Giá trị lịch sử bảo vật quốc gia cột kinh phật chùa Nhất Trụ

Thưa quý vị và các bạn, Ninh Bình hiện có 5 bảo vật quốc gia. Mỗi bảo vật đều mang những giá trị to lớn về lịch sử và văn hóa. Trong đó, Cột Kinh Phật nằm trong quân viên di tích Chùa Nhất Chủ thuộc khu di tích lịch sử văn hóa của Đô Hoa Lư là một trong những hiện vật quý hiếm có một công hai ở Việt Nam. Những nghiên cứu cho thấy, Cột Kinh Phật ở Chùa Nhất Chủ được vua Lê Đại Hành cho dựng vào năm 1995 được làm băng đá cao 4,16 mét, nặng 4,5 tấn. Đến nay trải qua trên 1.000 năm lịch sử, bảo vật quốc gia vẫn trưởng tồn tương đối nguyên vẹn, mang trong hình nhiều giá trị lịch sử, văn hóa sổ sắc. Theo lịch sử ghi chép và nghiên cứu của các nhà sử học, Cột Kinh Phật được lắp kép bằng 6 bộ phận khác nhau bao gồm tảng vuông, đế tròn, thân bát giác, thớt bát giác, đấu bát giác và đỉnh hoa sen. Các bộ phận của Cột Kinh Phật được gắn chặt với nhau mà không cần sử dụng chất kết dính. Với kiến trúc độc đáo trên, trải qua hàng ngàn năm nhưng các bộ phận của Cột vẫn không tách rời và giữ được vẻ nguyên sơ ban đầu. Theo các nhà nghiên cứu về lịch sử và Phật giáo, trên các mặt của thân Cột khắp khoảng 2.500 chữ Hán với nội dung ca ngợi sự bền vững của Đức Phật, nhưng trải qua thời gian trên 1.000 năm, đến nay nhiều chữ đã bị mờ hoàn toàn. Theo ông Trương Đình Tưởng, Chủ tịch hội khoa học và lịch sử tỉnh, Cột Kinh Phật chùa nhất trụ là hiện vật độc bản, có giá trị độc đáo về loại hình, hình dáng kết cấu, kích thước, có ý nghĩa lịch sử, văn hóa to lớn, là tài liệu nghiên cứu khảo cổ học quan trọng, tư liệu vật chất, phản ánh một thời kỳ hào hùng của dân tộc Việt Nam. Đây là hiện vật đầu tiên của Ninh Bình được công nhận là bảo vật quốc gia. Với việc dựng Cột Kinh Phật, vua Lê Đại Hành cầu mong quốc thái dân an, triều đình vững mạnh. Bên cạnh đó, Cột Kinh Phật gắn với chùa nhất trụ còn thể hiện việc dưới triều đại vua Đinh Tiền Lê rất coi trọng vật pháp. Lúc bây giờ thời kỳ nhà Đinh và nhà Lê thì đạo Phật là quốc đạo. Không còn phải là nó là duy nhất, nhưng nó là độc thích. Nó không duy nhất nhưng độc thích. Rất thích ngài. Nó còn có đạo giáo. Và sau này nữa, thời kỳ sau này nữa, thằng Lý Trần thì còn đòi nhau. Nhưng đời ấy là độc thích. Tức là một mình nó là phát triển mạnh nhất. Bên cạnh đó là có đạo giáo nữa. Nhưng đạo Phật lúc đó độc thích. Và Cột Kinh là biểu tượng cao nhất, có ta gọi là đỉnh cao của biểu tượng Phật giáo ở Kinh Đô Khoa Lư. Cột Kinh có giá trị to lớn về lịch sử và văn hóa là tư liệu vật chất chứng minh cho sự hình thành và phát triển của Đạo Phật ở Việt Nam thế kỷ thứ 10. Thế kỷ bắt đầu dành quyền tự chủ, độc lập. Hiện vật không chỉ là tư liệu quý báu cho chúng ta thấy đời sống tâm linh và kinh ngưỡng của người Việt cách đây trên 1.000 năm, mà còn có giá trị với lịch sử, văn hóa Phật giáo thế giới. Trẻ qua nhiều giai đoạn thăng trầm của lịch