10 Thứ Kỳ Lạ Nhất Được Tìm Thấy Trong Hổ Phách | Thiên Hà TV

Bạn có tin, có những bọt khí nhỏ xíu từng được khủng long hít thở cách đây hàng trăm triệu năm, vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay, và thứ đang giữ chúng lại chính là một khối đá màu vàng ống như mật khọc. Không phải kim cương, không phải vàng, đó là hổ phách, nhựa cây hóa thạch, tưởng như vô chi, nhưng thật ra là một cánh cổng dẫn ngược về quá khứ xa xôi. Mên trong nó là cả một thế giới bị đóng băng, từ không khí thời cổ đại, vi khoản tiền sự, cho đến những sinh vật kỳ lạ mà con người chưa từng biết đến. Hôm nay, chúng ta sẽ bước vào thế giới của những khoảnh khắc vĩnh hằng, nơi thời gian dừng lại, và sự sống tiền sự được giữ nguyên như vừa mới xảy ra hôm qua. Không khí thời khủng long, thế giới 35% oxy. Khi bạn nhìn vào một khối hổ phách trong suốt, điều đầu tiên có thể là một con côn trùng bé xíu bị mắc kẹt bên trong. Nhưng có một thứ còn nhỏ hơn, khó thấy hơn, và cũng gây chấn động hơn rất nhiều. Đó là những bong bóng khí nhỏ xíu. Những bọt khí này không chỉ đơn giản là không khí, chúng chính là một phần bầu khí quyển từ hàng trăm triệu năm trước, được giữ nguyên vẹn như một chiếc lọ thời gian bé tí. Và rồi, các nhà khoa học đã phân tích thành phần khí trong những bong bóng ấy. Kết quả khiến cả thế giới phải kinh ngạc. Nồng độ oxy thời đó lên đến 35%, cao gần gấp đôi so với mức 21% hiện nay. Điều đó có nghĩa là trong bầu không khí giàu oxy như vậy, sự sống phát triển một cách kỳ lạ và đáng kinh ngạc. Những loài côn trùng có thể to bằng chiếc đĩa, thậm chí có những đôi cánh đủ lớn để che khuất cả bầu trời. Dết khổng lồ, bọ cạp dài cả mét và những con chuồn chuồn với xài cánh như chim sẻ, từng là chuyện bình thường vào thời đó. Không chỉ côn trùng, ngay cả các loại bao sát và động vật ăn thịt cũng trở nên khổng lồ. Một phần là nhờ nguồn thức ăn dồi dào, nhưng phần quan trọng hơn là mức oxy cao giúp quá trình trao đổi chất diễn ra nhanh hơn, cơ thể phát triển mạnh mẽ hơn. Thế giới khi đó là một nơi hùng vĩ nhưng đầy hiểm nguy, nơi mỗi bước đi đều có thể đối mặt với một sinh vật khổng lồ và nơi bầu không khí không dành cho loài người hiện đại. Nếu chúng ta hít thở không khí ấy hôm nay, có lẽ lá phồi sẽ bị quá tài vì lượng oxy quá cao. Hổ phách không chỉ bảo tồn côn trùng hay lá cây, nó đã vô tình lưu giữ cả một thế giới mà con người chưa từng được chứng kiến, chỉ có thể tưởng tượng bà thôi. Thằn lằn trong hổ phách, hóa thạch nửa thân kỳ lạ. Hổ phách thường lưu giữ những con mũi, bọ cánh cứng hay cánh hoa bé tí. Nhưng trong một khối hổ phách được tìm thấy ở vùng Kaliningrad, nước Nga, các nhà nghiên cứu đã sửng sờ khi phát hiện ra một sinh vật lớn hơn nhiều, đó là một con thằn lằn tiền sự. Điều khiến hóa thạch này trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở loài vật bên trong mà còn ở cách nó bị mắc kẹt. Chỉ nửa thân trước của con thằn lằn được bảo tồn hoàn hảo, từ đầu, mõng, chân trước cho đến phần thân giữa, phần sau hoàn toàn biến mất. Nó giống như một bức ảnh chụp dở của quá khứ. Câu hỏi đặt ra là, điều