Ai Đứng Sau Vụ Lính Thái Lan – Campuchia Lại Đấu Súng Đến Chết, 2 Bên Dồn Quân Sẵn Sàng Khai Chiến

Vào dạng sáng ngày 28 tháng 5, khu vực bên dưới Thái Lan – Campuchia một lần nữa trở thành tiêu điểm của truyền thông khu vực. Một vụ đấu súng chỉ kéo dài vài phút nhưng đã châm ngòi cho loạt câu hỏi nhức nối. Ai thực sự đứng sau những khẩu súng? Liệu hai chính phủ có thể hạ nhiệt căng thẳng hay đây chỉ là bước khởi đầu cho một chủ kỳ xung đột mới? Trong bài bình luận này, chúng tôi sẽ đi sâu vào những nguyên nhân sâu xa, những di sản lịch sử và những lời hứa chính trị có thực sự ngăn được tiếng súng trên biên giới. Lời hứa anh xin trân trọng kính chào quý vị khán giả đang theo dõi chuyên mục bình luận chuyên sâu của khuôn trường mới. Nếu đây là lần đầu đến với kênh, quý vị đừng quên ghi danh đăng ký và nút chuông báo bên cạnh để cập nhật những bản tin mới nhất từ chúng tôi quý vị nhé. Ngay sau đây, xin ký mời quý vị cùng theo dõi chủ đề bình luận ngày hôm nay. Xung đột Thái Lan – Campuchia, mối thù dân tộc Thưa quý vị, vào sáng sớm ngày 28 tháng 5 năm 2025, khi ánh bình binh còn chưa kịp soi dõi khắp dãy núi Trang Reg, một loạn đạn đã xé tan bầu không khí im ắng ở khu vực Tam Sác Ngọc, vùng đất vốn dĩ đã chìm sâu trong tranh chấp hàng trăm năm qua giữa Campuchia và Thái Lan. Chỉ trong khoảng 10 phút, một lính Campuchia thiệt mạng, nhiều người dân viên dưới hốt hoảng bỏ việc đồng án để trú ẩn trong nhà. Vụ đổ súng đã làm sống dậy ký ức đau thương của hơn một thập kỷ trước, khi những đợt đạn pháo và tiếng nổ của pháo binh giữa hai quốc gia láng giềng từng gieo sắc sợ hãi từ năm 2008 đến 2011. Hôm nay, dẫu chỉ là một cuộc đụng độ nhỏ, nó vẫn xeo vào lòng người dân nỗi bất an. Liệu chiến tranh có trở lại? Ai đang điều hành tình hình? Ai chịu trách nhiệm khi Thủ tướng Campuchia đang ở tận Nhật Bản? Trong bức thông điệp gửi về từ Tokyo, Thủ tướng Campuchia Juan Manet chấn an người dân, Bất kỳ quyết định lớn nào, bao gồm việc điều động quân và vũ khí sa bên dưới, đều phải có sự chấp thuận hoặc lệnh trực tiếp từ tôi. Tôi không muốn chứng kiến giao tranh giữa các lực lượng quân đội. Điều này sẽ không mang lại lợi ích gì cho đất nước hay nhân dân chúng ta. Nhưng đồng thời, ông Juan Manet cũng không dấu giếm thực tế. Campuchia đã điều thêm quân và vũ khí hạng nặng tới biên giới. Một động thái mà theo ông là kế hoạch quân sự dự phòng không phải là ý định xâm lược, nhưng nếu có xâm lấn, chúng ta có quyền tự vệ. Phía Thái Lan, Thủ tướng Sinh Awadrah cũng nhanh chóng lên tiếng chấn an, khẳng định không có vấn đề gì đáng lo ngại, và rằng hai bên đã có sự hiểu biết chung rằng sẽ cùng nhau làm dịu tình hình càng sớm càng tốt. Lời hứa này dường như để xoa dịu không chỉ người dân Thái Lan mà còn gửi tín hiệu cho cộng đồng quốc tế rằng Bangkok vẫn suy trì nguyên tắc hòa bình và ngoại giao. Nhưng giữa những tuyên bố hòa giải ấy, thực tế chiến trường vẫn là hình ảnh binh lính hai nước đang đứng gồm nhau tại biên giới. Hỗ hào mới được đào lên, súng máy và xe thiết giác vẫn hiện diện, sẵn sàng bùng lên thành xung đột toàn diện bất cứ lúc nào. Trong cuộc phỏng vấn với BBC News, tiếng Thái, nhà báo kỳ cựu Ganjana Kure chia sẻ, Người dân trong