Thời Kỳ Nhà Hậu Trần (1407 - 1414) | Nỗi Đau Một Nước Hai Vua.

Năm 1406, non sông Đại Ngu chìm trong biển máu và sự lừa dối tàn bạo của nhà Minh. Nhưng từ đóng cho tàn, ngọn lửa hậu trần vụt sáng với những chiến thắng, chấn động tâm can. Thế nhưng, lịch sử lại chứng kiến bi kịch đau đớn nhất, khi vua tự tay chém đầu tướng Tài hay vị tướng dũng cảm ăn óc kẻ thù rồi mắng rạc đến hơi thở cuối cùng. Một bản hung ca bi tráng, đầy máu và nước mắt sắp được hé lộ. Năm 1406, vó ngựa của quân xâm lực nhà Minh dưới ngọn cờ giả dối phù trần diệt hồ, đã một lần nữa dày xéo lên non sông Đại Ngu. Chiều đại nhà hồ, với những cuộc cải cách còn giang dở và lòng dân chưa kịp quý tụ, đã sụp đổ nhanh chóng chỉ sau 7 năm tồn tại ngắn ngủi. Đến khi cha con Hồ Quý Ly bị bắt và áp giải về phương Bắc, người Minh đã lật bài ngửa phơi bày toàn bộ giã tâm xâm lực của mình. Chúng cho treo những bảng văn lớn, giả vờ cho tìm con cháu Họ Trần để phục hồi lại ngôi vị. Thế nhưng, cùng lúc đó, chúng lại ép buộc toàn bộ quân lại và các bố lão trong nước phải làm những tờ khai, đồng thanh nói rằng con cháu Họ Trần đã không còn một ai và đất Việt vốn là đất giao châu của Thiên Triều ngày trước, nay xin được đặt lại quận huyện như cũ để dễ bề cai trị. Nhà Minh đã dùng chính sự giả dối, man kịch do chúng dựng nên, để làm cái cơ hợp thức hóa cho việc chiếm giữ nước ta. Ngay sau đó, chúng xóa bỏ quốc hiệu Đại Ngu, chia đất nước ta ra làm 17 phủ Nam Châu, rồi sai các quan lại người Hán sang cai trị một cách tàn bạo, mở ra một chương đen tối trong lịch sử dân tộc, được biết đến là thời kỳ Bắc thuộc lần thứ tư. Sau khi đã sắp đặt xong xuôi mọi việc, hai viên tướng chủ chốt là Trương Phụ và Mộc Thạnh đem đại quân về Trung Quốc, chỉ để lại lưỡng nghị và hoàng phúc, ở lại chân giữ giao trì. Một màn đêm nô lệ dường như đã bao chùm lên toàn bộ đất nước. Thế nhưng, dù Giặc Minh đã chiếm giữ được đất Việt, dù châu đình nhà Hồ đã tan giã, ngọn lửa yêu nước và ý chí độc lập của người Việt chưa bao giờ bị dập tắt. Dòng máu lạc hồng, dòng máu của một dân tộc đã từng ba lần đánh bại đế chế Nguyên Mông Hùng Mạnh vẫn đang sục sôi trong huyết quản của mỗi người dân. Con cháu nhà Trần, dù bị săn lùng, vẫn nung nấu ý chí khôi phục lại cơ nghiệp của Tổ tiên. Và người dân Đại Việt không một ai cam tâm cuối đầu làm nô lệ cho nước Tàu. Chính trong bối cảnh tăm tối đó, một phong trào kháng chiến mới đã được nhen nhóm nhà Hậu Trần, dù chỉ tồn tại được vài năm ngắn ngủi, đã nổi lên như một ngọn đuốc sáng trong đêm dài nô lệ. Lúc trước, khi Trương Phụ cho chào bảng tìm con cháu nhà Trần, tuy bên ngoài miệng lưỡi nói là để phục vị, nhưng thực chất đó là một cái bẫy thâm độc, nhằm dụ những người còn xuất lại trong hoàng tộc ra mặt, để chúng có thể ra tay giết hại, diệt cỏ tận gốc. Bởi vậy, không một ai