Mai Vàng Ngày Tết, Nguồn Gốc Và Ý Nghĩa

Nhắc tới Tết miền Nam, nhiều người nhớ liền cái màu vàng rực rỡ của mai vàng. Trước hết, mai vàng mình hay trưng Tết ở miền Nam. Trong một số tài liệu, người ta hay gọi là Hoàng Mai. Nghe chữ Hoàng là thấy ra cái màu vàng rồi ha. Tên khoa học của nó là Ocna Integerima. Nói chung mấy cái chữ Tây chữ U này tôi cũng không rành lắm, quý vị thông cảm nghe. Còn trong tiếng Anh, nhiều nơi giới thiệu kiểu Yellow Apricot Blossom. Qua mai vàng, để nói về cái biểu tượng Tết của Việt Nam mình. Nói vậy để quý vị hiểu. Mình đang nói đúng cái loại mai vàng trưng Tết ở miền Nam. Chứ không phải nói chung chung mà. Rồi nói tới nguồn gốc, quý vị hay nghe câu Mai là qua Tết, rồi tưởng như nó sanh ra để trưng Tết vậy đó. Thiệt ra không phải. Mai vàng ngoài tự nhiên cũng có. Chứ không phải chỉ có trong chậu kiển. Nó phân bố ở Việt Nam mình. Dọc dãy Trường Sơn, rồi nhiều tỉnh miền Trung như Quảng Nam, Đà Nẵng, Khánh Hòa. Ngoài ra, ở một số dùng khác cũng gặp. Kể cả chỗ cao nguyên thì có, nhưng ít hơn. Nói cho dễ hiểu, mai vàng là cây hợp nắng ấm. Hợp khí hậu mình, nên nó sống khỏe, dẻo dai. Vậy cái gì làm cho mai vàng gắn chặt với Tết dữ vậy? Cái điểm quan trọng nhất là nó nở đúng mùa. Mai vàng có cái nhiệp rất riêng. Cuối năm, nó bắt đầu trút lá, rồi nụ ra. Tới mùa xuân, gặp nắng, gặp thời tiết thuẫn, là bông bung ra vàng rực. Thành ra người miền Nam mình, nhìn mai giống như nhìn một cái lịch sóng vậy đó. Không cần xé lịch coi còn mấy bữa. Chỉ cần liếc ra chậu mai, nụ còn xanh hay nụ đã vàng là biết Tết gần hay xa. Nhiều nhà ở miền Nam coi mai như của để dành nữa. Có cây mai già, gốc sần xùi, rễ đổi đất lên. Mai càng lâu năm, thân càng xù xì, gián càng có hồn. Mà lạ lắm nghe, cây mai đứng im vậy đó, mà nó làm người ta để ý. Cả năm đi ngang thì bình thường, nhưng cứ tới giáp Tết là trong nhà bắt đầu có câu. Mai năm nay sao rồi? Nghe câu đó là biết Tết đang tới. Rồi tới cái đoạn mà quý vị nghe là nhớ liền. Lạc lá mai. Lạc lá mai ở miền Nam mình, thiệt tình, nó giống như một cái nghi thức của Tết vậy đó, mà mình không gọi tên thôi. Thường là giáp Tết, người lớn trong nhà bắt đầu bàn. Bữa nay lạc được chưa? Có nhà canh sớm, có nhà canh trễ, tùy thời tiết năm đó. Nhưng cái chung là, khi lạc lá mai, tự nhiên trong lòng ai cũng có một cái hồi hợp. Từ cái chuyện nở đúng mùa, từ cái chuyện cả nhà canh nụ canh bông. Mai vàng dần dần thành qua Tết của miền Nam. Mà đã thành qua Tết rồi, thì nó mang theo đủ thứ ý nghĩa. Tôi xin chắc lọc mấy cái ý nghĩa quan trọng nhất, theo kiểu dân gian mình hay hiểu nha. Cái đầu tiên, ai cũng nhắc là may mắn. Nhiều người nghe chữ mai rồi liên tưởng tới chữ mai cho vui. Đầu năm trưng mai, giống như trưng một lời chúc, mong năm mới xuân xẻ như ý. Tin nhiều hay ít, tùy quý vị. Nhưng cái hay thiệt sự là, hể có chậu mai vàng