NEPAL BẠO LOẠN CHỐNG THAM NHŨNG QUAN CHỨC, DỰ ÁN TỶ USD SỤP ĐỔ, TRUNG QUỐC HẾT TIỀN VIỆN TRỢ?

Toàn Cảnh Trung Quốc
257 người theo dõi
138 Lượt xem video·10 thg 9, 2025
Nepal – “xứ sở Phật giáo nơi núi tuyết” đang chìm trong hỗn loạn với những cuộc biểu tình đẫm máu. Đằng sau tiếng súng ở Kathmandu không chỉ là lệnh cấm mạng xã hội, mà là bi kịch của một quốc gia sa lầy trong nợ nần và những dự án thất bại của “Vành đai Con đường” Trung Quốc. Từ sân bay quốc tế Pokhara trị giá hàng trăm triệu USD đến những công trình thủy điện bỏ hoang, đâu là nguyên nhân thực sự khiến đất nước này ngày càng nghèo đi? Hãy cùng khám phá sự thật ẩn sau những khẩu hiệu hào nhoáng và cái giá mà người dân Nepal đang phải trả.
Gần đây, Nepal, quốc gia được mệnh danh là sứ sở Phật giáo nơi núi tuyết đang trải qua một chấn động chưa từng có.
Cụ thể vào chiều ngày 8 tháng 9 giờ địa phương tại khu vực trước tòa nhà quốc hội ở thủ đô Kathmandu đã nổ ra xung đột dữ dội.
Cảnh sát nổ súng vào đoàn người biểu tình khiến ít nhất 17 người thiệt mạng.
Một số nguồn tin cho biết con số tử vong đã tăng lên 19 với hơn 100 người bị thương,
nhiều người trong tình trạng nguy kịch vì chấn thương nặng ở đầu và ngực.
Sau vụ việc, chính phủ lập tức áp đặt lệnh giới nghiêm ở nhiều khu vực trọng yếu của thủ đô.
Nguyên nhân trực tiếp châm ngòi cho bi kịch này là lệnh cấm do chính phủ ban hành ngày 4 tháng 9,
chặn hoạt động của các nền tảng mạng xã hội đã đăng ký tại Nepal,
bao gồm Facebook, Twitter, YouTube, Instagram và WhatsApp.
Chính phủ tuyên bố biện pháp này nhằm chấn chỉnh không gian mạng, chống lại tin giả và tội phạm.
Chỉ có một vài nền tảng như TikTok hay Weibo được phép tiếp tục hoạt động.
Tuy nhiên, lệnh cấm mạng xã hội chỉ là phần nổi của tảng băng.
Phong trào biểu tình lần này chủ yếu do thế hệ Gen Z,
những người sinh từ năm 1995 đến 2010 khởi xướng.
Họ không chỉ phản đối lệnh cấm,
mà còn bày tỏ sự bất bình sâu sắc trước tình trạng tham nhũng kéo dài,
nền kinh tế trì trệ, tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên lên tới 35% và thiếu hụt nghiêm trọng cơ hội phát triển.
Người biểu tình hô vang khẩu hiệu, hãy chống tham nhũng, đừng chặn mạng xã hội.
Trong nhiều năm, hình ảnh con cháu của các chính trị gia Nepal sống xa hoa tràn ngập trên mạng xã hội,
trong khi thu nhập bình quân đầu người của dân thường chỉ khoảng 1.300 USD trên một năm.
Sự đối lập này càng làm gia tăng cảm giác bị thức đoạt và nỗi phẫn nộ của quần chúng.
Đến nay, lệnh giới nghiêm vẫn được duy trì, thương vong có khả năng tiếp tục tăng.
Ngoài Kathmandu, các thành phố khác như Pokhara, Janakpur cũng ghi nhận biểu tình.
Cộng đồng quốc tế đã bày tỏ quan ngại
Liên hợp quốc kêu gọi Nepal bảo đảm quyền tự do ngôn luận và bày tỏ sự sốc trước vụ việc.
Các tổ chức nghiên quyền lên án việc cảnh sát dùng bạo lực đàn áp cũng như chỉ trích lệnh cấm mạng xã hội của chính phủ.
Đại sứ quan Trung Quốc tại Nepal cũng đã ra thông báo an toàn,
khuyên cáo công dân Trung Quốc ở Nepal hạn chế ra ngoài và tránh xa các khu vực biểu tình.
Người Trung Quốc ở Nepal nhắn gửi cho nhau, tại Nepal đã bùng phát các cuộc biểu tình và tuần hành.
Xin nhắc nhở đồng bào đang sinh sống tại Nepal hãy chú ý an toàn.
Một người đàn ông Trung Quốc đi du lịch bị mắc kẹt tại Nepal vì đúng thời điểm nhạy cảm.
Xin chào mọi người, tôi là Li Phấn Đấu.
Thật không may, vào ngày thứ 6 trong chuyến du lịch của tôi, đất nước mà tôi đang ở đã xảy ra một cuộc biểu tình của người dân.
