Ả RẬP XÊ ÚT: Lịch Sử HÌNH THÀNH Vương Quốc, Từ "Bảo Thủ Nhất" Đến "Hiện Đại Nhất"

Xin chào các bạn. Có bao giờ bạn tự hỏi tại sao một đất nước có 95% diện tích là sa mạc lại có thể quyết định giá xăng dầu của cả thế giới không? Hay tại sao một vương quốc bảo thủ nhất hành tình lại đang tiến hành cuộc cách mạng xã hội táo bão nhất thế kỷ 21? Câu trả lời nằm ở một đất nước mà chỉ cần họ hắt hơi, cả thế giới đều phải lo lắng về giá năng lượng. Đó chính là Ả Rập Xê Út. Đây không chỉ là câu chuyện về dầu mỏ và sa mạc mà còn là câu chuyện về một vương quốc đang trải qua cuộc biến đổi ngoạn mục nhất lịch sử. Từ một bộ tộc dù mục nghèo khó trong sa mạc, họ đã trở thành siêu cường năng lượng toàn cầu. Từ một xã hội khép kín và bảo thủ, họ đang mở ra một tương lai mà ngay cả chính người Ả Rập cũng không thể tưởng tượng nổi. Hôm nay, chúng ta cùng khám phá Ả Rập Xê Út, một đất nước đang viết lại luật trời của thế giới và những bài học mà Việt Nam có thể rút ra từ cuộc truyền đổi táo bạo này. Địa lý, trái tim của thế giới Ả Rập Ả Rập Xê Út là một đất nước khổng lồ với diện tích 2.149.690 km2, gấp 6,5 lần Việt Nam và là quốc gia lớn nhất Trung Đông, lớn thứ 12 thế giới. Nhưng còn số ấn tượng hơn là dân số nước này chỉ 35 triệu người, có nghĩa là mật độ dân số cực thấp, chỉ 16 người trên 1 km2 so với 314 người trên km2 của Việt Nam. Sự tương phản này không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của một thực tế địa lý khắc nghiệt. 95% lãnh thổ Ả Rập Xê Út là xa mạc. Đất nước này chiếm phần lớn bán đảo Ả Rập, có biên giới vì 8 quốc gia, Giọt Đàn và Iraq ở phía bắc, Kuwait ở phía đông bắc, Qatar và UAE ở phía đông, Oman và Yemen ở phía nam. Quan trọng hơn, Ả Rập Xê Út có bờ biển kép, phía tầy dắp biển đỏ với 1.760 km bờ biển, phía đông dắp vịnh Ba Tử với 560 km bờ biển. Hai bờ biển này không chỉ mang lại lợi thế kinh tế mà còn tạo ra vị thế địa chính trị đặc biệt. Biển đỏ kết nối Ả Rập với Châu Phi và kinh đảo Suye, tuyến huyết mạch của thương mại toàn cầu. Vịnh Ba Tử là nơi chứa 60% chữ lượng dầu mỏ thế giới và 40% chữ lượng khí đốt, khiến cho bất kỳ sự kiện nào ở đây đều có thể gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu. Đặc biệt, eo biển Hormuz, cờ ngõ vào vịnh Ba Tử, là con đường sinh mệnh của nền kinh tế thế giới khi 21% dầu mỏ toàn cầu phải đi qua đây mỗi ngày. Địa hình Ả Rập Xê Út được chỉ phối bởi sa mạc Groupe Ankhali, sa mạc Qatar lớn nhất thế giới, rộng 650.000 km vuông, lớn hơn cả Pháp. Đây là một trong những nơi khắc nghiệt nhất hành tinh, với nhiệt độ có thể lên tới 55 độ C vào ban ngày và xuống gần 0 độ C vào ban đêm. Phía tầy là dãy núi Hijaz, chạy dọc bờ biển đỏ, với đỉnh cao nhất là Jabal Shauda, 3.133m. Phía đồng là những đồng bằng ven biển vịnh Ba Tử, nơi tập trung phần lớn chữ lượng dầu mỏ của đất nước. Khí hậu Ả Rập Xê Út là khí hậu sa mạc điển hình, với lượng mưa trung bình chỉ 100mm mỗi năm, ít hơn 15 lần so với Việt Nam. Mùa hè kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10, với nhiệt độ thường xuyên trên 45 độ C. Mùa đồng từ tháng 12 đến tháng 2 mát mẻ hơn, nhưng vẫn khổ hành. Tuy nhiên, chính sự khắc nghiệt này lại tạo ra một lợi thế bất cờ. Ánh nắng mặt