gì đã xảy ra? Các nhà khoa học cho rằng, sinh vật bé nhỏ này, về sau được đặt tên là Ianta rogetco paticus, có thể đã vô tình bò lên thân cây đàn tiết nhựa. Khi phần thân trước của nó chạm vào lớp nhựa dính, nó bị giữ lại. Trong khi cố gắng vùng vẫy thoát ra, phần sau của nó bị để lại bên ngoài, và theo thời gian đã phân hủy mất. Dù chỉ có một nửa, khóa thạch này vẫn tiết độ vô vàn yêu kỳ thú. Với mõng ngắn, trán phình, và đôi mắt lớn không có mí, con thằn lằn này không trước mắt như chúng ta, mà liếm mất bằng nưỡi để làm sạch, giống như các loài tắc kè hiện tại. Chân của nó có các miếng đệm dính siêu nhỏ, giúp bám chắc vào vỏ cây, và thậm chí leo cả mặt phẳng thẳng đứng. Điều đáng ngạc nhiên là khả năng leo trèo phức tạp này từng được cho là chỉ xuất hiện ở các loài thằn lằn hiện đại, nhưng mẫu khóa thạch này chứng minh rằng chúng đã có từ hàng chục triệu năm trước. Ngày nay, khóa thạch độc đáo ấy đang được trưng bày tại bào tàng Hồ Pháp Đức, nơi những khoảnh khắc bị bò rờ của quá khứ vẫn còn sống mãi, lặng lẽ nằm sau lớp nhựa màu vàng. Đuôi khủng long có lông, lông vũ đầu tiên được tìm thấy. Nếu bạn nghĩ Hồ Pháp chỉ lưu giữ xác côn trùng nhỏ xíu thì phát hiện này sẽ khiến bạn phải nhìn lại. Một chiếc đuôi khủng long non, nguyên vẹn, dài gần 4cm, mắc kẹt trong nhựa cây gần 100 triệu năm trước. Câu chuyện bắt đầu tại một khu chợ đá quý ở Myanmar vào năm 2015. Nhà cổ sinh vật học Singlira tình cờ nhìn thấy một khối Hồ Pháp trông như cảnh cây khóa thạch, nhưng bên trong đó lại là một đoạn đuôi cất xương sống được bao phủ bởi những sợi lông vũ mảnh như tơ. Phát hiện này là bằng chứng hiếm hoi, chứng minh rằng nhiều loại khủng long có lông và chim hiện tại chính là hậu ruệ của chúng. Chiếc đuôi chứa 8 rốt sống được bảo tồn tinh xảo, lông ở mặt lưng có màu nâu hạt sẻ, mặt bụng thì trắng nhạt. Cấu trúc lông vẫn còn nguyên sơ, không có trục cứng như lông chim hiện tại. Đặc biệt hơn, các nhà nghiên cứu còn phát hiện dấu vết sắt từ hemoglobin và cả keratin, hai chất sinh học cực kỳ dễ phân thủy theo thời gian. Điều này cho thấy đây là một trong những quá thạch mềm tinh tế nhất từng được ghi nhận. Chiếc đuôi thuộc về một con khủng long nhỏ, nhóm Theropoda, họ hàng với cả Tyrannosaurus rex và tổ tiên của chim. Trong cùng khối hộ phách ấy, các nhà khoa học còn tìm thấy thêm một con kiến thời tiền xưa như một lời thị thầm từ quá khứ. Hộ phách không chỉ giữ lại hình dạng, nó giữ cả câu chuyện tiến hóa của sự sống. Và lần này nó đã giúp loài người nhìn thẳng vào gương mặt thật sự của khủng long, không còn là lớp vầy lạnh lùng mà là những sợi lông mềm mại giữa rừng cổ đại. Chim cổ đại kết hợp giữa chim sẻ và thằn lằn. Năm 2017, tại Myanmar, một mảnh hộ phách nhỏ được phát hiện và bên trong nó là thứ không ai ngờ tới. Một con chim cổ đại nguyên vẹn đến khó tìm, bị mắc kẹt cách đây khoảng 127 triệu năm. Con chim bé xíu, cao chưa đến 5cm, tương tương một ngón tay. Nhưng điều khiến các nhà khoa học sửng sốt chính là toàn bộ xương sống, đầu, móng, phút và thậm chí cả mô mềm đều được bảo tồn. Khi tái dựng bằng công nghệ 