Thỏa Thuận Mỹ–Việt Khiến Bắc Kinh Sôi Máu: Việt Nam Bất Ngờ Trở Thành Lá Chắn Chống Trung Quốc!

Một bản thỏa thuận chấn động thế giới thương mại, một cú lật chiến lược ngay trước hạng chót định mệnh. Trong khi các cường quốc còn đang lay hoay tìm hướng đi, Việt Nam bất ngờ trở thành tâm điểm toàn cầu, ký kết một hiệp định chưa từng có với Hoa Kỳ, thắp sáng một mô hình thương mại kiểu mới, không chỉ là một thỏa thuận song phương, đây là bàn cờ chiến lược làm rung chuyển cả Bắc Kinh. Từ chính sách áp thuế khốc liệt của Tổng thống Donald Trump, đến những cáo buộc tẩy xuất xứ chấn động, từ cuộc đua siết chặt chuỗi cung ứng đến tuyên bố giải phóng thương mại gây tranh cãi, câu chuyện này không còn là về thương mại, mà là cuộc đấu về ảnh hưởng, quyền lực và kiểm soát toàn cầu. Trong chương trình ngày hôm nay, chúng ta sẽ ván màng những bí mật chưa từng hé lộ, giải mã từng chiêu thức mà Mỹ và Việt Nam sử dụng để định hình lại trực tự thương mại thế giới và lý do vì sao Trung Quốc đang đứng trước cuộc khủng hoảng sống còn. Kính mời quý vị cùng theo dõi. Trong trường chiến thương mại đang căng như dây đạn, ngay trước thời hạn tạm dừng áp thuế kéo dài 90 ngày chốt vào ngày 9 tháng 7, chúng ta đã chứng kiến một bức hoạt mang tính chiến lược, Hoa Kỳ và Việt Nam khép lại màng đối đầu bằng một thỏa thuận định chiến, đưa Việt Nam trở thành một trong số ít đồng minh đạt được thỏa thuận thương mại với Washington. Ngày 2 tháng 7, Tổng thống Trump phát tín hiệu chiến lược trên George Soros. Tôi rất vinh dự, tôi vừa ký một thỏa thuận thương mại với Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam sau khi trao đổi với Tổng bí thư Tu Lâm. Đây sẽ là thỏa thuận hợp tác lớn giữa hai nước chúng ta. Lệnh chiến, Việt Nam chấp thuận chịu mức thuế 20% cho hàng hóa xuất khẩu vào Mỹ và 40% cho hàng trung chuyển. Đối lại, Hoa Kỳ nhận quyền tấn công thị trường Việt Nam bằng đường chính thức, thuế về 0%. Theo Tổng thống Trump, giao tiếp trực tiếp với Tổng bí thư Tu Lâm là một niềm vui lớn. Chiến thích gì đây? Việt Nam trả giá bằng thuế, đổi lấy mở cửa thị trường, đặc biệt là các dòng xe SUV, vốn rất được ưu dụng tại Mỹ, được kỳ vọng sẽ đổ bộ ô ác vào Việt Nam. Kết luận, đây là một pha thương chiến kiểu mới, vừa áp thuế vừa mở cửa, kiểu cân não của cả hai bên. Điều Việt Nam có lợi đủ bù cho giá thuế cao, Mỹ lại mở đường cho doanh nghiệp tiến vào Đông Nam Á. Một thỏa thuận tỉ như chút lời chiến lược. Nhưng người hưởng lợi là ai? Hãy để lại bình luận. Ngày 2 tháng Tư, một cuộc mốc không thể quên, Tổng thống Trump bất ngờ tuyên bố ngày giải phóng không phải là giải phóng lãnh thổ, mà là giải phóng khỏi những quy tắc thương mại bất công. Ông tung đòn thuế lên hầu hết các quốc gia trên toàn cầu. Không úp mở, ông đặt ra luật chơi mới, ai không muốn bị áp mức thuế cao chót vót, có ba tháng để đàm phán. Thời điểm đó, không ít người gọi ông là điên rồ, bốc đồng, một