Tập 1 - Lĩnh Nam Chích Quái

Đế Minh, cháu ba đời họ Viêm Đế Thần Nông, sinh ra Đế Nghi, sao nhận đi tuận về phía Nam đến núi Ngũ Lĩnh, lấy được con gái bà Vũ Tiên rồi trở về, sinh ra Lộc Tục. Tục dung mạo đoàn chính, thông minh, phúc hậu. Đế Minh rất lấy làm lạ, muốn cho nối ngôi mình. Lộc Tục cố từ, xin nhường cho anh. Đế Minh liền lập Nghi làm kẻ nối ngôi, lại phong Lộc Tục là Kinh Dương Vương để trị đất Nam, lấy hiệu nước là xích quá. Kinh Dương Vương có tài đi dưới Thủy Phủ, lấy con gái Long Vương ở Hồ Động Đình, sinh ra Sùng Lãm, hiệu là Lạc Long Quân, cho nối ngôi trị nước. Kinh Dương Vương không biết đi đâu mất, Lạc Long Quân dạy dân việc cài cấy nông tang, đặt ra các đảng quân, thần, tôn, ti, các đạo cha con, vợ chồng, đôi khi trở về Thủy Phủ mà trăm họ vẫn yên vui vô sự, không biết do đâu được thế. Hệ dân có việc lại lớn tiếng gọi Long Quân rằng, bố ơi, sao không lại cứu chúng tôi? Long Quân tới ngay, sự linh hiển của Long Quân, người đời không ai lường nổi. Đế Nghị truyền ngôi cho con là Đế Lai, cai trị Bắc Phương. Nhưng khi thiên hạ vô sự, bạn sai quần thần là bọn suy vu, thay mình trong coi quốc sự, rồi đi tuần xuống dưới xích quỷ ở phía Nam. Khi đó, Long Quân đã về Thủy Phủ, trong nước không có chúa. Khi hậu bốn mùa không lạnh, không nóng, Đế Lai rất ái mộ, vui quên trở về, dần phường Nam khổ vì bị người Bắc Phương quấy nhiễu, không được yên sống như xưa, mới cùng gọi Long Quân rằng, bố ơi, ở đâu mà để cho dân Bắc xâm nhiễu phương dân? Qua sáu bảy ngày, bọc vỡ ra một trăm quả trứng, mỗi trứng nở ra một con trai, mới đem về nhà nuôi. Không phải bú mớm, các con tự lớn lên, trông đẹp đẻ kỳ dị. Người nào cũng trí dũng song toàn, người người đều kính trọng, cho là triệu phi thường. Long Quân bỏng trở về, gặp nhau ở đất Tương. Âu Cơ nói, Thiếp vốn là người Bắc, ở với vua, sinh hạ được trăm con trai. Vua bỏ Thiếp mà đi, không cùng Thiếp nuôi con, làm người vô phu vô vụ, chỉ biết thương mình. Long Quân nói, ta là nồi rồng, đứng đầu thủy tộc. Nàng là giống tiên, sống ở trên đất. Tuy khí âm dương hợp lại mà sinh ra con, nhưng thủy hỏa tương khắc. Dòng giống bất đồng, khó ở lâu với nhau được, nài phải chia lá. Cùng tôn người con cả lên làm vua, hiệu là Hùng Vương. Lấy tên nước là Văn Lan. Đồng giáp Nam Hải, Tây tới Ba Thục, Bắc tới Động Đình Hồ, Nam tới nước Hồ Tôn, này là Chiêm Thành. Chia nước là mười lăm bộ, còn gọi là quận, là Việt Thường, Giao Chỉ, Chu Duyên, Vũ Ninh, Phúc Lộc, Ninh Hải, Dương Tuyền, Lục Hải, Hoài Hoang, Cửu Chân, Nhật Nam, Trần Định, Văn Lan, Quế Lâm, Tượng Quận. Vì