trong nhà, tự yên thấy có Tết. Mà thấy có Tết, thì lòng phần nào nó cũng rộn ràng, nó vui tươi. Cái ý nghĩa thứ hai là khởi đầu sáng sủa. Quý vị nhìn bông mai mà coi, vàng rực mà vàng ống. Nó giống nắng sớm. Mà nắng sớm là cái cảm giác mở màng một ngày mới. Thành ra mai vàng đứng trước hiên mùa một. Nó làm cái nhà sáng lên. Nhiều khi cái sáng đó không chỉ sáng ngoài mắt, mà sáng trong lòng. Tiếp theo, ý nghĩa thứ ba là bền bỉ. Mai vàng không phải thứ cây động đảnh. Nó chịu nắng, chịu gió, chịu mưa. Nó đứng đó qua năm tháng. Thân xù xì, gốc sần xùi, mà tới Tết vẫn bung bong. Người miền Nam mình cực cả năm. Cuối năm mong có vài ngày yên ổn, xưng vầy, cười chút. Nhìn mai vàng, tự nhiên thấy giống đời mình. Qua một vòng vất vả, vẫn còn nở được, nở theo cách của mình. Ý nghĩa thứ tư, tôi thấy còn quan trọng hơn nữa là xưng vầy và nếp nhà. Mai vàng kéo người ta về với cái nhà. Từ chuyện lâu chùi, quét sân, lặt lá, canh nở, tự nhiên gia đình có việc chung, có chuyện để cùng làm. Rồi tới mấy ngày Tết, khách tới chơi, mọi người ngồi uống trà, nhìn mai, nói chuyện năm cũ, năm mới. Cảy cày mai, thiệt ra là cái cớ để người ta ngồi lại với nhau lâu hơn một chút. Bởi vậy quý vị thấy nhà nào có chỗ mai đặt trước cửa, không phải chỉ để cho đẹp. Nó như nói với xóm diện, với khách tới nhà, Tết tới rồi, mời vô chơi. Mai là một cái lời mời, mà mời bằng màu vàng, bằng cái không khí. Còn chuyện mai nở mùng một là hên, nở nhiều bông là tốt. Tôi nghĩ mình cứ xem như một cái niềm tin đầu năm cho ấm lòng. Nhưng cái quan trọng nhất vẫn là nhà yên, người thương còn đủ mặt. Mai có thể nở sớm, nở trễ. Năm nào trời nóng lãnh thất thường là mai làm khó mình liền. Nhưng nếu lỡ, nó nở trật bữa, mình cũng đừng buồn. Tết đâu có nằm hết trong bông mai. Tết nằm trong cái cách mình thương nhau, trong cái cách mình trở về. Nói tới đây, tôi chợt nhớ. Hồi nhỏ mùng một là tôi chạy ra sân coi mai trước tiên. Có nằm bông nở lát đát thôi, mà tôi vẫn vui. Vì vui cái cảm giác. À, Tết thiệt rồi. Lớn lên đi xa, tôi càng hiểu. Cái mình nhớ không chỉ là bông mai, mà là cái sân, cái hiên, cái bóng người lặt lá, cái tiếng chổi quét sân cuối năm. Mai vàng giữ giùm mình một mớ ký ức. Nhìn vô là thấy nguyên một mùa Tết cũ. Nếu hỏi tôi, vì sao mai vàng trở thành biểu tượng Tết miền Nam, thì tôi nghĩ vầy nè. Vì hợp đất, hợp nắng, hợp nhịp xuân, và quan trọng nhất là hợp lòng người. Nó đứng trước nhà như một lời chúc không nói ra. Nó làm cho cái nhà ấm lên. Nó khiến người ta biết chờ, biết mong, biết trông Tết về. Thôi, tới đây tôi xin dừng. Chúc quý vị, dù năm nay mai nở sớm hay trễ, bông nhiều hay ít, thì trong nhà vẫn có khí xuân, có bình an, có người để thương. Và nếu ngoài hiên nhà quý vị có một chỗ mai vàng đang ngậm nụ, thì coi như Tết đang gõ cửa rồi đó ngang. Hẹn gặp lại quý vị trong tập tiếp theo ở câu chuyện khác.