trời dồi dào 365 ngày trong năm, tạo điều kiện lý tưởng cho phát triển năng lượng mặt trời. Nguồn nước ngọt là tài nguyên khan hiếm nhất của Ả Rập Xê Út. Đất nước không có một con sông lớn nào chảy quanh năm, chỉ dựa vào các tầng chứa nước ngầm và nước biển khử muối. Điều này đã buộc Ả Rập Xê Út phải đầu tư mạnh vào công nghệ khử muối nước biển. Hiện họ sản xuất 20% lượng nước ngọt từ khử muối của toàn thế giới. Tuy nhiên, dưới lỏng đất căn côi ấy lại ẩn chứa kho báu vô giá. Chữ lượng dầu mò lớn nhất thế giới với khoảng 297 tỷ thùng dầu thô, 97% tổng chữ lượng toàn cầu. Lịch sử Ả Rập Xê Út là câu chuyện đầy kỳ diệu về một gia tộc đã biết cách thống trị những bộ tộc du mục giải giác trong sa mạc thành một vương quốc mạnh mẽ, rồi từ vận may dầu mỏ biến thành siêu cường toàn cầu. Đây cũng là câu chuyện về sức mạnh của đức tình tôn giáo và tầm nhìn chính trị trong việc xây dựng một quốc gia từ còn số 0. Bán đảo Ả Rập từ xa xưa là cái nồi của nền văn minh nhân loại. Đây là nơi các tuyến đường thương mại cổ xưa gặp nhau, nơi các bộ tộc du mục phát triển kỹ năng sinh tồn trong sa mạc và tạo ra những nền văn hóa độc đáo. Nhưng sự kiện quan trọng nhất trong lịch sử khu vực này xảy ra vào thế kỷ thứ 7 khi Prophet Muhammad ra đời tại Mecca và Hồi giáo được hình thành. Mecca và Medina, hai thành phố linh thiêng của Hồi giáo, đều nằm trên lãnh thổ Ả Rập Xê Út ngày nay, biến vùng đất này thành đất thánh của hơn 1,8 tỷ người theo đạo Hồi trên thế giới. Sau thời kỳ đầu của Hồi giáo, bán đảo Ả Rập trở lại tình trạng chia cắt thanh niêu bộ tộc và tiểu vườn quốc. Trong hơn 1.000 năm, vùng đất này chủ yếu nằm dưới ảnh hưởng của đế chế Ottoman. Nhưng thực tế, quyền kiểm soán rất lòng lẻo do địa hình sa mạc khắc nghiệt và văn hóa du mục của người dân địa phương. Đây chính là bối cảnh cho sự xuất hiện của một nhân vật sẽ thay đổi hoàn toàn lịch sử khu vực. Năm 1744, Muhammad ibn Abd al-Wahha, một học giả tôn giáo, kết minh với Muhammad ibn Saud, thủ lĩnh của bộ tộc An Saud ở Diriyah. Liên minh này tạo ra sự kết hợp mạnh mẽ giữa sức mạnh chính trị và uy tím tôn giáo. Ibn Abd al-Wahhab, rào ràng một phiên bản Hồi giáo nghiêm ngặt và thuần túy, sau này được gọi là Wahhabism. Sau khi An Saud cung cấp sức mạnh quân sự để truyền bá giáo lý này, đây chính là nền tảng tư tưởng cho việc thống nhất bán đảo Ả Rập sau này. Nhà nước Saudi đầu tiên, 1744-1818, đã mở rộng lãnh thổ đáng kể, thậm chí kiểm soát cả Mekka và Medina. Tuy nhiên, sự mở rộng này đe dọa đến quyền lợi của đế chế Ottoman, dẫn đến cuộc chiến khốc liệt. Năm 1818, quân Ottoman do Ibrahim Pasha chỉ huy, đã phá hủy Diriyah và kết thúc nhà nước Saudi đầu tiên. Nhà nước Saudi thứ hai được thành lập vào năm 1824, nhưng yếu hơn nhiều và cuối cùng cũng sụp đổ vào năm 1891 do nội chiến và áp lực từ bên ngoài. Bước ngoặt lịch sử thực sự xảy ra vào năm 1902 khi Abdul Aziz bin Saud, một thanh niên 21 tuổi, cùng với chỉ 40 người bạn đồng hành đã táo bạo tấn công và chiếm lại Riyadh từ tay gia tộc Al-Rashid đối thủ. Đây có thể coi là một trong những cuộc đảo chính táo bạo nhất lịch sử. Với chỉ 40 người, bin Saud đã mở man cho việc tái thống nhất bán đảo Ả Rập. Trong 30 năm tiếp theo, ông