Mexico đáp trả Trung Quốc: Áp thuế cao, Cử cảnh sát đột kích các chợ bán buôn Trung Quốc

Cuộc đua thuế quan mới Mexico dự định áp thuế cao hơn với hàng Trung Quốc. Mời quý vị và các bạn cùng Như Ngọc và khán Trung Quốc tìm hiểu sâu về vấn đề này trong chương trình ngày hôm nay. [âm nhạc] Mexico, quốc gia lớn ở khu vực Mỹ Latinh, nằm giữa Mỹ và Trung Quốc đang lên kế hoạch thực hiện các biện pháp mạnh đối với hàng hóa của Trung Quốc. Thưa quý vị, theo thông tin từ Bloomberg trích dẫn, Mexico đã áp dụng mức thuế cao hơn đối với hàng hóa Trung Quốc bao gồm mô tô, sản phẩm diệt may, nhựa và có thể mở rộng ra các quốc gia Châu Á khác. Dự thảo này dự kiến sẽ được trình lên Quốc hội trước ngày mùng 8 tháng . Mặc dù mức thuế cụ thể chưa được công bố nhưng với việc liên minh cầm quyền của tổng thống Claudia CM Baum chiếm đa số 2/3 ghế ở cả hai viện của Quốc hội, việc thông qua dự thảo lần này gần như là điều chắc chắn. Cùng lúc đó, chính quyền của Tổng thống Donald Trump tiếp tục thu dục Mexico, tăng thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc nhằm ngăn chặn dòng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc tràn vào Mỹ qua Mexico. Khi nhìn lại nguồn tin, có thể thấy kế hoạch thuế này không phải là một ý tưởng đột xuất mà là kế hoạch của những mâu thuẫn thương mại kéo dài. Trong hai năm qua, hàng hóa Trung Quốc đã thâm nhập vào Mexico với tốc độ vượt trội so với các quốc gia Mỹ Latinh khác. Vào khoảng tháng năm 2025, Phó Bộ trưởng Bộ Kinh tế Mexico đã công khai thừa nhận rằng chính phủ Mexico đã bắt đầu áp thuế đối với các mặt hàng nhập khẩu có giá trị thấp. Các sản phẩm nhập khẩu giá trị thấp thường là những gói hàng có giá trị dưới mức miễn thuế. Vốn trước đây có thể nhập khẩu miễn thuế nhờ vào chính sách The Minimis. Đây là vì các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới Trung Quốc, đặc biệt là Cin và TMU, vẫn đang lợi dụng lỗ hổng trong chính sách để đưa một lượng lớn quần áo giá rẻ, đồ gia dụng nhỏ và phụ kiện vào thị trường Mexico thông qua các kênh bưu điện gây áp lực lên các ngành dệp may và bán lẻ trong nước Mexico. Không chỉ vậy, Trung Quốc còn tận dụng việc xuất khẩu qua Mexico để đưa hàng hóa vào Mỹ. Điều này đã làm gia tăng sự quan tâm của chính quyền Mỹ đối với vấn đề thương mại vòng quanh này. Do đó, Mexico nằm giữa Trung Quốc và Mỹ buộc phải có biện pháp đối phó. Vào cuối tháng ha, thứ trưởng Mexico đã phát đi tín hiệu rằng họ đang nghiên cứu các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn, bao gồm thắt chặt các hạm mức the minimis, tăng cường kiểm tra khai báo, thậm chí là có thể thiết lập hệ thống giá tham khảo khiến cho ngay cả những gói hàng khai báo giá rẻ cũng không được phép dưới mức giá tối thiểu do chính phủ quy định. Ngoài việc lợi dụng kẽ hở chính sách, hàng giả sản xuất tại Trung Quốc cũng đang là vấn đề đau đáu đối với chính phủ Mexico. Vào ngày mùng 29 tháng 11 năm 2024, chính phủ Mexico đã tiến hành một chiến dịch truy quét quy mô lớn