NGA TÊ LIỆT NĂNG LƯỢNG: HÀNG TRĂM NGHÌN NGƯỜI MẤT ĐIỆN, TRẠM XĂNG KHÔNG CÒN NHIÊN LIỆU

Một quốc gia ngồi trên đại dương dầu mỏ giờ đây lại không đủ nhiên liệu cho chính người dân của mình. Nghe có vẻ phi lý, nhưng đó chính là thực trạng của Nga năm 2025. Từ Moscow đến vùng Viễn Đông, hàng triệu người Nga phải xếp hàng hàng giờ đồng hồ chỉ để mua được vài lít xăng. Tại nhiều nơi, chạm xăng đóng cửa hoàn toàn không vì bị tấn công, mà vì giá bán lẻ thấp hơn giá mua xỉ, khiến mỗi lít xăng bán ra đồng nghĩa với lỗ vốn. Chiến lược năng lượng của Ukraine đang phát huy tác dụng vượt xa mọi dự đoán, biến điểm mạnh lớn nhất của Nga thành điểm yếu trí tử. Hãy cùng xem xét chi tiết về cuộc khủng hoảng lịch sử này. Chiến lược năng lượng thay đổi cuộc chơi Ukraine đã chứng minh rằng trong chiến tranh hiện đại, máy bay không người lái không chỉ là công cụ do thám hay tấn công chiến thuật, mà đã trở thành vũ khí chiến lược làm tê liệt toàn bộ một quốc gia. Thay vì đối đầu trực diện với các sư đoàn cơ giới Nga, nơi ưu thế về quân số và hỏa lực vẫn nghiêng về Moscow, Ukraine, chọn cách đánh vào mạch máu nhiên liệu. Một nhà máy chế tạo máy bay không người lái và đạn dược tại vùng Donetsk do Nga kiểm soát đã bị tấn công chính xác. Sau đó, đòn đánh tiếp theo nhắm tới nhà máy lọc dầu Bashnev Ufa, trung tâm năng lượng hàng đầu cung cấp nhiên liệu cho quân đội và các khu vực trọng yếu. Khi khói lửa bốc lên từ khu chương cất, Điện Kremlin hiểu rõ một điều, sự bất khả xâm phạm của nội địa Nga đã kết thúc. Sự kết thúc này kéo theo hiệu ứng dây chuyển nghiêm trọng, thiếu hụt nhiên liệu chiên diện rộng, giá xăng tăng mạnh và nền hậu cần quân sự bắt đầu gãy đổ. Các quan chức Nga thậm chí công khai cầu xin châu Âu hoàn trả tài sản bị phong tỏa để bù đắp thiệt hại. Họ nói, Ukraine lấy gì để bồi thường? Mỹ sẽ phải trả, Pháp sẽ phải trả, Hà Lan cũng vậy. Nhưng vấn đề không nằm ở châu Âu, mà ở chỗ Nga không còn đủ khả năng bảo vệ chính tài sản chiến lược của mình. Đòn phản công làm dung chuyển nước Nga, Tổng thống Vladimir Zelensky từng tuyên bố rõ ràng nếu thành phố Ukraine thì Moscow sẽ chìm trong bóng tối. Lời cảnh báo này không phải là lời đe dọa xuông. Trong đêm kinh hoàng đó, 465 máy bay không người lái và 30 hỏa tiễn, trong đó có cả Kinzan siêu thanh được Nga phóng đi nhắm vào Kiev, Zaporizhzhia, Kharkiv và Sumy. Phòng không Ukraine bắn hạ gần 90%, nhưng chỉ 10% lọt lưỡi cũng đủ khiến hàng loạt khu dân cư rơi vào cảnh tan hoang. Tại Kiev, 12 người bị thương và một nửa thành phố mất điện. Ở Zaporizhzhia, một bé trai 7 tuổi thiệt mạng và 11 người khác bị thương. Sumy cũng chịu trung số phận với hàng chục nạn nhân. Tất cả diễn ra như kịch bản quen thuộc. Cứ mỗi lần quân đội Nga thất bại ngoài tiền tuyến, thường dân Ukraine lập tức trở thành