các em ra cai trị, lại đặt các em làm tướng văn tướng võ. Văn là lạc hầu, võ là lạc tướng. Con trai vua gọi là Quang Lan, con gái vua gọi là Mỹ Nương. Trầm Quang gọi là Bồ Chính, Thần Bộc, Nữ Lệ gọi là Bảo Sứng, còn gọi là Nô Tì. Khiến người đời lấy mực xăm vào mình theo hình Long Quân, theo dạng Thủy Quái. Từ đó, dân không bị tai họa Giao Long làm hại nữa. Tục xăm mình của dân Bách Việt cũng bắt đầu từ đấy. Hồi quốc sơ, dân không đủ đồ dùng, phải lấy vỏ cây làm áo, dệt cỏ danh làm chiếu, lấy cốt gạo làm rượu, lấy cây quan lan, cây lung lư làm cơm, có chỗ viết là uống. Lấy cầm thú, cá, ba ba làm mắm, lấy rễ gừng làm muối, cây bằng dao, trồng bằng lửa. Việc hung thú giữa nam nữ, lấy gối đất làm đầu, sau đó mới viết trâu dê làm đồ lễ, lấy cơm nếp để nhập phòng cùng ăn, sau đó mới thành thân. Đó trăm người con trai, chính là tổ tiên của người Bách Việt vậy. Ở biển Đông có con tinh ngư xà, còn gọi là ngư tinh, dài hơn năm mươi trượng, chân nhiều như chân rết, biến hóa vàng trạng, linh dị khôn lường. Khi đi thì ầm ầm như mưa, lại ăn được thịt người nên ai cũng sợ. Đời thượng cổ có con cá dung mạo như người, đi tới bờ Đông Hải, sao biến thành người, biết nói năng, dần dần lớn lên, sinh ra nhiều con trai con gái, hay bắt cá, tôm, sò, hến mà ăn. Lại có giống đảng nhân, sống ở một cái gò dưới bể, chuyên nghề bắt cá, sao cũng biến thành người, giao dịch với mang dân, đội lấy thóc gạo, dao, búa, thường qua lại ở Đông Hải. Ở dưới đá có hang, ngư tinh sống ở trong đó, vì sóng gió hiểm trở, không có lối thông, dân muốn mở một đường đi khác, nhưng đá rắn khó đẻo. Thuyền của nhân dân đi qua chỗ này thường hay bị ngư tinh làm hại. Đêm kia, có bọn người tiên đục đá làm đường đi, để cho hành dân có chỗ qua lại. Ngư tinh bèn hóa làm con gà trắng gáy ở trên núi. Quần tiên nghe tiếng, ngỡ rằng đã rạn đông, bèn cùng bay lên trời. Nó biến thành cái đầu chó. Nay gọi là Cẩu Đầu Sơn. Thần trôi ra ngoài mạng cầu. Chỗ đó nay gọi là Mạng Cầu Thủy. Còn gọi là Cẩu Đầu Thủy. Chương 3 Truyện Hồ Tinh Thành Thăng Long xưa hiệu là Long Biên. Hồi Thượng Cổ không có người ở. Vua Thái Tổ nhà Lý chèo thuyền ở bến sông Nhĩ Hà. Có hai con rồng dẫn thuyền đi, cho nên đặt tên là Thăng Long, rồi đóng đồ ở đấy. Ngày nay tức là thành kinh hoa vậy. Xưa ở phía tây thành có hòn núi đá nhỏ. Phía đồng gối lên sông Lô Giang. Trồng hàng dưới chân núi. Có con cáo trắng chính đuôi sống hơn ngàn năm. Có thể hóa thành yêu quái, thành người hoặc thành quỷ đi khắp nhân gian. Thời đó, dưới chân núi tảng viên, người Mán trồn gỗ kết cỏ làm nhà. Trên núi