CẮM CỜ TRÊN ĐÁ HOÀI ÂN, TRUNG QUỐC KHUẤY ĐỘNG BIỂN ĐÔNG, THÁCH THỨC VIỆT NAM?

Chào mừng quý vị trở lại với chương trình TÔI LÀ LÊ NGÌNH Thưa quý vị, Truyền thông quốc tế ngày 27 tháng 4 đưa tin Trung Quốc đã thực thi quản lý hàng hải và thực hiện quyền tài phán có chủ quyền đối với một dạng san hô không có người ở tại Biển Đông đang có tranh chấp. Cắm cờ nước này trên bãi cắt nhỏ thuộc quần đảo Trường Sa ở Biển Đông, chỉ cách một tiền đồn quân sự quan trọng của Philippines vài km. Các bức ảnh do phương tiện truyền thông nhà nước Trung Quốc công bố hôm 26 tháng 4 cho thấy cảnh sát biển nước này đang dương cờ như một phần trong nỗ lực chiếm giữ dạng san hô Sandy Cay, còn gọi là đá hoài ân vào đầu tháng này. Bắc Kinh thì gọi nó với cái tên khác là thiết tuyến tiêu. Dạng san hô này nằm trong quần đảo Trường Sa, cũng được Đài Loan, Việt Nam và Philippines tuyên bố chủ quyền. Bãi đá hoài ân chỉ cách đảo Thị Tứ Pakarsa Island, hiện đang được Philippines quản lý chưa đến 5 km. Bãi này không có dân cư, chỉ là vùng cắt nhỏ nhắn và dạng san hô ngập nửa nước, nửa nổi. Thế nhưng hành động của Trung Quốc đã khuấy động biển đông, gây lo ngại ở Washington, Tokyo, Canberra và ASEAN. Vì sao? Bởi một trật chiến mới đang hình thành. Vị trí chiến lược của bãi đá hoài ân, bàn đạp tấn công tiền đồn đảo Thị Tứ Nhìn trên bàn đồ này, chúng ta có thể thấy việc Trung Quốc cấm cờ chiêm đóng bãi đá hoài ân trên thực tế là đang nhắm vào đảo Thị Tứ, vốn là tiền đồn quản trị lớn nhất mà Philippines kiểm soát ở Trường Sa. Philippines đã xây dựng đường băng, căn cứ, nhà dân, radar, trạm khí tượng. Đảo Thị Tứ đóng vai trò như một điểm đại bản doanh để Manila khẳng định chủ quyền trong quần đảo Trường Sa. Do đó, bãi đá hoài ân chỉ là bước đi mở màn. Sau đó Trung Quốc có thể tiếp tục lấn chiếm các bãi cắt, dạng san hô nhỏ xung quanh đảo Thị Tứ, đè bẹp chiến tuyến của Philippines khỏi Trường Sa, ép các nước ASEAN chấp nhận ngầm quyền quản lý của Trung Quốc. Nói cách khác, Trung Quốc muốn kiểm soát được đảo Thị Tứ thì bãi đá hoài ân là mục tiêu đầu tiên, vì khoảng cách tới đảo Thị Tứ chỉ vài km. Khi đó Bắc Kinh có thể triệt tiêu một vòng an toàn xung quanh đảo Thị Tứ, đồng thời tạo vị trí lấp hoặc gây nhiễu radar với các tuyến đường tiếp tế trên biển và trên không đến đảo Thị Tứ. Rõ ràng là Trung Quốc đang khởi động chiến thuật chiến tranh vùng sám nhằm làm bất động khu vực này mà không cần nổ súng. Dù là bãi cát nhỏ, bãi hoài ân có thể dùng để triển khai radar do tìm mục tiêu ở mức nước thấp, xây dựng trạm quan sát biển để kiểm soát di chuyển hàng hải trong khu vực, đóng vai trò bổ sung tiếp tế cho các tiền đồn lớn như đá chữ thập, đá vành khăn của Trung Quốc. Từ bãi hoài ân, Trung Quốc có thể thiết lập khu vực cấm hoặc giới hạn hoạt động tàu thuyền, máy bay. Như vậy, có thể thấy, với việc kiểm soát bãi đá hoài ân, Bắc Kinh đang làm suy yếu khả năng kháng cự của Manila và các đối thủ khác trên quần đảo Trường Sa. Vâng, như chúng ta đã biết, biển Đông không chỉ đơn thuần