tổng thống Mỹ dám một mình thách thức cho tất cả thế giới thương mại. Nhưng chỉ sau vài tháng, sự thật dần lộ diện, đó không phải là hành động ngổ hứng, mà là chiến lược cây sốc qua tính toán, bộ các quốc gia ngồi vào bàn đàm phán, và để Mỹ định hình lại trực tự thương mại toàn cầu. Tổng thống Trump không chỉ đánh vào thuế, mà đánh vào nền móng của WTO. Nơi từng đặt ra các nguyên tắc thương mại tự do, ông muốn thay bằng một hệ thống mà Hoa Kỳ nắm thế chủ động, bộ các nước phải chơi theo luật của Mỹ. Nhìn vào bản đồ trận chiến thương mại, có vẻ như ông Trump đang một mình chống cả thế giới. Nhưng nếu quan sát kỹ, sẽ thấy một kẻ thù thật sự nổi bật. Trung Quốc, đối thủ thương mại hàng đầu khiến Mỹ thăm hụt khổng lồ suốt nhiều thập kỷ. Đây không chỉ là cuộc chiến thuế, mà là chiến lược định hình lại cục diện quyền lực kinh tế toàn cầu. Tổng thống Donald Trump từng nhiều lần tuyên bố mỗi năm Hoa Kỳ mất 1.000 tỷ USD vào tay Trung Quốc, ngày qua tưởng như một con số phóng đại, khi mà số liệu chính thức cho thấy thẳng dư thương mại của Trung Quốc đối với Mỹ chỉ khoảng 300-500 tỷ USD mỗi năm. Nhưng thực tế, nếu nhìn sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thì lời ông Trump không hề quá đáng. Chỉ riêng năm 2024, Trung Quốc xuất khẩu 500 tỷ USD sang Mỹ, đạt thẳng dư 325 tỷ USD. Nhưng đó mới chỉ là phần nổi. Hãy nhìn sang ASEAN, nơi Trung Quốc xuất khẩu hơn 650 tỷ USD, thu về thẳng dư lên tới 227,5 tỷ USD. Việt Nam nhập 163 tỷ USD từ Trung Quốc, nhưng lại xuất sang Mỹ với thẳng dư cao. Thái Lan, Indonesia cũng tương tự. Vấn đề ở đây chính là tẩy xuất xứ, hàng hóa gốc Trung Quốc được đưa sang Đông Nam Á, thực hiện vài công đoạn đơn giản rồi đóng gói, dán nhạn Mark in ASEAN và xuất thẳng sang Hoa Kỳ. Không chỉ khu vực Đông Nam Á mà cả thế giới đều có hiện tượng tương tự. Trung Quốc phân tán chuỗi cung ứng, mở nhà máy vệ tinh, lợi dụng cơ chế thương mại để tránh thuế và tiếp cận thị trường Mỹ gián tiếp. Và đó là lý do vì sao Tổng thống Trump không ngần ngại khẳng định, Mỹ bị mất tới 1.000 tỷ USD mỗi năm, không phải chỉ vì hàng nhập khẩu trực tiếp, mà là vì cả mạng lưới cung ứng mà Bắc Kinh gian ra khắp toàn cầu. Đang sau các cuộc họp G7, G20 hay các cuộc khẩu chiến chính trị, một thế lực đang âm thầm mở rộng ảnh hưởng toàn cầu, Trung Quốc với chiến lược đầu tư tinh vi đã cấm rễ sâu vào những ngành cốt lõi của thế giới, từ năng lượng đến sản xuất, từ khoáng sản đến tiêu dùng. Tại châu Âu, Bắc Kinh không đổ tiền vào công nghệ quốc phòng hay truyền thông, mà nhắm thẳng vào các trụ cột dân sinh, điện mặt trời, điện gió và hạ tầng năng lượng. Các quốc gia như Đức, Pháp, Tây Ban Nha chứng kiến hàng loạt dự án Trung Quốc đổ vốn vào lưới điện và nhà máy điện. Thậm chí ngành công nghiệp ô tô của lục địa già cũng không nằm ngoài tầm ngắm. Điển hình là GERLY, tập đoàn Trung Quốc sở hữu thương hiệu xe huyền thoại Volvo. Chuyển hướng