Ngành Ô Tô TQ Bên Bờ Diệt Vong! Hàng Tồn Kho Chất Đống Không Bán Được

Một loại nghèo mới lan rộng khắp Trung Quốc sở hữu nhà bạc triệu nhưng không đủ tiền đồ xăng hay mua thức ăn. Sự thật đằng sau vẻ ngoài thị vượng. Chủ cửa hàng bỏ trốn, hàng tôn kho chất đóng nhưng không bán được, ngay ô tô Trung Quốc bên bờ diệt vong. Xuất khẩu điện thoại sang Hoa Kỳ giảm 72%, các nhà máy Apple tại Trung Quốc rơi vào tuyệt vọng. Đồng đoán về người kế nhiệm, liệu sự ra đi của Tập Tuân Bình có thắp lên hy vọng dân chủ hóa tại Trung Quốc? Mai Ly xin chân trọng kính chào quý vị khán giả của Truyền động Toàn cầu. Cảm ơn quý vị đã đồng hành ủng hộ chương trình. Kính chúc quý vị và gia đình một ngày bình an. Sau đây là phần nội dung truy tiếp, kính mời quý vị cùng theo dõi. Một loại nghèo mới lan rộng khắp Trung Quốc sở hữu nhà bạc triệu nhưng không đủ tiền đồ xăng hay mua thức ăn. Sự thật đằng sau vẻ ngoài thị vượng. Thưa quý vị, khi nền kinh tế Trung Quốc tiếp tục tìm trong tình trạng trì trệ kéo dài, một thuật ngữ mới đang lan truyền nhanh chóng và gây tranh luận sôi nổi trên truyền thông. Tăng lấp dân nghèo thành thị mới. Họ không phải là những người vô gia cư, không làm việc hay thất học. Trái lại, họ thường là cư dân thành thị, sở hữu bất động sản, có xe hơi, từng có công việc ổn định. Thế nhưng sau hàng loạt biến động kinh tế, nhiều người nay rơi vào cảnh khánh kiệt, mắc nợ trồng chất và không đủ tiền trang trải những nhu cầu tối thiểu nhất. Hiện tượng này đang lan rộng tại các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thương Hải, Quảng Châu và Thâm Quyến, trở thành một trong những thách thức xã hội cấp bách nhất của Trung Quốc trong năm 2025. Trong thời kỳ bùng nổ bất động sản, người dân được khuyến khích vay tiền để mua nhà, lúc đó được xem là khoản đầu tư an toàn và ổn định. Thế nhưng hiện nay, khi kinh tế trộm lại, giá nhà lao dốc và thị trường lao động khủng hoảng, hàng triệu người rơi vào tình trạng mất cân bằng tài chính nghiêm trọng. Họ sống trong những căn hộ mua trà góp nhưng không đủ khả năng dọn vào ở. Trong khi đó, khoản vay hàng tháng vẫn phải trả đều đặn, kèm theo các chi phí khác như điện nước, học phí, y tế và sinh hoạt hàng ngày. Một phụ nữ chia sẻ, Tôi sinh năm 1989, năm nay 36 tuổi, tôi đang gánh khoản nợ hơn 2,8 triệu nhân dân tệ. Giờ đây tôi chẳng còn lại gì. Mỗi tháng chúng tôi phải trả 5.000 tệ, khoảng 18 triệu đồng tiền vay mua nhà, mà cả đời làm công ăn lương như chúng tôi thì thu nhập chỉ hơn 4.000 tệ một chút. Một người đàn ông 35 tuổi kể lại, Năm 2019, tôi bốc đồng vài tiền mua nhà. Bây giờ mỗi tháng tôi phải trả gần 18.000 tệ, khoảng 65 triệu đồng. Trong đó 16.000 chỉ là tiền lãi. Hơn 3 năm rồi, tôi thực sự không thể gánh nổi nữa. Nếu tiếp tục, tôi sẽ phải trả đến năm 65 tuổi mới xong. Tôi đã sở hữu căn hộ này một năm nhưng