tại Mexico M, một trung tâm thương mại 16 tầng ở trung tâm thành phố Mexico City. Lực lượng thực thi pháp luật bao gồm cảnh sát, lính thủy đánh bộ và các quan chức Bộ Kinh tế để tiến hành kiểm tra toàn diện tại đây. Khoảng 262.000 sản phẩm không có giấy tờ hợp pháp nhập khẩu hoặc nhã M đã bị thu giữ, trong đó có khoảng 90.000 sản phẩm giả mạo các thương hiệu quốc tế như Marvel và Disney. Theo thông tin từ tờ IP và API, phần lớn các sản phẩm bị tịch thu này được nhập khẩu từ Trung Quốc và các quốc gia châu Á khác. Sau chiến dịch, các quan chức bộ kinh tế Mexico đã lên tiếng cho rằng những mặt hàng giá rẻ này hầu như đều đến từ Trung Quốc, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các ngành công nghiệp trong nước, không chỉ làm rối loạn trật tự thị trường mà còn gây ảnh hưởng nặng nề đến các ngành dệp may, đồ chơi và giày dép của địa phương. Sau chiến dịch, Chính phủ thông báo sẽ tịch thu toàn bộ quyền sở hữu tòa nhà và tiêu hủy các sản phẩm bị thu giữ, đồng thời tiến hành các chiến dịch tương tự trên toàn quốc. Thực tế đây là lần thứ ba trong năm lực lượng chức năng tiến hành truy quét các địa điểm này. Ngoài ra ô tô cũng là một mặt hàng được Trung Quốc xuất khẩu vào Mexico. Theo dữ liệu từ Hiệp hội thông tin thị trường xe hơi Trung Quốc CPCA, trong nửa đầu năm 2025, lượng ô tô xuất khẩu từ Trung Quốc sang Mexico đã tăng mạnh 31%, đạt 234.500 chiếc khiến cho Mexico vượt qua Nga trở thành thị trường xuất khẩu ô tô lớn nhất của Trung Quốc. Tuy nhiên, con số này không có lợi cho các nhà sản xuất trong nước của Mexico. Thuế quan đối với xe điện Trung Quốc tại Mexico chỉ cao nhất là 20%. Trong khi tại Mỹ, cựu tổng thống Joe Biden đã tăng thuế đối với xe điện Trung Quốc lên tới 100%, đồng thời cầm các mẫu xe sử dụng phần mềm của Trung Quốc và thị trường. Sự khác biệt rõ rệt này khiến cho giám đốc điều hành của Công ty tư vấn tư nhân Mexico, Kế hoạch kinh tế doanh nghiệp bà Vanessa Ramirez chỉ ra một cách sắc bén. Nếu như thuế quan không đủ cao để cho phép các doanh nghiệp trong nước cạnh tranh tự do trên thị trường nội địa thì nó chỉ là hình thức. Và hơn nữa, hành động này đến hơi muộn, chính phủ vẫn chưa đưa ra tín hiệu chính xác cho khu vực tư nhân. Ý của bà là thuế quan chỉ có thể bảo vệ ngành công nghiệp trong nước khi nó đủ cao để kiềm chế hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc. Nhưng chính phủ Mexico đã hành động quá muộn và các doanh nghiệp tư nhân vẫn cảm thấy không chắc chắn về chính sách nên không dám đầu tư một cách an toàn. Do đó, các chuyên gia bên ngoài cho rằng qua những ví dụ trên có thể thấy mục tiêu của chính phủ Mexico rất rõ ràng, đó là bảo vệ các doanh nghiệp trong nước khỏi sự xâm nhập của hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc, đồng thời giải quyết vấn đề các sản phẩm Trung Quốc được chuyển qua Mexico để lách thuế quan qua Mỹ. Nguyên nhân sâu xa của sự kiện này trước hết liên quan đến sự giao thoa giữa lợi ích địa chính trị và kinh tế. Mặc dù áp lực liên tục từ Mỹ là yếu tố tác động bên ngoài, nhưng yếu tố quan trọng hơn chính là việc Trung Quốc liên tục tìm kiếm kẽ hở và lách luật trong thương mại. Dữ liệu công khai cho thấy hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc luôn được chuyển qua Mexico để đi vào thị trường của Mỹ. Mô hình này thể hiện chủ yếu qua ba hình thức. Thứ nhất là thương mại truyền khẩu, tức là hàng hóa sẽ đến Mexico trước rồi được xuất khẩu lại sang Mỹ để tránh bị gắn mác là sản phẩm trực tiếp từ Trung Quốc. Năm 2024, tổng giá trị xuất khẩu của Trung Quốc San Mexico đạt 90,23 tỷ USD, trong đó các mặt hàng tiêu dùng như quần áo và điện thoại chiếm tới 26,6%. Nhiều trong số các sản phẩm này cuối cùng đã được đưa vào Mỹ, tạo thành một mô hình thương mại ba góc lạch luật. Thứ hai là tẩy nhãn. Một số doanh nghiệp chỉ thực hiện một số gia công rất nhỏ tại Mexico rồi dán nhãn là made in Mexico và xuất khẩu sang Mỹ. Đây chính là phương pháp dừa nguồn gốc sản phẩm mà Washington đã chỉ trích. Cuối cùng là việc địa phương hóa chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp Trung Quốc đã thiết lập nhà máy hoặc xửng lắp giáp tại Mexico tận dụng hiệm định USMCA để hưởng thuế quan thấp coi sản phẩm của họ là sản phẩm Bắc Mỹ và đưa vào Mỹ. Ví dụ như đối với đồ nội thất, dệt may và đồ gia dụng, một số thương hiệu Trung Quốc đã nhanh chóng thâm nhập vào thị trường của Mỹ theo cách này. Vì vậy, có thể nói rằng việc sản phẩm Trung Quốc đi qua Mexico và Mỹ không còn là tin đồn mà là trở thành thực tế của chuỗi cung ứng thương mại, đồng thời trở thành mặt trận mới trong cuộc đối đầu thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ. Điều này chắc chắn làm gia tăng lo ngại tại Washington. Kể từ đầu năm, chính quyền Trump đã liên tục gây áp lực lên Mexico, yêu cầu nâng mức thuế nhập khẩu đối với hàng hóa của Trung Quốc để ngăn chặn hiện tượng này. Cụ thể là chính quyền Trump đã nhiều lần đe dọa vào điểm yếu của Mexico. Nếu như Mexico không đặt hạn chế từ đầu, Mỹ có thể áp đặt mức thuế cao hơn trực tiếp tại biên giới để ngăn chặn hàng hóa Trung Quốc nhập khẩu và Mỹ. Trước đó, các phương tiện truyền thông đã ghi nhận rằng vào giữa tháng 7, Tổng thống Trump đã công khai trên các mạng xã hội tuyên bố sẽ tăng thuế đối với Mexico lên đến 30% có hiệu lực sớm nhất từ ngày mùng 01 tháng . Sau cuộc điện đàm giữa Mỹ và Mexico vào ngày 31 tháng , phía Mexico công khai cho biết đã đạt được thỏa thuận đóng băng thuế trong 90 ngày, cho phép thêm thời gian để đàm phán về các vấn đề thương mại. Trong thời gian này, Mỹ không áp dụng mức thuế cao hơn đối với Mexico và hai bên đã tích cực đẩy mạnh các cuộc đàm phán. Sau đó, các quan chức Mexico đã đưa ra khái niệm pháo đài Bắc Mỹ Forest North America nhằm hạn chế nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc, đồng thời tăng cường hợp tác thương mại và sản xuất giữa ba quốc gia Mỹ, Mexico và Canada. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Pen đã bày tỏ sự hoan nghênh đối với sáng kiến này cho rằng đây giống như một cuộc liên kết gia đình Bắc Mỹ và có vẻ như đây là một chiến lược thống nhất để kiềm chế Trung Quốc. Ngoài ra, việc Mexico quyết định tăng thuế cũng là phản ứng với cuộc khủng hoảng hình ảnh do hàng giả tràn lan. Về mặt trực tiếp, thị trường Mexico trong những năm gần đây đã tràn ngập hàng hóa giá rẻ và hàng hóa giả từ Trung Quốc. Chẳng hạn như những mặt hàng giả mạo từ Trung Quốc bị tịch thu vào cuối năm 2024 mà đã được đề cập trước đó. Những sản phẩm này không chỉ làm ảnh hưởng đến thị trường diệp may, đồ chơi và hóa tiêu dùng của Mexico mà còn gia tăng ấn tượng tiêu cực của chính phủ và dư luận xã hội đối với hàng hóa của Trung Quốc. Từ đó củng cố quan điểm rằng cần áp dụng thuế quan cao hơn để bảo vệ thị trường. Sự tồn tại của hàng giả còn cung cấp lý do để cho Mỹ gây áp lực lên Mexico, yêu cầu quốc gia này hạn chế nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc. Cuối cùng hàng già còn nuôi dưỡng nền kinh tế ngầm và các mạng lưới buôn lậu làm trầm trọng thêm vấn đề về an ninh và tham nhũng vốn đã kim trọng tại Mexico. Một số phương tiện truyền thông đã chỉ ra rằng vấn đề hàng giả không chỉ là mối lo ngại về mặt tiêu dùng mà còn là một nguy cơ hệ thống ảnh hưởng đến ngành công nghiệp, thuế, việc làm và thậm chí là uy tín quốc gia. Ngoài ra, tình hình kinh tế khó khăn của Mexico chính là một động lực thúc đẩy nước này tăng thuế. Mặc dù trong những năm gần đây, Mexico đã hưởng lợi từ quá trình tái cơ cấu chuyễ cung ứng toàn cầu, thu hút được một số khoản đầu tư các công ty đa quốc gia, nhưng kết quả kinh tế chung lại không đạt được sự kỳ vọng. Sản lượng ngành sản xuất tăng trưởng yếu, các doanh nghiệp địa phương đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ hàng hóa giá rẻ Trung Quốc. Trong đó, các ngành truyền thống như dệt may, dày dép và sản phẩm nhựa đặc biệt bị ảnh hưởng. Năm 2024, thâm hụt thương mại của Mexico đối với Trung Quốc đã gần đặp mức cao kỷ lục, vượt qua 100 tỷ USD. Điều này không chỉ tạo áp lực lên ngân sách mà còn gây lo ngại trong dư luận xã hội về việc ngành công nghiệp trong nước bị đè nén. Nói cách khác là việc tăng thuế quan không chỉ là một động thái ngoại giao đối ngoại mà còn là một biện pháp tự cứu của chính phủ trong vấn đề nội chính nhằm ổn định việc làm. Cùng lúc đó, chính phủ của tổng thống CUM cũng đang thực hiện kế hoạch Mexico để thúc đẩy ngành công nghiệp trong nước. Kế hoạch Mexico là chiến lực kinh tế cốt lõi của chính phủ Seum với mục tiêu biến Mexico thành một trung tâm sản xuất mới cho mô hình gia công gần bờ. Có ba trọng tâm chính. Thứ nhất là xây dựng và nâng cấp các khu công nghiệp, tiếp nhận các dây chuyền sản xuất chuyển từ Trung Quốc và các quốc gia Châu Á. Thứ hai là cải thiện điều kiện logistic, năng lượng và các yếu tố cơ sở hạ tầng khác thông qua chi tiêu công và đầu tư cơ sở hạ tầng, đồng thời ổn định việc làm. Thứ ba là kết hợp với chính sách thuế quan và công nghiệp để tạo ra