Nguyễn Bính, nhà thơ bị GIỜI ĐÀY | Tiếng Vọng, Đặng Gia Mẫn

Các bạn thân mến, nhà thơ Nguyễn Bính đã rời xa chúng ta 55 năm 20 tháng 1 năm 1966 Hôm nay tiếng vọng xin dân ông một nén hương thơm bằng bài viết của nhà thơ Trần Mạnh Hảo Nguyễn Bính nhà thơ hiện đại Nhất một buổi hội thảo thơ 1932-1945 Một độc giả hỏi nếu cần phải chọn một câu thơ hay nhất để đại diện cho thơ mới Thơ tiền chiến, ông sẽ chọn câu thơ của ai? Không do dự tôi trả lời, tôi xin chọn câu lột bát Anh đi đấy, anh về đâu, cánh buồm nâu cánh buồm nâu cánh buồm của Nguyễn Bính Lại hỏi, nếu phải chọn một bài cho nèn thơ ấy, ông chọn bài nào? Trả lời, tôi chọn bài Tống Biệt Thành của Thâm Tâm Lại hỏi, nếu phải chọn một tập hay nhất của nền thơ ấy, ông chọn tập nào? Trả lời, tôi chọn tập Lửa Thiêng của nhà thơ quê Hà Tĩnh Huy Cận Nếu phải chọn một đời thơ tiêu biểu nhất cho nền thơ ấy, ông chọn ai? Tôi trả lời, tôi chọn Nguyễn Bính Vâng, Nguyễn Bính, nhà thơ bị rời đây, mình tôi rời bắt làm thi sĩ Câu thơ ông viết từ những năm đầu thập kỷ 40 đã vận vào ông Trung lưng làm một chuyến đi đầy, thậm chí ông còn nhắc con gái sau này Nhất kiêng đừng lấy chồng thi sĩ, nghèo lắm con ơi, bạc lắm con Có lẽ trong thơ Tiền Chiến, Hàn Mạc Tử và Nguyễn Bính là hai nhà thơ có số phận Ít được máy mắn chiếu cố, Hàn Mạc Tử bị trăng hành hạ Còn Nguyễn Bính bị con bướm trang tru hành tới bến Nếu Thế Lữ được biểu tượng thơ là con hổ, Lưu Trọng Lưu là con nai Chế Lan Viên là con ma hời, Xuân Diệu là con chim ngứa cổ hót chơi Thì con bướm là biểu tượng thơ cho Nguyễn Bính Có ai điên giải như tôi nhỉ, nuôi bướm làm con để nhớ người Hay hồn chinh còn ở trần gian, nhập về bướm trắng mà sang bên này Trong thơ ông, bướm bướm bay nhiều quá, rượu và hoa nhiều quá Nhiều quá những cô gái đẹp chưa trồng Nhưng bướm đã bay đi, rượu đã nhạt, hoa đã tàn Chính nữ đã theo chồng hoặc đã chết Chỉ còn mình nhà thơ ngồi lại với phũ phàng và điên đảo Mưa chiều nắng sớm người ta bào, có cả ông rời cũng đổi thay Bài rời mưa ở Huế Tháng chạp năm năm nhâm ngọ 1942 Khi mới 24 tuổi Nguyễn Bính đã viết được những câu thơ hay đến kinh hãi về nỗi buồn Nỗi cô đơn của kẻ lạc loài, của nỗi oán hận xuồng xã Phải thất tình thay cho con ong cái bướm Uống say cười vỡ ba căn gác ném cái chung tình xuống đáy sông Bài xuân tha hương Cùng cái chung tình ấy nhà thơ hầu như đã ném tuổi trẻ mình xuống đáy sông của định mệnh Theo kiểu Thúy Kiều ném 15 năm lưu lạc xuống đáy tiền đường Nguyễn Bính mồ côi mẹ từ tấm bé Ta hiểu vì sao nỗi bơ vơ ám ảnh suốt đời ông Ta hiểu ngay từ mới 13 tuổi Làm bài thơ đầu ông đã thèm yêu thèm sống thèm khát giang buộc với tất cả và chia tay tất cả Ông đã viên vào chuồn chuồn bướm bướm tập đi như vịn chính vào niềm hư vô của kiếp người Theo Hoài Thanh Nguyễn Bính