không có tiền sở sang nên vẫn chưa thể chuyển vào ở. Những người này vẫn mặc quần áo tươm tất, sống trong các khu chung cư sáng đèn, nhưng họ tiết kiệm đến từng đồng. Một người nói, tôi không dám tiểu xài gì cả. Tôi mặc đi mặc lại mấy bộ đồ cũ suốt 5 năm nay, chưa mua thêm cái gì. Người khác chia sẻ, sau khi trả tiền đặt cọc mua nhà, tôi chỉ còn 384 tệ trong túi. Năm đầu tiên không mua đồ đồ thất nào cả. Lương đổ hết vào tiền nhà. Ở nhà chỉ có tấm nệm và cái kệ giày. Nếu ăn được mì gói thì ăn, giờ chỉ nhìn mì là muốn nôn. Ngày mới của họ không bắt đầu bằng hy vọng, mà bằng danh sách các khoản phà trả. Nhiều người mắc chứng mất ngủ kinh nghiêng, căng thẳng thần kinh, thậm chí sợ hãi mỗi khi điện thoại đổ chuông vì nghĩ là người đòi nợ gọi đến. Mỗi lần chuông điện thoại vang lên là tôi hoàng sậu. Mỗi ngày có cả chục cuộc gọi đòi nợ, tôi bị mất ngủ kéo dài. Giờ chỉ mong qua được từng ngày. Một blogger thán thờ. BẤT ĐỘNG SÀN TỪ GIỚC MƠ THÀNH XIÊNG XÍCH Một nguyên nhân chính đẩy hàng triệu người vào tình cảnh này là sự sụp đổ của thị trường bất động sản. Suốt nhiều năm, việc sở hữu một căn hộ ở Trung Quốc không chỉ là nơi cư trú, mà còn là con đường làm giàu phổ biến nhất. Tuy nhiên, trong hai năm trở lại đây, giá nhà lao dốc trên diện rộng, khiến giá trị thực của căn hộ thấp hơn nhiều so với số tiền vay ngân hàng. Nhiều người mua nhà đã trả hàng trăm nghìn tệ và đóng băng hàng tháng trong nhiều năm. Giờ nhận ra căn hộ của họ chỉ còn đáng giá một nửa số tiền đã vay. Tôi mua căn hộ với giá 1,15 triệu tệ, đã trả trước 400 nghìn. Bây giờ căn hộ đó chỉ còn đáng giá hơn 700 nghìn. Tôi đâu làm gì sai, mà chỉ trong hai năm đã mất gần 400 nghìn tệ, một người nói. Tệ hơn nữa, nhiều căn hộ không thể bán được, không có người mua. Càng giữ lâu, họ càng lỗ. Trong một số trường hợp, chủ nhà phải bù thêm tiền để trả nợ vay còn lại. Ngân hàng kiện người vay ra tòa, đóng băng tài khoản và phát mãi tài sản. Một số người chọn cách buông xuôi, chấp nhận bị liệt vào danh sách đen tín dụng. Giấc mộng thành thị giờ trở thành gánh nặng. Một câu hỏi lớn được đặt ra. Điều gì đã sai trong mô hình phát triển đô thị và tăng trưởng dựa trên tín dụng của Trung Quốc? Chính sách khuyến khích sở hữu nhà đại trà như con đường dẫn đến thịnh vượng đá thổi bùng lăn sóng đầu cơ bất động sản. Khi bong bóng vỡ, chính tầng lớp lao động bình thường là những người chịu thiệt hại đầu tiên và nặng nề nhất. Thu nhập không đủ sống, giá trị tài sản sụt giảm, chi phí sinh hoạt leo thang, những người từng được gọi là tầng lớp trung lưu giờ chỉ còn lại nợ nần. Trong khi chính phủ tìm cách bình ổn thị trường, hàng triệu người dân vẫn đang tìm trong khu hoàng. Có nhà mà không thể ở, có việc mà không đủ sống và nhìn tương lai với ánh mắt tuyệt vọng. Cô Lan, 30 tuổi, là một trường hợp như thế. Thuộc diện hộ khẩu trôi