đã từng bước chinh phục các vùng đất khác thông qua sự kết hợp khéo léo giữa chiến tranh, ngoại giao và hôn nhân chính trị. Năm 1932, Abdul Rajid chính thức thành lập Vương quốc Ả Rập Xê Út, đặt tên theo gia tộc Al-Saud. Lúc này, đây vẫn chỉ là một vương quốc nghèo khó, với nền kinh tế chủ yếu dựa vào chăn nuôi, nông nghiệp quy mô nhỏ và việc tổ chức hành hương đến Mekka. Ít ai có thể tưởng tượng rằng chỉ vài năm sau, vật mệnh của cả vương quốc này sẽ thay đổi hoàn toàn. Năm 1938, dầu mỏ được phát hiện tại Giếng Đàm Mạm số 7, đánh dấu sự khởi đầu cuộc kỷ nguyên mới. Tuy nhiên, việc khai thác thương mại chỉ thực sự bắt đầu sau Thế chiến II. Những năm 1950-1960 chứng kiến sự bùng đổ kinh tế khi các mỏ dầu khổng lồ liên tiếp được phát hiện. Gawa, mỏ dầu lớn nhất thế giới. Safania, mỏ dầu ngoài khơi lớn nhất thế giới. Tất cả đều nằm trên lãnh thổ Ả Rập Xê Út. Những năm 1970 đánh dấu sự trưởng thành của Ả Rập Xê Út như một siêu cường năng lượng. Cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 sau chiến tranh Jom Kippur đã cho thấy sức mạnh thực sự của vũ khí dầu mỏ. Khi các nước Ả Rập hạn chế xuất khẩu dầu cho các nước ủng hộ Israel, giá dầu tăng gấp 4 lần chỉ trong vài tháng, gây chấn động toàn bộ nền kinh tế thế giới. Ả Rập Xê Út đã nhận ra rằng họ không chỉ sở hữu dầu mỏ mà còn sở hữu quyền lực địa chính trị to lớn. Những thập kỷ tiếp theo, Ả Rập Xê Út đã khéo léo sử dụng sức mạnh dầu mỏ để trở thành một trong những quốc gia có ảnh hưởng nhất thế giới. Họ là thành viên sáng lập và là đôi cánh quyền lực của Úc Vách, có khả năng điều trình sản lượng để ổn định hoặc tác động đến giá dầu toàn cầu. Đồng thời, với tư cách là người bảo vệ hai thánh địa Mekka và Medina, Ả Rập Xê Út cũng có ảnh hưởng tôn giáo sâu rộng đến thế giới Hồi giáo. Nền kinh tế Ả Rập Xê Út đang chạy qua cuộc biến đổi có thể được mô tả là cách mạng im lặng. Từ một nền kinh tế đơn thuần phụ thuộc vào dầu mỏ sang một nền kinh tế đa dạng và hiện đại. Với GDP 833 tỷ USD năm 2023 và GDP bình quân đầu người 23.000 USD, Ả Rập Xê Út không chỉ giàu có mà còn đang tái địa hình cách thức họ tạo ra sự giàu có đó. Trong suốt nhiều thập kỷ, kinh tế Ả Rập Xê Út gần như hoàn toàn phụ thuộc vào dầu mỏ. Ngành dầu khí đóng góp 90% xuất khẩu, 70% ngân sách nhà nước và 50% GDP. Đầy vừa là nguồn sức mạnh vừa là điểm yếu trí mạng của Vương quốc. Ả Rập Xê Út là nhà sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới với công suất 12 triệu thùng dầu trên ngày. Sở hữu 17% chữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh trên toàn cầu. Sau đi Aramco, công ty dầu khí quốc gia được coi là công ty có giá trị lớn nhất thế giới với vôn hóa thị trường hơn 2.000 tỷ USD. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng giá dầu năm 2014 đến 2016 khi giá dầu giảm từ 110 USD trên thùng xuống dưới 30 USD trên thùng đã báo động cho lãnh đạo Ả Rập Xê Út về sự nguy hiểm của việc phụ thuộc quá nhiều vào một nguồn thu duy nhất. Đó chính là bối cảnh ra đời của Vision 2030. Chương trình cải cách kinh tế, xã hội tham vọng nhất trong lịch sử Ả Rập Xê Út được Thái tử Mohammed bin Salman khởi xướng. Vision 2030 đặt mục tiêu giảm tỷ trọng dầu mỏ trong GDP