sang châu Phi, chiến lược lại khác. Trung Quốc nhắm đến tài nguyên chiến lược lithium, cobalt, đồng, ba nguyên liệu sống còn của ngành bắn dẫn, năng lượng tái tạo và xe điện được Bắc Kinh gom sạch. Angola, Sudan là những cứ điểm vàng. Không chỉ khai khoáng, Trung Quốc còn dựng hàng loạt dự án thủy điện, điện mặt trời và khai thác dầu khí ở khắp châu lục đen này. Còn tại Đông Nam Á, Trung Quốc triển khai chiến thuật công nghiệp, mở nhà máy sản xuất dệch mây, điện tử ô tô. Việt Nam nổ bật với dự án nhà máy xe điện Zadia tại Bắc Giang. Không dừng lại, Trung Quốc còn rót tiền vào năng lượng tái tạo, điện mặt trời, điện gió ở Việt Nam, Indonesia, Philippines. Đặc biệt khoảng 64% tổng đầu tư và hàng tiêu dùng của Trung Quốc tại châu Á tập trung vào Đông Nam Á. Điều đó nói lên một điều, Bắc Kinh đang biến khu vực này thành bang đạp để mở rộng ảnh hưởng kinh tế toàn cầu. Tại năm Mỹ, nơi từng được coi là sân sâu của Hoa Kỳ, Trung Quốc đã tiến hành một chiến dịch thâm nhập kinh tế quy mô lớn. Bắc Kinh rót hàng tỷ đô la Mỹ vào khai thác lithium, đồng và sắc tại các quốc gia như Chile, Peru, Brazil. Những nguyên liệu không thể thiếu cho pin mặt trời, xe điện và ngành công nghiệp xanh. Đáng chú ý hơn là các dự án cảng biển, đường sắc và đường bộ trong khuôn khổ vành đai và con đường. Cảng Trà Cây ở Peru, do Trung Quốc tài trợ, là một đầu mối chiến lược quan trọng, cho phép Bắc Kinh kiểm soát cả dòng hàng và thông tin hậu cần ở năm Mỹ. Nhưng chiến lược không chỉ dừng lại ở khoai khoáng, Bắc Kinh lợi dụng chính vị thế địa chính trị mà mình tạo ra, từ việc đưa hàng dư thừa sang các nước đang phát triển, đến gia công sơ bộ hoặc tẩy xuất xứ, rồi cuối cùng xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ, nơi được xem là thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới. Điều trớ treo là các quốc gia như Việt Nam, Mexico hay Brazil đang xuất khẩu hàng sang Mỹ, nhưng đầu vào nguyên liệu vật tư, bán thành phẩm lại đến từ Trung Quốc. Bắc Kinh lợi dụng chính điều này để gây sức ép, ngăn cản các nước ký thỏa thuận thương mại với Hoa Kỳ, muốn hình thành một liên minh chống lại thuế quan Mỹ. Nhưng chiến thuật đó đã thất bại, Mỹ không chỉ giữ được thế chủ động mà còn kéo các nước về phía mình. Điển hình là Việt Nam, quốc gia đi đầu trong việc đạt thỏa thuận với Hoa Kỳ, không những tránh được sức ép từ Bắc Kinh, mà còn trở thành hình mẫu cho các nước đang mắc kẹt giữa hai cường quốc. Và đó mới chính là lý do khiến Tổng thống Trump vui mừng đến vậy, không chỉ có một thỏa thuận thương mại, mà là một cú lật chiến lược toàn cầu. Thỏa thuận thương mại giữa Hoa Kỳ và Việt Nam không chỉ là câu chuyện song phương, nó là bảng mẫu cho trực tự thương mại mới toàn cầu. Một khi Hoa Kỳ đã thiết lập luật chơi mới, các quốc gia còn lại nếu muốn tiếp tục bán sản phẩm sang Mỹ, thì trường tiêu dùng lớn nhất thế giới sẽ phải chấp nhận điều kiện tương tự. Nội