sử, biến thiên của thời gian, Cột Kinh Phật và Chùa Nhất Trụ là địa điểm văn hóa tâm linh quan trọng của người dân địa phương. Có những tiềm ẩn ở trong này mà ta có thể, bây giờ có nhiều người cũng không thể hiểu hết được những cái ý của nó gửi gắm vào đấy. Ở trong này, trong cái cột này này nó có những cái hàng chữ nhò và nó có tiềm ẩn. Nhiều cái thứ mà chúng ta, nếu mà không nghiên cứu chúng ta cũng chưa thể hiểu hết được những cái ý nghĩa của nó. Cho nên nó rất giá trị về lịch sử của thời kỳ trước để lại. Cho nên khi mà Lý Công Quần giới đô về Thắng Long, thì tất cả những cái dấu ẩn và những cái địa trí và những cái tên đặt cũng đều là mang từ khu đô này về Kinh đô Thắng Long. Cho nên cái dấu ẩn của cái Kinh Phật này nó giá trị môn thuở. Với những giá trị to lớn về lịch sử văn hóa, tháng 12 năm 2015, Thủ tướng Chính phủ đã công nhận Cột Kinh Phật trong khuôn viên Chùa Nhất Trụ là bảo vật quốc gia, không chỉ tôn vinh giá trị văn hóa lịch sử của mảnh đất cố đô Hoa Lư, mà còn khẳng định giá trị to lớn về Kinh thành Hoa Lư xưa, nơi từng là một trung tâm chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa lớn của nước ta. Cột Kinh Phật gắn liền với Chùa Nhất Trụ, ngôi chùa cổ được xây dựng từ thời Tiền Lê, có nhiều kiến trúc độc đáo. Với những giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt, chùa đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia. Diễn dữ và phát huy giá trị lịch sử văn hóa của Cột Kinh Phật và Chùa Nhất Trụ, không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, mà người dân địa phương cũng tích cực thực hiện tốt công việc này. Chùa Nhất Trụ còn được gọi là Chùa Một Cột, được xây dựng trên một cô đất bằng phỏng, nằm ở thôn Yên Thành, xã Trường Yên. Chùa quay về hướng Tây, tọa lạc trong khuôn viên rộng hơn 3.000m2. Chùa Nhất Trụ được xây dựng từ thời Tiền Lê, với kiến trúc theo kiểu chữ Đinh, bao gồm chính điện, nhà tổ, phòng khách, mái chùa cong, lợp ngói nam, trên nóc trang trí rồng trầu. Chính điện chùa có kết cấu kiểu vi kèo trụ trung, kẻ góc, các đầu trụ trạm nổi hình rồng đao mát, mang phong cách trạm khắc thời Lê. Bên trong chính điện có bốn hàng tượng vật được sơn son tiếp vàng lộn lẫy. Bên cạnh đó là các bức mê được trang trí hoa lá cách điệu, lá lật, vân xoắn, hoa sen, đường triện, kẻ chỉ. Năm nay đã trên 80 tuổi là người sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Trường Yên. Ông Phạm Văn Thang đã từng tham gia cùng với ngành văn hóa, chính quyền địa phương thực hiện việc trùng tu Chùa Nhất Trụ. Dù tuổi cao, song ông vẫn thường xuyên cùng các bậc cao niên tại địa phương, vãn cảnh chùa, ngắm và mạn đàm về cột kinh Phật với niềm tự hào sâu sắc như tìm về cội nguồn lịch sử, tìm về trốn bình yên, tĩnh tại trước sự náo nhiệt của cuộc sống thường nhật. Cái cột kinh này là truyền đời để cho khách xa gần đều đến trong nhìn thấy cái vấn đề gọi là trang trọng