là một vùng biển có nguồn tài nguyên phong phú mà còn là đài chiến lược quyết định địa vị an ninh khu vực và toàn cục toàn cầu. Các tuyến hàng hải đi qua đây chiếm 30-40% lưu lượng thương mại toàn cầu. Ai kiểm soát biển Đông, người đó có thể đánh đổi địa vị với những cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới. Chính vì vậy, chiếm giữ đảo Thị Tứ là một hòn đảo tiềm năng chiến lược không chỉ đơn thuần là câu chuyện về lãnh thổ mà là một nỗ lực nhằm tạo ra điểm tựa để ép buộc các quốc gia khác chấp nhận sự bá đạo địa chính trị của Trung Quốc trong thế kỷ 21. Từ đảo Thị Tứ, Trung Quốc sẽ có khả năng triển khai radar điều khiển vùng trời và trần bay hải quân, hệ thống phòng không S-400, tên lửa HQ-9, tên lửa chống hạm và hải đội nhanh. Sân bay dài 1,2-1,5 km đủ cho máy bay, vận tải, trinh sát và chiến đấu hoạt động. Việc kiểm soát được đảo Thị Tứ đồng nghĩa với việc kiểm soát các tuyến đường tiếp tế và di chuyển của quân đội Philippines, đồng thời cũng tạo ra một ô chặn ngắn với hoạt động tự do hàng hải của Hoa Kỳ và đồng minh. Trung Quốc không đặt mục tiêu đòi hỏi chiếm đảo ngay lập tức. Thay vào đó, họ tạo ra thực địa mới bằng những bước tiến dần dần. Dân quân biển ép lên bãi đá Hoài Ân và VF, dùng to hải cảnh, quấy dối, cô lập việc tiếp tế, khuyến khích tranh chấp nội bộ trong Philippines, tác động vào tâm lý chính trị, tạo ra những tình huống buộc Manila phải nhược bộ dưới áp lực kinh tế hoặc quân sự. Và câu hỏi đặt ra là những ai đang bị đe dọa sau hành động này của Bắc Kinh? Đầu tiên, phải kể đến Philippines. Nguy cơ mất vòng an toàn quanh đảo Thị Tứ đối diện với nguy cơ bị phong tỏa bất cứ lúc nào. Mất đảo Thị Tứ đồng nghĩa với việc là mất vị trí phòng thủ đầu tiên. Sự tin cậy trong quan hệ đồng minh với Hoa Kỳ sẽ suy giảm, tinh thần quốc nội thì bị giao động nghiêm trọng. Tiếp theo là Việt Nam. Gia tăng rủi ro với các đảo liền kề như Sông Tử Tây, Sinh Tồn, Trường Sa Lớn. Tuyến tiếp tế từ đất liền Việt Nam ra Trường Sa sẽ bị bí tắc, mất thế chiến lược đối với các vùng biển Trường Sa ở phía Bắc. Nói cách khác, bị thu hẹp không gian hoạt động xung quanh Trường Sa. Trung Quốc gia tăng thế mạnh quản lý tranh chấp ở trong khu vực. Sau đó là Malaysia và Brunei sẽ cảm nhận sự gia tăng sức ép quân sự rõ ràng từ Trung Quốc ở vùng lân cận. Còn đối với Hoa Kỳ thì hành động này gây đe dọa với tự do hàng hải ở khu vực Trường Sa, tạo cầu tiến gần đến các tiền đồn đang chiếm để củng cố thế phòng thủ của Trung Quốc, và cũng gia tăng rủi ro đối đầu trực tiếp với Trung Quốc khi thực thi tuần tra tự do hàng hải. Vâng, như vậy là chúng ta có thể thấy quần đảo Trường Sa đang trở thành một mặt trận mới, với bãi đá Hoài Ân là bàn đạp đầu tiên. Mặc dù nó nhỏ bé, không người, không tài nguyên, nhưng trong đấu trường Biển Đông, nó chính là vết nứt có thể mở toan cả thế trận. Trung Quốc đang chứng minh là không cần đảo lớn, chỉ cần đúng chỗ là đã thay đổi được toàn bộ cục diện. Nhưng vì sao bãi đá Hoài Ân nhỏ bé này lại có thể mở toan thế