dung ngầm hiểu trong các thỏa thuận này là giảm thiểu ảnh hưởng và sự hiện diện của Trung Quốc trong nền kinh tế nội địa. Đặc biệt trong chuỗi cung ứng, điều này không chỉ xuất hiện trong thỏa thuận Việt-Mỹ, mà còn được phản ánh trong thỏa thuận thương mại gần đây giữa Hoa Kỳ và Anh, nơi Anh cam kết tăng cường an ninh chuỗi cung ứng, rõ ràng là chỉa mũi dùi vào Bắc Kinh. Chuyên gia Trung Quốc Vương Hách nhận định, hiệp ước thương mại được ký kết giữa Hoa Kỳ và Việt Nam sẽ trở thành chuẩn mật để Mỹ ký với các quốc gia khác. Còn theo chuyên gia kinh tế Thái Lan Satitha Satirathai, đây không phải là hồi kết, mà là khởi đầu. Thỏa thuận Hoa Kỳ-Việt Nam không phải là kết thúc, mà là điểm khởi đầu của các quy tắc thương mại mới. Thông điệp cũng được Phó Thủ tướng Singapore Kang Kim Yong nhấn mạnh trên Bloomberg. Các nước Đông Nam Á khó lòng tránh được việc Mỹ áp thêm thuế và rằng các công ty nên chuẩn bị tinh thần cho sự giám sát chặt chẽ hơn đối với chuỗi cung ứng. Tổng lại, sau Việt Nam, cả thế giới sẽ phải chọn, hoặc chấp nhận điều kiện của Mỹ, hoặc bị loại khỏi dòng chảy thương mại lớn nhất toàn cầu. Và trận chiến thương mại thế kỷ này vẫn còn đang trong giai đoạn khai mạng. Một thỏa thuận song phương giữa Hoa Kỳ và Việt Nam tưởng dường không dính dáng gì với Trung Quốc, nhưng lại khiến Bắc Kinh phản ứng dữ dội. Ngày 3 tháng 7, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc đã phát biểu đầy cảnh báo. Chúng tôi kiên quyết phản đối bất kỳ bên nào đạt được thỏa thuận gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc, và nhấn mạnh Trung Quốc sẽ kiên quyết thực hiện các biện pháp đối phó. Vậy điều gì khiến Bắc Kinh lo sợ đến thế? Câu trả lời nằm trong các điều khoản của thỏa thuận. Dù không nêu đích danh, nhưng chính sách thương mại của Hoa Kỳ hiện nay, đặc biệt dưới thời Tổng thống Trump, luôn lấy Trung Quốc làm trọng tâm cần kiểm soát. Ngay trong ngày đầu tiên nhậm chức, ông Trump đã ký ban thành. Văn kiện chính sách thương mại nước Mỹ trên hết tập trung giải quyết các hành vi thương mại không công bằng của Trung Quốc, bao gồm thủ đoạn, lách thuế thông qua các nước thứ ba, như Việt Nam và Mexico. Vì vậy, khi Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên đạt được một thỏa thuận thương mại theo chuẩn mới của Hoa Kỳ, điều đó chẳng khác nào bước đầu phá vỡ hệ thống cửa sâu mà Trung Quốc đang sử dụng để len lõi vào thị trường Mỹ. Đây không chỉ là một thỏa thuận thương mại, mà là một đòn dán vào chiến lược ẩn mình chờ thời của Bắc Kinh. Và đó mới chính là lý do thực sự khiến Trung Quốc lo ngại, thậm chí đe dọa, trả đũa. Ngày 2 tháng 4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố triển khai thuế quan đối đảng toàn cầu. Trong danh sách 10 quốc gia chịu mức thuế cao nhất, có tới 5 nước thuộc châu Á. Nhưng giới phân tích không mất nhiều thời gian để hiểu rằng mục tiêu thực sự là Trung Quốc. Theo các chuyên