dám đứng ra. Giữa lúc đó, có một vị hoàng thân tên là Trần Ngũi, là con trai thứ của vua Trần Nghệ Tông, đã may mắn trốn thoát và chạy về vùng đất Yên Mô, Ninh Bình ngày nay, để tránh sự truy sát của quân mình. Tại đây, ông đã gặp được một vị thổ hào yêu nước tên là Trần Triệu Cơ. Cảm phục trước khí phách của dòng dõi nhà Trần, Trần Triệu Cơ đã tập hợp dân chúng trong vùng, quyết đi theo Trần Ngũi để mưu đồ việc lớn. Được lòng người ủng hộ, Trần Ngũi bèn tự xưng là giàn định hoàng đế, đặt nên hiệu là Hưng Khánh, chính thức dựng cờ khởi nghĩa, với mục tiêu cao cả là đánh đuổi quân mình, nối lại cơ nghiệp của nhà Trần. Những ngày đầu của cuộc khởi nghĩa vô cùng gian năn. Quân hậu Trần lúc này chỉ là một đội quân mới được tập hợp, chủ yếu là nông dân trang bị thô sơ, chưa được huấn luyện bài bản. Do đó, khi quân minh kéo đến đàn áp, nghĩa quân nhanh chóng bị tan vỡ. Giàn định đế phải rút lui, chạy vào vùng đất Nghệ An hiểm trở để bảo toàn lực lượng. Thế nhưng, chính cuộc rút lui chiến lược này lại mở ra một bước ngoặt mới cho phong trào. Tin tức về một vị hoàng thân nhà Trần đã dựng cờ phục cuộc bay đi khắp nơi. Tại Hóa Châu, một viên Tri Châu, tên là Đặng Tất, một vị quan tài năng và có uy tín lớn trong vùng vốn không chịu khuất phục giặc minh, đã nghe tin. Ông lập tức ra tay hành động, giết chết viên quan nhà minh, được cử đến cai trị, rồi tập hợp toàn bộ quân lính và dân chúng trong vùng kéo ra Nghệ An để hội quân với giàn định đế. Giàn định đế vô cùng mừng rỡ, lập tức phòng cho Đặng Tất làm quốc công, cùng nhau mưu tính việc khôi phục đất nước. Sự gia nhập của Đặng Tất và đội quân của ông đã mang lại một luồng sinh khí mới, một sức mạnh đáng kể cho Nghệ quân. Cùng lúc đó, ở Bình Than, một người khác tên là Trần Nguyệt Hồ cũng khởi binh chống lại nhà minh, nhưng nhanh chóng bị quân minh đến đánh, bắt giết. Số quân còn lại của ông cũng chạy vào Nghệ An, theo về với vua giàn định. Nhờ vậy, binh thế của giàn định đế ngày một mạnh lên, biến vùng đất thanh nghệ tĩnh trở thành căn cứ địa vững chắc của cuộc kháng chiến. Để củng cố uy quyền và thanh trừng những kẻ phản bội, giàn định đế đã kéo quân đến Diễn Châu và Nghệ An. Tại đây, có hai người trong dòng dõi nhà Trần là Trần Thúc Đao và Trần Nhật Triêu. Trước đây, vì hẹn nhát đã đầu hàng quân minh, được trương phụ giao cho giữ chức cai quản hai châu này. Vua giàn định đã ra lệnh bắt giết cả hai kẻ phản quốc này cùng hơn 600 người trong đồng đảng của chúng. Phạm Thế Căng, một người Việt khác đã đầu hàng giặc, được trương phụ cho giữ chức tri phủ Tân Bình cũng trở thành mục tiêu tiếp theo. Tháng 6 năm 1408, Đặng Tất đã đích thân đem quân vào đánh, phá tan quân của Thế Căng ở cờ biển Nhật Lệ, bắt sống hắn và đem về sư tử. Sau những hành động quyết đoán này, nhà Hậu Trần đã hoàn toàn làm chủ được toàn bộ vùng đất đài rộng lớn từ Nghệ An trở vào, tạo ra một thế đối trọng thực sự với chính quyền đô hộ của nhà Minh ở Đông Đô. Thế thể cờ đã chín mùi, tháng 12 năm 1408, Giản Định Đế quyết định mở một cuộc bắt tiến quy mô lớn. Ông cho hội quân từ khắp các nơi, từ Thuận Hóa, Tân Bình, Nghệ An, Diễn Châu cho đến Thanh Hóa, rồi rầm rộ tiến ra đánh Đông Đô. Khi Đại quân Hậu Trần tiến đến Trường An, Ninh Bình, khí thế của Nghĩa quân đã làn tỏa khắp nơi. Quản lại và các hảo kiệt ở các vùng bị chiếm đóng, vốn đã cầm ghét ách thống trị tàn bạo của giặc Minh, đã nô nức nổi dậy hướng ứng, đem quân về theo vua, khiến cho lực lượng của Nghĩa quân ngày một đông đảo. Tin tức về cuộc bắt tiến của quân Hậu Trần bay về Đông Đô, rồi cấp báo sang tận Trung Quốc. Vua Minh hoảng sợ, lập tức sai Mộc Thạnh, một trong hai viên tướng chủ chốt trong cuộc xâm lược lần trước, đem bốn vạn quân tinh nghệ từ Vân Nam sang đề đán áp. Đồng thời, Triều Đình Nhà Minh cũng điều động hai vạn thủy quân sẵn sàng ở các càng biển để sang tiếp chiến, và trưng dụng thêm một vạn quân vận tải từ Quảng Đông để tham gia phòng vệ. Lực lượng quân Minh được tăng cường một cách ô ạt, quyết tâm dập tắt ngọn lửa kháng chiến của người Việt ngay từ trong chứng nước. Mộc Thạnh, với sự kiêu ngạo của một viên tướng Thiên Triều, đã kéo quân đến Bến Bô Cô, nay thuộc Nam Định, thì gặp đại quân của Hậu Trần đang chờ sẵn. Một trận chiến lịch sử, một cuộc đối đầu không cân sức giữa một bên là đội quân xâm lược nhà nghề và một bên là những người nông dân yêu nước đã diễn ra vô cùng quyết liệt. Giàn Định Đế, trong trận chiến này, đã thể hiện khí phách phi thường của một vị vua nhà Trần. Ông đã đích thân cầm trống, đứng trên cao để thúc giục quân sĩ. Tiếng trống của nhà vua vang lên như sấm dậy, hòa cùng tiếng gieo hò của hàng vạn quân, tạo thành một bản hung ca vang dội. Được khí thế của nhà vua cổ vũ, các tướng sĩ Hậu Trần, ai nấy đều dốc hết sức mình, liều chết sông lên. Họ đã chiến đấu với một sức mạnh không thể tin nổi, phá tan được đội hình của quân Minh. Trong lúc hỗn chiến, quân ta đã chém chết được tướng Minh là Lữ Nghị ngay tại trận tiên. Mộc Thạnh, thấy chủ tướng bị giết, quân lính hoảng loạn đã kinh hoàng, vội vàng dẫn tàn quân tháo chạy về thành cổ lộng cấu thủ. Trận bùa cổ kết thúc với một thắng lợi vang dội, không thể tin nổi của quân Hậu Trần. Đây là chiến thắng lớn đầu tiên của người Việt trước quân Minh, kể từ khi mất nước, nó đã thổi bùng lên ngọn lửa hy vọng trong lòng toàn dân. Sau chiến thắng bộ cổ, khí thế của quân Hậu Trần lên rất cao. Giản định đế muốn thừa thắng, đánh tràn ra để giải phóng kinh thành đông quan. Thế nhưng, quốc công đặng tất với sự cẩn trọng của một nhà quân sự lạo luyện đã can ngăn. Ông cho rằng quân ta vừa thắng trận lớn, nên củng cố lực lượng vây