xuống còn 50%, tăng tỷ trọng trong khu vực tư nhân từ 40% lên 60% và tạo ra 6 triệu việc làm mới. Đây không chỉ là kế hoạch kinh tế mà còn là cuộc cách mạng xã hội toàn diện thay đổi căn bản cách thức Ả Rập Xê Út vận hành. Một trong những trụ cột chính của Vision 2030 là phát triển du lịch. Điều này nghe có vẻ không tưởng với một đất nước từng cấm du khách trừ mục đích hành hương nhưng Ả Rập Xê Út đang thực hiện những bước đi táo bảo. Họ cấp phép du lịch cho 49 quốc gia, xây dựng thành phố giải trí Neom trị giá 500 tỷ USD và phát triển Al-Ula thành bảo tàng sống của nền văn minh Ả Rập cổ đại. Mục tiêu thu hút 100 triệu lượt du khách vào năm 2030 còn số tham vọng đến khó tìm. Neom có thể được coi là dự án táo bảo nhất thế kỷ 21. Một thành phố tương lai rộng 26.500 km vuông, lớn hơn Israel, được xây dựng từ còn số 0 trong sa mạc phía Tây Bắc. Thành phố này sẽ chạy hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo, có trí tuệ nhân tạo thích hợp trong mọi hoạt động, đường thiết kế để trở thành trung tâm công nghệ cao của tương lai. Dự án Djerlai, một thành phố tuyến tính dài 170km, rộng 200m, cao 500m, nghe như khoa học viễn tưởng nhưng đang được triển khai thực tế. Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, Ả Rập Xê Út đang thực hiện một bước nhảy lịch sử. Từ quốc gia phụ thuộc hoàn toàn vào nhiên liệu hóa thạch, họ đặt mục tiêu trở thành siêu cường năng lượng tái tạo. Với 2.000 giờ nắng trên năm và gió mạnh ở các vùng ven biển, Ả Rập Xê Út có tiềm năng khổng lồ. Dự án Saqqaqa Solar Plant, Mohammed bin Rashid Al Maktoum Solar Park và hàng loạt dự án gió lớn đang được triển khai. Mục tiêu đặt 50% năng lượng tái tạo vào năm 2030. Phát triển công nghệ chế tạo cũng là ưu tiên hàng đầu. Ả Rập Xê Út đang xây dựng khu công nghiệp hiện đại, thu hút đầu tư nước ngoài và chuyển giao công nghệ. Họ muốn trở thành trung tâm sản xuất cho khu vực Trung Đông và Châu Phi, tận dụng vị trí địa lý thuận lợi và nguồn năng lượng dồi dào. Khu vực tài chính cũng đang được phát triển mạnh mẽ. Rijan đặt mục tiêu trở thành trung tâm tài chính hàng đầu Trung Đông, cạnh tranh với Đùa Bài và Đô Ha. Saudi Arabia Stock Exchange, Tadahun, đã trở thành thị trường chứng khoán lớn nhất Trung Đông. Và viên IPO một phần Saudi Aramco năm 2019 đã thu về 29,4 tỷ USD, đơn IPO lớn nhất lịch sử. Public Investment Fund, PIF, quỹ đầu tư chủ quyền của Arab Saoud đã trở thành một trong những quỹ đầu tư lớn nhất và tích cực nhất thế giới với tài sản 700 tỷ USD. PIF đầu tư vào mọi lĩnh vực từ công nghệ, Uber, Tesla, Zoom, bất động sản, Central Park Tower ở New York, đến thể thao, Newcastle United, Lyft Corp. Đây là công cụ quan trọng để đa dạng hóa nền kinh tế và tạo ra các nguồn thu nhập mới. Chính trị Arab Saoud đang trải qua cuộc biến đổi mà nhiều chuyên gia mô tả là không thể tưởng tượng nổi, chỉ một thập kỷ trước. Từ một vương quốc cực kỳ bảo thủ và khép kín, Arab Saoud đã tiến hành những cải cách xã hội táo bạo nhất trong lịch sử, đồng thời duy trì hệ thống quân chủ tuyệt đối và vai trò lãnh đạo thế giới Hồi giáo. Hệ thống chính trị Arab Saoud dựa trên quân chủ tuyệt đối với nhà vùa là người nắm mọi quyền lực tối cao. Gia tộc Arab