gia, chính sách này là một cuộc tấn công toàn diện vào mạng lưới chuỗi cung ứng mà Bắc Kinh đã xây dựng khắp toàn cầu. Sau cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung năm 2018, Trung Quốc không từ bỏ mà chuyển sang chiến lược xuất khẩu năng lực sản xuất dư thừa, bằng cách chuyển nhà máy ra nước thứ ba rồi tái xuất hàng hóa vào Mỹ dưới vỏ bọc quốc gia khác. Việt Nam trở thành một trong những trung tâm chung chuyển quan trọng nhất, theo viện nghiên cứu Lockheed. Vào năm 2022, 28% hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ được lắp ráp từ linh kiện Trung Quốc, tăng cấp 3 lần so với năm 2018. Ở Ấn Độ, năm 2024, trên 60% linh kiện điện tử nhập khẩu lại có nguồn gốc từ Trung Quốc. Tổng thống Trump không để điều đó lọt khỏi tầm mắt. Với chính sách thuế quan toàn cầu, ông thực chất đang thiết lập một liên minh thuế quan toàn cầu bộ các quốc gia phải lựa chọn, hoặc tách Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng, hoặc chịu mức thuế cao và bị hạn chế tiếp cận thị trường Mỹ. Chuyên gia tài chính Đài Loan Hoàng Thế Thông nhấn mạnh, cả thế giới đều quan tâm đến Hiệp định Hoa Kỳ-Việt Nam, vì ai cũng biết Việt Nam là điểm chung chuyển hàng hóa quan trọng nhất của Trung Quốc. Cuộc chiến không chỉ là về thuế, đó là cuộc đỏ sức về kiểm soát chuỗi cung ứng, và tổng thống Trump đang từng bước khóa chặt mọi cửa lách của Bắc Kinh. Ông Hoàng Thế Thông, chuyên gia tài chính từ Đài Loan, vừa tiết lộ một chi tiết khiến cả thế giới quan sát chấn động. Hoa Kỳ vẫn âm thầm cài thuế quan thứ cấp vào thỏa thuận thương mại với Việt Nam, bất chấp Bắc Kinh trước đó từng cảnh báo Washington không được thực hiện điều này. Theo ông Hoàng, thuế quan thứ cấp là đòn trừng phạt nhắm vào hành vi tẩy xuất xứ hàng hóa, vốn là chiến lược sống còn mà Bắc Kinh dùng để len lõi về thị trường Mỹ thông qua các nước thứ ba, và điều khiến Bắc Kinh thật sự hoáng sợ không phải là mức thuế, mà là hiệu ứng làm mẫu từ Việt Nam. Việt Nam giờ đây trở thành một hình mẫu thương mại mới, là quốc gia có thể ký thỏa thuận thương mại với Mỹ, nhưng cũng là nước bị Mỹ trừng phạt ngay nếu có dấu hiệu rửa nguồn gốc. Ông Hoàng cảnh báo, nếu bị nghi ngờ tẩy xuất xứ, Việt Nam vẫn có thể phải chịu mức thuế quan cao từ Mỹ, tức là mô hình này mở cửa một tay và cầm rói tay còn lại. Theo ông, đây là tiền đề để tạo ra một quy tắc toàn cầu mới, khi mô hình Việt Nam có thể được các quốc gia khác có cơ cấu công nghiệp tương tự sau chép để đàm phán với Hoa Kỳ. Không chỉ vậy, Frederick Newman, chuyên gia kinh tế trưởng của HSBC khu vực châu Á, nhấn mạnh với The Wall Street Journal, Hoa Kỳ có vẻ như đang theo đuổi chiến lược hạn chế hàng Trung Quốc xâm nhập bằng cửa sau. Kết luận, một mô hình mới đang hình hành, một thỏa thuận hai mặt vừa là hợp tác, vừa là cảnh báo, và Trung Quốc, quốc gia từng kiểm soát chuỗi cung ứng toàn cầu, đang mất dần quyền kiểm soát ấy từng ngày. Hiện