hãm các thành trị của địch, cắt đường tiếp tế, rồi chờ thời cơ chín mũi mới tiến đánh. Vua và tôi đã có những mâu thuẫn đầu tiên về chiến lược. Hai bên bàn tính mãi mà không đi đến quyết định cuối cùng. Chính sự do dự này đã tạo ra một khoảng trống chết người. Gặp lúc viện binh nhà Minh từ đông quan kéo đến, đón được Mộc Thạnh về thành an toàn. Cơ hội ngàn vàng để tiêu diệt hoàn toàn đạo quân của Mộc Thạnh đã bị bỏ lỡ. Sau đó, đặng tất bèn cho chia quân ra và bao vây các thành trị của giặc ở các châu phủ, đồng thời cho truyền hịch đi khắp các lộ để hội họp thêm binh sĩ, rồi mới tính đến việc tiến đánh đông quan. Giản định đế, vốn đã không hài lòng với sự cẩn trọng của đặng tất, lại nghe thêm những lời gem pha, gem siểm của các gian thần xung quanh, cho rằng đặng tất đang có ý cậy công, muốn chuyên quyền. Sự nghi ngờ, như một con rắn độc, đã len lõi vào tâm trí của nhà vua. Cuối cùng, một quyết định sai lầm và bi kịch nhất đã được đưa ra. Vua Giản định đã ra lệnh bắt đặng tất và viên quan tham miều thân cận của ông là Nguyễn Cảnh Trân, hai vị công thần khai quốc, hai bộ óc của cuộc kháng chiến, đem đi giết hại. Hành động tự chặt đi tay chân của mình này đã ngay lập tức gây ra một sự giã nứt không thể hàn gắn, khiến cho lòng người trong quân đội ly tán, ngọn lửa hy vọng vừa được nhen nhóm ở Bồ Cô, bỗng chốc đứng trước nguy cơ bị dập tắt. Hành động giết hại hai vị công thần khai quốc là đặng tất và Nguyễn Cảnh Trân của Giản định đế, không khác gì một nhát dao tự đâm vào tim của cuộc kháng chiến. Lòng người, vốn vừa mới được hùn đúc bởi chiến thắng Bồ Cô, giờ đây đã nguội lạnh và ly tán. Tin tức về cái chết oan khuất của hai vị tướng nhanh chóng lan đi, gây ra một sự phẫn nộ và thất vọng tột cùng trong hàng ngũ nghĩa quân. Lúc ấy, con trai của đặng tất là Đặng Dung và con trai của Nguyễn Cảnh Trân là Nguyễn Cảnh Dị, hai vị tướng trẻ tài năng và đầy nhiệt huyết đang chỉ huy quân bản bộ ở các mặt trận. Khi nghe tin cha mình bị chính vị vua mà họ hết lòng phò tá giết hại một cách oan uổng, lòng căm phẫn và đau đớn đã biến thành hành động. Họ quyết định không thể tiếp tục phục vụ dưới chướng một vị vua đa nghi và tàn nhẫn như vậy. Cả hai đã dẫn toàn bộ quân lính của mình rời bỏ vua Giản định, tiến về Thanh Hóa. Cuộc kháng chiến của nhà Hậu Trần ngay trên đỉnh cao của chiến thắng đã đứng trước bờ vực của sự sụp đổ bởi bi kịch huynh đệ tương tàn. Tại Thanh Hóa, Đặng Dung và Nguyễn Cảnh Dị với uy tín được kế thừa từ cha mình và sự ủng hộ của quân lính đã tìm kiếm một ngọn cờ mới để quy tụ lòng người. Họ đã tìm được Trần Quý Khoáng, một người cháu gọi vua Trần Nghệ Tông bằng ông cũng thuộc dòng dõi chính thống của nhà Trần. Họ đã cùng nhau tôn Trần Quý Khoáng lên làm hoàng đế đặt niền hiệu là Trung Quang. Một vương chiều hậu trần giờ đây có