không gian cho các doanh nghiệp địa phương, tránh bị áp lực bởi các sản phẩm giá rẻ từ Trung Quốc. Vì vậy, việc tăng thuế quan không chỉ là một biện pháp bảo vệ thụ động mà còn là một chiến lược chủ động thu hút đầu tư. Thông qua việc làm tăng chi phí cạnh tranh từ bên ngoài, Chính phủ hy vọng có thể thu hút nhiều vốn và đơn hàng và thị trường Mexico. Đặc biệt là trong các ngành công nghiệp như ô tô, dệt may và điện tử gia dụng. Chính phủ mong muốn các nhà đầu tư nước ngoài nhận thấy môi trường thị trường có thể kiểm soát được với chính sách bảo vệ rõ ràng, từ đó chuyển dây chuyền sản xuất thật sự tới Montery, Lazara hoặc các thành phố biên giới phía Bắc thay vì chỉ xem Mexico như một lối chuyển tải. Nói một cách đơn giản, đây vừa là một kế hoạch thu hút đầu tư, vừa là một công cụ bảo vệ ngành sản xuất, vừa thể hiện thái độ hợp tác tích hợp Bắc Mỹ ra bên ngoài lại vừa đáp ứng được những khó khăn của ngành sản xuất trong nước. Tuy nhiên, phản ứng từ khu vực tư nhân khá phức tạp. Một mặt các nhà sản xuất trong nước vui mừng chào đón, mặt khác những doanh nghiệp phụ thuộc và chữa cung ứng từ Trung Quốc lại lo lắng. Dữ liệu cho thấy vào năm 2024, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mexico chiếm 21% tổng giá trị nhập khẩu của Mexico với thặng dư thương mại gần 120 tỷ USD. Sự mất cân bằng này khiến cho nền kinh tế Mexico trở nên giống như một chiếc xà beng nghiêng. Một đầu là hàng hóa giá rẻ nhập khẩu, đồ còn lại là rủi ro thất nghiệp trong nước. Mở rộng hơn, kế hoạch thuế quan của Mexico không phải là một sự kiện đơn lẻ mà là một phần trong làn sóng bảo hộ thương mại toàn cầu. Các chuyên gia chỉ ra rằng nếu như đào sâu, động cơ đằng sau sự kiện này không chỉ đơn giản là kinh tế mà còn phản ánh logic sâu xa của cuộc chơi địa chính trị giữa Trung Quốc và phương Tây. Lấy Mỹ làm ví dụ, chính quyền của Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ đầu tiên đã phát động một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, áp đặt hàng trăm tỷ USD thuế quan. Đến năm 2025, trong nhiệm kỳ thứ hai của ông, việc này đã được nâng lên một bước không chỉ là áp thuế thêm 10 đến 60% đối với hàng hóa Trung Quốc mà còn mở rộng phạm vi sang Mexico, Canada và Ấn Độ. Hành động này đã hiệu quả trong việc thu hút đầu tư trở lại Mỹ và trong nửa đầu năm 2025, đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI từ Trung Quốc, Mexico và Canada giảm mạnh trong khi đầu tư nội địa ở Mỹ lại tăng vọt. Nhìn lại ví dụ của liên minh châu Âu EU, ta càng thấy thêm phần nào thú vị. Vào tháng 10 năm 2024, EU đã thông qua quyết định áp thuế quan đối với xe điện Trung Quốc với mức thuế chống trợ cấp dao động từ 7,8% đối với Tesla đến 35,3%. Quyết định này được đưa ra sau khi EU điều tra và phát hiện rằng sự gia tăng mạnh mẽ xuất khẩu xe điện Trung Quốc là nhờ vào các khoản trợ cấp của chính phủ. Điều này đã gây áp lực lên các nhà sản xuất trong nước. Sau khi các quốc gia thành viên của EU bỏ phiếu thông qua, mặc dù