nổi, mắc kẹt giữa ảo tưởng phốn hoa thành thị và hiện thực cay nghiệt phía sau. Cô kể, đây là năm thứ 9 tôi sống kiểu hỗ khẩu trôi nổi. Năm 2019, tôi mua 2 căn hộ ở Trịnh Châu, Hà Nam, đều vai ngân hàng. Khi đó tôi vui lắm, nghĩ rằng cuối cùng mình cũng có nhà để về. Nhưng thực tế hoàn toàn khác xa kỳ vọng. Khi trở lại Trịnh Châu, cô không tìm được việc làm. 2 căn hộ mua vào lúc thị trường lên đỉnh, giờ bỏ trống, không thể ở, cũng không thể bán. Trong khi đó, cô vẫn phải thuê một phòng trọ chỉ hơn 10m cuồng ở Thượng Hải để mua sinh. Câu chuyện của Lan không chỉ là một bia kịch cá nhân, mà là hình ảnh thu nhỏ của cả một thế hệ thành thị đang bị mắc kẹt giữa khát vọng vật chất và hiện thực kinh tế khắc nghiệt. Thế hệ có nhà, nhưng không có nơi nào thực sự gọi là nhà. Chủ cửa hàng bò trốn, hàng tồn kho chất đống không bán được, ngành ô tô Trung Quốc bên bờ diệt vong. Thưa quý vị, vần đây các đại lý 4S của BYD trên khắp Trung Quốc liên tiếp phá sản và biến mất, khiến nhiều chủ xe BYD rơi vào cảnh hốn đốn, không biết kêu ai. Trong khi đó, hàng tồn kho của BYD ngày càng chất đống như những công trình xây giang dở. Và hãng này lại dẫn đầu một đợt giảm giá quy mô lớn, khơi màu trong một cuộc chiến giá cảo mới. Hàng loạt xe tồn đang được đẩy ra thị trường dưới dạng xe cũ, với các chương trình khuyến mãi dồn dập, tạo nên vòng luận quẩn tiêu cực trong toàn ngành. BYD đã công bố các giảm giá đáng kể đối với 22 mẫu xe thuộc hai dòng sản phẩm chính là Triều Đại và Đại Dương. Trong đó, mẫu Citroen Hybrid 2 động cơ BYD Steel giảm 53.000 tệ xuống còn 103.000 tệ, khoảng 373 triệu đồng, tương đương mức giảm 34%. Đợt giảm giá này đã khiến cổ phiếu ngành ô tô niêm yết tại Hồng Kông lao dốc, với cổ phiếu BYD giảm hơn 8%. Thực tế, chiến dịch giảm giá của BYD đã kéo dài từ trước đó. Tháng 3 năm 2025, phiên bản lái xe thông minh của BYD Queen L được tung ra với giá khởi điểm chỉ 74.800 tệ, khoảng 271 triệu đồng. Ông Nguyễn Kiến Quân, Chủ tịch Tập đoàn Ô tô Trường Thành Great World Motor, đã cảnh báo trong một cuộc phỏng vấn rằng cuộc chiến giá đang diễn ra trong ngành ô tô Trung Quốc đang gây thiệt hại nghiêm trọng cho toàn bộ lĩnh vực này. Ông Thẳng Thắng tuyên bố, vết xe đồ của Evergrande của ngành ô tô đã tồn tại, chỉ là nó chưa sụp đổ. Phát biểu được giới quan sát cho là nhắm thẳng vào BYD. Cuộc chiến giá không chỉ khiến các nhà cung ứng điêu đứng, mà còn đẩy hệ thống đại lý đến bờ vực sụp đổ. Các đại lý 4S của BYD đang lần lượt đóng cửa. Mới đây, Tập đoàn Tiền Thành tại Sơn Đông, một đại lý lớn của BYD đã phá sản và bảo trốn do đất gãy dòng vốn, ảnh hưởng đến hơn 20 cửa hàng 4S tại các thành phố như Tế Nam và Duy Phường. Trên mạng xã hội, nhiều video cho thấy các bãi xe của BYD tại Trịnh Châu và Thâm Quyến chật kiến xe chưa bán được. Theo tiết lộ từng người trong ngành, mục