làng tôi hỏi nhau, chúng ta có nên chuẩn bị sơ tán không? Vụ động độ này có leo thang không? Đặc biệt là những người sống gần điểm xảy ra xung đột, họ không dám rời khỏi nhà để đi làm ở các trang trại cao su. Nỗi sợ này đang lan sộng dọc theo biên giới. Những lời của ông Subalak như tấm gương phản chiếu, nỗi lo sợ thường trực mà người dân hai bên biên giới vẫn mang nặng trong lòng. Nỗi sợ của những người đã quá quen thuộc với tiếng súng, tiếng đổ đạn pháo và cả những cuộc si tản vội vã. Sự kiện ngày 28 tháng 5 không phải là một vụ việc bất ngờ đơn thuần. Đó là kết quả của một mâu thuẫn kéo dài, ăn sâu vào từng tất đất, từng vết cảnh đồ nát của những ngôi đền cổ Khmer, nơi mà cả Thái Lan và Campuchia đều tuyên bố chủ quyền. Và nó cũng phơi bầy một câu chuyện dài hơn, mối bất hòa chưa bao giờ thực sự được giải quyết dù đã trải qua bao nhiêu cuộc gặp mặt cấp cao, bao nhiêu lời cam kết hữu hào. Đổ máu vì tranh chấp một ngôi đền Trong mọi cuộc xung đột biên giới giữa Campuchia và Thái Lan, cái tên Đền Priya Vihir luôn được nhắc đến như một biểu tượng của niềm tự hào và cũng là nguồn cơn tranh chấp chưa có hồi kết. Đền Priya Vihir, hay gọi theo tiếng Khmer là Paras Priya Vihir, tạ lạc trên đỉnh nối Tangkrak, nhìn xuống vùng biên nguyên phía Bắc Campuchia và Đông Bắc Thái Lan. Từ thế kỷ IX, đền đã thuộc về đế chế Khmer được xây dựng để thờ thần Shiva. Thế nhưng đến năm 1904, khi thực dân Pháp và Siêm La, tức Thái Lan ngày nay, vạch lại danh giới bằng những bản đồ còn nhiều điều mờ, chủ quyền ngôi đền đã trở thành một vết thương lịch sử. Năm 1962, Tòa án Không lý Quốc tế ICJ ra phán quyết trao đền Priya Vihir cho Campuchia nhưng không tính kèm bản đồ phân định danh giới xung quanh. Với các biên giới không rất để lại những việc tranh chấp âm ủy như dòng dung nham chưa phun trào hết, nhà báo Ganjanakode nhận định chính trị nội bộ bất ổn đang cản trời nỗ lực giải quyết tranh chấp lãnh thổ. Khi chính phủ Campuchia hoặc Thái Lan muốn thương lượng, một số nhóm dân tộc chủ nghĩa lại thổi bùng ngọn lửa, cho rằng đất nước đang bị mất đất. Chính tại điểm sáp xanh quanh Priya Vihir và các đền cổ Khmer khác như Ta Mon Thong hay Ta Mon Thong, binh sĩ hai bên thường xuyên hiện diện. Họ dựng liều chạy, cắm cờ và đào hố hào, một động tác có thể châm ngòi cho xung đột bất cứ lúc nào. Chỉ cần một chiếc quốc động xuống đất, một tiếng súng nổ ra, nhưng vụ việc ngày 28 tháng 5 là bao nhiêu thỏa thuận sự hòa bình bỗng trở thành bức màn mỏng manh, sẵn sàng sách toan. Những cuộc đụng độ trước đây, đỉnh điểm vào giai đoạn 2008-2011, đã khiến gần 20 lính của mỗi bên thiệt mạng, vết thương đó vẫn chưa kịp lành thì nay lại bị khơi dậy. Đủ đáng nói cả Thủ tướng Khu Man Net lận Thủ tướng Srinath Wadra đều hiểu rõ rằng di sản này không chỉ là đền đài cổ kính mà còn là ngòi nổ chính trị. Bà Pen Chontal tuyên bố mối quan hệ vẫn tốt đẹp và cảm kết làm dịu tình hình, nhưng việc quân đội hai nước vẫn đang chĩa súng vào nhau cho thấy thực tế không chỉ nằm trong những câu nói mỹ miều. Trong một thông cáo chính thức, Bộ Quốc phòng Campuchia nói rõ, chúng tôi sẽ tiếp tục thảo luận với Bộ Quốc phòng Thái Lan để tìm giải pháp chung, nhưng cũng sẽ bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ bằng mọi giá. Tôn bố này phản ánh một tâm lý khó kiểm chế cho hai bên khi vừa đề cao đối thoại, vừa sẵn sàng đánh nhau. Điều đó cho thấy dù hai chính phủ có thiện trí thế nào, những đền đài đẫm máu và các đường biên chưa phân định sẽ luôn là bài toán hóc búa, một quả bom lịch sử luôn trượt chở phát nổ. CHẤN LƯỢC HAI THỦ TƯỚNG, LỜI HỨA VÀ SỰ XÈ TRƯỢNG Trong cuộc xung đột ngắn ngủi nhưng mang tính biểu tượng ngày 28 tháng 5, không chỉ có những tiếng súng nơi biên giới mà còn là cuộc đấu trí của hai nhà lãnh đạo mới lên nắm quyền. Thủ tướng Campuchia Humanet và Thủ tướng Thái Lan Sinhawatra cả hai đều lên tiếng rất nhanh, khẳng định ưu tiên của họ là suy trì hòa bình. Bà Petongcan tuyên bố trước báo chí rằng không có vấn đề gì đáng lo ngại cả, và rằng hai bên đã có sự hiểu, biết chung. Trong khi đó, ông Humanet đang công su Nhật Bản, liên tục phát đi thông điệp chấn an, bất kỳ quyết định lớn nào bao gồm việc điều động quân và vũ khí đều phải có sự chấp thuận của tôi. Thế nhưng thực tế mà ai cũng thấy song song với lời nói là hình ảnh quân đội Campuchia điều động vũ khí hạng nặng, còn phía Thái Lan vẫn sự nguyên đội hình tuần tra trực chiến. Nhà báo Kanchaknakode bình luận, hai bên đang rơi vào thế phòng thù cứng rắn, ai cũng không muốn là bên ưu thế trước dư luận trong nước. Đó là một sự rè trừng lẫn nhau, dù cả hai thủ tướng đều hiểu rằng chiến tranh không đem lại lợi ích gì cho ai. Ông Subalak cũng lưu ý rằng ở Campuchia, ngoài vai trò của Thủ tướng Humanet, còn có bóng sáng của Chủ tịch Thượng viện Hunsen, người từng nắm quyền suốt 38 năm và vẫn được coi là người đàn ông quyền lực nhất Campuchia. Trong thông điệp gửi người dân sáng ngày 29 tháng 5, ông Hunsen nhấn mạnh, chúng ta không đưa quân ra biên giới để tấn công Thái Lan, nhưng cần chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất. Đây là bài học từ giai đoạn 2008 đến 2021 mà tôi muốn chia sẻ. Cách nói của ông Hunsen phản ánh thức tế nhạy cảm. Một mặt, chính quyền Campuchia muốn chấn an dân chúng và quốc tế rằng họ không phải là bên kiêu chiến. Mặt khác, họ không thể tỏ ra mềm yếu, nhất là trong bối cảnh biên giới chưa hề được cắm mốc sạch rồi và tinh thần dân tộc vẫn luôn là quân cờ trong chính trị nội vụ. Tại Thái Lan, bà Senawatra cũng đối mặt với sức ép tương tự, là nữ thủ tướng đầu tiên sau nhiều năm chính trường Thái Lan biến động. Bà đang cố gắng cân bằng hình ảnh một nhà lãnh đạo mềm dẻo với nhu cầu duy trì an ninh biên giới. Các tướng lĩnh quân đội Thái như Thiếu tướng Wintai Suvaree phản định, phía Campuchia đã xâm phạm vi phạm thỏa thuận trước đó, binh sĩ của chúng tôi đã tiếp cận để đối thoại nhưng họ hiểu lầm và nổ súng. Những lời quan lại ấy cho thấy một sự thật, cả hai chính phủ đều chọn chiến lược nhốn nhường có giới hạn. Họ sẵn sàng đàm phán nhưng đồng thời không từ bỏ tư thế sẵn sàng phòng thủ vì sợ mất điểm trong con mắt cờ chi và quân đội. ĐỒNG BIÊN MỜ ẢO KHI BẢN ĐỒI TRỜ THÀNH VŨ KHÍ Điều khiến cuộc đụng độ sáng ngày 28 tháng 5 trở nên phức tạp và dễ châm ngòi xung đột chính là thực tế biên giới mờ ảo suốt hơn một thế kỷ này. Khu vực tan sát ngọc nơi lính Thái Lan và Campuchia nổ súng vẫn chưa có một cột mốc chính thức nào được cắm xuống để tuyên bố đây là Hậu quả của những bản đồ lịch sử được vẽ ra dưới thời thực dân và những thỏa thuận mập mờ từ thời pháp thuộc đã để lại vô số khoảng xám, nơi mà cả hai bên đều tuyên bố lãnh thổ của chúng tôi. Một tất đất, một công sự, thậm chí chỉ là một chiếc hố đào mới cũng có thể bị xem là hành vi xâm phạm. Báo cáo của Bộ Quốc phòng Thái Lan nói rõ, binh sĩ Campuchia đã đào hào xâm phạm vào khu vực tranh chấp vi phạm thỏa thuận trước đó. Trong khi đó, phía Campuchia phản báo, quân đội Thái Lan đã đổ xuống trước vào công sự mà từ lâu là căn cứ của quân đội Campuchia. Lời qua tiếng lại nhưng tất cả đều xoay quanh cùng một điểm mối chốt, khu vực tranh chấp. Nhà báo Kanchanakude đã chỉ ra thẳng thắn, hai nước sử dụng những bản đồ khác nhau làm căn cứ pháp lý nên dù cùng nhìn vào một ngọn đồi, một cánh rừng, họ lại thấy đó là đất của mình. Đền Brisbane Hill, nơi Tòa án Công lý Quốc tế trao cho Campuchia năm 1962 chỉ là phần nổi của tàng băng chiềm. Những khu vực xung quanh Đền Tamontong vẫn nằm trong tình trạng chủ quyền trồng lấn. Và không chỉ ở khu vực này, còn có nhiều đoạn biên giới khác giữa Campuchia và Thái Lan vẫn chưa được phân định, trải dài hàng trăm km. Bên trong lòng dân hai nước, danh giới ấy cũng là một vết sẹo tinh thần. Mỗi lần có sự cố, tâm lý chúng ta có thể mất đất lại bùng lên. Đó là lý do vì sao mỗi lời tuyên bố về bảo vệ toàn vẹn nảnh thổ bằng mọi giá luôn được sự đồng thuận rất lớn từ người dân, ngay cả khi họ vẫn sợ hãi trước viễn cảnh súng đạn. Trong một thế giới mà bản đồ có thể trở thành vũ khí, mỗi tất đất trở thành niềm kêu hãnh dân tộc, và cả những vết thương không chịu lành, đó chính là tàng băng lịch sử mà cả Thái Lan và Campuchia vẫn đang phải đối mặt, bất chấp nỗ lực ngoại giao của hai thủ tướng. Nỗi sợ hãi của những người dân biên giới Giữa những tranh cãi về chủ quyền, những lời tuyên bố chính trị rầm rộ của các nhà lãnh đạo, người dân sinh sống dọc biên giới chính là những người cảm nhận rõ nhất sức nóng của một cuộc chiến tranh có thể nổ ra bất kỳ lúc nào. Ông Khansana Kude đã mô tả nỗi lo lắng lam rộng trong cộng đồng. Các chính trị gia ở Campuchia và cả Thái Lan sử dụng chủ nghĩa dân tộc cực đoan để buộc các binh sĩ đánh nhau, thậm chí giết nhau vô nghĩa chỉ vì mục đích củng cố quyền lực chính trị trong nước của họ. Trong khi cuộc sống của người dân biên giới chưa hề được quan tâm, họ ra lệnh đánh nhau để tranh giành một ngôi đền nhằm thể hiện lòng yêu nước. Trong khi bỏ mặt người dân xung quanh đó đói khát và bệnh tật mà không được chăm sóc y tế, loại yêu nước của các chính trị gia thật giả tạo và đáng thiên bỉ. Trong khi ở Phnom Penh hay Bangkok, những lời kêu gọi bình tĩnh vang lên tiều đạn, thì ở các ngôi làng sáp danh một tiếng súng có thể biến thành cơn ác mộng. Trên thực tế, từ năm 2008 đến 2011, giai đoạn đỉnh điểm của tranh chấp quanh đền Preah Vihear đã có hàng chục nghìn người dân Campuchia và Thái Lan phải sơ tán khỏi nhà cửa, sống tạm vỡ trong các lán chạy, dạ chiến. Ngày nay, ký ức ấy vẫn còn hằn sâu trong tâm khẳng của họ. Chỉ cần một cuộc đấu súng như sáng ngày 28 tháng 5, toàn bộ những kịch bản cũ lại trở về như