3D, sinh vật này hiện lên như một sự phai trội kỳ lạ. Giữa chim sẻ hiện đại và thằn lằn thời tiền sự, nó có bộ lông khá đầy đủ ngay từ khi mới nở. Một đặc điểm cho thấy nó có thể tự lập sớm, tương tự gà hay vịt ngày nay. Nhưng khác biệt lớn nhất nằm ở miệng. Thay vì chiếc mỏ trơn láng như chim hiện đại, nó có những chiếc răng sắc nhọn bên trong mỏ, cùng móng, phút, cong nhọn ở cả hai cánh, như thế được sinh ra cho cuộc sống quang dã và săn mồ. Loài chim này được xếp vào nhóm Ennenschnitz, một nhánh chim cổ từng thống trị các khu rừng thời kỷ Phấn Trắng. Chúng từng sinh xuôi này nở khắp nơi, nhưng rồi biến mất hoàn toàn sau sự kiện tiểu hành tinh pha chạm trái đất 66 triệu năm trước. Thảm họa khiến khủng lòng tuyệt chủng. Khi môi trường rừng bị thiêu rụi, nguồn thức ăn cạn kiệt, những loài như Ennenschnitz không thể thích nghi với thế giới khắc nghiệt mới. Trong khi đó, những loài chim có thể sống trên mặt đất, tự tìm thức ăn và ẩn náo tốt hơn, lại dần chiếm ưu thế và trở thành tổ tiên của chim hiện đại. Khổ phách đã giữ lại không chỉ hình hài một con chim, mà còn là một khoảnh khắc định mệnh giữa sống sót và diệt cong. Trong đôi mắt khóa thật của nó là ánh nhìn cuối cùng về một thế giới đang nụ tàn và cũng là lời nhắc nhở. Trong tự nhiên, không phải kẻ mạnh nhất sống sót mà là kẻ thích nghi giỏi nhất. Vi khuẩn cổ đại trong bụng bọ chết, giống vết của đại dịch thời tiền sự. Ở góc nhìn đầu tiên, nó chẳng có gì đặc biệt. Có một con bọ chết nhỏ xíu nằm bắt đầu trong khối hổ phách từ Cộng hòa Dominica. Khóa thật kiểu này, các nhà nghiên cứu đã thấy nhiều. Nhưng khi các nhà khoa học quan sát kỹ hơn bằng tính hiển vi, họ nhận ra bên trong cơ thể con bọ chết có thể có thứ gì đó đáng sợ hơn rất nhiều. Đó là dấu vết của vi khuẩn và không phải vi khuẩn bình thường. Mẫu vật này có tuổi đời 15 đến 45 triệu năm. Chứa dấu tích của một loại vi khuẩn gần như giống hệt với Eryxina betis, chính là tác nhân gây bệnh dịch hạch. Căn bệnh đã làm giảm đi một phần ba dân số châu Âu trong thời trùng cổ. Trước đây giới khoa học cho rằng Eryxina betis chỉ mới xuất hiện khoảng 5.000 năm trước. Nhưng phát hiện này đã đầy mất thời gian tồn tại của nó lùi lại. Hàng chục triệu năm. Điều đó có nghĩa là dịch bệnh có thể đã đe dọa sự sống từ rất lâu trước khi có loài người. Và bọ chết không phải là loài duy nhất. Trong các mẫu hổ phách khác, người ta còn phát hiện ve cổ đại mang theo vi khuẩn tương tự như bầm bệnh Gallimim, một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở người. Tất cả những phát hiện này đặt ra một câu hỏi đáng sợ. Phải chăng vi khuẩn chứ không phải thiên thạch hay núi lửa mới là nguyên nhân của một số cuộc đại tuyệt chủng? Chúng ta thường hình dung rằng khủng long bị xóa sổ bởi một vụ nổ từ ngoài không gian. Nhưng nếu thực tế kẻ hủy diệt thật sự là những sinh vật nhỏ đến mức không thể nhìn thấy và vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Thì hổ phách đã làm được điều mà sương khóa thạch không thể. Đó là bảo tồn số thức của sự sống vô hình. Và lần này nó không chỉ kể lại câu chuyện về một sinh