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự, như tấm pin mặt trời. Mỹ áp thuế lên hầu hết pin mặt trời Trung Quốc sản xuất tại bốn nước Đông Nam Á. Sau điều tra thương mại, trong đó Campuchia chịu mức cao nhất 3.500% do không hợp tác, và từ Việt Nam là 58-211%. Trung Quốc ưu tiên mục tiêu dài hạn. Bắc Kinh đặt trọng tâm vào việc củng cố vị thế toàn cầu thông qua sức mạnh sản xuất và đổi mới, sẵn sàng chịu tổn thất ngắn hạn để đạt mục tiêu chiến lược. Điều này thể hiện qua việc Trung Quốc chấp nhận thiệt hại kinh tế trước mắt để duy trì lập trường cưng rắn. Trung Quốc đang đối mặt với áp lực lớn về việc làm do kinh tế suy thoái sau đại dịch. Thị trường bất độc sản xung đồ, tiêu dùng giảm, nợ chính phủ cao và các rào cản thương mại từ phương Tây. Tỷ lệ thất nghiệp, đặc biệt là ở dưới trẻ, đã trở thành vấn đề nghiêm trọng, gây ra bất ổn xã hội. Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên 16-24 tuổi đạt đỉnh 21,3% vào tháng 6 năm 2023, mức cao kỷ lục, buộc Tổng cục Thống kê Tạm dừng công bố số liệu. Các nhà máy ở các tỉnh ven biển như Quảng Đông, Chiết Giang đối mặt với đóng cửa hoặc di rời do giảm đơn hàng quốc tế và cạnh tranh giá. Công nhân điện tử, may mặc, ô tô bị cắt giảm giờ làm, xa thải hoặc nợ lương. Các cuộc biểu tình lao động tại Trung Quốc gia tăng mạnh từ năm 2023. Theo China Label Bulletin, năm 2023 ghi nhận 1.794 cuộc biểu tình và đỉnh công, tăng 216% so với năm 2022. Trong 6 tháng đầu năm 2024 có 719 vụ vượt nhẹ so với 696 vụ cùng kỳ năm 2023. Các cuộc biểu tình trong ngành sản xuất tăng vọt từ 37 vụ năm 2022 lên 438 vụ năm 2023 chủ yếu ở Quảng Đông, Chiết Giang và Giang Tô. Bloomberg đưa tin vào tháng 4 năm 2025 rằng các cuộc biểu tình liên quan đến tài chính tăng mạnh trước khi ông Trump tái nhậm chức do lo ngại về chiến tranh thương mại làm mất hàng triệu việc làm. Cuộc chiến thế quan sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng thất nghiệp, đặc biệt trong các ngành xuất khẩu như điện tử và mê mặt. Sự sụp đổ của bất động sản, giảm đơn hàng xuất khẩu và cạnh tranh trong các ngành như giao hàng làm tăng thất nghiệp và bất mán xã hội, thậm chí đe dọa đến sự tồn vong của chính quyền cũng như địa vị của nhà lãnh đạo Tập Quân Bình. Vị Thế Địa Chính trị và Ngoại giao của Trung Quốc Trung Quốc đang xây dựng các liên minh kinh tế với các nước đang phát triển và củng cố quan hệ với các đối tác như Nga, các nước ASEAN và Châu Phi. Điều này giúp Trung Quốc tạo ra một mạng lưới kinh tế đối trọng với Mỹ, giảm nguy cơ bị cô lập. Bắc Kinh tận dụng hình ảnh ủng hộ thương mại tự do để đối lập với chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ, qua đó thu hút sự ủng hộ từ các nước khác. Chuyến đi của ông Tập Quân Bình tăng cường ngoại giao, hợp tác kinh tế với Việt Nam, Malaysia và Campuchia đã không đạt được kết quả lôi kéo các nước láng giềng cùng Bắc Kinh chống Mỹ. Vào ngày 21 tháng 4, Hà Tình, phu nhân của cựu thủ tướng Singapore Lý Hiển Long, đã đăng lại một bài viết của ông Beatrice từ Critical Spectator trên Facebook, đã thể hiện rất rõ quan điểm của giới lãnh đạo Singapore nói riêng và các nước ASEAN nói chung. Bài viết cho rằng chính sách ngoại giao Đông Nam Á của ông Tập Quân Bình là nực cười, nói rằng chính nhà vua phải cầu xin hợp tác với các nước láng giềng mà ông ta đã cướp bóc một cách chơ cháo trong hơn chục năm qua. Bài viết còn chỉ ra rằng ông Tập Quân Bình