Tình hình hiện giờ khá nghiêm trọng và tôi cũng không rõ liệu nó có ảnh hưởng đến kế hoạch trở về nước của mình hay không.
Hiện tại, đường phố vô cùng hỗn loạn.
Thực chất, những gì đang diễn ra trên đường phố Kathmandu hôm nay không chỉ bắt nguồn từ một lệnh cấm mạng xã hội.
Đó chỉ là giọt nước chản ly.
Nguyên nhân sâu xa hơn nằm ở chỗ, đất nước Nepal ngày càng kiệt quệ, thanh niên mất việc làm, cơ hội phát triển bị bít lối.
Và một trong những nguyên nhân khiến quốc gia này rơi vào cảnh nợ nần,
trì trệ chính là những khoản vay khổng lồ trong khuôn khổ vành đai con đường của Trung Quốc.
Trong một thập kỷ qua, dưới khẩu hiệu hợp tác và thịnh vượng, nhiều dự án hạ tầng đã được dự lên,
nhưng thay vì mang lại phồn vinh, chúng lại trở thành gánh nặng tài chính.
Điển hình nhất chính là sân bay quốc tế Pokhara, biểu tượng cho sự kỳ vọng đổi đời,
như nay lại phơi bày trần chuỗi bi kịch giấc mơ Trung Quốc tại Nepal.
Sân bay Pokhara, bài học cây đắng tử vốn vay Trung Quốc.
Nằm giữa dãy Himalaya hùng vĩ, thành phố Pokhara từ lâu được coi là thủ đô du lịch của Nepal.
Hàng năm, hàng triệu du khách tìm đến để chiêm ngưỡng núi Annapurna tuyết phủ
hay khởi hành những chuyến trekking huyền thoại.
Chính vì vậy, khi dự án sân bay quốc tế Pokhara được khởi công,
cả nước Nepal đã kỳ vọng nơi đây sẽ trở thành cửa ngõ mới,
đưa du khách từ khắp Nam Châu bay thẳng đến thung lũng xinh đẹp này.
Năm 2016, Nepal ký hợp đồng vay 216 triệu USD từ ngân hàng xuất nhập khẩu Trung Quốc China Exim Bank
để xây dựng sân bay do Tập đoàn Xây dựng Hàng không Trung Quốc CAMC Engineering thi công.
Mọi thứ được quảng bá như một phần thành công của sáng kiến vành đai con đường BRI,
hạ tầng hiện đại, vốn vay yêu đãi, hợp tác hữu nghị.
Ngày 1-1-2023, sân bay được khánh thành trong tiếng nhạc rộn ràng,
cắt băng long trọng với kỳ vọng sẽ biến Pokhara thành trung tâm hàng không mới của Nam Á.
Giấc mơ lúc ấy tưởng như có thật.
Nhưng chỉ ít lâu sau lễ khánh thành, thực tế phũ phàng đã hiện ra.
Sân bay mang tên quốc tế nhưng không có chuyến bay quốc tế nào thường lệ.
Nguyên nhân sâu xa đến từ địa chính trị,
Ấn Độ – quốc gia nắm quyền kiểm soát không phận lân cận,
không cho phép mở các chuyến bay thương mại qua vùng trời của họ.
Không có cửa ngõ hàng không, giấc mơ quốc tế lập tức sụp đổ.
Trong khi đó, khoản nợ hơn 200 triệu USD vẫn hiện hiện.
Doanh thu sân bay chỉ đủ duy trì hoạt động nội địa cầm chừng,
hoàn toàn không có khả năng tạo ra dòng tiền để trả nợ.
Từ biểu tượng phát triển, Pokhara nhanh chóng biến thành sân bay trắng một công trình lớn
nhưng không đem lại hiệu quả kinh tế.
Tháng 8-2024, Bộ Tài chính Nepal chính thức gửi công văn
đề nghị Trung Quốc chuyển khoản vay thành viện trợ không hoàn lại.
Đây là một động thái vừa thẳng thắn, vừa bất đắc dĩ
Nepal công khai thừa nhận không thể trả nợ, đồng thời thử thách thiện trí của Bắc Kinh.
Một mặt là nhu cầu cứu nguy kinh tế, mặt khác là giữ thể diện ngoại giao.
Nhưng Pokhara không phải trường hợp duy nhất.
Thực tế, nhiều dự án hợp tác với Trung Quốc ở Nepal đều rơi vào cảnh tương tự.
Dự án thủy điện Budi Gandaki 2,5 tỷ USD ban đầu giao cho tập đoàn Gesu-3 của Trung Quốc
nhưng bị hủy năm 2017 do quy trình thiếu minh bạch, vấp phải phản đối dữ dội trong nước.
Thủy điện West City, 750 MW, ngã 1,2 tỷ USD sau khi ký biên bản ghi nhớ.
Tập đoàn CVPE của Trung Quốc rút lui, viện cơ chi phí quá cao và khó khăn trong khâu tái định cư.