mục tiêu. Đây là hình mẫu rõ ràng của chiến thuật khủng bố hiện đại. Nhưng Ukraine không chỉ đứng im chịu trận. Các máy bay không người lái cảm tử của họ lặng lẽ xuyên sâu hàng nghìn km vào lãnh thổ Nga, đánh sập một trong những nhà máy lọc dầu chậm yếu nhất mà Điện Kremlin từng xem là bất khả xâm phạm. Kết quả, hơn 500.000 người Nga chìm trong bóng tối, không điện, không sửa giữa mùa đông lạnh cắt ra. Chiến dịch tấn công có hệ thống Chỉ tính riêng trong năm 2024, Ukraine đã thực hiện ít nhất 81 cuộc tấn công chính xác nhắm vào các nhà máy lọc dầu, kho nhiên liệu và cơ sở hạ tầng liên quan trên toàn lãnh thổ Nga, bao gồm cả Crimea và các vùng Ukraine bị chiếm đóng. Chiến dịch này đang bước vào giai đoạn khốc liệt chưa từng có. Trong năm 2025, 21 trên tổng số 38 nhà máy lọc dầu chiến lược của Nga đã bị tấn công trực diện. Mỗi năm Nga có thể lọc khoảng 327 triệu tấn dầu thô, tương đương hơn một tỷ lít mỗi ngày. Tuy nhiên, chỉ trong 2 tháng 8 và tháng 9, các cuộc tấn công đã đánh trúng 16 nhà máy và làm tê liệt gần 123 triệu tấn công suất mỗi năm. Ngày 5 tháng 9 là cột mốc gây chấn động. Ukraine tấn công trực tiếp nhà máy lọc dầu Ryazan của tập đoàn Rosneft, một trong 5 cơ sở lớn nhất nước Nga, cách thủ đô Moscow chỉ khoảng 200 km. Với công suất gần 18 triệu tấn mỗi năm, Ryazan là nguồn cung cấp xăng và dầu diesel chính cho khu vực trung tâm. Chưa kịp phục hồi, Ukraine tiếp tục không kích nhà máy Novokibyshev ở vùng Samara, nơi tiếp nhận dầu thô từ Siberia và phân phối nhiên liệu cho toàn bộ miền Nam Nga. Tiếp đó là nhà máy lọc dầu Astrakhan nằm gần biển Caspian và sát tuyến xuất khẩu chính. Ngày 14 tháng 9, nhà máy Kirishi, cơ sở lọc dầu lớn thứ 2 của Nga, xử lý khoảng 20 triệu tấn mỗi năm, trở thành mục tiêu kế tiếp. Tại sao Nga lại rơi vào khủng hoảng nhiên liệu? Dầu thô khi mới khai thác chỉ là hỗn hợp hydrocarbon đặc không thể sử dụng trực tiếp. Để chuyển hóa thành xăng, dầu diesel hoặc nhiên liệu máy bay, nó cần được xử lý qua nhà máy lọc dầu. Tại Mỹ, một thùng dầu tiêu chuẩn khoảng 159 lit sẽ tạo ra gần 76 lit xăng, 41-49 lit dầu diesel và khoảng 11-15 lit nhiên liệu hàng không. Hơn 70% lượng dầu thô được tinh chế phục vụ phương tiện giao thông và hậu cần. Nga có khoảng 30 nhà máy lọc dầu lớn, phần lớn nằm tại khu vực phía Tây, nơi tập trung dân cư và hạ tầng chiến lược. Chúng hoạt động nhờ mạng lưới đường ống khổng lồ dẫn từ các mỏ ở Siberia. Tuy nhiên, việc tập trung năng lực vào một vài cơ sở chính đã biến các nhà máy này thành tấm bia sống cho máy bay không người lái Ukraine. Kết quả, tính đến tháng trước, gần 38% công suất lọc dầu của Nga đã tê liệt, tương đương gần 338.000 tấn mỗi ngày. Một con số chưa từng có tiền lệ, vượt xa kỷ lục 23% từng được ghi nhận vào tháng 8. Sự sụp đổ về năng lực lọc