CUỘC BẠO LOẠN LỊCH SỬ Ở NEPAL: THÂN TRUNG QUỐC TRỞ THÀNH LỜI NGUYỀN CHO GIỚI LÃNH ĐẠO

Khi giọt nước, chản ly biến thành ngọn lửa thiêu dụ chính quyền. Tình hình chính trị ở Nepal đã thay đổi đột ngột trong vòng chưa đầy 24 giờ từ các cuộc biểu tình ban đầu khi người dân nổi dậy chống lại tình trạng tham nhũng của chính phủ. Tình hình nhanh chóng leo thang thành bạo lực nghiêm trọng. Người dân bày tỏ sự phẫn nộ tột cùng khi tấn công các quan chức và từng lớp quý tộc. Thủ tướng Uli bỏ trốn bằng trực thăng. Tình hình trở nên hỗn loạn đến mức thủ tướng Kaypy Sakma Uli được cho là đã phải trốn khỏi đất nước bằng trực thăng. Nhà của ông đã bị đốt cháy và vợ ông đã thiệt mạng trong vụ hỏa hoạn. Bộ trưởng tài chính thậm chí còn bị người dân truy đuổi và đánh đập ngay trên đường phố. Nepal hiện đang trong tình trạng vô chính phủ với các cuộc giao tranh giữa người dân và quân đội. Cảnh tượng người dân đối đầu với lực lượng an ninh cho thấy mức độ phẫn nộ đã tích tụ từ lâu. Sự sụp đổ của chính phủ Nepal trở nên đặc biệt đáng chú ý vì nó diễn ra chỉ vài ngày sau khi thủ tướng Uli tham dự lễ duyệt bình tại Trung Quốc và gặp gỡ chủ tịch Tập Cận Bình. Tập Cận Bình và lời hứa hẹn giống tuyết. Tại cuộc gặp, ông Tập Cận Bình đã cam kết sẽ hỗ trợ Nepal nói rằng hai nước sẽ cùng nhau viết nên trang sử mới về tình hữu nghị. Ông cũng nhấn mạnh sự hợp tác trong khuôn khổ sáng kiến vành đai và con đường giữa hai quốc gia. Việc chính phủ Nepal sụp đổ ngay sau đó không khác nào cái tát vào uy tín của Tập Cận Bình. Nhưng không chỉ Nepal, các nhà lãnh đạo vừa tay bắt mặt mừng trong lễ duyệt bình của Tập Cận Bình giờ đây đang đối mặt với hàng loạt bất ổn dân sự tại quốc gia mình. Điều đáng chú ý là sự phẫn nộ của người dân nước họ phần lớn bắt nguồn từ việc phản đối mối quan hệ lợi ích giữa các nhà lãnh đạo chính quyền nước họ với Đảng Cộng sản Trung Quốc. Chỉ trong vòng 24 giờ, sự phẫn nộ của người dân đã biến một cuộc biểu tình thành một cuộc bạo loạn kinh hoàng, đốt cháy cả tòa nhà quốc hội và phủ thủ tướng. Những hình ảnh tan hoang này cho thấy mức độ phẫn nộ đã tích tụ từ lâu và chỉ chờ một cơ hội để bùng nổ. Mặc dù tình trạng bạo loạn diễn ra nhanh chóng, nguyên nhân ban đầu lại xuất phát từ một sự việc nhỏ. Thủ tướng KP Sharma Oli sau khi trở về từ Trung Quốc đã ra lệnh chặn các mạng xã hội phổ biến như Facebook, Instagram chỉ cho phép sử dụng đuôi in, phiên bản TikTok của Trung Quốc. Quyết định này đã gây ra làn sóng phản đối dữ dội từ giới trẻ Nepal, đặc biệt là thế hệ Z. Sự tức giận của họ nhanh chóng vượt ra khỏi vấn đề mạng xã hội và nhắm thẳng vào các quan chức cấp cao. Người dân cho rằng các quan chức này vốn có quan hệ mật thiết với Trung Quốc đã được hưởng đặc quyền và che đậy tham nhũng. Cuộc biểu tình chuyển thành phong trào chống tham nhũng. Chính vì vậy cuộc biểu tình ban đầu nhằm phản đối việc chặn mạng xã hội đã nhanh chóng chuyển hướng thành một phong trào chống tham nhũng và chống đặc quyền. Mặc dù việc Facebook bị chặn có thể không phải là vấn đề lớn đối với tất cả mọi người, nhưng nó đã trở thành giọt nước chản ly làm bộc lộ sự bất mán đã tích tụ từ lâu của người dân. Sự việc leo thang quá nhanh khiến ngay cả thủ tướng Oli cũng không lường trước