chưa hề được đến một trường giống như là góc kia ở Nga Ông tự học theo người cha và người cậu Thầy của ông là chim muông cò rả làng thiện vịnh xa xôi Tuy nhiên mọi thứ nào thay thế được mẹ ông Nguyễn Bính mồ côi mẹ nên đã mồ côi cả đất trời Hình như ông đã lớn lên bằng cảm giác của trần tử ngang người đi dọc thơ đường Tiền bất kiến cổ nhân hậu bất kiến lai giả Nghĩa là trước không thấy người trước sau chẳng thấy người sau Cảm giác ngồi một mình bơ vơ trên trái đất của trần tiến sinh xưa Không chỉ được Nguyễn Bính chia sẻ mà còn thành phần số đời ông Năm 1937 khi mới 19 tuổi nhà thơ đã viết một bài thơ tuyệt vời Những bóng người trên sân ga với tận cùng của cô đơn kiếp người hay đến mức không còn có thể hay hơn được nữa Chân bước hững hờ theo bóng lẻ một mình làm cả cuộc chia ly Câu thơ viết ra gần 60 năm rồi đã sống và chết theo bao lớp người Theo bao trang giấy bao nhiêu trào lưu hiện thực siêu thực Hiện sinh rồi cấu trúc có vần và không vần lạ thay Chưa có một ai nói về nỗi cô đơn kiếp người hay bằng câu thơ này của thần thơ Nguyễn Bính Hóa ra cái hình ảnh giàn dị và xúc động tận cùng kia Cái dáng của một mình đưa tiễn bóng mình kia cho đến muôn đời vẫn cứ còn mới mãi thấm thiế và dung cảm mãi Nguyễn Bính với cảm quan thiên phú một trực giác của Thảo Mộc Chim Muông Đã biết cách tiễn mình đi vào thi ca bằng lối đi của con bướm dưới gốc hòe trang tử Cái dáng chân bước hứng hờ theo bóng lẻ kia không biết mình đang tiễn bóng hay bóng đang tiễn mình Với chiết học bản lẻ câu thơ một mình làm cả cuộc chia ly không chỉ là biểu tượng sinh động kỳ vĩ Mà còn là khơi gợi một phát hiện tâm linh trong hành trình nhập thể nhân loại Chúng tôi tin rằng câu thơ này của Nguyễn Bính còn theo ta tới cuối cuộc đời Đến nơi ta chia ly chính bản thân mình để vào vô tận Viết được những câu thơ đó có thể sánh với bất cứ thơ Tây Tầu nào hay nhất Ai bảo thơ Nguyễn Bính không hiện đại Thế mà từ năm 1941 năm ra đời cuốn Thi Nhân Việt Nam của Hoài Thanh Đã có rất nhiều bài viết nhiều khảo luận về thơ khi nói về Nguyễn Bính Đều ăn theo lối kết luận phiến diện của Hoài Thanh Hoài Trân Cho Nguyễn Bính là nhà thơ, nhà quê, chân quê, đồng quê và quê mùa Nói về Nguyễn Bính theo trường phái Hoài Thanh mới chỉ nhìn nhà thơ phần nổi Phần xác chứ nghĩa mà chưa đủ tầm đi sâu vào hồn thơ Rất cổ điện lại rất hiện đại của Nguyễn Bính làng Thiện Vịnh huyện Vũ Bản Nam Định kia Huyện Vũ Bản còn là quê hương của một thiên tài nhà khác đồng thời Với Nguyễn Bính là Văn Cao Nguyễn Bính đi tận cùng dân tộc để thành hiện đại Thơ ông phần xác còn mang nâu sồng ca dao Nhưng phần hồn đã vươn tới cõi hiện đại vô cùng nhân loại vậy Chúng tôi không muốn nói đến chủ nghĩa hiện đại phương Tây mà Việt Nam hầu như không có Nên không coi tính hiện đại của thơ chỉ lụy vào con chữ Vào cái bí hiểm cung quăng không thể hiểu Vào cái siêu thực nằm ngoài nhận định Mà chỉ đánh giá thơ qua cái sự hay, sự xúc cảm của nó Của nghĩa bóng thơ luôn cất cánh từ nghĩa đen Như câu thơ hay của thi hào Nguyễn Bính mà thôi Cho nên với chúng tôi hiện đại hay không hiện đại Cốt ở hồn thơ, ở nỗi cảm, nỗi hay của nó mà thôi Những câu ca dao thơ cổ hay nhất của văn học cha ông ta Ai bảo không hiện đại nào Gió đưa cây cải về trời Rau răm ở lại chịu lời đắng cay Của ca dao hiện đại quá đi chứ Có thì có tự mảy may Không thì cả thế gian này cũng không Của nhà thơ Lý Trần hiện đại quá đi chứ Cái quay búng sẵn trên trời Mờ mờ nhân ảnh như người đi đêm Của ôn như hầu hiện đại quá đi chứ Bắt phong Trần phải phong Trần Cho thanh cao mới được phần thanh cao của Nguyễn Du Hiện đại quá đi chứ Hoa thì hay héo, cỏ thường tươi Của Nguyễn Trái hiện đại quá Hồn cô cát bụi, kinh thành Đa đoan, vó ngựa, trung tình, bánh xe Của Nguyễn Bính hiện đại quá đi chứ Hầu hết thơ Nguyễn Bính dưới cái vỏ Chân quê giản dị hiền lành như ca dao Nhưng giàu ẩn, sức nghĩ, sức cảm Sức cười vô cùng hiện đại vì nó hay ở mọi thời Viết về cái đẹp, về sự chống vắng Gợi ra, vẽ ra được Cái vẻ tôn giáo của hư vô tồn tại Ngay trong lòng cái hữu hạn Phòng có nhà thơ tiền chiến Qua mặt được câu thơ này của Nguyễn Bính Diếng thơi mưa ngập nước tràn Ba gian đầy cả, ba gian nắng chiều Nỗi chống vắng vô trụ của ba gian nhà Trong câu thơ đã được súc cảm Đẩy từ cái cụ thể Thành cái vô biên Nỗi chống vắng và vô trụ của đất trời Mượn nỗi hoang vu bé nhọn của nắng chiều Trong căn nhà nhỏ để tả nỗi hoang vu vũ trụ Cũng là nỗi hoang vu muôn thủ hồn người Lục bát Nguyễn Bính hiện đại lắm du Khi Nguyễn Bính tả nỗi cô đơn Đến rêu mốc bí mật của kinh thành Huế Cũng là để nói về huy hoàng tàn phai Hay chính là hồn xuông Thi nhân mượn cả hoàng thành mà hiệu quảnh Thâm ưu một giải hoàng thành Đình xuông con én không đành bay đi Bài Vài Nét Huế Con én tân thời không nỡ bỏ Cái hoang phế hoàng thành bay đi Hay chính là cái níu kéo của hiện tại với quá khứ Cái chấm én mọc lên như một cái nấm Cái trồi của lẻ loi Khiến vẻ tàn phai càng tàn phai hơn nữa Ngoảnh lại cố đô con én thi ca Mà Nguyễn Bính đính lên từ đầu ấy Vẫn không đành đoạn bay đi Như thế loài chim thơ ấy Vẫn còn là tình nhân bao thời đại đã đi qua Chí tuệ thơ Nguyễn Bính Là chí tuệ sương mù Của hoa bướm Của lừng lơ mây khói Chất sang trọng hàn lâm Giấu trong lục bát nâu sồng Nguyễn Bính Như hồn sen giấu trong bồn Ghé mắt vào ta sẽ thấy hoa sen Hồn anh như hoa cỏ may Một chiều cả gió bám đầy áo em Rồi Buồn hương bóng bóng mình mình Gió hưu hưu hắt qua mành mành hoa Bên cạnh những bài lục bát nổi tiếng Tương tư lỡ bước sang ngang Người hàng xóm Ông còn có những bài lục bát