tại, mức thuế áp dụng với hàng hóa Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ đã lên tới khoảng 55%, một con số khổng lồ, và theo dự báo, mức thuế này sẽ giữ nguyên ít nhất đến tháng 8. Nhưng còn một chi tiết đáng chú ý. Trong thỏa thuận thương mại mới giữa Hoa Kỳ và Việt Nam, Mỹ chỉ áp dụng 20% với hàng hóa Việt Nam, nhưng là áp tới 40% với hàng hóa trung chuyển. Rõ ràng đây là đòn đánh trực diện vào Trung Quốc. Từ sau cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung đầu tiên, Trung Quốc đã biến Việt Nam thành căn cứ trung chuyển hàng hóa được đưa sang Việt Nam, tẩy xuất xứ rồi xuất sang Mỹ để né thuế. Nhưng giờ đây với thuế 40%, cho hàng hóa trung chuyển, chính quyền Trump đã đóng kính cánh cửa lách thuế cuối cùng của Bắc Kinh. Theo Bloomberg, hành động này là tín hiệu mạnh mẽ rằng mọi thỏa thuận thương mại với Trung Quốc đều sẽ có khung thuế cố định. Cho dù có hạ thuế thì cũng không dưới ngưỡng 40% đối với hàng hóa trung chuyển. Gareth Whitdell, tổng giám đốc TENEL, một hãng phân tích rủi ro chính trị Trung Quốc, nói với Bloomberg, mức thuế 40% trong thỏa thuận Mỹ Việt có thể là cách mà chính quyền Trump đang nhìn nhận về hàng hóa Trung Quốc, và những thỏa thuận song phương khác cũng sẽ đi theo. Tuy nhiên Whitdell cũng thận trọng, tôi nghi ngờ liệu tổng thống Trump có đặt ra một ranh giới đỏ cố định cho thuế tối thiểu với Trung Quốc hay không. Dù chưa có ranh giới đỏ, nhưng với mức 40%, Trump đã đặt ra ngưỡng bất thành văn, đủ để chặn đứng cửa sau mà Trung Quốc sử dụng bấy lâu để vào thị trường Mỹ. Trong bản đồ thương mại toàn cầu, Việt Nam nổi lên như một điểm nút chiến lược. Trung Quốc là đối tác nhập khẩu lớn nhất, trong khi Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Kể từ khi tổng thống Trump áp thuế lên hàng trăm tỷ đô la Mỹ hàng Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu, thương mại Việt Nam-Mỹ tăng vọt như tên lửa. Năm 2024, thâm hục thương mại của Mỹ với Việt Nam đạt 123 tỷ đô la Mỹ, đưa Việt Nam thành quốc gia Mỹ thâm hục lớn thứ ba toàn cầu. Số liệu từ cuộc thống kê dân số Hoa Kỳ cho thấy, năm 2018, Việt Nam xuất sang Mỹ chưa tới 50 tỷ đô la Mỹ. Đến năm 2024, con số đó nhảy vọt lên 137 tỷ đô la Mỹ, tăng 274%. Trong khi đó, Mỹ chỉ tăng xuất khẩu sang Việt Nam từ dưới 10 tỷ đô la Mỹ lên đến 13 tỷ đô la Mỹ, một mức tăng chỉ khoảng 30%. Câu hỏi đặt ra là tăng trưởng xuất khẩu này đến từ đâu? Washington nhiều lần cáo buộc Bắc Kinh lợi dụng Việt Nam làm trạm trung chuyển, từ việc gửi hàng sang Việt Nam để chế biến đơn giản, đến đổi nhãn mark-in Việt Nam hay thậm chí dừng ở cảng Việt Nam để lấy giấy tờ xuất xứ. Tất cả đều nhằm né thuế và lách luật. Với thỏa thuận thương mại mới Mỹ-Việt và chính sách thuế thứ cấp 40% với các hàng trung chuyển, Washington đang cảnh giác cao độ với mô hình tăng trưởng siêu tốc kiểu này. Liệu Việt Nam có thể tách mình ra khỏi cái bóng trung chuyển