Giáo Dục Hạnh Phúc (32): Quần Kinh Chi Thủ “Kinh Dịch” | Nét Đẹp Truyền Thống

Chào mừng quý khán giả đến với kênh Nét Đẹp Truyền Thống. Kính thưa quý vị, người xưa tin rằng kênh dịch tiết lộ được ý trời, đạo lý muôn vật. Kênh dịch là một trong những bộ sách triết học cổ xưa nhất của Trung Hoa, được xem như nền tảng của triết học phương Đông. Hôm nay, chương trình radio phát sóng hàng tuần của kênh Nét Đẹp Truyền Thống. Xin gửi đến quý vị bài giáo dục Hạnh Phúc 32, quần kinh chi thủ kinh dịch của tác giả Đồng Hân, đăng trên chánhkiến.org. Chúng ta ở đây nói một chút về kinh dịch, chủ yếu là bàn về đạo lý, không phải nói về tri thức trong đó. Kinh dịch này rất có ý nghĩa, chúng ta chủ yếu nói về quẻ mông. Mọi người đều biết kinh dịch có 64 quẻ, chúng ta chỉ nói về một quẻ mông này. Chữ mông trong quẻ mông là khởi mông, vỡ lòng, thật ra cũng là đang bàn về giáo dục. Thế thì từ một điểm này mở rộng ra, chúng ta sẽ có những hiểu biết về kinh dịch. Mọi người không cần xem nó như tri thức để ghi nhớ, bạn chỉ cần nghe ý nghĩa của nó là được rồi. Trong quẻ mông này đã nói lên những vấn đề quan trọng trong giáo dục. Trung Quốc cổ đã có tác phẩm phân tích về giáo dục gọi là Học Ký. Cuốn sách được viết vào khoảng thời kỳ xuân thu chiến quốc. Nội dung cuốn sách chỉ có hơn nghìn chữ đã trình bày những vấn đề cơ bản của giáo dục. Thế nhưng hôm nay, chúng ta muốn giảng về chữ mông này cần hơn 100 chữ. Đã nói rõ được vấn đề giáo dục này rồi. Đây chính là trí tuệ của người xưa. Chúng ta bàn một chút về kinh dịch. Mọi người đều biết, kinh dịch trong văn hóa truyền thống Trung Hoa có một vị trí cực kỳ quan trọng. Được người xưa xương tụng là quần kinh chi thủ, kinh sách đứng đầu trong các kinh. Khi nói về lịch sử, chúng ta thường hay nói về Tam Hoàng Ngũ Đế. Văn minh Trung Hoa năm ngàn năm bắt đầu từ Tam Hoàng Ngũ Đế. Vậy Tam Hoàng là ai? Có rất nhiều thuyết về Tam Hoàng. Có người nói thế này, có người nói thế kia. Còn chúng tôi nói rằng Tam Hoàng là Thiên Hoàng Phục Thi, Địa Hoàng Thần Nông, Nhân Hoàng Hoàng Đế. Hoàng Đế chính là Hoàng Đế Viêm Hoàng, người đã khai sáng văn minh Trung Hoa năm ngàn năm. Ngày nay, những gì chúng ta ăn, mặc, chỗ ở, đồ dùng, lễ nhạc, thuyền, xe, cách tính lịch, quân binh, v.v. Phần lớn đều là do ông dẫn dắt chúng thần phát minh ra. Thế nên, người Trung Quốc mới tự hào, xưng bản thân mình là con cháu của Viêm Hoàng. Có câu chuyện Thần Nông một ngày nếm thử trăm loại thảo dược, phát minh y dược cho con người, dạy con người biết trồng trọt lương thực, được hậu thế tôn xưng thành thần nông nghiệp và thần y dược. Tam Hoàng về cơ bản đều là những nhân vật bán thần, nửa thần, nửa nhân. Mọi người đã biết Phục Hy có mặt người thân rắn, ông là ở trạng thái bán thần. Phục Hy được xưng là đứng đầu trong Tam Hoàng, vị vương đầu tiên trong trăm vương, thật là vĩ đại. Ông là thần, vậy nên ông thông hiểu đạo lý về thiên địa nhân, cái gì cũng biết. Nhưng ông gánh vác trên vai sứ mệnh, khai sáng văn minh, ông cần giúp những con người vô tri, chưa có kỹ năng tăng thêm trí tuệ. Có thể từ trong hiện tượng cuộc sống mà nắm vững quy luật và đạo lý của sự vật, ông đã vì con người mà tạo ra bác quái để người đời sau vận dụng. Thánh nhân xưa nói, đạo sinh nhất, nhất sinh nhị, nhị sinh tam, tam sinh vạn vật. Trong kinh dịch đầu tiên có thái cực, thái cực sinh lưỡng nghi, lưỡng nghi sinh tứ tượng, tứ tượng sinh bác quái. Lưỡng nghi chính là âm dương, âm dương thì mọi người đều biết, một nét ngang đại biểu cho dương, gọi là hào dương, cũng có thể nói nó là một nét liền. Một nét ngang bị đứt ở giữa chính là âm, hào âm là bị đứt đoạn, một âm một dương có thể tổ hợp thành bốn loại tình huống. Lưỡng dương là thuần dương, lưỡng âm là thuần âm, tổ hợp thành trong âm có dương, trong dương có âm, gọi là thiếu âm, thiếu dương. Chúng ta cùng xem thái cực đồ, cá âm dương, một trắng một đen là một âm một dương, mỗi con cá lại có mắt cá, chính là trong âm có dương, trong dương có âm. Đây là tình huống khi đặt lưỡng hào cạnh nhau, vậy thì nếu thêm một hào, tức là hai mũ ba tổ thành của bác quái, gọi là càng, khảm, cấn, chấn, tốn, ly, khôn, đoái. Nếu chúng ta đặt ba hào dương cạnh nhau, sẽ tạo thành thuần dương, chính là quẻ càng. Đặt ba hào âm cạnh nhau, sẽ tạo thành thuần âm, chính là quẻ khôn. Càng tượng trưng cho trời, khôn tượng trưng cho đất. Thế nên, càng khôn trong thiên hành thiện, quân tử dĩ tự cường bất tức. Địa thế khôn, quân tử dĩ hậu đức tải vật là xuất phát từ đó. Trong bác quái có hai hào âm, lại sinh ra tiếp sáu quẻ, trong đó có vài tình huống, ở giữa là nét liền, hào dương, trên và dưới là nét đức, hào âm, đây là quẻ khảm. Khảm tượng trưng cho thủy, ly trung hư, khảm trung mãn, ở giữa là nét đức, trên dưới nét liền là quẻ ly, tượng trưng cho hỏa, còn có đoái thượng khuyết, tốn hạ đoạn, chấn ngưỡng vu, cấn phúc oãn, lần lượt đại biểu cho trạch, phong, lôi, sơn, đây chính là bác quái. Tổ hợp của hai quái trong bác quái đặt chồng lên nhau, tạo thành 64 quẻ. Bài Giáo dục Hạnh Phúc 32 đến đây là hết. Cảm ơn quý vị đã lắng nghe chương trình của Nét Đẹp Truyền Thống. Xin chào và hẹn gặp lại quý vị trong chương trình lần sau.