hiện đại khác Lỡ đò Vũng nước Qua nhà Và Thời trước Khi đánh giá thơ tiền chiến nói chung Và Nguyễn Bính nói chung Người ta thừa nhận Sự vượt trội của thơ lục bát Nguyễn Bính Nhưng chưa thấy trong thể thơ Bảy tám chữ Nguyễn Bính cũng chẳng kém cạnh Bất cứ thi nhân hàng đầu nào Cùng thời với ông Trong thể loại mượn cảnh tả tình Nguyễn Bính có một bài thơ Vào hàng tuyệt tác Là bài xuân vẻ Có thể đứng ngang hàng Với các bài hay nhất của Hàn Mạc Tử Và Huy Cận Về Thể Hành Bài thơ Hành phương Nam của ông Không hề hồ thẹn Đứng bên cạnh bài tuyệt bút Tống biệt thành của thâm tâm Viết về đất thần kinh sư Huế Sư nay chưa thấy bài nào hay bằng Xóm ngựa viên của Nguyễn Bính Ông đã làm sống lại thời Vang bóng bằng câu thơ Hay đến ma quái Sớm đào Chưa lý Đêm hồng Phấn Tuyết hành Sương quỳnh Máu đỗ quyên Hai câu thơ này có thể Ngang với câu vi diệu Của Xuân Diệu Vì nghe nương tử Trong câu hát Đã chết đêm rằm Theo nước xanh Bài Nguyệt Cần của Xuân Diệu Hãy đọc lại hồn thơ Bi hùng ngang trời lệch Đất Nguyễn Bính như Giời mưa ở Huế Xuân tha hương oan nghiệt Ta thả mình vào nỗi quần quại Như mất cả hình hài Đau thương dữ dội Và đồng bóng Để chia sẻ Với vong thân vong quốc Của lớp thanh niên Trước 1945 Những bài thơ Cô hái mơ Trường huyện Hoa và diệu Là những bài thơ Đẹp nhất thơ tiền chiến Của Nguyễn Bính Đầu đây ta nghe Có hơi huy cận Trong hồn thơ Một trời quan tái Nguyệt Bính viết Chênh vinh bóng ngả Sầu lau lách Chiều ngái hương rừng Lối nhạt son Cái hơi đường Từ huy cận Đi lạc vào Nguyễn Bính Rất sang trọng Quý phái Áo bào Nguyệt bạch Ngựa kim ô Hay đấy Siêu đấy Nhưng không phải là mạch chính Của thơ ông Cái hơi Cái hồn Cái vía của Nguyễn Bính Là ở những câu thơ Rất Việt Rất thay Như Một con diều giấy Không ăn gió Ổng ẻo Trao mình xuống vẻ đê Có hàng trăm người viết Tơ liễu Từ thơ đường Đến Nguyễn Du Nhưng chưa ai hay Bằng Nguyễn Bính tả liễu Chiều về trầm trầm Trong hưu quạnh Tơ liễu theo nhau Chảy xuống hồ Chỉ bằng từ chảy Nguyễn Bính không chỉ hiện đại hóa thơ mình Ông còn làm mới cả hồn Tơ liễu Nghìn năm Nguyễn Bính làm thơ Rất bản năng Thậm chí như vô thức Số lượng câu thơ hay của ông Nhiều hơn Bất cứ nhà thơ Tiền chiến nào khác Những câu thơ Bất ngờ Hiện đại tới cùng này Ai bảo Nguyễn Bính không mới Ở đây vô số Những trời xanh Lối viết này Còn tây hơn cả tây Hoặc quá ngạc nhiên Khi ta đọc Xe ngựa Chiều nay Ngập thị thành Chiều nay Nàng bắt được Trời xanh Hay Giời mờ Ngao ngán Một loài mây Xin lỗi Nếu ai Chích được một câu Của trường phái Tân con cóc Tân siêu thực Của Việt Nam Hay những câu Thơ này Của Nguyễn Bính Tôi xin thưởng Ba vạn chín nghìn Con kiến Một trăm con voi Trong dòng thơ tiền chiến Chúng tôi bao giờ Cũng biết cách Tôn kính Thế lũ Ngả mũ Chức xuân diệu Thản phục Huy cận Kinh ngạc Chức