Dự án bị bỏ hoang hơn một thập kỷ.
Cầu hữu nghị Rasuwa, cây cầu biên giới nối Nepal với Tây Tạng, xây dựng trong khuôn khổ Bri
nhưng đến tháng 7 năm 2025 đã bị lũ cuốn trôi.
Hạ tầng yếu kém, thiếu dự báo, khiến thương mại song phương tê liệt ngay tức khắc.
Vụ Pokhara không chỉ là câu chuyện về một sân bay.
Nó còn là minh chứng sống động cho những khiếm khuyết trong mô hình đầu tư Bri của Trung Quốc.
Các dự án thường được khởi động với lời hứa hào nhoáng
nhưng thiếu nghiên cứu thị trường, thiếu tính toán địa chính trị.
Pokhara là ví dụ điển hình, một công trình hiện đại nhưng nằm chết dí vì không có tuyến bay.
Chiếc chìa khóa được dành công phu nhưng ổ khóa thì lại nằm trong tay nước khác ở đây là Ấn Độ.
Về phía Nepal, bài học đắt giá là không có vốn vai nào thực sự rẻ.
Khi một quốc gia nhỏ vai nợ để xây hạ tầng khổng lồ mà không tính đến tính khả thi thương mại
thì khoản vai ấy chẳng khác nào sợi dây chói buộc.
Chính phủ Nepal buộc phải tìm cách tháo gỡ bằng cách đề nghị xóa nợ hoặc chấp nhận mang danh dự án thất bại.
Về phía Trung Quốc, vụ việc này làm suy giảm nghiêm trọng hình ảnh của Bri.
Nếu Bắc Kinh từ chối xóa nợ, họ sẽ bị coi là đang ép một nước nhỏ nghèo kiệt quệ.
Nếu đồng ý, họ sẽ ngầm thừa nhận một dự án chiến lược đã phá sản.
Cả hai kịch bản đều khiến uy tín Trung Quốc tổn hại.
Hệ quả địa chính trị và bài học cho Nepal
Những thất bại nối tiếp từ sân bay Pokhara đến thủy điện Budi Gandaki, West City
hay cầu hữu nghị Yasuwa không chỉ là những dự án hạ tầng giang dở.
Đằng sau đó là một bức tranh rộng lớn hơn về cách một quốc gia nhỏ bé như Nepal
đang loay hoay trong chiếc bẫy nợ và ảnh hưởng địa chính trị.
Về đối nội, các khoản vay khổng lồ làm ngân sách quốc gia thêm kiệt quệ.
Doanh thu từ hạ tầng không đủ để bù chi phí vận hành, chứ chưa nói đến trả nợ.
Trong khi đó, thanh niên thất nghiệp, giá cả leo thang, tham nhũng lan tràn.
Người dân dễ dàng nhìn thấy sự đối lập giữa công trình tỷ đô xây bằng vốn vay
và cuộc sống nghèo đói của chính họ.
Chính cảm giác bị tức đoạt này đã châm ngòi cho làn sóng biểu tình dữ dội
mà chúng ta thấy ở Kathmandu, nơi khẩu hiệu không chỉ là phản đối lệnh cấm mạng xã hội,
mà còn là tiếng gào chống lại bất công kinh tế.
Về đối ngoại, Nepal bị kẹt giữa hai thế lực lớn, Trung Quốc ở phương Bắc và Ấn Độ ở phương Nam.
Trung Quốc rót vốn, dựng công trình nhưng lại thiếu tính toán đến yếu tố địa chính trị.
Ví dụ, sân bay Pokhara dù hiện đại đến đâu vẫn phải phụ thuộc vào không phận Ấn Độ.
Còn Ấn Độ, với vai trò người gác cửa, lại cảnh giác cao độ với ảnh hưởng Trung Quốc
nên nhiều dự án BRI ở Nepal rốt cuộc không thể vận hành đúng như thiết kế ban đầu.
Nepal trở thành chiến trường gián tiếp, nơi cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai cường quốc khiến người dân gánh chịu hậu quả.
Bài học ở đây thật cay đắng nhưng rõ ràng, phát triển không thể chỉ dựa vào vốn vai ngoại quốc và những khẩu hiệu Hoa Mỹ.
Một quốc gia muốn bền vững phải cân nhắc ba yếu tố, tính khả thi kinh tế, sự đồng thuận xã hội và thế cân bằng địa chính trị.
Thiếu đi một trong ba, công trình dù lớn đến mấy cũng chỉ là tiền chết.
Với Nepal, Pokhara và những dự án BRI thất bại là lời cảnh tình,
thịnh vượng không đến từ bê tông và thép do người khác dự nên mà từ khả năng tự chủ và minh bạch của chính mình.
Nếu không rút ra được bài học, vòng luần quần nợ nâng, bất mãn, bất ổn sẽ còn lặp lại
và sứ sở Phật giáo nơi núi tuyết sẽ mãi mãi mắc kẹt trong nghèo khó.