Saoud có hơn 7.000 thanh viên, trong đó có khoảng 2.000 người nắm các vị trí quan trọng trong chính phủ, quân đội và kinh tế. Sự kế thừa hoàng gia không theo con cả, mà theo hệ thống phức tạp dựa trên tuổi tác, năng lực và sự đồng thuận trong gia tộc. Điều này đã tạo ra sự ổn định chính trị đáng kể trong suốt 90 năm qua. Tuy nhiên, sự kiện chuyển giao quyền lực từ King Salman 85 tuổi sang Thái tử Mohammed bin Salman 38 tuổi đã mở ra một trường mới trong lịch sử Arab Saoud. MBS, cách tên ông được gọi tắt, đại diện cho thế hệ lãnh đạo trẻ tuổi, được giáo dục phương Tây và có tầm nhìn hiện đại. Nhưng ông được chỉ định làm Thái tử năm 2017, vượt qua nhiều hoàng tử lớn tuổi hơn, đã báo hiệu những thay đổi căn bản sắp tới. Dưới sự lãnh đạo của MBS, Arab Saoud đã thực hiện hàng hoạt cải cách xã hội mà trước đây được coi là không thể. Phụ nữ được phép lái xe 2018, tham dự các sự kiện thể thao, đi du lịch ra nước ngoài, mà không cần sự cho phép của người bảo trợ Nam, thậm chí làm việc trong nhiều lĩnh vực trước đây bị cấm. Các dạp chiếu phim đứng mờ lại sau 35 năm cấm chiếu, các buổi hòa nhạc và lễ hội được tổ chức công khai. Đây là những thay đổi mà ngay cả những người lạc quan nhất cũng không dám mơ tường chỉ 10 năm trước. Trong chính sách đối ngoại, Arab Saoud đang thể hiện một sự quyết đoán mới. Họ đang tích cực can thiệp vào các xung đột khu vực như Yemen, cạnh tranh với Iran để giành ảnh hưởng trong thế giới Hồi giáo và đồng thời tìm cách cải thiện quan hệ với Israel thông qua Abraham Accord. Quan hệ với Mỹ vẫn là trụ cột, nhưng Arab Saoud cũng đa dạng hóa đối tác, tăng cường hợp tác với Trung Quốc, Nga và các nước châu Á. Việc Arab Saoud gia nhập BRICS năm 2024 là dấu hiệu cho thấy họ đang tìm cách cân bằng giữa phương Tây và phương Đông, tận dụng tối đa vị thế cầu nối năng lượng để có được nhiều lựa chọn nhất trong quan hệ quốc tế. Đây là một nước đi táo bảo, thể hiện sự tự tin mới của Arab Saoud trong việc định hình trật tự thế giới đa cực. Tuy nhiên, những cải cách này cũng đi kèm với sự siết chặt kiểm soát chính trị. Chiến dịch chống tham nhũng năm 2017 khi hàng trăm hoàng tử, bộ trưởng và doanh nhân đã bị bắt tại khách sạn Ritz-Carlton ở Riyadh đã cho thấy sự quyết tâm của MBS trong việc củng cố quyền lực. Việc xử lý nhà báo Jamal Khashoggi năm 2018 cũng gây ra những trảnh cãi lớn về quyền con người và tự do báo chí. Trong vai trò lãnh đạo thế giới Hồi giáo, Arab Saoud đang thúc đẩy một Hồi giáo hiện đại và vừa phải, đối lập với chủ nghĩa cực đoan. Họ đầu tư hàng tỷ USD vào việc xây dựng và nâng cập các thánh địa ở Mekka và Medina, đồng thời sử dụng hình ảnh tổn giáo để thúc đẩy các mục tiêu chính trị. Cuộc hành hương Haji hàng năm không chỉ có ý nghĩa tổn giáo, mà còn là cơ hội để Arab Saoud thể hiện vị thế lãnh đạo Xã hội, cuộc cách mạng thầm lặng Xã hội Arab Saoud đang trải qua cuộc cách mạng thầm lặng có thể coi là một trong những biến đổi xã hội nhanh nhất và sâu sắc nhất trong lịch sử hiện đại. Từ một xã hội được mô tả là bảo thủ nhất thế giới, chỉ một thập kỷ trước, Arab Saoud hiện tại đã tiến hành những thay đổi mà ngay cả những người lạc quan nhất cũng không dám tưởng tượng. Dân số Arab Saoud