hàn mặc tử Mơ mộng Sầu thương Cùng lưu trọng Lưu hồ dánh Nhưng chúng tôi bao giờ Cũng dành cho Nguyễn Bính Một niềm yêu mến Không chỉ tấm lòng hậu sinh Với bậc tiền bối Mà còn vì tình yêu của độc giả Mấy chục năm trời Với thơ ông Chỉ tính gần chục năm lại đấy Năm 1995 Khi tác giả viết bài này Theo thống kê tạm thời Của một số nhà xuất bản Thơ Nguyễn Bính đã in và phát hành Tới số kỷ lục Hàng triệu bản Qua bao thăng trầm Nguyễn Bính vẫn là nhà thơ số một Được độc giả Việt Nam hâm mộ nhất Sau Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Trài 30 năm đã qua Kể từ năm Nguyễn Bính mất buổi trưa Ngày 30 Tết ấy Có lẽ hình ảnh đọng lại trong mắt thi hào Nguyễn Bính là vườn thuốc nam Nhà ông Tân Thanh Thay một loài mây Hay loài bướm trắng nào Vừa chìm xuống đáy ao Trước khi ông bụng không còn một hạt cơm Ngã xuống trong hôn mê Và trong cơn đói vĩnh kiểu Chỉ biết rằng Thi ca ông đã thành vị thuốc nam Chữa lành nỗi đau và niềm Hư vô kiếp người Ông không tìm lối xuyên tường Đưa thơ Việt vào hiện đại như ai đó Thơ ông thầm thấu qua trời sương khói Hồn ca giao Qua chuyện kiều đưa nâu sông Lục bát quê hương vào hiện đại Xin đọc lại một câu thơ Nguyễn Bính Xót xa một buổi soi gương cũ Thấy lệch bao nhiêu mặt chữ Điền Ôi những chữ Những mắt chữ Điền Bị thời gian sô lệch muôn năm cũ Xin về đây soi lại Chiếc gương thi ca hiện đại Muôn sau Nguyễn Bính Sài Gòn 28 tháng 12 năm 1995 Vâng thưa các bạn Chúng ta không giỏi Và cũng không thầm thơ được Như nhà thơ Trận Mạnh Hảo Nhưng qua bài viết này Chúng ta hiểu sâu hơn về Nguyễn Bính Riêng với tôi thì Lại có một cái kỷ niệm Vào cái năm 1965 hay 66 Hình như là 66 Tôi thấy bài thơ Quê hương của ông Yên Triện Báo Văn Nghệ Tôi đọc một lèo Và tôi đến bây giờ Vâng cũng hơn 50 năm qua Nhưng tôi vẫn thuộc được cái đoạn đầu Đoạn sau thì không thuộc Hôm ấy là ông đại diện cho Hội Văn Nghệ Tiếp các đoàn khách quốc tế Rồi ông làm bài thơ Trải nghìn rậm Trời mây bạn tới thăm quê tôi Tôi rất đổi vui mừng Bạn nán lại cùng tôi thêm buổi nữa Để tôi kể hết chuyện quê hương Quê hương tôi có cây bầu cây nhị Tiếng đàn kêu tích tịch tình tang Có cô tấm nấu mình trong quả thị Có người em may túi đúng ba gan Tất nhiên tôi còn yêu cả lỡ bước sang ngang Cô láng giềng vân vân và vân vân Nhưng mà chắc không có ai Có cái kiểu học thơ như tôi Chỉ đọc có một lần rồi thuộc cái đoạn ấy Mà chẳng bao giờ tôi đọc lại đâu Bởi vì nó cứ nằm im Trong cái bộ nhớ của tôi như vậy Hôm nay Ngày chúng ta tưởng nhớ Ngày dỗ Của nhà thơ Nguyễn Bình Tôi xin phép Bác Trân Mạnh Hảo Dùng bài viết của ông là nén hương Tưởng nhớ Một người thơ Có cuộc đời gian nan vất vả Nhưng như Trân Mạnh Hảo đã nói Ông những bài thơ ông Lại là những Có thể xoa dịu Những nỗi đau của chúng ta Xin cảm ơn các bạn đã chú ý theo dõi