của cái chùa. Cái cột kinh này là phải nói rằng là ai vào cũng phải nói rằng là nhìn lại trong cái cột này là coi như nhớ lắm. Từ nhiều năm nay, ông Lê Văn Tiên đóng vai trò như một người hướng dẫn viên du lịch tại địa phương. Ngoài thời gian làm nông nghiệp, những lúc rảnh rỗi, nông nhàn, ông vẫn thường xuyên gặp gỡ, trò chuyện, giới thiệu với du khách xa gần có nhu cầu tham quan, tìm hiểu về những giới tích lịch sử của mảnh đất cố đô nói chung, bảo vật quốc gia cột kinh Phật nói riêng. Theo ông, muốn làm tốt việc giới thiệu, quảng bá cho du khách thì bản thân phải chịu khó đọc và tìm hiểu những ghi chép về các giới tích lịch sử, văn hóa. Nhân bản của những nét hoang sơ trước kia, nhiều lần phục chế nhưng mà tất cả những họa tiết, hoa văn thì người ta vẫn vào những kiến trúc thì vẫn giữ nguyên của nó được. Cho nên thấy một cái giá trị, nó là một cái nơi để mà giáo dục về tư tưởng, về ý thức của con người, để quy tụ, để nhiều lương tâm của những con người đến đây, để nghĩ về cuộc sống tốt đẹp, gắn bó con người với con người. Cho nên là dân dạy con người là cái đức độ sống, cái nhân cách sống để làm người. Cột Kinh Phật, Chùa Nhất Trụ không chỉ là nơi tham quan của khách du lịch mỗi dịp về Cố Đô Hoa Lư mà nơi này còn là địa chỉ đỏ trong việc tuyên truyền giáo dục thế hệ trẻ biết và tự hào truyền thống lịch sử, văn hóa của cha ông. Em đến đây vì muốn ngắm các kiến trúc lịch sử, các văn hóa cổ của mình, tìm hiểu những cái mình chưa biết và những cái mình đã biết rồi, nhưng muốn gọi là tận mắt chứng kiến. Em nghe qua TV, đài báo, thì lần đầu thấy tận mắt được thấy cột Kinh Phật này là nó có những nhất độc đáo riêng, nên rất là tự hào về lịch sử của cha ông ta. Việc giữ gìn sự nguyên vẹn, giá trị lịch sử, văn hóa cho các bảo vật quốc gia nói chung, Cột Kinh Phật nói riêng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, luôn đòi hỏi sự trân trọng và trách nhiệm chung tay của các cơ quan chức năng, quản lý nhà nước và cộng đồng. Cái ý thức để bỏ tội là Ninh Bình chúng ta làm rất tốt. Và trong những năm vừa qua, thì ngành văn hóa của Ninh Bình được xin ý kiến của Bộ Văn hóa để có làm cái mái che, để cho cái cột kinh đó, để cho mưa nắng nó đỡ xói mòn, nó đỡ ảnh hưởng đến những các dấu vết về những bài kinh khác ở trên đó, và những hoa văn khác. Cột Kinh Phật và Chùa Nhất Trụ là minh chứng sống động cho chúng ta thấy đợi sống tâm linh và tiến ngưỡng của người Việt cách đây trên 1.000 năm. Văn bản ghi trên cột giúp các nhà nghiên cứu nhìn lại những bài Kinh Phật cổ hiện đang lưu hành trên thế giới, nhân lên niềm tự hào của Việt Nam nói chung mảnh đất hoa lưu lịch sử nói riêng. Quý vị và các bạn thân mến, chuyên mục hoa lưu vọng mãi ngàn năm kỳ này của chúng tôi xin được kết thúc tại đây. Cảm ơn sự quan tâm theo dõi của quý vị và các bạn. Hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong các chương trình sau.