khoảng 35 triệu người, trong đó 67% là công dân Saudi và 33% là lao động nước ngoài. Điều đáng chú ý là 70% dân số dưới 30 tuổi, một trong những cơ cấu dân số trẻ nhất thế giới. Thế hệ trẻ này được gọi là Generation MBS đã lớn lên trong thời đại Internet, có tầm nhìn toàn cầu và khao khát những thay đổi mà thế hệ cha mẹ họ không thể tưởng tượng nổi. Sự thay đổi rõ rệt nhất có lẽ là vai trò và quyền lợi của phụ nữ. Trước đây, phụ nữ Arab sống dưới hệ thống guardianship nghiêm ngặt, cần sự cho phép của nam giới trong hầu hết các hoạt động. Ngày nay, phụ nữ có thể lái xe, tham dự các sự kiện thể thao, đi du lịch ra nước ngoài, khởi nghiệp kinh doanh, thậm chí làm việc trong lĩnh vực như luật pháp, y tế và công nghệ. Tỷ lệ phụ nữ tham gia lực lượng lao động đã tăng từ 20% năm 2017 lên 36% năm 2013, một mực tăng đáng kinh ngạc trong thời gian ngắn. Giáo dục là một trong những lĩnh vực được ưu tiên hàng đầu. Arab sẽ út trí 20% ngân sách quốc gia cho giáo dục, một tỷ lệ cao hơn hầu hết các nước phát triển. Đặc biệt, họ đang đầu tư mạnh vào giáo dục STEM, khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học và kỹ năng số để chuẩn bị cho nền kinh tế tương lai. Chương trình học bồng King Abdullah, KASB, đã gửi hơn 200.000 sinh viên Saudi đi du học tại các trường đại học hàng đầu thế giới, tạo ra một thế hệ trẻ có tầm nhìn quốc tế. Văn hóa giải trí đang bùng nổ sau thập kỷ bị hạn chế, các dạp chiếu phim đã mở lại và nhanh chóng trở thành một trong những thị trường cine phát triển nhất thế giới. Các lễ hội âm nhạc quốc tế, triển lãm nghệ thuật và sự kiện thể thao đang được tổ chức thường xuyên. Formula 1 Saudi Arabia Grand Prix, WWE Crown Jewel và hàng loạt sự kiện thể thao lớn khác đã biến Arab sẽ út thành điểm đến giải trí mới của khu vực. Thể thao đang được đầu tư một cách khủng như một phần của chương lược Sport Watching, sử dụng thể thao để cải thiện hình ảnh quốc gia. Arab sẽ út đã mua lại Newcastle, tạo ra giải gốp LIV, cạnh tranh với PGA Tour và đang tích cực đăng cài các sự kiện thể thao lớn. Họ thậm chí đã nộp hồ sơ đăng cài World Cup 2030, một tham vọng từng được coi là không thường. Công nghệ và truyền đổi số đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Arab sẽ út có tỷ lệ sử dụng Smartphone và Internet cao nhất Trung Đông. Chính phủ đã số hóa hầu hết các dịch vụ công, từ xin visa đến đăng ký kinh doanh. Ấn dụng App Store cho phép công dân thực hiện hầu hết các thủ tục hành chính qua điện thoại, tạo ra một trong những chính phủ số tiên tiến nhất thế giới. Tuy nhiên, những thay đổi này cũng tạo ra những càng thẳng xã hội. Thế hệ lớn tuổi, đặc biệt là những người thuộc dòng tư tưởng bảo thủ, có thể cảm thấy bất an trước tốc độ thay đổi quá nhanh. Việc cân bằng giữa hiện đại hóa và bảo tồn các giá trị truyền thống đang là thách thức lớn đối với xã hội Ả Rập Xê Út. Tôn giáo vẫn đóng vai trò trung tâm, nhưng đang được diễn giải theo hướng hiện đại và vừa phải hơn. Việc hạn chế quân lực của cảnh sát tôn giáo, mutawa, cho phèm các hoạt động giải trí trực đầy bị cấm và thúc đẩy Hồi giáo khoan dùng đều là những dấu hiệu của sự thay đổi trong cách tiếp cận tôn giáo. Những dự án tương lai và tham