dầu kéo theo hệ quả dây truyền, Nga thiếu hụt khoảng 400.000 tấn nhiên liệu mỗi tháng, tương đương 1 phần 5 nhu cầu nội địa. Hậu quả không thể cứu vãn. Tính đến cuối tháng 9, sản lượng nhiên liệu của Nga đã giảm gần 1 phần 4, tức khoảng 236.000 tấn mỗi ngày. Các nhà máy Saratov, Samara, Volgograd đều chịu thiệt hại nặng nề. Tình trạng khẩn cấp khiến chính quyền Moscow buộc phải vắt kiệt các nhà máy cũ ký, hoạt động vượt công suất, bỏ qua bảo trì. Hậu quả là tai nạn, hỏng hóc và nguy cơ cháy nổ tăng vọt. Trong suốt nhiều thập niên, các nhà máy lọc dầu và hệ thống năng lượng của Nga phụ thuộc vào công nghệ tiên tiến từ các tập đoàn phương Tây như UOP của Hoa Kỳ, ABB của Thụy Sĩ. Nhưng kể từ khi Nga xâm lược Ukraine, mọi nguồn cung phần mềm, linh kiện và chất xúc tác đã bị cắt hoàn toàn. Nỗ lực thay thế linh kiện qua các quốc gia thứ ba không mang lại hiệu quả. Giống như cố gắng sửa siêu xe Đức bằng phụ tùng Lasedaco, những quy trình bảo trì từng mất vài tuần này kéo dài hàng tháng. Hiện tại, gần 70% nguyên nhân đình trệ ngành nhiên liệu Nga bắt nguồn từ hai yếu tố, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine và lệnh trừng phạt công nghệ từ phương Tây. Những nhà máy còn hoạt động buộc phải vận hành vượt công suất không bảo trì, một công thức dẫn tới thảm họa. Quân đội Nga cũng thiếu nhiên liệu đòn trí mạng đến từ mặt trận mà Putin không ngờ tới. Ngay cả lính Nga cũng không còn đủ nhiên liệu để chiến đấu. Tại Donetsk và Luhansk, binh sĩ Nga phải xếp hàng 2-3 tiếng để nạp nhiên liệu cho xe quân sự, nhiều khi chỉ nhận được lượng ít ỏi đến mức phải mua thêm bằng tiền cá nhân. Tình trạng nghiêm trọng hơn tại Melitopol, trung tâm hậu cần nằm giữa hai tuyến vận tải quân sự huyết mạch E-58 kết nối Crimea và Zaporizhia và E-1050 xuyên Bắc Nam của Nga. Từ đầu tháng 9, không một chuyến giao nhiên liệu nào đến được Melitopol. Điều này không chỉ gây tê liệt tiếp tế tại chỗ mà còn làm sụp đổ toàn bộ khả năng cơ động chiến thuật ở miền Nam Ukraine. Cụng hoảng lan rộng khắp nước Nga. Không chỉ ngành công nghiệp, các trạm xăng tư nhân đang đối mặt với nguy cơ sụp đổ. Ít nhất 10 khu vực lớn từ Ryazan đến Zabaykansky đã cạn nguồn cung nhiên liệu. Một số nơi, xe bồn không còn tới giao hàng. Các trạm còn hoạt động buộc phải áp dụng chế độ cấp phát, không cho đổ vào can, chỉ đổ xăng nếu có giấy phép địa phương và giới hạn từng lit 1. Tại vùng Viết Đông Nga, hệ thống phân phối xăng đã chuyển xăng cấp phát theo phiếu, điều chưa từng xảy ra từ thời Liên Xô. Trên bán đảo Kremlin, hơn một nửa số trạm xăng đóng cửa hoàn toàn không vì bị tấn công, mà vì giá bán lẻ do nhà nước áp đặt thấp hơn giá mua sỉ, khiến mỗi lit xăng bán ra đồng nghĩa với lỗ vốn. Với những trạm cố hoạt động, rủi ro ngày càng cao. Chủ trạm phải trả toàn bộ chi