trận? Vâng, quy luật của quyền lực địa chiến lược đó là ai kiểm soát điểm chốt thì kiểm soát cả sân khấu. Trong chiến lược địa chính trị cổ điển, các điểm nhỏ như là eo biển, mũi đất, bãi đá có vai trò như là chốt khóa. Một chốt khóa địa lý dù nhỏ nhưng kiểm soát tuyến vận tải, khả năng triển khai lực lượng hoặc hành lang chiến lược của đối phương. Một ví dụ đó là eo biển Malacca, hẹp và nhỏ, nhưng lại kiểm soát tới 40% lưu lượng dầu thế giới. Tương tự như bãi đá Hoài Ân nằm ngay sát đảo Thị Tứ, chỉ cách vào Hải Lý. Ai kiểm soát Hoài Ân, người đó đe dọa khả năng tiếp tế, cơ động và hậu cần của Thị Tứ. Một bãi đá nếu bị chiếm đóng và gia cố, trở thành nền tảng cho các hoạt động VF. Triển khai hải cảnh, dân con biển, hệ thống radar di động trên bãi đá là đủ để cắt đứt tuyến tiếp tế đến Thị Tứ, đặt đảo Thị Tứ vào tình trạng bị bao vây bán phần, biến Philippines từ thế chủ động thành thế phòng ngự bị động. Sự mất cân bằng này lan rộng ra toàn bộ mạng lưới địa chính trị liên quan, là các đảo, bãi đá và tuyến tiếp vận. Cho nên Hoài Ân là vết đứt nhỏ, nhưng đánh thẳng với huyệt đảo của thế trận phòng thủ Philippines tại Trường Sa. Trung Quốc đang áp dụng chiến lược gì? Đó là chiến lược thực địa trước, luật pháp sau. Họ không cần phải đánh lớn, mà chỉ cần tạo ra sự đã rồi. Chiếm bãi đá nhỏ, sau đó triển khai dân quân rồi dựng công trình bán cố định, cuối cùng mới yêu sách chủ quyền theo thực tế kiểm soát. Khi quốc tế phản ứng thì Bắc Kinh sẽ tuyên bố là hoạt động quản lý biển bình thường, dùng thời gian để làm sự chiếm đóng thành chuyện hiển nhiên. Thứ hai đó là chiến thuật bào mòn nhận thức. Thế giới ban đầu chắc chắn sẽ lên án, nhưng khi mà sự chiếm giữ đã kéo dài 1-2 năm, thì dần dần dư luận sẽ mệt mỏi và công nhận thực tế mới. Chiến thắng không nhờ chiến trường, mà nhờ tâm lý kiệt sức của đối phương. Bắc Kinh đang áp dụng lý thuyết chốt lấn, tức là mỗi lần chiếm một điểm nhỏ, không tạo ra đủ lý do để đối phương phản ứng quyết liệt, nhưng tổng thể các lát cắp nhỏ lại tạo thành một thay đổi chiến lược lớn. Tầm nhìn dài hạn của họ khi đánh chiếm những điểm nhỏ là trận độ liên kết. Họ đang kiến tạo một chuối kiểm soát từ đá chữ thập, đá vành khăn, đá subi và giờ đến các bãi nhỏ như là hoài ân. Họ đang xây dựng mạng lưới kết nối radar, hậu cần và toàn tra, biến các điểm nhỏ thành mạng lưới cảm biến và khống chế vùng biển. Điều này sẽ chặn đứng sự tiếp viện của Mỹ dành cho đồng minh. Các chiến hạm Mỹ khi hành động gần Philippines sẽ gặp một bức tường cảm biến Trung Quốc trải khắp khu vực. Philippines sẽ bị chia cắt từng phần khỏi tuyến hỗ trợ từ Hoa Kỳ. Điều nguy hiểm hơn là Trung Quốc đang âm thầm biến sự hiện diện thành trật tự mới mặc định, buộc ASEAN phải sống chung với sự kiểm soát của Bắc Kinh. Họ thấp vai trò của luật pháp quốc tế như là công ngược UNCLOS, thay vào đó là luật của kẻ mạnh. Trung Quốc đang chứng minh một cách nguy hiểm rằng kiên nhẫn gặm nhấm, khai thác tâm lý lưỡng lựa của đối phương, biến từng vết nết nhỏ thành cơn địa