vọng toàn cầu Ả Rập Xê Út không chỉ dừng lại ở việc cải cách hiện tại, mà còn đang xây dựng những dự án tương lai có thể thay đổi toàn bộ bộ mặt của đất nước và khu vực. Những dự án này không chỉ tham vọng về quy mô, mà còn táo bạo về tâm nhìn, thể hiện quyết tâm của Ả Rập Xê Út trong việc trở thành một trong những siêu cường toàn diện, chứ không chỉ về năng lượng. Ngoài Neom, Zealite, họ còn nhiều dự án táo bạo hơn có thể kể đến như Old Saigon, khu công nghiệp lớn nhất thế giới hình bát giác, sẽ trở thành trung tâm sản xuất và logistic của tương lai. Red Sea Project là một dự án khu du lịch siêu sàng, trị giá 28 tỷ USD, biến 90 hòn đảo hoang sơ ở Biển Đỏ, thành điểm đến du lịch hàng đầu thế giới. Dự án này sẽ được cung cấp năng lượng hoàn toàn từ mặt trời và gió, không có xe hơi, và được thiết kế để bảo vệ 75% tự nhiên hoang dã hiện có. Đây là minh chứng cho cam kết của Ả Rập Xê Út về du lịch bền vững. Quiddia, được coi là thủ đô giải trí của Ả Rập Xê Út, sẽ là một thành phố giải trí khổng lồ lớn hơn Disney World, bao gồm cả công viên chủ đề, trường đua xe F1, sân gốc Championship và hàng trăm khách sạn. Dự án này nhằm biến Ả Rập Xê Út thành điểm đến giải trí hàng đầu thế giới, cạnh tranh trực tiếp với Las Vegas và Orlando. Trong lĩnh vực không gian, Ả Rập Xê Út đang xây dựng một chương trình vũ trụ tham vọng. Họ đã phóng thành công nhiều vệ tinh, cử astronaut đầu tiên lên trạm vũ trụ quốc tế và đặt mục tiêu xây dựng một thành phố trên sao hòa vào năm 2017. Saudi Green Initiative và Middle Earth Green Initiative là những chương trình môi trường khổng lồ nhằm trồng 50 tỷ cây xanh, giảm 60% lượng khí thải carbon và biến 30% lãnh thổ thành khu bảo tồn tự nhiên. Đây là cam kết táo bảo từ một quốc gia từng bị chỉ trích vì việc phụ thuộc quá nhiều vào nhiên liệu hóa thạch. Trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, Ả Rập Xế Út đang xây dựng King Salman Medical City, một trong những bệnh viện lớn nhất và hiện đại nhất thế giới, đồng thời phát triển ngành công nghiệp dược phẩm và công nghệ y tế để trở thành trung tâm y tế của khu vực. Mối quan hệ giữa Ả Rập Xế Út và Việt Nam, mặc dù khởi đầu từ những nhu cầu cơ bản về năng lượng và lao động, đang phát triển thành một quan hệ đối tác đa chiều với tiềm năng to lớn. Đây là mối quan hệ giữa một siêu cường năng lượng đang truyền đổi và một nền kinh tế năng động đang trỗi dậy, tạo ra những cơ hội hợp tác đôi bên cùng có lợi. Quan hệ ngoại giao giữa hai nước được thiết lập năm 1999, tương đối muộn so với nhiều nước khác, nhưng đã phát triển nhanh chóng trong những năm gần đây. Việt Nam là một trong những nước đầu tiên ở Đông Nam Á thiết lập quan hệ đối tác toàn diện với Ả Rập Xế Út năm 2016, thể hiện tâm quan trọng mà cả hai bên đặt vào mối quan hệ này. Về kinh tế, kim ngạch thương mại song phường đã tăng từ 1,4 tỷ USD năm 2015 lên hơn 4 tỷ USD năm 2023, biến Ả Rập Xế Út thành đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại Trung Đông. Ả Rập Xế Út xuất khẩu chủ yếu dầu thồ, khí đốt tự nhiên và sản phẩm hóa dầu sang Việt Nam đáp ứng khoảng 20% nhu cầu năng lượng của nước ta. Ngược lại, Việt Nam xuất khẩu gạo, cà phê, hang dệt may, giày dép, thủy