phí trước, chờ từ 2 đến 3 tháng mới nhận được hàng. Nếu xe bồn bị máy bay không người lái Ukraine đánh trúng giữa đường, thì toàn bộ tồn thất do chính họ chịu. Kể từ tháng 5, ít nhất 300 trạm xăng tư nhân Nga đã đóng cửa. Người Nga không quay lưng với Ukraine mà họ đang quay lưng với chính quyền của mình. Tại nhiều thành phố lớn, người dân đã đổ ra đường biểu tình ngay tại các cây xăng, đặt câu hỏi tại sao một quốc gia ngồi trên biển dầu lại không đủ nhiên liệu cho chính người dân của mình. Tình trạng này chưa từng xảy ra trong lịch sử hiện đại của Nga. Từ sau khi Liên Xô tan giã, đây là lần đầu tiên Nga phải nhập khẩu nhiên liệu quy mô lớn, một thực tế mà hàng triệu người dân chưa từng trải nghiệm. Trên mạng xã hội, phiếu mua xăng bắt đầu được giao bán chợ đen với giá gấp nhiều lần mạnh giá thật. Những cơn phẫn nộ không chỉ nhắm vào kẻ trục lợi mà đang hướng thẳng vào chính quyền Putin. Tổng thống Putin hiểu rõ mức độ nguy hiểm này. Bài học từ Kazakhstan năm 2022 vẫn còn nguyên giá trị. Khi giá khí hóa lỏng tăng đột biến, biểu tình bùng nổ, tòa nhà chính phủ bị đốt, quân đội nổ súng và chính Nga đã buộc phải điều quân can thiệp. Putin giờ đây không cho phép điều tương tự xảy ra trên đất Nga nhưng tình hình ngày càng vượt khỏi tầm kiểm soát. Nga phải nhập khẩu xăng với giá cắt cổ. Mất chấp lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu mà Nga áp đặt từ đầu năm 2024, tình trạng thiếu hụt ngày càng chầm trọng. Một quốc gia từng là siêu cường năng lượng này phải nhập khẩu xăng giàu từ các quốc gia lãng giềng, miễn thuế, chi bù lỗ và vẫn không thể đủ xăng cho dân chúng. Giá xăng thế giới hiện giao động từ 80 đến 90 sen mỗi lít trong khi giá bán tại cây xăng Nga vẫn bị kiểm soát. Khoảng cách đó trở thành khoản lỗ hàng tỷ đô la mà nhà nước phải bù để tránh nguy cơ bạo loạt. Tính toán cho thấy chỉ để nhập 15% lượng xăng tiêu dùng. Belarus, đồng minh trung thành của Nga, xuất khẩu tới 150.000 tấn nhiên liệu mỗi tháng cho Nga bất chấp khủng hoảng trong nước. Đổi lại họ nhận được lời hứa xây dựng nhà máy điện hạt nhân trị giá 11 tỷ đô la do Nga tài trợ toàn phần. Nhưng câu hỏi đặt ra, Nga còn đủ tiền không? Khi vũ khí không còn là bom đạn mà là sự gián đoạn, khi chiến thắng không còn nằm ở việc chiếm đất mà là khiến đối phương tự gãy đổ từ bên trong, chiến tranh hiện đại đã bước sang kỷ nguyên mới. Một kỷ nguyên mà Ukraine đang viết lại bằng từng đòn máy bay không người lái, không tiếng nổ, nhưng sức công phá vượt xa mọi giới hạn. Hàng triệu người Nga trước chạm sang chống giống chính là hình ảnh chân thực nhất về sự thất bại chiến lược trong cuộc chiến này. Quý vị nghĩ sao về chiến lược năng lượng của Ukraine? Chia sẻ ý kiến ở phần bình luận và nhấn đăng ký để không bỏ lỡ những phân tích quan trọng tiếp theo.