có vị thần rất linh thiên. Người Mán thường thờ phụng. Thần dạy người Mán trồng lúa, dệt vải làm áo trắng mà mặt, cho nên gọi là Bạch Y Mang, Mán Áo Trắng. Chỗ Hang Cáo xưa, này gọi là Lỗ Khước Thôn. Chương 4 Chuyện Đổng Thiên Vương Vua nghe lời, bèn lạc đàn, bài vàng bạc lụa là lên trên, ăn chai thắp hương, cầu đảo ba ngày. Trời nổi mưa to gió lớn, bỗng thấy một cụ già cao hơn chính thước, mặt vàng bụng lớn, mài râu bạc trắng, ngồi ở ngã ba đường mà cười nói ca múa. Ba năm nữa giặc Bắc sẽ sang, phải nghiêm chỉnh khí giới, tinh luyện sĩ binh mà giữ nước, lại phải đi tìm bất kỳ tài trong thiên hạ. Kẻ nào phá được giặc thì phân phong tước ấp. Truyền hưởng lâu dài, nếu được người giỏi, có thể dẹp được giặc vậy. Người mẹ nghe tin sứ giả tới mới nói giỡn rằng, sinh được thằng con trai này chỉ biết ăn, không biết đánh giặc, để lấy thưởng của triều đình, báo đáp công bú mớm. Người con nghe thấy mẹ nói, đột nhiên bảo, mẹ gọi sứ giả tới đây. Người mẹ rất lấy làm kinh ngạc, kể lại với hàng xóm. Hàng xóm cả mừng, tức tóc gọi sứ giả tới. Sứ giả hỏi, mày là đứa trẻ mới biết nói, mời ta đến làm gì? Đứa trẻ nhởm dậy, bảo sứ giả rằng, mau về tâu với vua, rèn một ngựa sắt cao 18 thước, một thanh kiếm sắt dài 7 thước, một rôi sắt và một nón sắt. Ta cử ngựa đổi nón ra đánh, giặc tức phải kinh bại, vua phải lo gì nữa? Sứ giả mừng rỡ vội về tâu vua, vua vừa kinh vừa mừng, nói rằng, ta không lo nữa, quần thần tâu, một người thì làm sao mà đánh bại được giặc? Vua nổi giận nói, lời nói của Long Quân ngày trước, không phải là hoa, các quàng chớ nghi ngờ gì nữa, mau đi tìm 50 cân sắt, luyện thành ngựa, kiếm, rôi và nón. Sứ giả tới gặp, người mẹ sợ hãi, cho rằng tai họa đã đến, bèn bảo người con. Nhà ân đời đời, 644 năm, không dám ra quân. Sào Lý Thái Tổ phòng làm sung thiên thần vương, lập miếu ở làng phụ đổng cạnh chùa Kiến Sơ. Lại tạ tượng ở núi Vệ Linh, xuân thu hai mùa tế lễ. Tới đời vua thuần đế nhà Lê. Chương 5 Chuyện nhất dạ trạch Hùng Vương truyền tới đời thứ ba, thì sinh hạ được người con gái tên là Tiên Dung. Mị nương đến tuổi mười tám, dung mạo đẹp đẻ, không muốn lấy chồng, mà chỉ vui chơi, chu du khắp thiên hạ. Vua cũng không cấm đoán nàng, mỗi năm vào khoảng tháng hai-tháng ba, lại sắm sữa thuyền bè, chèo chơi ở ngoài bể. Vui quên trở về. Hồi đó, ở làng Chữ Xá cạnh sông lớn, có người dân tên là Chữ Vi Vân, sinh hạ được Chữ Đồng Tử. Cha từ con hiếu, nhà gặp hỏa hoạn, cổ cải sạch không? Còn lại một khố vải, cha con ra vào thay nhau mà mặc. Kịp tới lúc cha lâm bệnh bảo con rằng, cha chết cứ để trần mà chôn, giữ khố lại cho con. Con không nở làm theo, dùng khố mà liệm bố. Đồng Tử thân thể trần truồn, đói rét khổ sở. Đứng ở bên sông, hẻ nhìn thấy có thuyền buông qua lại, thì đứng ở dưới nước mà ăn sinh. Khi thì câu cá đổ thân, không ngờ thuyền tiên dung sốc tới, chiên trống nhả nhạt, kẻ hầu người hạ rất đông. Trông thấy Đồng Tử, tiên dung kinh sợ hồi lâu. Thấy là con trai, bèn nói. Ta vốn không muốn lấy chồng, nay lại gặp người này, cùng ở trần với nhau trong một hố. Đó chính là do trời xui nên vậy. Người hãy đứng dậy tắm rửa, ta ban cho quần áo mặc, rồi cùng ta xuống thuyền mở tiệc ăn mừng. Người trong thuyền đều cho đó là cuộc giai ngộ xưa này chưa từng có. Đồng Tử bảo, đâu dám như vậy. Tiên dung tà tháng, ép làm vợ chồng. Đồng Tử cố từ, tiên dung nói. Đây do trời chấp nối, sao cứ chối từ. Tiên dung không thiết tới danh tiết, không màn tới cửu cãi của ta, ngào dù bên ngoài, hạ mình lấy kẻ bần nhân, còn mặc mũi nào trông thấy ta nữa. Tiên dung nghe thấy, sợ không dám về. Bèn cùng Đồng Tử mở bến chợ, lập phố xá. Cùng dân buôn bán, dần dần trở thành cái chợ lớn. Nay là chợ thám, còn gọi là chợ hạ lương. Phú thương ngoại quốc tới buôn bán tấp nập, nhờ tiên dung, Đồng Tử làm chúa. Có người lái buôn vào nói rằng, quý nhân bỏ một vật vàng ra ngoài bể mua vật quý, sàng năm có thể thành mười vật. Tiên dung cả mừng bảo Đồng Tử. Vợ chồng chúng ta do trời tác thành, đồ ăn thức mặc do trời phú cho. Nay hãy đem vàng cùng phú thương ra bể buôn bán. Có núi quỳnh viên, trên núi có am nhỏ, bọn lái buôn thường ghé lại đó uống nước. Đồng Tử trở về, giảng lại đạo Phật. Tiên dung bèn giác ngộ, bỏ phố phường chở búa cơ nghiệp. Rồi cả hai đều tìm thầy học đạo. Trên đường viễn hành, trời tối mà chưa thấy thôn xá. Hai người tạm nghỉ ở giữa đường, cấm trượng che nón mà trú thân. Quang Phục được vật đó, rêu mừng vang động, xong ra đột chiến. Quân Lương thua to, chém Dương Sằng ở trước trận, giặc Lương phải lùi. Quang Phục nghe tin Nam Đế mất, bèn tự lập làm Triều Việt Vương, xây thành ở Trâu Sơn, huyện Vũ Ninh. Chương Sáu Chuyện Mộc Tinh Khi thì thượng hiểm, ngã mình nằm ngửa lấy thân, đỡ một cái gậy dài, rồi cho đứa trẻ trèo lên mà không rớt xuống. Khi thì bọn họ ca hát gõ trống cua chiên, ca múa rằm rỉ, lại giết súc vật mà tế. Pháp sự đọc mật chú, rồi lấy kiếm mà chém. Thần Xuân Cùng cùng Bộ Hạ đều chết hết. Không thể trở lại thành yêu nữa. Lệ tiếng lễ hàng năm bèn bỏ, dần lại sống yên lành như xưa. Trường Bảy – Truyện Cây Cao Người em nhường anh ăn trước. Nàng về nói với cha mẹ xin làm vợ người anh. Khi cùng ở với