VÌ SAO TRUNG QUỐC XÂY LOẠT KÊNH ĐÀO GẦN VIỆT NAM?

Trung Quốc là một quốc gia khổng lồ. Họ có những con sông lớn nhưng không phải nơi nào cũng được kết nối với những con sông khác hay là được kết nối với biển. Vậy muốn kết nối thì phải làm gì? Phải xây kênh đào. Gần đây tần suất và cường độ xây kênh đào của họ ra tăng. Tại sao lại như vậy? Và những kênh đào mới này có ảnh hưởng gì tới Việt Nam hay không? Trước hết, hãy nhanh một chút. Trung Quốc có lịch sử xây kênh đào đồ sộ từ thời cổ đại như là kênh đào Đại Vận Hà. Kênh đào từ thời cổ đại này đã dài hơn 1.700 km nối Bắc Kinh với Hàng Châu. Giờ đây họ đang hồi sinh tinh thần Đại Vận Hà. Đầu tư hàng trăm tỷ đô la Mỹ để nối các con sông lớn từ Đông sang Tây, từ Bắc xuống Nam nhằm giảm chi phí vận tải đường bộ, đường sắt và thúc đẩy thương mại nội địa cũng như quốc tế. Địa lý Trung Quốc rộng, sông ngòi trăng chịt nhưng không phải con sông nào cũng nối liền với nhau. Nên kênh đào giống như tạo thêm những mạch máu mới. Với Việt Nam, những dự án kênh đào ở phía Nam Trung Quốc thuộc Quảng Tây, Vân Nam, Hồ Nam ảnh hưởng trực tiếp vì một số khu vực gần biên giới. Một số khu vực thì không trực tiếp giáp biên nhưng cũng có những ảnh hưởng khác. Nó tăng thương mại nhưng cũng mang đến những rủi ro về môi trường và cạnh tranh với Việt Nam. Tại sao Trung Quốc lại đầu tư rất nhiều những kênh đào ở phía Tây Nam? Thì nói về địa lý để dễ hình dung, Trung Quốc rộng mênh mông nhưng vùng Tây Nam của họ, vùng gần Việt Nam như Quảng Tây, Vân Nam thì lại hơi xa biển. Quảng Tây giáp ngay biên giới Việt Nam mình, cụ thể các tỉnh như là Lạng Sơn cao bằng Quảng Ninh, biên giới đất liền kéo dài hơn 1.400 km và biển thì chia sẻ Vịnh Bắc Bộ. Ngoài ra thì Quảng Tây còn giáp tỉnh Tuyên Quang nữa. Và ở đây thì Trung Quốc đang có một kênh đào gọi là kênh đào Bình Lục, nằm ngay ở Quảng Tây, xuyên qua địa hình núi Gồ Ghề và đổ ra biển tại Vịnh Lư Câu. Vịnh Lư Câu thì gần thành phố Khâm Châu. Tổng chiều dài của kênh đào này là hơn 134 km, trong đó có hơn 6 km là đào xuyên núi và sâu đến 66m. Họ phải dùng công nghệ hiện đại đào hầm CO tàu để nâng hạ mực nước lên đến 65m, cao hơn cả tòa nhà 20 tầng. Đây là thang máy tàu thủy lớn bậc nhất trên thế giới, có thể nâng tàu 5.000 tấn chỉ trong vài phút. Rất thú vị, nó giống như một siêu thang máy giữa núi non, giúp tàu từ nội địa lên cao nguyên rồi xuống biển mà không cần phải đi vòng vèo. Nhưng tại sao Trung Quốc lại đổ một số tiền khổng lồ ước trường hơn 10 tỷ USD vào kênh đào này? Bởi vì địa lý sẽ quyết định kinh tế. Trước đây hàng hóa từ phía tây nam Trung Quốc muốn ra biển phải vòng qua sông Tây Giang, rồi vòng qua Quảng Châu, mất đến 1.200 km đường thủy. Giờ có kênh đào Bình Lục, rút ngắn xuống còn chỉ hơn 500 km, tiết kiệm rất nhiều thời gian và tiền bạc. Ví dụ, một chuyến tàu chở hàng từ Nam Ninh ra Đông Nam Á giờ chỉ mất vài ngày theo vị cả tuần. Và Đông Nam Á ở đây bao gồm cả Việt Nam của chúng ta. Kênh đào này đã mở thêm một cửa để Trung Quốc tiếp cận với Đông Nam Á và cả Việt Nam. Thú vị hơn, đây chính là dự án kênh đào lớn đầu tiên của Trung Quốc, kể từ thời của kênh đào Đại Vận Hà cách đây cả hàng ngàn năm. Họ khởi công vào giữa năm 2022 và đến năm 2026 thì hoàn thành. Bây giờ hãy nói đến tác động của kênh đào này tới Việt Nam. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn bậc nhất của Việt Nam, thế nên kênh đào này hoàn thành thì cũng có lợi mà cũng có cái mà chúng ta cần phải lưu tâm. Kênh đào Bình Lục giúp hàng hóa Trung Quốc rẻ hơn khi xuất sang các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam. Và ngược lại, Việt Nam có thể xuất khẩu dễ dàng hơn qua kênh này. Càng Hải Phòng có cơ hội trở thành một càng trung chuyển, địa lý khu vực Vịnh Bắc Bộ của chúng ta thì nông, sóng yên nên vận tải an toàn hơn, nếu Việt Nam khôn ngoan có thể tận dụng để phát triển kinh tế biên giới như mở rộng khu kinh tế Đình Vũ và Cát Hải. Nhưng thực sự cũng có nhiều điều đáng lo ngại. Địa lý vùng Vịnh Bắc Bộ như vậy nhưng cũng rất nhạy cảm, bởi vì những vấn đề về chủ quyền. Kênh đào của họ mở ra khu vực này nghĩa là tăng sự hiện diện của họ, có thể làm phức tạp hóa tình hình. Ví dụ như là tàu Trung Quốc sẽ đi lại nhiều hơn, ảnh hưởng đến ngư trường của ngư dân vùng Quảng Ninh, Hải Phòng. Nó đơn giản là vậy thôi. Hay về môi trường, kênh này đào xuyên núi, não vét sông, có thể làm thay đổi dòng chảy, gây sói mòn hoặc ô nhiễm lan sang Vịnh Bắc Bộ của chúng ta. Rồi là cạnh tranh kinh tế. Đào kênh thì họ lại có cảng, và Cảng Khâm Châu của Trung Quốc sẽ hút hàng từ Việt Nam, làm giảm doanh thu Cảng Hải Phòng. Và lại có thêm một sự thú vị ở đây với địa danh mang tên Khâm Châu. Khâm Châu là một địa danh rất gần Việt Nam, không chỉ là một cảng, một địa danh mang tính lịch sử. Thành phố này nằm van Vịnh Bắc Bộ thuộc khu tự trị Quảng Tây của Trung Quốc và chỉ cách khu vực Móng Cái, Quảng Ninh của Việt Nam khoảng hơn 100km theo đường trị bay. Trong điều kiện giao thông thời cổ và trung đại, khoảng cách này không quá xa, đặc biệt khi di chuyển bằng đường biển vét bờ. Vì vậy Khâm Châu từ lâu đã nằm trong vùng tiếp xúc đặc biệt giữa Việt Nam và Trung Hoa, không chỉ về thương mại mà cả về quân sự. Trong lịch sử thì Khâm Châu thường được nhắc đến cùng với Liêm Châu và Ung Châu, tạo thành một cụm phòng thủ quan trọng ở biên giới phía nam của các triều đại Trung Quốc. Đối với nước ta thời nhà Lý, đây lại là khu vực nhạy cảm, bởi mọi hoạt động quân sự mà nhà Tống muốn đánh xuống phương nam đều phải đi qua hoặc dựa vào các Châu này làm hậu cứu. Và từ đây xuất hiện cái tên Lý Thường Kiệt. Trước nguy cơ nhà Tống chuẩn bị xâm lược, Lý Thường Kiệt đã đưa ra một quyết định mang tính đột phá, đánh trước để tự vệ, hay còn gọi là chiến lược tiên phát chế nhân. Cuối năm 1075, quân Đại Việt vượt biên giới, tấn công thẳng vào các căn cứ quân sự quan trọng của nhà Tống phía nam, trong đó có Khâm Châu. Và như vậy có thể nói, từ lịch sử cho đến hiện tại, thì bằng một cách nào đó, Trung Quốc và Việt Nam, Khâm Châu và Việt Nam vẫn có những mối liên hệ với nhau. Và họ dự kiến cảng này sẽ là cảng chủ đạo để xuất hàng sang Việt Nam, cũng như Campuchia. Và nhân tiện nói đến Campuchia, có một dự án khác cũng là kênh đào, cũng liên quan đến Trung Quốc, đó là kênh đào Phù Nam. Kênh Phù Nam thì siêu nổi tiếng rồi, dài khoảng 180 km, nối sông Mê Công với vịnh Thái Lan. Trung Quốc tài trợ phần lớn, khởi công 2024 và dự kiến sẽ hoàn thành trong một vài năm tới. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam, vì Mê Công là dòng sông mẹ nuôi sống hàng chục triệu người Việt Nam. Kênh này có thể làm thay đổi dòng chảy sông Mê Công, gây hạn hán hoặc lũ lụt ở Việt Nam và tăng ảnh hưởng của Trung Quốc ở Đông Nam Á. Thú vị là, kênh đào Phù Nam, giống như một đàn em của kênh đào Bình Lục, đều nhằm mở rộng con đường tơ lụa hàng hải của Trung Quốc. Giờ thì hãy chuyển đến một số kênh đào khác mà Trung Quốc cũng đang xây dựng hoặc đang nằm trên giấy và sẽ xây dựng, để cho thấy tham vọng kênh đào của Trung Quốc là lớn như thế nào. Hãy nói đến kênh đào Tương Quế hay còn gọi là Tương Quế Vận Hà, đây là phần mở rộng của kênh đào Linh Cử cổ. Linh Cử là con kênh cổ nhất xây dựng từ thời Tân Thủy Hoàng, nỗi dài gốc chỉ hơn 35 km, nối sông Tương thuộc Hồ Nam với sông Ly của Quảng Tây và đổ ra Tây Giang. Và bây giờ thì họ muốn xây một con kênh mới. Cái con kênh này chạy qua vùng tuyệt đẹp ở Quế Lâm, giống như Hạ Long trên cạn của Trung Quốc, toàn đá vôi nhọn hoắt và sông nước uốn lượn. Giờ họ thành con kênh hiện đại dài hơn 200 km, với vốn đầu tư khoảng 21 tỷ USD. Khởi công mở rộng từ năm 2021 nhưng đến năm 2026 vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và lập kế hoạch chi tiết, chưa đào quá lớn. Thú vị là kênh Linh Cử cổ đã được UNESCO đưa vào danh sách di sản dự hị, nên họ phải xây kênh mới song song để bảo tồn kênh cũ, giống như hai anh em song sinh, một cổ một hiện đại. Kênh mới cho tàu 2.000 tấn, rút ngắn vận tải từ Hồ Nam ra Vĩnh Bắc Bộ được 500 km. Tăng động đến Việt Nam thì cũng sẽ rất lớn, bởi vì khu vực này ảnh hưởng đến lạng sơn cao bằng Quảng Ninh và Hải Phòng của nước ta. Cây nữa là kênh đào Cam Việt hay còn gọi là kênh đào Cam Quế, núi Giang Tây với Quảng Đông. Cái kênh đài này sẽ xuyên qua dãy núi Nam Lĩnh, danh dưới tự nhiên giã hai tỉnh. Đây là vùng đồi núi gồ ghề và rừng rậm, dài khoảng 500 km. Kênh đào này được lập kế hoạch từ cách đây 7 năm, nhưng đến năm 2026 vẫn đang khảo sát và nghiên cứu khả thi, vốn ức tính khoảng 150 tỷ nhân dân tệ. Kênh đào này có tác động đến Việt Nam, bởi vì Quảng Đông là công dưỡng của thế giới. Kênh đào này sẽ giúp hàng hóa Trung Quốc rẻ hơn khi giảm chinh phí vận tải, và sẽ cạnh tranh trực tiếp với các khu công nghiệp hiện đại của nước ta, Rồi đến kênh đào Triết Cam Việt, hay còn gọi là Đại Vận Hà Triết Giang. Với tham vọng dài đến gần 2.000 km, dài hơn cả kênh Đại Vận Hà Cổ, nối Triết Giang qua Giang Tây đến Quảng Đông. Địa lý thì nó sẽ chạy dọc bờ Đông Nam, tận dụng sông Tiền Đường, sông Cam và một số con sông khác xuyên núi Non và đồng bằng ven biển. Thú vị đây được ví như con đường tơ lụa nội địa hiện đại cho tàu 5.000 tấn, giảm khoảng 30% chi phí so với đường bộ, giúp Quảng Tây xuất khẩu dễ dàng. Và cuối cùng trong số những dự án mà Trung Quốc tham vọng còn có dự án kênh đào Hà Nam, hay là dự án nối Hoàng Hà, Hoài Hà và Dương Tử. Nằm ở tỉnh Hà Nam, tận dụng con kênh cũ đó là Sa Dĩnh, tạo lối ra biển qua Thượng Hải. Kênh đào này dự kiến sẽ dài hàng trăm km, với vốn khoảng 200 tỷ nhân dân tệ. Đến năm 2026 thì vẫn đang lập kế hoạch, có thể khởi công vào cuối năm 2026 hoặc sau đó một chút. Như vậy là chúng ta vừa điểm qua một số kênh đào có tiếng của Trung Quốc, đặc biệt là một con kênh đào thẳng ra Viện Bắc Bộ và ảnh hưởng trực tiếp tới Việt Nam. Bạn nghĩ sao về câu chuyện này, về tham vọng kênh đào của Trung Quốc? Nếu cảm thấy thú vị, bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh, bật chuông thông báo và chia sẻ. Còn bây giờ thì xin được nói lời chào tạm biệt. Cảm ơn các bạn đã dành sự đồng hành cùng Hải Thanh Story đi qua những vùng đất, khám phá những điều mới. Đừng ngân ngại hãy để lại những góp ý và xin được hẹn gặp lại.