tiêu doanh số năm nay của BYD là 5,5 triệu xe, nhưng đến nay mới chỉ bán được hơn 1 triệu chiếc. Số liệu công khai cho thấy, tổng nợ của BYD đã lên đến gần 600 tỷ tệ, khoảng 83,5 tỷ đô la, với tỷ lệ nợ trên tổng tài sản vượt quá 70%, trở thành doanh nghiệp ô tô có mức nợ cao nhất Trung Quốc. Một chủ xe thán thở, tại sao tôi nói tôi sẽ không bao giờ tin BYD nữa? Vì khi mua xe, tôi đóng 12.500 tệ, khoảng 45 triệu đồng, cho gói bảo hiểm 3 năm. Họ hứa sẽ tự động giả hạn cho tôi, nhưng giờ đến kỳ giả hạn, tôi quay lại đại lý thì nhân viên nói cửa hàng đã đóng cửa rồi. Họ biến mất. Số tiền đó coi như mất trắng. Riêng ở Sân Đông đã có hơn 20.000 chủ xe rơi vào hoàn cảnh tương tự. Ở Thái An, Đức Châu, Tế Nam, Duy Phường, đâu đâu cũng là hỗn loạn. Một chủ xe khác lên tiếng chỉ trích chất lượng xe. Hãy nhìn hệ thống treo sau của BYD Jean, đời 2020 mà xem. Họ dùng tôn đậy mỏng manh của Mitsubishi, còn không dày bằng ngón tay cái của tôi. Thế nên chỉ cần răn ổ gà nhẹ là xe gãy như đũa tre, bánh sao sập luôn. Chỉ vì tiết kiệm vài đồng mà đem cả sự an toàn của người dùng ra đánh đổi. BYD bán chạy thật đấy, đầy rễ trên đường, nhưng toàn là xe dùng hệ thống treo mỏng như tờ giấy. Một blogger chuyên sở xe cũng chia sẻ. Tôi làm nghề sở xe gần 20 năm rồi, nhưng chưa từng thấy sàn xe nào dùng thép mỏng như vậy. Thật không thể tin nổi. Nhìn vào các phần sơn đỏ, xanh và xanh lá của xe đi, có gì bên trong? Bọt sốt, vụn rác và bông công nghiệp đèn bẩn. Thứ này mà ướt nước là mùi hôi sọc lên, đau đầu chịu không nổi. Tấm nhựa đường cách âm này cũng hôi kinh khủng. Mở ra bên dưới toàn là bọt trắng, y như thứ vứt ở bãi rác. Còn có hình dáng như quần áo cũ, nhìn mà xót ra. Từng lớp, từng lớp là phế liệu. Ngành xe năng lượng mới hiện đang được chính quyền Trung Quốc xác định là lĩnh vực chiến lược cấp quốc gia nhằm vượt mặt các đối thủ toàn cầu. BYD chính là doanh nghiệp tiên phong trong chiến lược này. Theo số liệu chính thức, năm 2022, doanh số xe năng lượng mới của BYD đứng đầu thế giới, nhưng chủ yếu vẫn tập trung tại thị trường nội điện. Chiêu bài đi tắt đón đầu này thực chất là sự đánh cấp công nghệ tiên tiến từ phương Tây để chế tạo ra các thương hiệu nội điện mang danh dẫn đầu thế giới. Trong những năm gần đây, xe điện của BYD liên tục xảy ra các vụ cháy nổ tự phát, cùng hàng loạt vấn đề nghiêm trọng như lỗi pin, quáng đường di chuyển không đặt chuẩn. Tuy nhiên, do được bảo hộ chính thức, nhiều nạn nhân không có nơi để kêu cứu, chỉ có thể tức giận trong im lặng. Xuất khẩu điện thoại sang Hoa Kỳ giảm 72%, các nhà máy Apple tại Trung Quốc rơi vào tuyệt vọng. Thưa quý vị, Apple dự kiến sẽ chuyển toàn bộ hoạt động sản xuất iPhone dành cho thị trường Hoa Kỳ sang Ấn Độ vào cuối năm 2026. Một số nguồn tin cho biết, ngay từ năm 2025, một phần lớn các dòng iPhone có thể sẽ bắt đầu