chấn chiên lược. Đây có phải là câu chuyện của Philippines không? Câu trả lời là không, mà đây là một mũi tên chúng nhiều đích của Bắc Kinh. Vâng thưa quý vị, nếu Philippines để mất quyền kiểm soát bãi đá Hoài Ân, toàn bộ thế trận của họ ở Trường Sa và thậm chí là trên toàn Biển Đông có thể đổ vỡ theo một chuỗi domino địa chính trị quân sự, chúng ta có thể hình dung thành các bước như sau. Bước đầu tiên, Philippines bị bóp nghẹt ở đảo Thị Tứ. Bãi đá Hoài Ân chỉ cách đảo Thị Tứ khoảng 2-3 km, chưa đầy 2 hải lý. Nếu Trung Quốc chiếm được Hoài Ân thì họ có thể triển khai radar tầm thấp, UAV trinh sát, vũ khí cản trở. Đảo Thị Tứ lập tức rơi vào tình trạng bị phong tỏa mềm. Các chuyến bay, vận chuyển, tiếp tế sẽ phải đi qua khu vực tranh chấp, dễ bị ngăn chặn, kiểm soát. Manila không còn duy trì được tiếp vận ổn định cho binh lính đồn trú. Và kết quả đó là đảo Thị Tứ bị chết dần vì hậu cần, không cần nổ súng. Bước hai, sụp đổ tâm lý phòng thủ của Philippines. Khi không còn bảo đảm tiếp tế cho Thị Tứ, tinh thần quân đội Philippines sẽ suy giảm. Binh lính bị cô lập tinh thần, khả năng luân chuyển quân lực, khí tài bị cắt đứt, ý chí duy trì hiện diện quốc phòng lung lanh. Trong khi đó, Trung Quốc sẽ gia tăng các hoạt động như gửi cảnh báo, đàm phán ép buộc rút quân vì lý do nhân đạo, kéo dài phong tỏa để biến đảo Thị Tứ thành cánh nặng chính trị và quân sự với Philippines. Kết quả, Philippines tự suy yếu khả năng kiểm soát của mình. Bước ba, các thực thể khác của Philippines trong khu vực trường xa rơi vào tình trạng nguy hiểm. Ngoài Thị Tứ, Philippines còn kiểm soát một số đảo và bãi khác như là bãi cỏ mây, đảo Loại Ta, đảo Bình Nguyên. Khi Thị Tứ bị vây chặt, các đơn vị trên các đảo khác cũng bị chia cắt tiếp tế, thiếu hiểm trợ chiến thuật từ Thị Tứ, dễ dàng trở thành mục tiêu bị bào mòn tiếp theo. Kết quả, Trung Quốc mở rộng áp lực lên toàn bộ mạng lưới các đảo Philippines. Bước bốn là ASEAN bị chia rẽ thêm. Các nước Đông Nam Á khác như Việt Nam, Malaysia, Brunei sẽ chứng kiến một đồng minh khu vực Philippines bị đẩy lùi mà không có sự can thiệp quốc tế thực chất. Sự lo lắng rằng bất kỳ ai cũng có thể là mục tiêu tiếp theo. Trung Quốc tận dụng tâm lý này để ép các nước nhỏ thỏa hiệp riêng lẻ, ngăn cản việc ASEAN hình thành một mặt trận thống nhất bảo vệ Biển Đông. Kết quả là Trung Quốc chia để trị, ASEAN tê liệt về đối sách tập thể. Bước thứ năm, thế trận của Mỹ ở Biển Đông cũng sẽ bị suy yếu. Philippines hiện là một trụ cột của chiến lược tiếp cận Biển Đông của Mỹ thông qua Hiệp định Quốc phòng tăng cường EDCA. Nếu Philippines mất thị tứ và mạng lưới đảo, thì các căn cứ quân sự của Mỹ ở Luzon, Palawan sẽ bị cô lập về chiến lược. Mỹ gặp khó khăn trong việc triển khai lực lượng nhanh chóng tới trường xa. Trung Quốc sẽ kiểm soát các tuyến hàng hải nội địa, phù bóng kiểm soát lên các khu vực hoạt động của tàu Mỹ và đồng minh. Kết quả là chiến lược phòng ngừa của Mỹ với Trung Quốc ở Biển Đông bị vô hiệu hóa từng phần. Bước thứ sáu là Trung