sản và ngay càng nhiều sản phẩm công nghệ cao. Lào động Việt Nam tại Ả Rập Xế Út hiện có khoảng 15.000 người, chủ yếu làm việc trong các lĩnh vực xây dựng, dịch vụ và chăm sóc sức khỏe. Với chính sách Saudi Jason, ưu tiên lao động bản địa đang được thúc đẩy. Việt Nam cần điều chỉnh cơ cấu lao động xuất khẩu sang những ngành có kỹ năng cao hơn để duy trì sự hiện diện tại thị trường này. Năng lượng là lĩnh vực hợp tác trọng tầm và có tiềm năng lướn nhất. Việt Nam là một trí nước tiêu thụ năng lượng tăng trưởng nhanh nhất thế giới, trong khi Ả Rập Xế Út đang tìm cách đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Ngoài dầu khí truyền thống, hai nước đang đàm phán hợp tác trong năng lượng tái tạo, đặc biệt là hydro xanh và năng lượng mặt trời. Ả Rập Xế Út với công nghệ và vốn, Việt Nam với thị trường và vị trí địa lý có thể tạo ra những dự án hợp tác quan trọng. Trong lĩnh vực đầu tư, Public Investment Fund, PIF của Ả Rập Xế Út đã bắt đầu quan tâm đến thị trường Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực như logistic, càng biển và công nghệ. Việt Nam với vị trí là cửa ngõ vào ASEAN và đã tăng trưởng kinh tế ổn định Về công nghệ và đổi mới, đây là lĩnh vực mà hai nước có thể học hỏi lẫn nhau. Việt Nam đang dẫn đầu về chuyển đổi số và công nghệ phình tách trong khu vực, trong khi Ả Rập Xế Út đang đầu tư mạnh vào AI, IoT và Smart City. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm và thực tiễn của Việt Nam và nguồn vốn đầu tư khổng lồ của Ả Rập Xế Út có thể tạo ra những đột phá công nghệ mới. Hợp tác giáo dục cũng đang được tăng cường với chương trình học bồng cho sinh viên Việt Nam du học tại các trường học hàng đầu của Ả Rập Xế Út, đặc biệt trong các lĩnh vực kỹ thuật, khoa học và kinh doanh. Đồng thời, một số trường đại học Việt Nam đang khám phá khả năng hợp tác với các tổ chức giáo dục Saudi trong việc đào tạo nhân lực cho khu vực. Những bài học mà Việt Nam có thể học được từ Ả Rập Xế Út rất phong phú và thiết thực. Thứ nhất là cách sử dụng nguồn lực tự nhiên để đầu tư vào tương lai, thay vì chỉ tiêu dụng ngắn hạn. Mô hình quỹ đầu tư chủ quyền của Ả Rập Xế Út có thể là tham khảo cho Việt Nam trong việc quản lý nguồn thu từ tài nguyên thiên nhiên. Thứ hai là tầm nhìn dài hạn và sự quyết đoán trong thực thị. Vision 2030 của Ả Rập Xế Út thể hiện tầm nhìn rõ ràng về tương lai và quyết tâm thực hiện bằng mọi cách. Việt Nam có thể áp dụng cách tiếp cận này trong các chiến lược phát triển dài hạn. Thứ ba là cách sử dụng quyền lực mềm để nâng cao vị thế quốc tế. Ả Rập Xế Út đang sử dụng thể thao, văn hóa và tôn giáo để xây dựng hình ảnh quốc gia. Việt Nam với văn hóa phong phú và ẩm thực độc đáo hoàn toàn có thể học hỏi cách thực này. Cuối cùng là nghệ thuật cân bằng trong quan hệ quốc tế. Cành Ả Rập Xế Út duy trì quan hệ với cả Mỹ, Trung Quốc, Nga và châu Âu đồng thời có thể là bài học quý giá cho Việt Nam trong việc tối đa hóa lợi ích quốc gia trong một thế giới đa cực. Các bạn vừa theo dõi video về Ả Rập Xế Út trên kênh Ngoại độ Kiến Thức. Nếu các bạn thấy video này thú vị và bổ ích, đừng quên like và chia sẻ video này. Xin chào và hẹn gặp lại các bạn trong những video tiếp theo.