vật mà còn vén man bí mật về dịch bệnh. Một mối đe dọa đã theo gửi mọi sự sống suốt hàng triệu năm. Kiến bồ đại Macaron, kẻ săn mồi bọc kim loại. Trong một mảnh hổ phách Myanmar 98 triệu năm tuổi, các nhà khoa học phát hiện một cảnh tượng đặc biệt. Một con kiến bồ đại tấn công một con ấu chủng bọ cánh cứng, bị đóng băng đúng khoảnh khắc hành động. Nhưng điều gây sửng suốt không chỉ là tư thế giữa trận chiến, mà là hình dạng kỳ lạ của loài kiến này. Nó được đặt tên là Mimco Miramax Flari. Và đặc biệt, kiến Dracula hoàn toàn có lý do. Chế độ nó mọc ra một chiếc sườn dài nhọn hót và hàm săn của nó được xa cố bằng kim loại, cụ thể là sắt hoặc kẽn. Đây là đặc điểm hiếm thấy, chỉ xuất hiện ở một số loài bọ cánh cứng hiện đại để tăng độ cứng của quai hàm, nhưng chưa từng thấy ở kiến. Cách thức tấn công của loài kiến này cũng khác biệt hoàn toàn. Khi con mồi chạm vào những sợi lông càng biến qua hiện, hàm săn lập tức sập xuống như bẫy gấu. Sau đó, chiếc sườn đâm vào nạn nhân và huyết tương chảy qua các sảnh trên hàm, dẫn thẳng vào miệng. Nghe như chuyện xa thường, nhưng đó là lý do nó được đặt theo tên Vlaser Impaler, nhân vật truyền cảm hứng cho Dracula. Tùy có cấu trúc khắc ám như vậy, Mimco Miramax Flari không phải là tổ tiên của kiến hiện đại, mà thuộc một nhánh tiến hóa độc lập đắt tuyệt chủng. Các nhà khoa học vẫn chưa chắc liệu chức sùng dùng để giết con mồi hay giữ nó bất động mang về tổ. Chỉ có một điều rõ ràng, trong thế giới cổ đại, côn trùng không chỉ là sinh vật nhỏ bé, mà là những cỗ máy săn mồi hoàn hảo, được lập trình cho cuộc chiến sinh tồn khốc liệt từ thuở hồng hoang. Ếch cổ đại và bữa ăn cuối cùng trong hổ vách. Một con ếch cổ đại đang chuẩn bị cho bữa ăn, và rồi thời gian ngừng lại. Đó không phải là tưởng tượng, mà là những gì các nhà khoa học phát hiện được trong một khối hổ vách 99 triệu năm tuổi ở Malaysia. Một con ếch nhỏ bị mắc kẹt giữa lúc đang ăn với những mảnh cánh bọ cánh cứng nằm sát cạnh nó. Mặc dù ếch là loài đã tồn tại trên trái đất suốt hơn 200 triệu năm, nhưng hóa thạch của chúng lại cực kỳ hiếm, bởi cơ thể bỏng manh của loài lưỡng cơ này rất khó bảo tồn theo thời gian. Chính vì vậy, phát hiện lần này được xem là một cảm giác thực sự trong giới của sinh vật học. Loài ếch này được đặt tên là Elektroana limua. Cơ thể nó chỉ dài khoảng từ 2-3 cm, và trong hồ phách, các nhà khoa học có thể quan sát rõ hộp sọ có rằng chân trước, một phần xương sống và cả chân sau. Điều thú vị là cấu trúc cơ thể của nó rất giống với loài góc bụng lửa hiện đại, loài đang sống tại các vùng ôn đới châu Á. Điều này cho thấy tổ tin của chúng từng sinh sống trong các khu rừng mưa nhiệt đới, thời phấn trắng, nơi khí hậu ấm áp và độ ấm cao chính là môi trường lý tưởng cho sự phát triển của lưỡng cư. Và như để hoàn thiện câu chuyện, ngay trong cùng khối hồ phách, người ta còn tìm thấy mảnh thực vật và số tích của một con bọ cánh cứng. Đó có thể chính là bữa ăn cuối cùng của chú ếch này trước khi bị nhựa cây nướt trừng. Khoảnh khắc đó vừa sống động vừa bi thảm đã bị đóng băng vĩnh viễn suốt gần 100 triệu