được lắp ráp tại Ấn Độ. Theo hãng tin Reuters, hồ sơ niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoản London tiết lộ rằng, chi nhánh của Foxconn có trụ sở tại Singapore sẽ mua lại 12,77 tỷ cổ phiếu của UCAN Technologies India với giá 10 rupee 1 cổ phiếu, tương đương khoảng 1,5 tỷ đô la. Động thái này nằm trong chiến lược của Apple nhằm tránh các mức thuế quan của Hoa Kỳ bằng cách dịch chuyển nhiều hoạt động sản xuất khỏi Trung Quốc. Ngày 20 tháng 5, dữ liệu Hải quan cho thấy, kim ngạch xuất khẩu điện thoại di động của Trung Quốc sang Hoa Kỳ trong tháng 4 chỉ đạt 688 triệu đô la, mức thấp nhất kể từ tháng 6 năm 2011. Bloomberg đưa tin rằng, xuất khẩu điện thoại thông minh của Trung Quốc sang Hoa Kỳ trong tháng 4 đã giảm 72%, mức sụt giảm mạnh hơn nhiều so với mức giảm 21% tổng thể trong kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sang Hoa Kỳ. Điều này phán ánh xu hướng các công ty công nghệ đang dịch chuyển hoạt động sản xuất thiết bị điện tử khỏi Trung Quốc để đối phó với các mức thuế cao được áp dụng từ thời chính quyền Tổng thống Trump. Năm ngoái, 3 mặt hàng lớn nhất mà Hoa Kỳ nhập khẩu từ Trung Quốc là điện thoại thông minh, máy tính sách tay và pin lithium-ion. Ngược lại những mặt hàng xuất khẩu lớn nhất từ Hoa Kỳ sang Trung Quốc gồm khí dầu hóa lỏng, dầu thô, đậu nành, túi bin khí và thiết bị sản xuất rất bán dẫn, theo dữ liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc. Trong khi đó, xuất khẩu linh kiện điện thoại di động của Trung Quốc sang Ấn Độ đã tăng gần gấp 4 lần trong năm qua, khiến Ấn Độ trở thành cứ điểm sản xuất iPhone lớn nhất của Apple bên ngoài Trung Quốc. Trước tin đồn Apple rút khỏi Trung Quốc, nhiều tài khoản trên mạng xã hội Trung Quốc, thường là các bình luận viên có định hướng hoặc được thuê, đã lớn tiếng tuyên bố không sợ. Cho rằng Apple mới là bên thua cuộc, hoặc Apple không thể rời Trung Quốc được. Một số còn chế diễu chất lượng sản phẩm của Apple sản xuất tại Ấn Độ trong năm ngoái, cho rằng dây chuyền sẽ quay lại Trung Quốc. Tuy nhiên, một số tiếng nói tỉnh táo đã phản biệt, đưa ra phân tích vì sao Apple khó có thể quay lại sản xuất tại Trung Quốc. Một blogger giải thích, thực tế tỷ lệ thành phẩm iPhone tại Ấn Độ hiện nay đã tương đương với Trung Quốc đại lục, công suất đã truyền sang Ấn Độ sẽ không trở lại. Và tỷ lệ sản xuất tại Trung Quốc chỉ có giảm, không thể tăng. Gần đây quý vị có thấy Foxconn xây thêm nhà máy iPhone nào tại Trung Quốc không? Không. Khoản đầu tư 1 tỷ nhân dân tệ gần đây của Foxconn tại Trung Châu chỉ phục vụ nghiên cứu và phát triển linh kiện xe điện, hoàn toàn không liên quan đến sản xuất iPhone. Tập trung sản xuất tại một nơi như Trung Quốc đại lục là quá rủi ro. Nếu chiến tranh nổ ra, Apple sẽ không có hàng để giao và có thể phá sản. Ưu tiên hiện tại của Apple là truyền dịch