đến hai vị vua một sự chia rẽ báo hiệu một kết cục bi thảm. Bây giờ, Giản Định Đế vẫn đang đóng quân ở thành Ngự Thiên, tiếp tục cuộc đối đầu với quân mình. Trung Quang Đế sau khi lên ngôi đã sai một viên tướng tài là Nguyễn Xúy mang quân đến đánh Úc. Giản Định Đế lúc này đã mất hết lòng người nhanh chóng bị bắt và bị giải vào Nghệ An. Khi Giản Định Đế trong thân phận của một tù binh vào đến nơi, Trung Quang Đế đã thể hiện một thái độ vừa kính trọng vừa khéo léo. Ông không mặc long bào mà chỉ mặc mũ áo thường ra đón tiếp. Sau đó, Trung Quang Đế đã tôn Giản Định Đế lên làm Thái Thượng Hoàng, cùng nhau mưu tính việc khôi phục. Dù có sự hòa giải trên danh nghĩa nhưng vết dạ nứt trong nội bộ của phong trào kháng chiến đã là không thể hàn gắn. Trong khi đó, ở Đông Quan Mộc Thạnh sau trận đại bại ở Bô Cô phải chạy về cấu thủ Trong Thành. Tháng 7 năm 1409 Thái Thượng Hoàng Trần Ngũi và Vua Trung Quang quyết định tạm gác lại những bất đồng, chia quân làm hai đường cùng tiến ra Bắc đánh quân Minh. Thượng Hoàng Giản Định đóng ở Hạ Hồng, nay là Ninh Giang còn Vua Trung Quang đóng ở Bình Thàn. Quân Minh bị vầy hãm chỉ biết cấu thủ Trong Thành không dám ra đánh. Tưởng rằng thời cơ để giải phóng đất nước đã đến nhưng tiến thức Mộc Thạnh thất trận đã bay về Kim Lăng. Triều Đình nhà Minh với nguồn lực gần như vô tận đã ngay lập tức điều động Trương Phụ viên tướng hung hãn và tai giỏi nhất mang thêm 5 vạn quân sang cứu viện. Thế quân Minh lại một lần nữa nổi lên mạnh mẽ. Trước sức mạnh áp đảo Thái Thượng Hoàng Giản Định đã bỏ thuyền lên bờ chạy về Trấn Thiên Quan. Vua Trung Quang có lẽ vẫn còn nghi ngờ Thượng Hoàng có ý định tách ra để xây dựng lực lượng riêng đã xài nguyện suý đuổi theo nhưng không kịp. Bi kịch lại tiếp diễn. Trương Phụ với sự tàn nhẫn của một con mạnh thú đã mang quân đuổi theo gót Thượng Hoàng. Cuối cùng Giản Định đế Trần Ngỗi cùng các tướng trung thành là Trần Hy Cát Nguyễn Như Lệ, Nguyễn Yến đã bị bắt. Trương Phụ sai người giải tất cả về Kim Lăng và tất cả bọn họ đã bị sát hại một cách dã man. Vị vua đầu tiên của nhà hậu Trần người đã dũng cảm dựng cơ khởi nghĩa đã kết thúc cuộc đời mình trong bi kịch. Tháng 8 năm 1409 vua Trùng Quang một mình cầm cự với Trương Phụ ở Bình Than lệnh cho Đặng Dung giữ cửa Hàm Tử. Bây giờ lương thực của nghĩa quân vô cùng thiếu thốn. Đặng Dung phải cho quân sĩ chia nhau đi gặt lúa sớm của dân để lấy lương. Quân Minh do biết được tin này đã dùng thủy binh đánh úp vào cửa Hàm Tử. Quân của Đặng Dung bị đánh bất ngờ tan vỡ. Vua Trùng Quang thấy Đặng Dung đã thua liệu thế không thể giữ nổi Bình Than Đành phải bỏ chạy một lần nữa lui về căn cứ địa Nghệ An. Trương Phụ thắng trận trên đường Truy Kích đã ra tay tàn sát nhân dân vô cùng tàn bạo máu chảy thành sông, xác chất thành núi để lại một nỗi kinh hoàng