Nhà Rông Tây Nguyên Của Đồng Bào Người Ba Na Và Nét Đẹp Văn Hóa Truyền Thống.

Thưa quý vị và các bạn, nhà dông của người Bana là công trình kiến trúc độc đáo, là nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng của đồng bào Bana. Đây không chỉ là nơi thể hiện sự đoàn kết, gắn bó cộng đồng, mà còn là nơi tránh thiền tài, thú sữ, bảo vệ sự sống của các thành viên trong buồn làng. Trong video ngày hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu đôi nét về văn hóa truyền thống nhà dông của người Bana. Mỗi buồn làng của người Bana đều có nhà dông, giống như ngôi đình, nhà văn hóa của người Kinh, của người Việt ở vùng đồng bằng. Đây là nơi sinh hoạt chung của dân làng. Tuy nhiên, khác với đình làng, nhà dông không phải là nơi thờ tự. Người Bana thường tìm chọn các vụ quý trên rừng như lim, gụ, để làm nhà dông. Kết cấu nhà dông của người Bana rất độc đáo, không có vị kèo. Người Bana chỉ dùng các dây rừng, dây mây, che cột kết nối khung nhà lại với nhau, nhưng ngôi nhà vẫn rất kỳn cố và chắc chắn. Những ngôi nhà dông thường khá giống nhau về hình dáng và kiến trúc. Thường có hành lang rộng phía trước, mái lợp bằng cỏ tranh dày khoảng 20cm. Hai mái ốp vào nhau thành hình lưỡi búa vươn lên bầu trời, thể hiện sức mạnh của con người trước thiên nhiên. Nhà dông cao khoảng 12m, dài 12m, rộng 8m và có sức chứa khoảng 80-100 người. Cá biệt, có làng Bana cất nhà dông cao tới 18m, như thể hiện sức mạnh và sự giàu có của làng. Để chống đỡ sức nặng của mái, bên trong mái còn được đan chéo bằng rất nhiều cây gỗ tròn thẳng, dài hàng chục mét. Cách làm mái đan chéo các cây gỗ với nhau tạo cho ngôi nhà rất kiên cố, vững chãi và chịu được sức gió mùa mưa bão. Sàn nhà cách mặt đất khoảng 2m, có 2 cầu thang đi lên xuống, cầu thang dành cho nam gồm 7 bậc ở bên trái, và cầu thang dành cho phụ nữ gồm 9 bậc ở bên phải. Ngoài ra, còn có cầu thang ở chính giữa, thường dành cho già làng trong các buổi lễ linh thiêng. Nhà dông là nơi lưu giữ các vật linh thiêng của làng và chỉ có đàn ông, con trai mới được phép ngủ ở nhà dông, bởi người Bana quan niệm rằng đây là nơi bàn bạc những công việc quan trọng của làng, nơi các già làng truyền dạy những kinh nghiệm, dạy dỗ con cháu về truyền thống văn hóa của làng. Nhiều đồ vật linh thiêng quý giá của cả làng được lưu giữ ở nhà dông. Theo phong tục của truyền của dân tộc Bana, lúc bắt đầu xây dựng, già làng thông báo quyết định làm nhà dông cho tất cả thành viên trong làng được biết trước một năm để tập trung dân làng và chuẩn bị vật liệu, sau đó làm lễ cúng ràng như để xin phép cho làng thực hiện. Lễ cúng ràng bắt buộc phải có máu của ba con vật để hiện tế, đó là heo, gà, dê và được bỏ vào ống lồ ô để cúng tế. Mục đích của công việc này có ý nghĩa rất linh thiêng. Máu dê để trừ tà, máu heo thể hiện cho sự đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng, còn máu gà thể hiện cho sự thành công trong mọi việc xây dựng. Nói chung tất cả đều muốn đem lại sự bình yên cho buôn làng. Nếu mà làm sứa chữa nhà rồng hoặc làm nhà rồng mới, phải là có con trầu, có con gì, có con gà, có con heo, nó mới đủ, đó là mới làm lễ được. Nếu mà mốt con heo, mốt con gì không thể làm được. Người Ban Na thường làm nhà dông trong mùa khô, sau vụ thu hoạch lúa, và cũng như người Việt, trong quá trình dựng nhà dông, người Ban Na có nhiều kiên cữ như trong thời gian làm nhà, dân làng không được dệt vải vì sợ việc dựng nhà sẽ lâu, chậm như dệt vải. Ngày dựng cột, cả làng không được ăn cà, ăn nấm vì sợ bị xui, bị tai nạn. Cũng trong ngày làng tiến hành dựng cột nhà rồng, không ai được ra khỏi làng, không ai được đi đánh cá hoặc kiếm thịt rừng. Nếu vi phạm mà trong thời gian làm nhà rồng, chẳng may có người bị chết, bị tai nạn, thì những người vi phạm sẽ bị phạt, họ phải chuẩn bị quan tài, lợi gà cho người chết. Trong quá trình tổ chức xây dựng nhà rồng của làng được thực hiện theo tinh thần dân chủ, tự nguyện, không khiển cưỡng, áp đặt, nhưng bắt buộc mọi thành viên trong làng phải đóng góp bằng nhau tùy thuộc vào hoàn cảnh của tình hộ trong làng. Người khá hơn thì đóng góp của, người không có thì góp công trong mọi việc của dạ làng đưa ra. Và dĩ nhiên, dạ làng phải là người có uy tín, có trí nhớ tốt và phải am hiểu về nhà rồng của dân tộc mình. Bởi vậy, khi đến thăm nhà rồng, du khách phần nào hiểu được tập tục văn hóa của người Bana, trong đời sống của đồng bào Bana, nhà rồng thực sự là công trình kiến trúc nghệ thuật, là bộ mặt, niềm tin và lòng kêu hãnh của cả buôn làng. Nhà rồng còn là không gian linh thiêng, nơi quy tụ sức mạnh tâm linh, thể hiện bản sắc văn hóa của đồng bào Bana. Bởi vậy, dự bảo tồn và phát huy di sản kiến trúc nhà rồng được ngành văn hóa rất trú trọng. Theo kết quả điều tra của ngành văn hóa tỉnh Kontum vào năm 1999, trên tổng số 625 buôn làng đồng bào dân tộc thiểu số trong tỉnh, chỉ còn khoảng 260 nhà rồng. Với sự quan tâm và giúp đỡ của ủy ban nhân dân tỉnh Kontum, các nghệ nhân người Bana đã dựng thành công ngôi nhà rồng truyền thống của dân tộc Bana tại Hà Nội. Như vậy, chúng ta đã khám phá xong văn hóa truyền thống nhà rồng của người Bana. Trong số video tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu nhà sàng của người Tày. Quý vị nhớ đón xem và đừng quên ủng hộ Nhà đẹp News bằng click like, subscribe. Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại quý vị và các bạn.