của Trung Quốc hay sẽ trở thành tâm điểm tiếp theo trong trận chiến thương mại toàn cầu? Ngày 4 tháng 6, trước Thượng viện Hoa Kỳ, Bộ trưởng Thương mại Howard Lunick tuyên bố thẳng thắng Việt Nam đã mua 90 tỷ đô la Mỹ từ Trung Quốc, sau đó chuyển sang cho chúng ta sau khi tăng giá. Việt Nam chỉ là một kênh dẫn hàng từ Trung Quốc đến Mỹ. Câu nói này không khác gì một bản cáo trạng công khai về vấn đề trung chuyển hàng hóa. Không chỉ Lunick, Hoàng Tông Đĩnh, chuyên gia từ Viện nghiên cứu quốc phòng và an ninh Đài Loan cũng đưa ra con số giật mình. 60% hàng trung chuyển mới từ Việt Nam sang Mỹ trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump có nguồn gốc từ các công ty Trung Quốc đặt tại Việt Nam. Vấn đề trung chuyển hay còn gọi là tẩy xuất xứ từ lâu đã là trọng tâm trong các vòng đàm phán thương mại Mỹ-Việt. Đỉnh điểm là ngày 3 tháng 4, khi Hoa Kỳ tuyên bố áp thuế 46% lên hàng Việt Nam. Ngày sau đó, Chính phủ Việt Nam họp khẩn yêu cầu Bộ Công thương và Hải quan tăng cường giám sát và xử lý trong vòng 2 tuần. Đến ngày 15 tháng 4, Bộ Công thương ban hành chỉ thị đặc biệt, yêu cầu trứng áp triệt để hành vi trung chuyển bất hợp pháp sang Hoa Kỳ, nếu không muốn bị áp thuế quan cao hơn. Dù các động thái này thể hiện thiện chí, nhưng sự thật là Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu và thiết bị từ Trung Quốc. Và câu hỏi lớn vẫn đặt ra, liệu Việt Nam có thể thực sự kiểm soát được hàng hóa Thầy chuyên gia Vương Hách, nếu Việt Nam thực sự triển khai, chắc chắn sẽ có hiệu quả. Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần không chỉ là mệnh lệnh, mà là hành động cứng rắn và liên tục. Vì đây là đường biên cuối cùng giữa đối tác thương mại chiến lược, và mắc xích yếu bị loại bỏ khỏi chuỗi cung ứng Mỹ. Ông phân tích hai tình huống, một là sản phẩm Trung Quốc được giáng nhãn lại là sản phẩm Việt Nam sau khi vào Việt Nam và xuất khẩu, chắc chắn sẽ bị Hoa Kỳ trừng phạt nghiêm khắc. Hai là máy móc, thiết bị và nguyên liệu thô của Trung Quốc được chuyển đến Việt Nam để tái sản xuất hoặc chế biến. Có một phương pháp tính toán cho việc này theo thông lệ quốc tế, tức là sản phẩm phải đạt được một tỷ lệ nội địa hóa nhất định tại Việt Nam, thì mới có thể được xác định là sản phẩm Việt Nam, và sẽ không có vấn đề gì khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Chuyên gia Vương Hách nhận định thẳng thắng. Dưới sức ép từ phía Hoa Kỳ, Việt Nam buộc phải thực thi nghiêm luật pháp. Điều này khiến hàng hóa Trung Quốc khó có thể tiếp tục tẩy xuất xứ thông qua Việt Nam như trước kia. Chuyên gia Hoàng Tông Đĩnh thì dẫn lại một bài học lịch sử. Trước khi ký hiệp định thương mại song phương Mỹ-Việt PTA năm 2001, thuế trung bình áp lên hàng Việt Nam và Mỹ lên tới 40%, Việt Nam chắc chắn không muốn quay trở lại thời kỳ thuế quan đen tối đó. Hoa Kỳ hiểu rõ điểm yếu của các nước đang phát triển. Họ đã thu về lợi nhuận khổng lồ nhờ chính sách gia công thân thiện của Mỹ, và giờ bị lệ thuộc sâu sắc vào thị trường Hoa Kỳ. Vì vậy, Washington ra yêu cầu rất rõ ràng, nếu đã kiếm tiền từ Mỹ, phải hợp tác và không tiếp tay cho Trung Quốc lách luật. Trên thực địa, doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng bị siết chặt, đặc biệt khi muốn đưa hàng sang Mỹ thông qua ngã Việt Nam, Hàn Quốc hay Malaysia. Một thư nhân ở Thông Quyến cho biết, từ tháng 6, vì chuyển hàng sang Mỹ qua các nước thứ ba gần như bế tắc, Hải quan Việt Nam, Hàn Quốc và Malaysia đều kiểm tra các gạo. Cùng lúc đó, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ tăng cường thực thi pháp luật, đặc biệt nhắm vào hành vi khai báo gian dối và làm giả xuất xứ với các mặt hàng như máy móc, đồ điện tử, đồ chơi. Và đây là ưu tiên hàng đầu của lực lượng pháp lý Mỹ. Kết luận, Trung Quốc đang mất dần toàn bộ đường hậu cần thương mại vào thị trường Mỹ, và Việt Nam giờ là tuyến phòng thủ đầu tiên, không còn là điểm trung chuyển như trước kia. Khi nền kinh tế Trung Quốc đang lao dốc, mọi con đường phục hồi đều dường như bị chặn đứng. Nhu cầu nội địa không hồi phục, còn tăng trưởng từ đầu tư đã chạm ngưỡng cực đoan. Trong bối cảnh đó, Bắc Kinh chỉ còn lại một lối duy nhất, xuất khẩu, nhưng con đường ấy giờ đây đang bị phong tỏa từng bước. Điều khoản thuế quan trung chuyển trong hỏa thuận Mỹ-Việt là cú đấm thẳng vào mặt trận xuất khẩu của Trung Quốc. Hàng hóa Trung Quốc đổi lốt, trung chuyển qua Việt Nam giờ đối mặt với thuế suốt 40%. Khi kế hoạch né thuế của Bắc Kinh sụp đổ, nhưng đó mới chỉ là bước khởi đầu. Theo kế hoạch, hàng chục thỏa thuận thương mại mới theo phong cách của Tổng thống Trump sẽ được ký kết vào tháng 7 và tháng 8, hình thành nên một liên minh thuế quan toàn cầu, lấy Hoa Kỳ làm trung tâm với mục tiêu rõ ràng, ngăn chặn hàng hóa Trung Quốc. Chuyên gia Phương Hách cảnh báo, một khi liên minh này được hình thành, Trung Quốc không chỉ bị Mỹ chặn, mà sẽ bị các nước khác đánh thuế theo. Khi không còn vào được Mỹ, Trung Quốc sẽ tràn hàng sang ASEAN, EU, Châu Phi và Mỹ-Latin. Nhưng những khu vực này cũng sẽ bị Mỹ gây sức ép buộc phải trả đũa. Cách bán đó sẽ khiến Bắc Kinh không còn đường thoát. Vì xuất khẩu bị siết, đầu tư trì trệ, tiêu dùng nội địa yếu, Trung Quốc sẽ rơi vào khủng hoảng kinh tế toàn diện. Hiện tại, hai thỏa thuận mang tính hình mẫu đã được ký, một là Anh, một với Việt Nam. Không phải vì quy mô thương mại lớn, mà vì đây là mô hình mới để các nước khác noi theo, vừa hợp tác với Mỹ, vừa giảm dần sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Đây là bước đầu của một trực tự thương mại mới, nơi Hoa Kỳ trở thành trung tâm kiểm soát chuỗi cung ứng toàn cầu. Còn Bắc Kinh, lần đầu tiên bị đẩy ra ngoài cuộc chơi. Kính thưa quý vị, thời lượng video của chúng tôi đến đây là hết. Xin cảm ơn sự quan tâm và chia sẻ của quý vị. Hẹn gặp lại trong những video tiếp theo.