và căm thù tuột độ trong lòng người Việt. Dù liên tiếp gặp thất bại và tổn thất nhưng lực lượng nhà Hậu Trần vẫn tiếp tục hoạt động mạnh mẽ và kiểm soát được vùng đất từ Nghệ An trở vào. Tháng 5 năm 1410 Vua Trùng Quang đế lại một lần nữa tập hợp lực lượng tiến quân từ Nghệ An ra đánh ở Hạ Hồng, giao chiến với quân Minh. Quân Hậu Trần đã phá tan được đạo quân của Đô Đốc Giang Hảo. Nhân thế thắng Nghĩa quân tiến thẳng đến Bình Than. Bây giờ, hào kiệt các nơi nghe tiếng, lại nhiều người nổi dậy hưởng ứng, giết quan lại nhà Minh để giành lại các châu phủ. Thế nhưng, bi kịch của sự phân tán lại tái diễn. Các cuộc nổi dậy này không có người thống lĩnh chung nhưng, hiệu lệnh không thống nhất nên quân nhà Minh chỉ cần kéo đến đâu thì quân sĩ ở nơi ấy liền bị tan vỡ. Cuối cùng, vua Trùng Quang đế lại phải dẫn quân rút về Nghệ An. Nhà Minh dù đã chiếm lại được Đồng bằng Bắc Bộ nhưng vẫn không tài nào dập tắt được ngọn lửa kháng chiến ở phía Nam. Liên tục phải điều động quân từ Quảng Tây sang Tiếp Viện. Đầu năm 1411 vua Minh lại một lần nữa điều chương phụ dẫn thêm 8 vạn quân sang Tiếp Viện cho Mộc Thạnh quyết tâm tiêu diệt bằng được nhà Hậu Trần một kế hoạch tấn công gọn kim mới được vạch ra. Quân Minh tiến về phía Nam bằng cả 2 đường đường Thủy do chương phụ chỉ huy đường Bộ do Mộc Thạnh chỉ huy định đánh kẹp quân nhà Trần lại tại các căn cứ dọc các cửa sông đổ ra biển. Tháng 6 năm đó chương phụ và Mộc Thạnh đem quân đánh vào Nghệ An gặp quân của Nguyễn Xúy, Nguyễn Cảnh Dị và Đặng Dung ở mô độ. Một trận chiến vô cùng quyết liệt đã diễn ra. Quân Hậu Trần dù đã chiến đấu với tất cả sự dũng cảm nhưng trước một lực lượng địch quá đông và thiện chiến cuối cùng đã không chống nổi. Vua Trùng Quang phải rút chạy vào tận Hóa Châu. Trong thế cùng nhà vua đã sai một bề tôi trung nghĩa là Nguyễn Biểu làm sứ giả đến gặp chương phụ để cầu phong một nỗ lực ngoại giao cuối cùng để cứu vãn tỉnh thế. Khi Nguyễn Biểu một mình một ngựa đem phẩm vật đến doanh trại của Giặc, ông đã bị chương phụ bắt giữ. Trong bữa tiệc mà chương phụ bày ra để thị uy hắn đã cho dọn lên một cái đầu người. Nguyễn Biểu không một chút sợ hãi đã gắp lấy óc và mòi lấy mắt ăn rồi đập vỡ cái đầu lâu mà nói lớn rằng sống làm tướng của Nam Triều chết cũng làm quỷ hùng của Nam Triều còn hơn là sống mà làm tướng đầu hàng cho Giặc Bắc. Sau đó ông đã đứng dậy chỉ thẳng vào mặt chương phụ mà mắng rằng trong bụng thì toan tính việc đánh chiếm nước người ta ngoài mặt thì lại phô trương là quân nhân nghĩa. Trước nói là lập con cháu họ Trần bây giờ lại đặt quận huyện không những cướp bóc của cải lại còn giết hại nhân dân. May thật là thằng Giặc bạo ngược chương phụ tức giận đến tím mặt sai quân đem Nguyễn Biểu ra cột vào cầu rồi cho dìm xuống sông cho đến chết. Khí phách của Nguyễn Biểu đã trở