nhau, người anh thường lạc lẽo với em. Người em tự lấy làm tuổi hổ, cho rằng anh lấy vợ rồi thì quên mình. Bèn không cáo biệt mà bỏ đi về quê nhà. Đi tới giữa rừng, gặp một dòng suối sâu mà không có thuyền để qua. Đào đớn khóc lóc mà chết, hóa thành một cây mọc ở cửa sông. Người anh ở nhà không thấy em bèn đi tìm. Tới chỗ đó, gieo mình chết ở bên gốc cây, hóa thành phiến đá nằm ôm lấy gốc cây. Các con đều đua nhau đi tìm của ngọn vật lạ khắp trên cạn dưới bể. Nhiều không sao kể suy. Lại lấy gạo nếp nấu chín, giả cho nát, nặng thành hình tròn. Tượng trưng cho trời gọi là bánh dày. Đến kỳ, vua vui vẻ truyền các con, bài vật tiến lên. Xem quà khắp lược, thấy không thiếu thứ gì. Tim sinh hạ được một trai một gái. Vua rất tinh yêu, giao cho công việc, dần dần trở nên phú quý, bổng lọc rất nhiều. Sau, tim đâm ra kiêu can ngạo mạng, thường nói rằng, đó đều do tiền thân của ta, không phải do ơn Chúa. Bốn bề toàn cát và nước, không có vết cho người qua lại. Bàn cho một số lương thực, đủ ăn bốn năm tháng, để cho ăn hết thì chết. Vợ tim than khóc, tim cười mà bảo, trời sinh ta, tất nuôi nổi ta. Sống chết bởi trời, ta đâu lo lắng. Bèn bổ ra mà ăn. Thấy vị thơm ngon, tinh thần sảng khoái. Mới giữ lấy hạt, nằm sao đem trồng không hết. Lại đem đổi lấy gạo nuôi vợ con. Tim không biết gọi là quả gì, nhưng vì chim trĩ ngậm hạt từ phương Tây bay tới, nên gọi là quả Tây qua. Bèn ra chiếu gọi về cho phục chức cũ, lại cấp cho nuôi tì. Bãi cát tim ở gọi là bãi an tim. Làng đó gọi là mai thôn. Có người lại suy tôn nơi tổ tiên an tim ở, mà cho rằng nơi đó là châu an tim, thuộc tỉnh Thanh Hóa. Chương 10 Truyện Bạch Trĩ Ý chừng là Trung Quốc có thánh nhân xuất thế. Nhưng vậy tới đây. Chú công than rằng, chính lệnh không thi hành, thì người quân tử không bắt được kẻ khác thuần phục mình. Đức trạch không mở rộng, thì người quân tử không hưởng lễ của người. Cho nên, xe chỉ Nam, thường dùng để đi trước đưa đường. Về sau, khổng tử viết kinh Xuân Thu cho nước Văn Lan, là một nơi hoang vu. Văn vật chưa có, bèn bỏ trống, mà không chép. Đi chân đất, để tiện leo cây, cài bằng dao, trồng bằng lửa. Để đầu trần, để tránh lửa bén, trầu cao để trừ ế, cho nền răng đen vậy. Cuối đời Hùng Vương, có người ở xã Thụy Hương, huyện Từ Liêm, đất dao chỉ, họ lý tên thân, khi đẻ ra rất to lớn, rồi cao đến hai trượng ba thước, tính tình hung hẳn, hay giết người, tội ác đáng chết. Hùng Vương tiếc mà không nở giết. Đời An Dương Vương, tuần Thủy Hoàng muốn cất binh đánh ta. An Dương Vương bèn đem lý thân tiến nhà Tần. Thủy Hoàng mừng lắm, phòng cho làm