đã nắm quyền trong 12 năm như một ông chùm xã hội đen, giống như cô Liu An trong Bố Già luôn đưa ra những lời đề nghị mà người khác không thể từ chối, nhưng giờ đây lại mong muốn nạn nhân coi mình là bạn. Ông Beatrice cũng chỉ trích bấy nợ vành đai vào con đường của Bắc Kinh, chỉ trích việc Trung Quốc bán phá giá gây tổn hại đến ngành công nghiệp của các nước khác, và lên án việc Bắc Kinh ủng hộ hành động xâm lược của Nga. Ông Beatrice nói rằng kể cả khi cả thế giới điều ghét Tổng thống Trump, thì họ vẫn muốn giao dịch với Washington hơn là với Bắc Kinh. Khả năng trả đũa linh hoạt của Trung Quốc Trung Quốc có thể sử dụng các công cụ phi thuế quan như kiểm soát xuất khẩu, cho phép đồng nhân dân tệ suy yếu để tăng sức cạnh tranh cho hàng xuất khẩu, hoặc gây áp lực lên các công ty Mỹ hoạt động tại Trung Quốc như Apple, Tesla. Ví dụ Trung Quốc đã giảm nhập khẩu nông sản Mỹ như động nành và chuyển sang các nguồn cung từ Brazil, làm giảm thị phần của Mỹ tại thị trường Trung Quốc. Tổng thống Trump cũng có các chính sách linh hoạt. Ví dụ như ông Trump đã miễn thuế đối với các sản phẩm điện tử như điện thoại thông minh, máy tính, TV màn hình phẳng, được sản xuất tại Trung Quốc. Hiện Mỹ đang đàm phán thương mại với 90 nước, trong đó có các điều khoản mua hãng hóa Mỹ và nông sản Mỹ. Bây giờ chúng ta hãy cùng nhìn theo chiều ngược lại, tức thiên về Mỹ. Chúng tôi cũng đã có nhiều video bình luận đối với quan điểm này, do đó ở đây chỉ liệt kê lại quan điểm, luận chứng mà không đưa ra bình luận. Những người có quan điểm Mỹ chiếm ưu thế đưa ra những căn cứ và luận chứng như sau. Thâm hụt thương mại mang lại lợi thế. Mỹ nhập khẩu từ Trung Quốc nhiều hơn xuất khẩu. Thâm hụt thương mại khoảng 300-400 tỷ đô la mỗi năm, nghĩa là thuế quan của Mỹ sẽ gây tổn hại lớn hơn cho xuất khẩu Trung Quốc so với hãng hóa Mỹ chịu thuế từ Trung Quốc. Một số ý kiến cho rằng thẳng dư thương mại của Trung Quốc là điểm yếu lớn nhất vì thuế quan Mỹ sẽ ảnh hưởng đến Trung Quốc nhiều hơn. Các mức thuế cao lên tới 125% trong một số trường hợp, có thể giảm hơn 50% lượng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ, gây áp lực lớn lên các ngành sản xuất phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Sức mạnh thị trường tiêu dụng Mỹ Mỹ là thị trường tiêu dụng lớn nhất thế giới, và việc Mỹ cắt đứt khỏi thị trường này sẽ gây tổn hại nghiêm trọng cho các nhà xuất khẩu Trung Quốc. Trong khi đó, Mỹ có thể tìm nguồn cung thay thế từ các nước như Việt Nam, Mexico hoặc Ấn Độ, dù chi phí có thể cao hơn trong ngắn hạn. Thuế quan làm tăng giá hàng hóa tại Mỹ, nhưng người tiêu dụng Mỹ có khả năng hấp thụ tốt hơn so với các doanh nghiệp xuất khẩu Trung Quốc, vốn phụ thuộc vào thị trường Mỹ để duy trì danh thù, công cụ kiểm soát công nghệ và tài chính. Mỹ kiểm soát các công nghệ cốt lõi như chất bán dẫn, phần mềm, và có khả năng áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt, gây khó khăn cho các ngành công nghệ cao của Trung Quốc. Ví dụ, lệnh cấm Huawei và các công ty Trung Quốc khác mua linh kiện Mỹ đã gây tổn thất lớn. Mỹ có thể hạn chế đầu tư Trung Quốc vào các lĩnh vực chiến lược, hủy niêm biết các công ty Trung Quốc kiên sản trừng khoán Mỹ, hoặc áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính, làm suy hiếu khả năng tiếp cận vốn của Trung Quốc. Hỗ trợ nội bộ và chính sách bảo hộ Chính sách nước Mỹ trên hết của Tổng thống Trump nhận