Quốc hoàn tất nội địa hóa Biển Đông. Với các bãi đá và đảo nhỏ, Bắc Kinh sẽ áp đặt nhận thức rằng Biển Đông là vùng lãnh hải thực tế của mình. Bất kỳ tàu thuyền hoặc máy bay nào muốn đi qua sẽ phải xin phép hoặc chấp nhận sự quản lý của Trung Quốc. Động thái này biến các tuyến thương mại toàn cầu thành vũ khí ngoại giao trong tay Bắc Kinh, đẩy Mỹ và phương Tây ra khỏi khu vực. Kết quả là Trung Quốc từ một bên tranh chấp trở thành quyền lực tri phối thực tế ở Biển Đông. Đó là lý do tại sao cuộc chiến thực sự ở Biển Đông không diễn ra bằng đại pháo, mà bằng sự bào mòn từng vết nứt nhỏ như thế này. Để tránh kinh bản này, Philippines và đồng minh cần hành động quyết đoán. Họ phải triển khai lực lượng dân sự vũ trang hoặc quân đội nguy trang dân sự đến Bãi Đá Hoài Ân liên tục và công khai, dựng các công trình tạm thời như tròi canh, cột mốc, thiết bị trinh sát, duy trì các chuyến tuần tra hỗn hợp, cảnh sát biển và dân quân 24-7 quanh khu vực. Việc làm này sẽ giúp Malala khẳng định thực địa quyền kiểm soát, tạo ra sự đã rồi để Trung Quốc khó tìm lý do can thiệp mạnh tay. Chiến lược mục tiêu là bắt Trung Quốc phải cân nhắc nguy cơ đối đầu công khai nếu muốn giành lại Hoài Ân. Song song với đó thì phải nhanh chóng quốc tế hóa căng thẳng ngay lập tức. Malala cần tổ chức hộp báo quốc tế, mời các nhà báo nước ngoài đến Hoài Ân chứng kiến, công bố bản đồ, hình ảnh, tọa độ cho thấy Philippines đang duy trì hoạt động hòa bình, hợp pháp, đệ đơn lên Liên Hợp Quốc, ASEAN, UNCLOS về việc Trung Quốc đe dọa, mục đích là biến mọi hành động gây hấn của Bắc Kinh trở thành vi phạm trắng trợn luật quốc tế, ép Trung Quốc vào thế bị động về ngoại giao, từ đó tranh thủ sự ủng hộ ngoại giao để củng cố thế hợp pháp, làm Bắc Kinh khó ra tay mạnh. Chưa dừng lại ở đó, Philippines cần liên tục kêu gọi Mỹ và đồng minh gắn kết gian đe. Hành động cần thiết bây giờ đó là Philippines viện dẫn Hiệp ước Phòng thủ chung năm 1951 với Mỹ, yêu cầu tuần tra chung ở khu vực gần Hoài Ân, hỗ trợ radar, UAV trinh sát để giám sát Trung Quốc, đưa lực lượng đặc nhiệm đến Palawan trong trạng thái sẵn sàng. Tác dụng là tạo cây bóng quân sự lớn sau lưng, khiến Bắc Kinh phải e ngại phản ứng quốc tế mạnh mẽ. Nếu Trung Quốc tấn công Hoài Ân hay Thị Tứ, thì họ buộc phải đối đầu không chỉ với Philippines mà cả Hoa Kỳ. Vai trò đặc biệt của Việt Nam trong kịch bản Hoài Ân Vâng thưa quý vị, hiện tại Việt Nam sở hữu vị trí chiến lược tại khu vực Hoài Ân Trường Sa. Đảo Sông Tử Tây hiện do Việt Nam kiểm soát, chỉ cách Hoài Ân khoảng 25-30 hải lý. Việt Nam còn kiểm soát đảo Sinh Tổn, đảo Trường Sa Lớn, Đá Lớn, Đá Núi Le, Đá Tốc Tàn, v.v. Các thực thể này tạo thành một hành lang phòng thủ tự nhiên gần như song song với tuyến Palawan-Thị Tứ của Philippines. Nếu Manila bị mất quyền kiểm soát tại Hoài Ân-Thị Tứ, hệ thống đảo do Việt Nam kiểm soát lập tức trở thành tuyến tiền tiêu duy nhất còn lại trong khu vực phía Bắc Trường Sa. Cho nên khi Trung Quốc kiểm soát Hoài Ân, áp lực sẽ chuyển từ phía Philippines