năm và ngày nay nhờ vào một khối nhựa cây hóa thạch chúng ta không chỉ được nhìn thấy hình hài của sinh vật mà còn như chứng kiến một câu chuyện nhỏ trong cuộc đời thật của nó. Hồ phách không chỉ bảo tồn hóa thạch, nó còn bảo tồn hành động khoảnh khắc và cả sự sống đang sang sở. Mẹ nhẹ và những đứa con, khoảnh khắc cảm động bị đóng băng. Hãy tưởng tượng bạn sống cách đây 99 triệu năm giữa những khu rừng nguyên sinh thời khủng long, cây gối rậm rạp, không khí ẩm ướt và trong một khe nước trên than cây có một con nhện mẹ đang lặng lẽ cây trừng những quả trứng của mình. Không ai ngờ rằng khoảnh khắc thiên liêng ấy lại bị đóng băng mãi mãi. Trong một khối hồ phách được khai quật tại Myanmar, các nhà cổ sinh vật học đã phát hiện một con nhện mẹ cổ đại đang ôm lấy túi trứng và bên cạnh là những chú nhện con nhỏ xíu mới nở. Tư thế của chúng giống như đang cuộn tròn lại với nhau. Không khác gì một bức ảnh xa tình quá đá. Không lâu sau đó, một mẫu hóa thạch khác cùng loài cũng được tìm thấy. Lần này là cả một đàn nhện con quay quần quanh mẹ. Điều đó chứng minh rằng loài nhện này có hành vi chăm sóc con non, điều cực kỳ hiếm gặp trong thế giới côn trùng và nhện cổ. Bằng công nghệ chụp cắt lớp hiện đại, các nhà khoa học đã tái hiện chi tiết cấu trúc mắt, chân và cơ thể của cả nhện mẹ lẫn nhện con. Họ xác nhận rằng sinh vật này thuộc họ Langono migovira, một họ nhện đã tuyệt chủng và là họ hàng xa của nhện nhảy ngày nay. Điểm đặc biệt là đôi mắt lớn hướng về phía trước có một lớp phản chiếu đặc biệt gọi là Tevetum giống như mắt mèo, giúp chúng nhìn rõ trong đêm. Không có dấu hiệu của mạng nhện nên nhiều khả năng chúng là những kẻ săn mồi hoạt động về đêm không săn tơ mà trực tiếp phục kết con mồi. Hồ Pháp lần này không chỉ giữ lại hình hài mà còn giữ nguyên cả cảm xúc giữa thế giới cổ đại đầy nguy hiểm và khổn loạn. Vẫn còn một khoảnh khắc dịu dàng một người mẹ và những cứa con bé bỏng cùng bị thời gian ôm lấy mãi mãi. Về cổ đại, từ kỷ Triad sinh vật không thay đổi suốt 230 triệu năm. Một trong những phát hiện bất ngờ nhất về thế giới cổ đại không đến từ rừng rộng hay sa mạc mà từ dãy núi Dolomite ở Ý nơi các nhà khoa học tìm thấy những mảnh hổ phách cực kỳ lâu đời. Khi kiểm tra bên trong, họ phát hiện một điều gây chấn động đó là một loài ve cổ đại nhỏ chỉ khoảng 2mm nhưng có tuổi đời hơn 230 triệu năm từ thời kỷ Triad thậm chí còn lâu hơn đời cả khủng lọc. Trước đây giới khoa học từng tin rằng Atropos trần đốt lâu đời nhất được biết đến trong hổ phách là từ thời kỷ Phấn Trắng khoảng 135 triệu năm trước nhưng phát hiện này đẩy ngược mốc thời gian thêm gần 100 triệu năm mở ra một chương mới cho ngành cổ sinh học. Điều kỳ lạ nhất không chỉ là độ tuổi mà là hình dáng gần như không thay đổi. Dù trải qua hơn 200 triệu năm băng hà, thảm họa, tuyệt chủng và biến tưởng khí hậu toàn cầu sinh vật nhỏ bé này vẫn giữ nguyên cấu trúc cơ thể với thân rẹt, chân ngắn, miệng nhọn chuyên dùng để hút nhựa thực vật hẹp như các loài ve hiện đại trong siêu họ Echiofeutia với khoảng 3.500 loài sống ngày nay. Chỉ có một điểm khác biệt