hoạt động sản xuất các linh kiện điện tử, chẳng hạn như bom bạch in, PCB, trong khi trì hoãn việc di rời các bộ phận cơ khí và vỏ kim loại. Điều này cho thấy các công ty Hoa Kỳ, trong đó có Apple, đã nhận thức rõ ràng về rủi ro an ninh nghiêm trọng khi sản xuất thiết bị điện tử tại Trung Quốc. Nhiều chuyên gia từng cảnh báo rằng sản phẩm điện tử làm tại Trung Quốc có thể chứa các cửa hộp backdoor, gây nguy cơ an ninh lớn hơn nhiều so với lợi ích ti phí. Những trở ngại và sự can thiệp mà các công ty gặp phải khi rút khỏi Trung Quốc chỉ càng khiến họ kiên quyết rời đi. Ngày 1 tháng 5, Tổng Giám đốc Apple, ông Tim Cook, tuyên bố rằng trong vài tháng tới, phần lớn iPhone bán tại Hoa Kỳ sẽ được sản xuất tại Ấn Độ, còn Việt Nam sẽ trở thành trung tâm sản xuất chính cho iPad, MacBook, Apple Watch và AirPods dành cho thị trường Hoa Kỳ. Xinh quân Trung Quốc đang triển khai nhiều biện pháp nhằm đối phó với làn sóng truyền dịch chuỗi cung ứng của Apple. Thứ nhất, họ gây áp lực lên Apple bằng cách tung tiên đồn để thử phản ứng, ngũi rằng nếu Apple rút đi sẽ gặp cản trở và bị áp đặt ti phí rút lui rất cao. Thứ hai, họ tìm cách định hướng dư luận bằng cách khuấy động làn sóng phản đối. Tuy nhiên, do các cuộc đấu đá nội bộ dữ dội trong giới lãnh đạo đảng Cộng sản Trung Quốc và hệ thống tuyên truyền hỗn loạn, phản ứng của công chúng trên mạng xã hội đối với việc Apple rút khỏi Trung Quốc nhìn chung là thờ ơ hoặc thù địch. Thứ ba, họ sử dụng áp lực đạo đức. Nếu Apple không chính thức bác bỏ các tin đồn, thì truyền thông nhà nước sẽ xem đó là sự thật, khiến công chúng tin rằng Apple sẽ ở lại. Đến khi Apple chính thức rút lui, thì họ sẽ đổ lỗi cho Apple đã nuốt lời, vì trước đó công ty không lên tiếng phản đối. Một người bình luận đã nêu ra hậu quả sau khi Apple rút khỏi Trung Quốc. Foxconn từng có 300.000 công nhân ở Hồ Nam, nhưng giờ họ rút đi, ráng một đòn nặng nề vào kinh tế Hồ Nam. GDP của Trịnh Tâu, nơi được ví là khô rừng công nghiệp, đang tụt dốc không phanh. Nhiều người không nhận ra chuỗi cung ứng của Apple đã tạo ra bao nhiêu việc làm, trong khi khách hàng đến quán của bạn ăn lẩu canh là nhờ có người có việc làm và có tiền để chi tiêu nhờ Apple. Bây giờ Apple và Foxconn rút đi, kéo theo thất nghiệp quy mô lớn và suy thoái kinh tế. Nền kinh tế Trịnh Tâu đang sụp đổ nhanh chóng, với tư cách là một doanh nghiệp công nghệ cao nước ngoài. Apple không chỉ thúc đẩy nâng cấp ngành công nghiệp, mà còn nâng đỡ các ngành công nghiệp phụ trợ và kinh tế địa phương. Quý vị tưởng rằng Apple rút đi mà không để lại hậu quả gì sao? Huawei có thể thay thế được ư? Apple đã rút, Tesla đã rút, Coca-Cola đã rút, Microsoft cũng đã rút. Dưới video trước của tôi có người bình luận thương hiệu nước ngoài cút khỏi Trung Quốc. Nhưng quý vị đã từng nghĩ chưa, nếu tất cả thương hiệu nước