sang các đảo Việt Nam đang kiểm soát gần đó. Trung Quốc có thể thực hiện việc tăng cường tuần tra quấy dối ở khu vực song Tử Tây-Sinh Tổn, vây ép mềm các đảo Việt Nam bằng tàu hải cảnh và dân quân biển, thiết lập vùng nhận diện phi pháp quanh các thực thể Việt Nam kiểm soát. Bắc Kinh sẽ lợi dụng cơ hội này để bẻ gãy từng mắt xích phòng thủ của Việt Nam tại Trường Sa sau khi đã cô lập được Philippines. Vết nứt tại Hoài Ân nếu mở rộng, sẽ nhanh chóng đụng chạm trực tiếp tới an ninh của Việt Nam. Lúc này thì Việt Nam ở thế vừa có lợi, vừa có nguy cơ. Lợi thế đó là Việt Nam đã có kinh nghiệm chống đỡ chiến tranh nhân dân trên biển. Mạng lưới đảo đã do Việt Nam kiểm soát dày đặc hơn, liên kết hơn so với Philippines. Việt Nam cũng có lực lượng hải quân và cảnh sát biển đang ngày càng được hiện đại hóa. Chính sách ngoại giao độc lập khôn khéo, linh hoạt. Việt Nam có thể tranh thủ thời cơ để nâng cao vai trò quốc tế, trở thành trụ cột duy trì ở định khu vực. Còn nguy cơ thì sao? Nếu đơn độc chống lại áp lực, Việt Nam sẽ bị kéo vào thế trận phân tán lực lượng. Nếu các nước ASEAN khác thỏa hiệp ngầm với Trung Quốc, Việt Nam sẽ một mình đối mặt với Bắc Kinh trên nhiều hướng. Trung Quốc sẽ dùng cái cớ Philippines thất bại ở Hoài Ân để tăng hợp pháp hóa các yêu sách bao trùm khắp trường xa. Vậy thì Việt Nam có thể và cần hành động như thế nào? Một là cần củng cố thế trận quân sự, gia cố các đảo đang kiểm soát, tăng cường radar, chạm cảnh giới, hệ thống hậu cần, cải thiện khả năng phòng vệ tầm gần như tên lửa phòng không vác vai, hệ thống phòng thủ bờ biển di động, đẩy nhanh hiện đại hóa lực lượng cảnh sát biển và hải quân, trong đó có F-16, UAV Chinsat là những ưu tiên chiến lược. Hai là chiến lược hợp tác linh hoạt, đẩy mạnh hợp tác quốc phòng với Mỹ, Nhật, Ấn, Úc, không liên minh quân sự chính thức nhưng tăng khả năng hỗ trợ lẫn nhau, chủ động tham gia các diễn đàn hàng hải đa phương, đặc biệt là với Hoa Kỳ và đồng minh tại khu vực Biển Đông. Và thứ ba là ngoại giao phòng thủ chủ động, chủ động phối hợp với Philippines, Malaysia, Indonesia để ra tuyên bố chung với Biển Đông. Nếu tình hình xấu đi, Việt Nam có thể thúc đẩy quốc tế hóa tranh chấp, đề xuất đưa các hành động đơn phương đe dọa hòa bình ra Liên Hợp Quốc. Về tâm thế chiến lược dài hạn, chấp nhận Biển Đông sẽ trở thành điểm nóng lâu dài, kiên trì bảo vệ từng thực thể nhưng tránh bị khiêu khích kéo vào chiến tranh toàn diện, biến Việt Nam thành trung tâm ổn định khu vực, từ đó nâng cao vai trò và sức mạnh thực sự. Do đó, khi căng thẳng leo thang từ Hoài Ân, Việt Nam không còn là người ngoài cuộc. Ngược lại, Việt Nam sẽ trở thành người giữ cánh cổng cuối cùng bảo vệ sự cân bằng ở trường xa. Từ Hoài Ân, số phận toàn bộ trường xa sẽ được định hình, và Việt Nam sẽ hoặc vững vàng trụ lại, hoặc phải đối mặt với áp lực lịch sử chưa từng có. Nếu đánh giá một cách tổng thể, chúng ta sẽ thấy, Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Trump đang gia tăng thuế suất cực cao về hàng