thành một tấm gương bất diệt về lòng dũng cảm và tinh thần bất khuất của người Việt. Tháng 6 năm 1413 quân của chương phụ vào đến Nghệ An. Quàn thái phó của nhà hậu Trần là Phan Quý Hữu đã ra hàng giặc nhưng chỉ được mấy hôm thì chết. Chương phụ cho con của Quý Hữu là Phan Liêu làm tri phủ Nghệ An. Phan Liêu để lập công với chủ mới đã đem toàn bộ bí mật quân sự của nhà hậu Trần từ số lượng tướng tá, quân số cho đến các vị trí hiểm yếu khai báo hết cho chương phụ. Nắm được những thông tin tình báo quý giá này, chương phụ quyết tâm tiến vào Hóa Châu để tiêu diệt tận gốc lực lượng kháng chiến. Tháng 9 năm 1413 quân của chương phụ vào đến Thuận Châu. Nguyễn Suý và Đặng Dùng đã cho quần giữ sông Thái Gia đặt phục binh nhận đêm tối đánh Úc vào dinh của chương phụ. Đặng Dùng đã dũng cảm nhảy lên được thuyền của chương phụ định bắt sống hắn nhưng vì trong đêm tối không nhận ra mặt nên đã để cho chương phụ nhảy xuống một chiếc thuyền nhỏ mà chạy thoát. Quân mình bị tổn thất rất nhiều. Nhưng bây giờ quân Hậu Trần còn lại rất ít. Chương phụ sau khi ổn định lại lực lượng đã cho quân đánh Úc lại, xoay chuyển cục diện. Quân của Đặng Dùng địch không nổi phải bỏ chạy. Từ sau thất bại ở trận Thái Gia quân Hậu Trần đã hoàn toàn yếu thế không còn khả năng chống cự với quân mình nữa phải rút vào ẩn núp trong các vùng rừng núi. Chẳng được bao lâu vua Trùng Quang, Nguyễn Cảnh Dị Đặng Dùng, Nguyễn Xúy lần lượt đều bị bắt và bị giải về yên kinh. Trên đường đi, vua Trùng Quang đã nhảy xuống biển tự vẫn để bảo toàn khí tiết. Đặng Dùng cũng tự sát. Nguyễn Cảnh Dị thì chửi mắng chương phụ không ngớt cho đến khi bị giết. Nguyễn Xúy trong lúc bị áp giải đã tìm cách làm thân với viên quan áp giải được cùng người đó đánh cờ. Nhân lúc thời cờ thuận lợi ông đã cầm bàn cờ đập chết tên quan áp giải rồi nhảy xuống sông tự tận. Toàn bộ vua tôi nhà Hậu Trần cuối cùng đều đã tuận tiết một cách oanh liệt. Không một ai chịu cúi đầu hàng giặc. Nhà Hậu Trần chỉ truyền ngôi được hai đời, tổng cộng kéo dài bảy năm. Do cả Trùng Quang đế và Giản Địch đế đều là dòng dõi hoàng tộc nhà Trần có công lao to lớn trong việc lãnh đạo nhân dân chống ngoại xâm. Cho nên dù thất bại, họ vẫn được xử sách và nhân dân coi là hai vị vua chính thống. Do vậy, sách sử và các đền thờ thường ghi nhà Trần có 14 vị vua, bao gồm 12 vua nhà Trần và 2 vua nhà Hậu Trần. Cuộc kháng chiến của nhà Hậu Trần tùy thất bại nhưng đã thể hiện một cách hung hồn tinh thần bất khuất, không chịu làm nô lệ của dân tộc ta. Ngọn lửa yêu nước mà họ thắp lên, dù bị dập tắt nhưng những tàn trò của nó vẫn còn âm ý. Để rồi chỉ vài năm sau, từ mảnh đất Lam Sơn một người anh hùng áo vải sẽ đứng lên kế thừa ngọn lửa đó, tập hợp lại lòng dân và lãnh đạo một cuộc khởi nghĩa trường kỳ, viết nền một trang sử mới trói lọi cho dân tộc.