được. Ông đã từ chức và sau đó nhiều quan chức khác cũng làm theo để Nepal rơi vào tình trạng vô chính phủ. Những hình ảnh được lan truyền cho thấy thủ tướng Oli phải lên trực thăng bỏ trốn. Tạm kịch trong lửa phẫn nộ Bà Radhika Shakya, vợ của cựu thủ tướng Nepal Sushil Koirala, thiệt mạng do ngôi nhà bị đám đông biểu tình phóng hỏa cho thấy làn sóng phẫn nộ của người dân đã lên đến đỉnh điểm. Các quan chức chính phủ hiện đang là mục tiêu của những người biểu tình. Bộ trưởng tài chính bị người dân truy đuổi và tấn công ngay trên đường phố. Các video cho thấy ông bị đánh đập và thậm chí bị đẩy ngã khi đang cố gắng chạy trốn. Những hình ảnh bạo lực này hoàn toàn đối lập với hình ảnh một Nepal yên bình và thanh tịnh mà thế giới vẫn thường biết đến. Từ biểu tình thành biển lửa Ban đầu chỉ có vài ngàn người biểu tình, nhưng phong trào nhanh chóng lan rộng và chuyển thành một cuộc đấu tranh chống tham nhũng quy mô lớn. Khi chính phủ sử dụng vòi rồng, hơi cay và đạn cao su để chấn áp, đám đông càng trở nên phẫn nộ và tập hợp đông hơn. Cuộc đối đầu này đã dẫn đến một thảm kịch với ít nhất là 22 người thiệt mạng và hơn 200 người bị thương. Tình hình ở thủ đô Kathmandu trở nên nghiêm trọng khi hầu như tất cả những người có thể xuống đường đều đã tham gia biểu tình khiến Nepal thành biển lửa. Người dân không ngại nguy hiểm, thậm chí không mang găng tay bảo hộ khi sô đổ hàng rào của cảnh sát. Những người biểu tình dùng cả xe ô tô để tông đổ rào chắn, sau đó tràn vào khu vực cấm. Với số lượng áp đảo, lực lượng cảnh sát không thể chống lại sức mạnh của đám đông. Cái giá của kẻ thân Bắc Kinh, sự bùng nổ bạo lực tại Nepal có liên quan trực tiếp đến mối quan hệ của chính quyền nước này với Trung Quốc. Chỉ vài ngày trước khi bạo loạn nổ ra, Thủ tướng Nepal Oli đã nhận được lời hứa ủng hộ từ Chủ tịch Tập Cận Bình trong chuyến thăm Trung Quốc. Tuy nhiên, lời hứa đó đã không thể ngăn cản sự sụp đổ của chính quyền. Nepal là một đối tác quan trọng của sáng kiến vành đai và con đường. Nepal đã nhận được hơn 2 tỷ đô la Mỹ đầu tư Trung Quốc cho các dự án như đường sát và thủy điện. Người dân Nepal đang phẫn nộ vì cho rằng các dự án do Trung Quốc tài trợ đã đẩy đất nước vào cảnh nợ nần mà không mang lại lợi ích cho người dân. Họ chỉ ra rằng các dự án này đã sử dụng công nhân Trung Quốc thay vì lao động địa phương, đồng thời các công trình thường bị bỏ giờ hoặc trở thành dự án ma. Tình trạng này đã tạo cơ hội cho các quan chức tham nhũng trục lợi khi họ trở nên giàu có hơn, sử dụng đồ hiệu xa xỉ và phô trương sự giàu có. Sự việc bạo loạn ở Nepal không phải là trường hợp cá biệt. Nhiều nhà phân tích chỉ ra rằng, trong những năm gần đây, một số chính quyền thân Trung Quốc đã gặp rắc rối chính trị nghiêm trọng. Ví dụ Bangladesh, một đối tác quan trọng trong sáng kiến Vành đai và Con đường, đã chứng kiến một cuộc biểu tình lớn của sinh viên lật đổ chính phủ của Thủ tướng Sheikh Hasina. Tương tự vào năm 2022, Sri Lanka cũng đối mặt với cuộc biểu tình quy mô lớn khiến chính quyền thân Trung Quốc của Tổng thống Gotabaya Rajapaksa sụp đổ. Điều này đã làm dấy lên những cuộc tranh luận về cái gọi là bẫy nợ của Trung Quốc. Sri Lanka đã vây một khoản nợ khổng lồ từ Trung Quốc để xây dựng