hóa Trung Quốc. Nhiều nước ASEAN thì nghiêng về Mỹ vì lo ngại bị mắc kẹt trong cuộc thương chiến Mỹ-Trung. Philippines ký thêm thỏa thuận quân sự với Mỹ, EDCA mở rộng. Việt Nam đàm phán FTA song phương với Mỹ. Malaysia, Indonesia xích lại gần hơn với Washington về công nghệ, an ninh biển. Trung Quốc đã cảm nhận rõ ràng là họ đang dần bị cô lập và vây ép trên cả mặt trận thương mại lẫn địa chính trị. Vậy mục đích thực sự của Bắc Kinh khi cắm cờ chiếm bãi Hoài Ân là gì? Họ hiểu rằng nếu không hành động sớm khi thế trận Mỹ-ASEAN định hình vững chắc, Trung Quốc sẽ mất hết đòn bày ở Biển Đông. Việc cắm cờ chiếm bãi đá nhỏ trước khi tình hình khu vực kết khối mạnh mẽ là chiến thuật phá thế trận trước khi nó hình thành. Trung Quốc muốn gửi thông điệp lạnh lung rằng dù thương chiến, dù bị bao vây ngoại giao, tôi vẫn sẵn sàng hành động cứng rắn ở Biển Đông. Đây là kiểu răn đe chiến lực nhằm ngăn ASEAN dám liên kết sâu hơn với Mỹ, báo cho Washington biết rằng sự can thiệp vào châu Á sẽ không miễn phí, không êm thấm. Trước sức ép kinh tế từ thương chiến và bất ổn nội bộ, Bắc Kinh cần một chiến thắng biểu tượng để củng cố uy tín chính trị. Chiếm một bãi đá nhỏ, cắm cờ, tuyên truyền thắng lợi sẽ xoa dịu tâm lý dân chúng mà không cần phát động một cuộc chiến tổng lực. Hiểu Bắc Kinh có khả năng thực sự biến Biển Đông thành điểm nóng hay không? Câu trả lời là có, nhưng không phải là không có giới hạn. Trung Quốc đã kiểm soát nhiều đảo, bãi đá được bồi đắp thành căn cơ lớn như là Chữ Thập, Vành Khăn, Suby, lại sở hữu hạm đội tàu chuyến lớn nhất thế giới tính theo số lượng. Họ có lực lượng lớn là dân quân biển, hải cảnh hoạt động dưới ngưỡng chiến tranh toàn diện. Hơn thế, họ cũng có kinh nghiệm chơi trò chơi dài hơi dưới trừng phạt và chỉ trích. Tuy nhiên, họ cũng biết rằng chiến tranh trực tiếp với Mỹ sẽ phá hủy vị thế kinh tế toàn cầu của Trung Quốc. Một cuộc khủng hoảng Biển Đông quy mô lớn có thể khiến các nước ASEAN xích lại gần nhau hơn, chứ không phải là chưa rẽ. Biển Đông sẽ bất ổn kéo dài và sẽ cản trở tham vọng thương mại cũng như là ảnh hưởng toàn cầu của Bắc Kinh. Nhìn chung, trong bối cảnh bị thương chiến bùa vây và ASEAN thì ngả về phía Mỹ, Trung Quốc đã tung ra nước cờ Hoài Ân như một nhát dao nhỏ nhưng cắt đúng điểm yếu tâm lý của khu vực. Thử phản ứng của Mỹ có dám cam kết cứng rắn vì một bãi đá nhỏ không? Thử phản ứng của ASEAN có dám liên kết sâu hơn không? Và thử khả năng chịu đựng rủi ro bất ổn thương mại của các quốc gia trong khu vực. Chỉ cần khiến khu vực căng thẳng đủ nhiều, khiến Mỹ và đồng minh phải phân tâm, tốn nguồn lực và làm chậm thế trận đang xét chặt. Tuy nhiên, nếu các nước phản ứng khôn ngoan, hợp tác chặt chẽ và không bị chia rẽ thì Bắc Kinh sẽ rất khó biến Biển Đông thành nồi lửa kiểm soát hoàn toàn. Đến đây thì chương trình ngày hôm nay của chúng tôi cũng xin phép tạm dừng. Xin mời quý vị và các bạn chia sẻ quan điểm cá nhân ở phần dưới. Chúng tôi luôn tôn trọng mọi sự khác biệt. Lê Minh xin chào và hẹn gặp lại.