thị phần xe điện Trung Quốc tại thị trường châu Âu không sụp đổ nhưng sự tăng trưởng đã trầm lại. Tuy nhiên, cũng có một số phương tiện truyền thông cho rằng ý nghĩa rộng hơn của sự kiện này là sự đảo ngược của xu hướng toàn cầu hóa. Trong ba thời kỳ qua, nhờ vào việc gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO, Trung Quốc đã trở thành sửng sản xuất của thế giới, đưa lực lượng lao động khổng lồ và ngành sản xuất chi phí thấp của mình nhanh chóng gia nhập và chữa cung ứng toàn cầu. Trong giai đoạn đó, Trung Quốc đã dùng thuế quan thấp để đổi lấy thị trường, sử dụng lao động giá rẻ để đổi lấy đơn hàng và dùng chữ cung ứng đầy đủ để tăng hiệu quả. Cuối cùng, giá trị gia tăng từ sản xuất của Trung Quốc chiếm hơn 30% trên toàn cầu. Tuy nhiên, thời gian đã thay đổi và hào quang sườn sản xuất của thế giới mà Trung Quốc từng có nên lại bị bóng ma của thoái vốn khỏi Trung Quốc bao phủ. Mỹ với lý do an ninh quốc gia và cạnh tranh ngành công nghiệp đã từng bước tăng cường các biện pháp từ chiến tranh thương mại đến chiến tranh công nghệ. Mặc dù Châu Âu công khai nhiếm mạnh giảm rủi ro thay vì tách rời nhưng ở các lĩnh vực then chốt như xe điện, năng lượng mặt trời và đất hiếm, EU cũng đã áp dụng các hạn chế. Các công ty đa quốc gia cũng đã thực hiện chiến lược China cộng 1 chuyển dịch sản xuất sang các quốc gia như Việt Nam, Ấn Độ, Mexico. Thật mỉa mai chính Trung Quốc đã phát triển nhờ bảo vệ mậu dịch và trợ cấp ngành nhưng nay lại trở thành mục tiêu chính của chiến lược giảm thiểu rủi ro toàn cầu. Điều hài hước là trước khi gia nhập tổ chức thương mại Thế giới WTO, chính Đảng Cộng sản Trung Quốc lại là chuyên gia trong việc bảo vệ thương mại. Trong suốt thời gian dài, hầu hết các ngành công nghiệp quan trọng đều được bảo vệ bằng mức thuế cao và các giàu cản gia nhập thị trường ô tô đến viễn thông, từ nông sản đến nội dung văn hóa. Các công ty nước ngoài muốn thâm nhập vào thị trường Trung Quốc không có cách nào khác, ngoài việc phải liên doanh chuyển nhượng công nghệ hoặc đối mặt với thuế nhập khẩu lên đến vài chục phần trăm. Chính nhờ vào mô hình khép cửa luyện công này, Trung Quốc đã từng bước phát triển ngành công nghiệp ô tô, điện tử và cả đề chế thương mại điện tử của mình. Tuy nhiên, khi các quốc gia như Mexico, Mỹ và Châu Âu bắt đầu áp dụng những quy tắc tương tự để hạn chế thương mại, Bắc Kinh lập tức lên tiếng phản đối, cho rằng không công bằng và vi phạm tinh thần tự do thương mại. Đây giống như trường hợp của người thi gian lận trong kỳ thi, khi thấy người khác cũng làm vậy thì lập tức đứng lên để chỉ trích gian lận thật xấu. Hành động này khiến cho nhiều người trên mạng phải thốt lên thật là mỉa mai. Cảm ơn quý vị và các bạn đã theo dõi chương trình của chúng tôi. Những góp ý của quý vị sẽ giúp chúng tôi hoàn thiện hơn mỗi ngày. Và các bạn cũng đừng quên theo dõi khán Trung Quốc trên hai nền tảng YouTube và Canw Nhị. Ngọc và khán Trung Quốc xin chân thành cảm ơn và hẹn gặp lại. [âm nhạc]