Mạng xã hội thao túng tiêu dùng: Bạn điều khiển giỏ hàng hay giỏ hàng điều khiển bạn?

Bạn có nhận ra đôi khi bạn mua một món đồ không phải vì bạn cần nó, mà chỉ vì bạn đã nhìn thấy nó quá nhiều lần trên màn hình của mình. Bạn tưởng rằng bạn đưa ra quyết định tiêu dùng, nhưng thực ra, chính mạng xã hội đã thì thầm vào tay bạn hàng trăm lần trước khi bạn nhấn nút mua. Tậm chí bạn bị lập trình một cách tinh vi, từ việc những influencer bạn theo dõi khoe một chiếc áo tưởng như vô tình, đến những đoạn video ngắn gai gắm sản phẩm vào giữa vài giây giải trí. Bạn nghĩ bạn có tự do lựa chọn, nhưng cái gọi là tự do đó đã bị giới hạn trong một dò hàng được thiết kế sẵn cho bạn. Trong tâm lý học, có một hiện tượng gọi là Mere Exposure Effect. Càng nhìn thấy một thứ nhiều lần, bạn càng có xu hướng thích nó, ngay cả khi ban đầu bạn không hề quan tâm. Vậy nên việc bạn đột nhiên muốn một chiếc tai nghe, một đôi giày hay một món mỹ phẩm không hẳn bắt nguồn từ nhu cầu, mà từ sự lập lại đầy tính toán. Điều này nguy hiểm ở chỗ nó biến bạn thành một người tiêu dùng bị dẫn dắt bởi hình ảnh hơn là lý trí. Mua vì nỗi sợ bỏ lỡ, mua để không tụt lại, mua để tạm thời lấp đầy cảm giác thiếu hụt bên trong. Một người bạn của tôi từng thú nhận rằng cô không hiểu vì sao phòng mình chất đầy hộp skincare, nhiều đến mức chưa kịp mở, nhưng vẫn tiếp tục săn điêu mỗi khi có trend mới. Cô nói chỉ cần kéo vài vòng Newsfeed, thấy ai cũng nói về nó, cô lập tức cảm thấy mình cần có, mặc dù thực tế ra cô chẳng thay đổi gì. Sự thật là màng xã hội không chỉ quảng bá sản phẩm, nó còn tạo ra một chuẩn mực tiêu dùng mới. Bạn phải có cái đó để chứng minh bạn thuộc về tập thể này, để chứng minh bạn đang sống đúng thời đại. Người ta không còn tiêu dùng để thỏa mãn nhu cầu, mà để thỏa mãn một hình ảnh bản thân. Bạn càng muốn được công nhận, càng dễ trở thành con mồi của những chiến lược marketing được bọc trong vỏ bọc giải trí. Và nếu bạn không tỉnh táo, bạn sẽ sống cả đời trong vòng lặp, thấy, thèm, mua, chán, rồi lại thấy, thèm, mua, chán. Đừng nghĩ bạn miễn nhiễm, vì chỉ cần bạn cầm điện thoại mỗi ngày, bạn đã là một phần trong thí nghiệm tâm lý lớn nhất lịch sử loài người. Câu hỏi là, bạn đang điều khiển giò hàng của mình, hay cái giò hàng đang điều khiển bạn?