duy nhất là loài ve cổ đại này chỉ có 2 cặp chân trong khi hầu hết ve ngày nay có đến 4 cặp. Câu hỏi đặt ra là làm sao một sinh vật nhỏ bé như vậy lại có thể sống sót gần như nguyên vẹn qua hàng triệu năm biến động? Câu trả lời có thể nằm ở chính chiến lược tiến hóa của nó. Nhỏ gọn, ẩn mình, hút nhựa cây và ít khi phải đối đầu với những thay đổi khắc nghiệt của môi trường. Nói cách khác, nó đã tìm ra cách sinh tồn hoàn hảo từ rất sớm và chẳng cần thay đổi thêm gì cả. Hổ phách một lần nữa trở thành cuốn băng cây hình của tự nhiên và trong đó, ve cổ đại xuất hiện như những nhân chứng thầm lặng chứng kiến gần như toàn bộ lịch sử tiến hóa của trái đất mà vẫn y nguyên như ngày nay. Hoa 99 triệu tuổi, những đó hoa nở rồi hóa đá. Khi nhắc đến hóa thạch, người ta thường nghĩ đến sương khủng long, vò sò hay sát khôn trùng. Nhưng có bao giờ bạn tưởng tượng rằng một bông hoa cũng có thể hóa thạch không? Điều tưởng như bất khả thi ấy đã trở thành sự thật khi các nhà khoa học phát hiện hai đó hoa 99 triệu năm tuổi được bào tồn hoàn hảo trong hổ phách từ Myanmar. Hoa là một phần mong manh nhất của tự nhiên. Chúng héo nhanh, mục nát gần như ngay sau khi dụng. Trong điều kiện thông thường, không có cơ hội nào để một bông hoa trở thành hóa thạch. Nhưng lần này, điều kỳ diệu đã xảy ra. Hai đó hoa cổ đại bị nhựa cây nuốt trừng đúng vào khoảnh khắc chúng vừa buồn ngợp. Chúng được đặt tên là Vanviloclose bretid thaminis và Elphilaca britica. Và thật thú vị, họ hàng hiện đại của chúng vẫn tồn tại ở Nam Phi trong nhóm thực vật Ficales. Cấu trúc của hoa vẫn còn nguyên vẹn đến tường hỹ hoa, cánh hoa và hạt phấn. Không những vậy, trong cùng khối hổ phách còn có số vết của cho tàn và thực vật trái xém cho thấy những vụ trái rừng thời tiền sự đã từng quét qua khu vực này. Chính phát hiện này giúp dài mã một khả năng sinh tồn ít ai ngờ đến. Những loài hoa này đã tiến hóa để chịu được lựa. Giống như hoa Ficales hiện đại, hạt của chúng có thể sống sót qua nhiệt độ cực cao và lá cây được thiết kế để bảo vệ hoa khỏi hư hại. Điều đó có nghĩa là cách đây 99 triệu năm, những bông hoa này đã mang trong mình siêu năng lực, được lập trình để nở ra giữa cho tàn và sống sót sau những trận trái rừng. Hổ phách không chỉ ghi lại vẻ đẹp mong manh của một bông hoa mà còn tiết lộ cho chúng ta thấy rằng thiên nhiên đã tinh chỉnh sự sống đến mức kỳ diệu ra sao từ hàng triệu năm trước. Trong hàng triệu năm, những giọt ngựa cây vô xanh đã âm thầm hóa thạch và rồi trở thành những chiếc hổ cữ của trái đất. Bên trong đó, không chỉ là sát công trùng mà là hơi thở của khủng lâm, ánh mắt của nhiệt mẹ hay lời chia tay chưa kịp thốt ra của một chú ếch nhỏ. Hổ phách không chỉ giữ lại hình hài, nó giữ cả một câu chuyện, một khoảnh khắc tưởng chừng vô nghĩa. Nhưng khi được bảo tồn suốt hàng trăm triệu năm, lại trở thành chìa khóa để nhân loại hiểu về chính quá khứ của mình. Và biết đâu đấy, trong một mảnh hổ phách chưa được khai quật vẫn còn ẩn giấu một điều gì đó mà khoa học chưa từng gọi tên. Một sinh vật, một sự kiện hay một bí mật đang chờ được thức tỉnh.