được sự ủng hộ từ một bộ phận cử tri và doanh nghiệp Mỹ, đặc biệt là các ngành muốn khôi phục sản xuất nội địa như thét, nhôm, dược phẩm. Mỹ có thể sử dụng thuế quan để gây sức ép đàm phán, buộc Trung Quốc phải nhượng bộ trong các vấn đề như bảo hộ sở hữu trí tuệ, trợ cấp công nghiệp hoặc mở cửa thị trường, xu hướng diễn biến tiếp theo của cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung. Dựa trên các nguồn thông tin và phân tích, ba kỳ bàn chính có thể xảy ra trong tương lai gần. Xung đột kinh tế toàn diện Nếu cả hai bên tiếp tục leo thang trà đũa, thương mại song phương sẽ sụt giảm nghiêm trọng, gây đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu và lạm phát trong các ngành như công nghệ, năng lượng tái tạo và nông sản. Điều này có thể dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu, với GDP toàn cầu giảm xuống dưới 2,5% như cảnh báo của Morgan Stanley. Sắc xuất Trung bình 30-40%, vì cả hai bên đều nhận thức được hậu quả nghiêm trọng của kịch bản này. Thương lượng chiến lược Mỹ và Trung Quốc có thể sử dụng thuế quan như quân bài mặt cả để quay lại bàn đàm phán, nhằm đạt được một thỏa thuận mới về tiếp cận thị trường, bảo hộ sở hữu trí tuệ và trợ cấp công nghiệp. Các dấu hiệu ban đầu như việc ông Trump hoãn áp thuế với Canada-Mexico cho thấy Washington vẫn để ngọ khả năng đàm phán. Sắc xuất Cao 50-60%, vì cả hai bên đều có lợi ích trong việc giảm căng thẳng để tránh tổn thất kinh tế lớn hơn. Chia rẽ hệ thống toàn cầu Thế giới có thể phân tách thành các hối kinh tế rưng biệt, với Mỹ và Trung Quốc dẫn đầu hai phè đối lập. Điều này sẽ dẫn đến một trật tự đa cực phân mảnh, kém hiệu quả hơn nhưng ổn định trong từng khu vực địa kinh tế. Sắc xuất Thấp 10-20%, vì quá trình tách rời hoàn toàn đòi hỏi thời gian dài và trị phí lớn, đồng thời vấp phải sự phản đối từ các nước trung lập. Câu hỏi đa ra là, bên nào sẽ xuống thang trước? Khả năng Trung Quốc nhượng bộ trước Trung Quốc có thể nhượng bộ trong một số lĩnh vực như mở cửa thị trường hoặc giảm trợ cấp công nghiệp để bảo vệ xuất khẩu song Mỹ, đặc biệt nếu áp lực kinh tế nội tại, tăng trưởng chậm, dư thừa công suất trở nên nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, Bắc Kinh sẽ không nhượng bộ ở các vấn đề chiến lược như công nghệ cao hoặc chủ quyền kinh tế vì đây là ưu tiên dài hạn. Sắc xuất 40% Khả năng Mỹ nhượng bộ trước Mỹ có thể giảm cường độ thuế quan hoặc tìm kiếm một thỏa thuận nếu áp lực từ nội bộ, người tiêu dùng, doanh nghiệp và đồng minh tăng cao. Việc giá cả tăng và chuỗi cung ứng bị gián đoạn có thể làm suy hiếu sự ủng hộ cho chính sách bảo hộ của ông Trump, đặc biệt nếu lạm phát trở thành vấn đề lớn vào năm 2025. Sắc xuất 50% Không bên nào nhượng bộ ngay lực tức Cả hai bên có thể duy trì để đối đầu trong án hạn 6 đến 12 tháng, với các biện pháp trả đũa có kiểm soát trong khi tìm kiếm cơ hội đàm phán. Điều này phù hợp với chiến lược vừa đánh vừa đàm mà cả Mỹ và Trung Quốc đã áp dụng trong quá khứ. Sắc xuất 10% Cả Trung Quốc và Mỹ đều là hai nỉnh kinh tế lớn số một và số hai thế giới, và có mối liên hệ chặt chẽ. Cả hai áp thuế cao lớn nhau, mục tiêu là để người dân và doanh nghiệp đối phương bị thiệt hại. Gây sức ép lên chính phủ buộc phải thay đổi hoặc nhượng bộ. Tuy nhiên về sức khỏe nền kinh tế thì Mỹ có sức khỏe tốt hơn và Trung Quốc dễ bị tổn thương hơn. Vì sự phụ thuộc của kinh tế Trung Quốc vào Mỹ lớn hơn nhiều so