ngoài đều rút đi, thì thương hiệu trong nước chỉ ít cũng sẽ tăng giá gấp đôi. Lúc đó quý vị có vui không? Đồn đoán về người kế nhiệm, liệu sự ra đi của Tập Cận Bình có thắp lên hy vọng dân chủ hóa tại Trung Quốc? Thưa quý vị, những ngày gần đây, tin đồn về việc Tập Cận Bình sắp từ chức hoặc sức khỏe đang xấu đi đã lan rộng trên truyền thông quốc tế và các nền tảng mạng xã hội của người Hoa hài ngoại. Tuy nhiên, đằng sau tin đồn ấy là một tâm trạng sâu sắc hơn, khát vọng ngay càng lớn, cả trong và ngoài nước, cả trong và ngoài Trung Quốc, mong muốn ông Tập Thoái Vị mở ra thời kỳ cải cách và chuyển tiếp chính trị mà người dân đã chờ đợi từ lâu. Câu hỏi là nếu Tập Cận Bình đột ngột qua đời, điều gì sẽ xảy ra? Ai có thể kế nhiệm ông? Và liệu Trung Quốc có thực sự có cơ hội dân chủ hóa? Mỗi khi xuất hiện chủ đề về người kế nhiệm Tập Cận Bình, công chúng thường tập trung vào những thay đổi nhân sự bên trong Đảng Cộng sản Trung Quốc. Một số cái tên thường được truyền thông phương Tây nhắc tới là Doãn Lợi, Trần Văn Thanh, Trần Cát Ninh và Ứng Dũng. Tuy nhiên, kiểu phân tích này bào qua một điểm mù trọng yếu. Gia định rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ tuân theo mô hình truyền giao quyền lực chất tự từng tồn tại dưới thời Giang Trạch Dân và Hồ Cầm Đào. Thực tế là mô hình đó đã bị Tập Cận Bình dỡ bỏ. Từ khi lên nắm quyền, ông Tập đã dần loại bỏ cơ chế lãnh đạo tập thể, thay vào đó là mô hình lãnh đạo cá nhân tập quyền, cung cố vị thế qua các chiến dịch chống tham nhũng và cải cách thể chế. Hệ quả là, trong một hệ thống tập trung vào một cá nhân, việc bồi dưỡng một người kế vị thực sự là điều không thể. Một người kế vị đủ mạnh sẽ là mối đe dọa đối với người đồn nhiệm. Nhưng nếu không có người kế vị nào, đảng sẽ lâm vào hỗn loạn khi nhà lãnh đạo qua đời. Lịch sử đã để lại những bài học rõ ràng. Stalin không chỉ định người kế vị, dẫn tới hỗn loạn sau khi ông mất. Mao Trạch Đông từng cố gắng chỉ định các thái tử tiên kệnh, nhưng tất cả đều thất bại. Tập Cận Bình dường như đang lặp lại môi thức ấy. Ông từ chối công khai người thừa kế và không tin tưởng bất kỳ ai ngoài vòng thân tín. Ngay cả khi có ai đó được đưa ra làm người kế vị, quyền lực thực sự của họ cũng sẽ bị kiểm tỏa nghiêm ngặt, khiến danh sừng chỉ mang tính tự trưng. Một số người đồn đoán về khả năng truyền ngôi theo kiểu cha truyền con nối, như tại Bắc Hàn hoặc gia tộc Castro ở Cuba. Nhưng Trung Quốc đối diện với nhiều trở ngại. Em trai Tập Cận Bình, Tập Nguyên Bình, năm nay đã gần 70 tuổi, qua lớn tuổi để khởi đầu một sự nghiệp chính trị. Con gái ông, Tập Minh Trạch, mới ngoài 30, thiếu kinh nghiệm và không có sức nặng chính trị. Phu nhân Bành Lê Viện, dù nổi tiếng như khó có thể đứng vững trong văn hóa chính trị nam quyền của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Quan trọng