cơn ác mộng lặp lại. Súng nổ ở Tam Xác Ngọc, liệu ngày mai có nổ ở Tham Untom rồi Preah Vihear không? Người dân nào cũng đang rất lo lắng. Nhưng một điều dễ nhận thấy là, bất chấp những lời lẽ nhẹ nhàng của các thủ tướng, việc điều quân và vũ khí hạng nặng ra biên giới đã được xác nhận công khai. Cảnh sát và sẵn sàng phòng thủ, đó không phải là điều có thể che dấu. Và người dân hiểu rõ hơn ai hết, những toan tính chính trị có thể đi kèm với những hậu quả khôn lường và chính họ, chứ không phải các lãnh đạo sẽ phải trả giá trực tiếp. Một người nước dân Campuchia dấu tên chia sẻ, Chúng tôi không muốn chiến tranh, nhưng chúng tôi cũng không muốn mất đất. Ai cũng nói là giữ hòa bình, nhưng rồi chúng tôi vẫn phải sợ hãi mỗi đêm. Đó chính là nỗi sợ của những người vô danh, những người không có tiếng nói trên bàn nàm phán, nhưng lại là người đầu tiên phải gánh chịu hậu quả. Lối thoát hay ngõ cột, tương lai nào cho biên giới? Cuộc đấu súng sáng ngày 28 tháng 5 chỉ kéo dài khoảng 10 phút, nhưng những vết thương tinh thần và chính trị mà nó để lại có thể kéo dài nhiều năm, thậm chí nhiều thế hệ. Câu hỏi đặt ra là, liệu Campuchia và Thái Lan có tìm được lối thoát thực sự cho những tranh chấp biên giới đã tồn tại suốt hàng trăm năm? Cả Thủ tướng Khuôn-ma-nét lẫn Thủ tướng Sinh-ra-qua-tra đều khẳng định cam kết duy trì hòa bình và giải quyết bằng đối thoại. Tuy nhiên, như nhà báo Shubhala Ganajagude đã cảnh báo, chính trị nội vụ bất ổn đang càn trời nỗ lực giải quyết tranh chấp lãnh thổ. Khi chính phủ làm vậy, một số nhóm có thể lợi dụng tinh thần dân tộc, cho rằng đất nước có thể mất đất hoặc quyền lợi. Trong bối cảnh đó, những cuộc đàm phán song phương như cuộc gặp giữa các tư lệnh lục quân Thái Lan và Campuchia chiều 29 tháng 5 chỉ có thể đóng vai trò giảm nhật trước mắt, nhưng chưa chắc đã mang lại giải pháp lâu dài. Vấn đề cốt lõi theo nhiều nhà quan sát vẫn là phải có một cơ chế phân định biên giới rõ ràng, được cả hai nước cùng chấp nhận và tuân thủ. Và điều đó đòi hỏi không chỉ thiện trí chính trị mà còn sự kiên trì và một bầu không khí ổn định trong nước, điều mà cả Bangkok và Phnom Penh đều đang vật luận duy trì. Hơn nữa, khi biên giới không chỉ là một đường kẻ trên bàn đồ, mà còn là niềm tự hào, ký ức lịch sử và cả niềm tin của người dân, bất kỳ giải pháp nào cũng đòi hỏi sự đồng thuận và chấp nhận từ phiếu cộng đồng. Đó là bài học từ những cuộc xung đột trước đây, rằng nếu chính phủ hai bên chỉ tập trung chữa cháy mà không tạo ra cơ chế đối thoại minh bạch, tranh chấp biên giới sẽ vẫn tiếp tục bùng phát như căn bệnh mạng tính của khu vực này. Tương lai của biên giới Campuchia-Thái Lan, duy trì cho cùng, sẽ không chỉ phụ thuộc vào những buổi đàm phán giữa các tướng lĩnh hay những dòng thông cáo báo chí. Nó đòi hỏi một tầm nhìn chính trị lâu dài, một sự kiên nhẫn lớn lao và hơn hết một quyết tâm thực sự của cả hai chính phủ để không biến biên giới thành ngõ cụt của lịch sử. Chủ đề bình luận ngày hôm nay cũng xin được khép lại tại đây. Quý vị đừng quên để lại bình luận, chia sẻ suy nghĩ để mọi người cùng được biết quý vị nhé. Một lần nữa, Lê Quang Hình xin trân trọng cảm ơn và xin hẹn gặp lại trong chương trình lần sau.