chức tư lệ hiệu í. Khi Thủy Hoàng đã lấy được cả thiên hạ, sai lý, đem quần giữ đất lâm thao. Tần sai sứ sang khám. An Dương Vương bèn nấu cháo đổ xuống đất để làm thực tích. Vua Tần đòi mang sát sang. Lý thân bất đắc dĩ phải tự vẫn. Hôm đó là ngày mộng 2 tháng 2. An Dương Vương sai lấy thủy ngân rắc lên sát, rồi đem nợt Vua Tần. Thủy Hoàng lý làm lạ. Mới đúc đồng làm tượng, đạt hiệu là ông trọng. Đem dựng ở cửa Kim Mã đất Hàm Dương. Trồng bụng tượng chứa mấy chục người để lại cho tượng cử động. Này thuộc xã Thụy Hương, huyện Tự Liêm. Xưa gọi là xã Thụy Hàm, nay gọi là xã Thụy Hương. Ở bên bờ sông Cái, cách Kinh Thành 15 dặm. Trường 12. Truyện Diến Việt Thôi Vĩ thấy vậy, động lòng thương. Bèn cởi áo đền cho Ma Cô được tha. Ma Cô hỏi Vĩ ở đâu. Vĩ kể lại lai lịch của cha. Ma Cô lúc ấy mới biết là con quang thôi ngự sử. Mừng rỡ mà nói với Vĩ rằng. Này ta không có gì báo đáp. Sau này tất sẽ ta ơn. Huỳnh đưa Vĩ tới nhà nhâm Hiu chữa. Bố tự khắc tan. Hiu cả mừng. Nuôi Vĩ làm nghĩa tử. Mở trường cho Vĩ học, để chờ khi hữu dụng. Vĩ là người thông minh, hay đọc sách, gãi đàn. Con gái Hiu là phương dung, thấy Vĩ thì phải lòng. Bèn cùng tư thông. Rắn ra ăn thạch nhũ, rồi lại chui vào trong hang. Vĩ ở trong hang ba ngày. Đói lắm, phải ăn vụn thạch nhũ. Rắn ra thấy trên bàn đá hết cả thạch nhũ. Ngưỡng đầu thấy Vĩ thì định nuốt. Vĩ kinh sợ, sập lại mà nói. Tôi tị nạn rơi xuống dưới này. Không có gì ăn. Đói dạ nên phải ăn vụn. Thật là đắc tội. Này thấy dưới cổ ngài có cái bú thịt. Tôi có lá ngải để đã ba năm. Xin khoan tha cho tôi, để tôi thi tố chút tài mọn. Rắn ngẩn đầu xin cứu. Thôi quàng nhân ở đâu tới đây? Rồi lại mời lên điện mà nói. Sự kìa điện ân vương bỏ hoang đổ nát. Không người thờ cúng. Nhờ có thôi ngự sử sửa chữa. Người đời mới theo gương, mà cúng thờ mãi mãi. Dương Quang Nhân biến thành một con dây đá, mà đứng ở trong núi. Nay con dây ấy còn ở sau chùa triệu Việt Vương trên núi Trâu Sơn. Vĩ trở về nhà ứng huyền, kể lại đầu đuôi câu chuyện. Đêm ngày 1 tháng 8, đường lúc xế bóng, Vĩ và Huyền cùng đi dạo bên ngoài, thấy tiên nữ Ma Cô dắt một người con gái tới cho Vĩ để kết làm vợ chồng. Lại cho cả viên Ngọc Long Tuỵ. Người ta xem linh khí mà biết rằng viên Ngọc Quý Long Tuỵ vẫn còn ở nước Nam. Mới từ xa tới tìm, đến nay ân vương lấy Ngọc Quý này báo đáp ân Vĩ. Người thời ấy đem vàng bạc lụa là đáng giá trăm nghìn quang tới mua. Vĩ do đó mà giàu lớn. Sao tiên nữ Ma-cô tới đón vợ chồng Vĩ đi đâu không biết? Có lẽ đã hóa thành tiên vậy. Nài diễn đã trở thành cái nguyệt rộng, gọi là Việt tỉnh Cương.