hơn, Tập không nắm giữ quyền lực tuyệt đối như Mao từng có thể áp đặt việc truyền ngôi cho gia tộc. Dù ông có phát đồng chiến dịch quân sự để chiếm Đài Loan nhằm củng cố tình trình danh, thì kết quả vẫn đầy bất chắc. Và ngay cả khi thành công, cũng chưa chắc đủ sức giúp ông cai cắm người thân làm người kế nhiệm. Nói cách khác, ông Tập đáng bị mắc kẹt. Quân lực của ông quá lớn để tin tưởng người ngoài, nhưng lại không đủ tuyệt đối để áp đặt người thân kế vị. Vì thế, vấn đề kế vị trở thành một thế bế tắc không lối ra. Cái chết của Tập Cân Bình, cơ hội cho dân chủ hóa Bất chấp sự bế tắc trong việc kế vị, cái chết ột ngột của Tập Cân Bình nếu xảy ra, gần như chắc chắn sẽ tạo ra một cơn địa chấn chính trị trong giới lãnh đạo Trung Quốc. Câu hỏi quan trọng là, liệu khoảnh khắc hối loạn ấy có thể trở thành cơ hội thực sự cho dân chủ hóa? Lịch sử từng ghi nhận những tiền lệ. Sự sụp đổ của Liên Xô diễn ra sau khi ba tổng bí thư lần lượt qua đời trong thời gian ngắn, mờ đường cho cải cách của Gorbachev. Tại Hàn Quốc, vụ ám sát Tổng thống Park Chun-hye dẫn đến chính quyền quân sự nắm quyền, nhưng cuối cùng đã phải nhượng bộ trước sức ép quân chúng và tổ chức bầu cử dân chủ có giới hạn. Tại Trung Quốc, các chất ột ngột của ông Tập có thể dẫn tới. Thứ nhất, cuộc cạnh tranh dành nội bộ về tính chính danh kế vị. Thứ hai, khả năng quân đội càn dự vào chính trường. Thứ ba, sự dặn nứt của câu cấu quyền lực hiện nay. Trong thời điểm ấy, vai trò của người dân sẽ trở nên chiến lược thay vì chỉ mang tính biểu tượng. Dưới chế độ truyền quyền của Tập, người dân không có tiếng nói. Nhưng khi quyền lực bị phân giá, sự ủng hộ của quân chúng sẽ trở thành con bài mặc cả giữa các phe phái đối địch. Thậm chí những lý tưởng từng bị coi là cấm kỵ như dân chủ hay tự do cũng có thể bị các phe chính trị lợi dụng làm công cụ dành tính chính danh. Sự kiện Thiên An Môn năm 1989 là một bài học rõ ràng. Dù bị đàn áp đẫm máu, phong trò này đã phơi bày các dặn nứt nội bộ và chứng minh rằng áp lực quân chúng có thể làm thay đổi cục diện lịch sử, khi giới tinh hòa chia rẽ. Nhà khoa học chính trị John Lewis từng nhấn mạnh, không có chế độ độc tài nào xúc đẩu chỉ vì nội lực suy yếu, nó cần có cả chia rẽ nội bộ lẫn sức ép từ bên ngoài. Nếu ca chết của Tập Cân Bình mở ra một cánh cửa, đó có thể là cơ hội chi đến một lần trong cả một thế hệ. Nhưng cơ hội thôi là chưa đủ. Nếu không có sự phản kháng, huy động và tiếng nói tập thể của người dân, Trung Quốc rất có thể sẽ rơi vào vòng lập chuyên chế cũ hoặc còn tệ hơn. Hãy chia sẻ ý kiến của mình ở phần bình luận phía bên dưới. Miley xin cảm ơn quý vị đã theo dõi đến hết chương trình. Quý vị đừng quên đăng ký kênh để đón xem nhiều thông tin hấp dẫn hàng ngày từ truyền động toàn cầu. Miley xin kính chào và hẹn gặp lại quý vị trong những chương trình lần sau.