các dự án lớn như cảng Hambantota. Nhưng các dự án này được cho là không hiệu quả dẫn đến việc Sri Lanka phải nhượng quyền cảng này cho một công ty Trung Quốc. Bẫy nợ trong sáng kiến Vành đai và Con đường Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã chỉ trích mạnh mẽ sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, gọi nó là một cái bẫy cướp bóc. Ông giải thích rằng Trung Quốc dụ dỗ các quốc gia nghèo vay tiền để xây dựng cơ sở hạ tầng, nhưng cuối cùng lại đẩy họ vào cảnh nợ nân trồng chất. Khi các quốc gia này không thể trả nợ, Trung Quốc sẽ chiếm đoạt tài sản của họ. Một ví dụ điển hình là trường hợp Afghanistan. Afghanistan đã đặt niềm tin rất lớn vào Trung Quốc khi ký một hợp đồng khai thác dầu mỏ đầy bất lợi. Theo đó, công ty dầu khí Xinjiang TBAR của Trung Quốc được nắm giữ 80% cổ phần trong các mỏ dầu, trong khi công ty quốc doanh của Afghanistan chỉ giữ 20%. Thảm họa kinh tế và môi trường Tình hình ở Indonesia đang leo thang với những hậu quả nghiêm trọng cho ngành khai khoáng và dệt may. Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào các mỏ Niken ở đảo Sulawesi, Indonesia. Tuy nhiên, việc khai thác quy mô lớn đã gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và làm giá Niken giả mạnh buộc nhiều nhà máy phải đóng cửa. Tại khu công nghiệp Morowali ở Indonesia, nơi chuyên khai thác quảng Niken, hàng trăm ngàn công nhân địa phương đã bạo động. Họ phản đối cách quản lý độc đoán của các công ty Trung Quốc, bao gồm việc kiểm soát chặt chẽ nơi ở và đi lại khiến họ cảm thấy bị đối xử như nô lệ. Một thảm họa kinh tế khác đang xảy ra ở Việt Nam và Thái Lan. Sau khi sáng kiến vành đai và con đường được triển khai, Trung Quốc đã tăng cường nhập khẩu sầu riêng từ các quốc gia này, khiến kim ngạch xuất khẩu tăng hơn 10 lần. Trước lời hứa hẹn về lợi nhuận khổng lồ, nhiều nông dân đã chặt cây cà phê và các loại cây ăn quả khác để chuyển sang trồng sầu riêng. Giấc mơ sầu riêng tan vỡ. Tuy nhiên, giấc mơ này đã sụp đổ. Trung Quốc bắt đầu tự trồng sầu riêng ở Hải Nam và các khu vực lân cận, sau đó áp đặt các rào cản thương mại, cáo buộc sầu riêng của Việt Nam và Thái Lan có thuốc nhuộm công nghiệp và các chất độc hại khác. Hàng ngàn tấn sầu riêng đã bị trả về khiến giá giảm mạnh 60-70%. Nhiều nông dân đã rơi vào cảnh trắng tay và hiện đang hối hận vì đã tin vào lời hứa của Trung Quốc. Tình trạng này cho thấy sáng kiến vành đai và con đường không chỉ xuất khẩu sản phẩm giá rẻ mà còn gây ra những hậu quả kinh tế và xã hội nghiêm trọng cho các quốc gia đối tác. Lời cảnh báo đấm máu. Bạo loạn ở Nepal không chỉ phơi bày sự thật đằng sau những chính quyền thân Bắc Kinh, những nhà lãnh đạo vì lợi ích riêng trong mối câu kết với Trung Quốc đã đẩy người dân nước họ vào cuộc sống khó khăn. Cuối cùng cơn phẫn nộ có thể bốc lên thành ngọn lửa kinh hoàng thiêu dụy chính phủ. Các nhà lãnh đạo từng đứng chung hàng ngũ về ông Tập Cận Bình giờ đây, đang nếm trải cách gọi là lời nguyền ba tháng. Có câu rằng, hãy nói cho tôi biết bạn của bạn là ai, tôi sẽ nói bạn là người như thế nào. Cây giá cho việc chọn bạn xấu mà chơi không hề rẻ. Với Nepal chính là lời cảnh báo đấm máu cho những ai còn đang mơ mộng về những lời hứa hẹn giống tuyết từ Bắc Kinh.