với chúng ta tưởng tượng. Một câu chuyện rất được đợi là Trung Quốc áp thuế 125% lên các hàng hóa Mỹ lại khiến nhiều công ty trong nước của Trung Quốc bên mở vực phá sản, thậm chí gây ra sự sụp đổ trên diện rộng. Các nhà máy nhựa của Trung Quốc đã được hỗ trợ bởi nguồn etan nhập khẩu từ Hoa Kỳ, nhưng hiện nay Bắc Kinh đã áp mức thuế xuất cao ngất ngưỡng là 125% đối với các sản phẩm của Mỹ. Điều này đã trực tiếp đẩy các nhà máy nhựa đến mở vực thẳm. Đây không phải là một cuộc chiến thương mại thông thường, đây là đòn trí mạng gây ra sự sụp đổ trên diện rộng của ngành nhựa Trung Quốc. Etan là một nguyên liệu thô hóa dầu chủ yếu được chiếp xuất từ khí thiên nhiên và được sử dụng để sản xuất etilen. Etilen là nguyên liệu thô quan trọng để sản xuất nhựa tổng hợp. Từ túi nhựa trong tay bạn đến nội thất ô tô và các thiết bị y tế, hầu như tất cả các sản phẩm nhựa đều liên quan đến etan. Hoa Kỳ sản xuất 2.385.000 thùng etan mỗi ngày và xuất khẩu 447.000 thùng mỗi ngày. Trong đó, hơn 35% được bán cho Trung Quốc. Các công ty Trung Quốc như Satellite Petrochemical ở Chiếc Giam gần như hoàn toàn dựa vào etan của Mỹ. Năm 2022, họ nhập khẩu 157.000 thùng etan mỗi ngày từ Hoa Kỳ, chiếm phần lớn nguyên liệu thô của họ. Sản lượng etan trong nước của Trung Quốc vào năm 2024 chỉ đạt 120.000 tấn, một con số cực kỳ ít ỏi so với nhập từ Mỹ. Trung Quốc cũng không tìm được nguồn cung etan thay thế Hoa Kỳ được. Thị trường etan không toàn cầu hóa như thị trường dầu mò. Nó chủ yếu dựa vào các hợp đồng dài hạn, thị trường giao ngay gần như không tồn tại. Theo phân tích của Rossi Energy, việc vận chuyển etan đòi hỏi phải làm lạnh ở nhiệt độ cực thấp, tới âm 53,33 độ C, cần phải có tàu chở etan đặc biệt siêu lớn. Chỉ có một số ít quốc gia trên thế giới có thể cung cấp nguồn etan xuất khẩu ổn định, ngoại trừ Hoa Kỳ. Naui khó có thể được coi là một trong số đó. Tuy nhiên, lượng etan xuất khẩu của Naui vào năm 2022 chỉ đạt 3.000 thùng mỗi ngày, thậm chí không bằng một phần nhỏ của Hoa Kỳ và hoàn toàn không thể đáp ứng nhu cầu của Trung Quốc. Hơn nữa, etan của Naui chủ yếu được bán cho châu Âu, do đó nếu không có các nhà máy cung ứng của Mỹ, các công ty sản xuất nhựa của Trung Quốc sẽ phải đóng cửa. Ngày 21 tháng 4, chiến tranh thương mại Trung-Mỹ leo thang và Trung Quốc đã tăng thuế đối với hãng hóa Mỹ từ 84% lên 125% để trả đũa, việc Mỹ áp thuế từ 145 đến 245% đối với Trung Quốc. Trên thực tế, đây là một trả đũa thông thường, nhưng đối với etan, cú đấm này đã trực tiếp phá vỡ sương sống của ngành công nghiệp nhựa Trung Quốc. Ngành công nghiệp nhựa là một trụ cột không thể thiếu trong chuỗi cung ứng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sử dụng đổ hoặc tác động tiêu cực của ngành nhựa Trung Quốc chắc chắn sẽ tác động tiêu cực đến các ngành công nghiệp khác, cũng như toàn bộ nền kinh tế Trung Quốc. Như vậy, thuế quan của Trung Quốc đối với Mỹ thì đối với một số mặt hàng, ví dụ như etan thì không những không gây tổn hại lớn cho đối phương, mà là gây ông đập đứng ông. Về xu hướng diễn biến tiếp theo và khả năng bên nào nhận bộ trước, có lẽ sẽ quyết định bởi phản ứng của người dân và giới doanh nghiệp, chính trị của mỗi nước. Sau đó chúng ta vẫn cần chờ xem các diễn biến tiếp theo. Đến đây chương trình của chúng tôi xin phép được tạm dừng. Quý vị hãy để lại bình luận của mình để liên tục đồng hành với chúng tôi. Xin chào và hẹn gặp lại.