Ban Chiêu bàn về 7 đức hạnh của người phụ nữ truyền thống (Tâm HồnCao Thượng)

Hồ Dung xin kính chào quý khán thính giả đến với Radio Tâm Hồn Cao Thượng ngày hôm nay. Kính chúc quý vị một ngày mới vui vẻ, an lành. Kính thưa quý vị, Ban Chiêu hay còn gọi là Ban Cơ, tự huệ Ban, là nữ học giả, văn nhân chứ danh thời Đông Hán. Bà cũng là nhà nữ sư học đầu tiên của Trung Quốc, đã cùng với anh trai cả Ban Cố biên soạn ra bộ sách Tiền Hán Thư, là một trong nhị thập tứ sử nổi tiếng của Trung Quốc. Ban Chiêu xuất thân thế gia vọng tộc, có truyền thống học vấn uyên thâm, thồng tuệ lễ nghi, chữ nghĩa. Sinh thời, bà thường được truyền vào hoàng cung dạy kinh sử cho hoàng hộ, quý phi hay công nhân và được tôn gọi là lão sư. Bức họa này của danh họa Kim Đình Tiêu thời Nhật Hành, hiện nằm trong bộ sưu tập tại Bảo tàng Cố Cung Quốc gia Đài Loan, đã họa lại cú sự Ban Chiêu truyền dạy bút pháp. Năm 70 tuổi, Ban Chiêu soạn ra một bộ quy phạm lễ giáo hoàn chỉnh dành cho phụ nữ, gọi là Nữ Giới. Trong cuốn sách này, bà đưa ra 7 thiên với 7 phương diện đức hạnh và hình xử lễ nghi để quy phạm người phụ nữ xử thế lập thân, đã tạo nên ảnh hưởng cực kỳ sâu sắc suốt gần 2.000 năm sau này. Vậy, 7 phương diện đức hạnh này bao hàm những gì? Kính mời quý vị cùng Hồ Dung tìm hiểu trong video này. Người phụ nữ nhu thuận không phải là hèn kém không biết tới chi thức. Ban Chiêu dẫn hướng người phụ nữ phải lấy nhu nhược làm điều mỹ lệ, lấy nhu thuận khiêm nhường làm đức hạnh. Vậy ti nhược là gì? Trong Nữ Giới, bà viết, khiêm nhường cung kính trước người sau mình, làm điều thiện không cầu lưu danh, làm điều sai trái không chối bỏ, nhẫn nhục chịu đựng, luôn tỏ ra sợ hãi, chính là ti nhược vậy. Từ nhu nhược, nhữ gốc không phải là thấp kém hèn mọn, mà là mềm yếu khiêm tốn. Điều này là nhất trí cùng với khiêm cung của Bậc Quân Tử. Người phụ nữ cần có đức khiêm tốn nhẫn nhượng. Đối với hết thầy mọi người, sự việc, đồ vật đều chân thành cung kính. Điều tốt trước tiên dành cho người khác, bản thân mình có thể khiêm nhường lùi bước ở sau, làm việc thiện không khoa trương, làm việc sai không thoái thác trách nhiệm. Ngoài ra, còn phải biết nhẫn nhục gánh vác trách nhiệm, thường phải xem xét bản thân đã làm đủ tốt hay chưa. Đây chính là sự khiêm ti nhu nhược của nữ tử. Kiều căng chuốc lấy tổn hại, khiêm tốn hưởng được lợi ích, giống như nước hướng về phía dòng chảy thấp mà lưu truyền. Một người khiêm tốn, ước thúc nội tâm, cung kính, nhu thuận, thì dù ở hoàn cảnh nào, nhẫn nhục cũng tự nhiên sẽ nhận được sự hoan nghênh của mọi người. Vì vậy có thể nói, ti nhược là đạo sự thế căn bản nhất của người phụ nữ. Phần thứ 2 Phu Phụ Trong Thiên Phu Phụ của Nữ Giới có viết, Phu Phụ chi đạo thang phối âm dương, thông đạt thần ninh, tính thiên địa, chi hoàng nghĩa, nhân luân, Ý nói, đạo vợ chồng là sự phối hợp âm dương, cảm ứng thần ninh, là đạo nghĩa rộng lớn trong trời đất, cũng là đạo lý to lớn của nhân luân. Văn hóa truyền thống chia mối quan hệ giữa con người làm 5 loại, gọi là ngũ luân. Trong ngũ luân này, đứng đầu chính là vợ chồng, bởi vì trước tiên phải có vợ chồng rồi mới có cha con, anh em, bạn bè, quân thần. Chính vì tầm quan trọng này, nên bài thơ đầu tiên của Kinh thi là Quan Thư, cũng là bàn về tình cảm vợ chồng. Tiền đề của việc kết thành vợ chồng phải là một âm, một dương, một nam, một nữ. Trong Hồn Nhân, người vợ đã nguyện ý trao lại cả cuộc đời của mình cho người chồng, còn người chồng phải gánh vác trên vài trách nhiệm đối với người vợ. Nữ Giới viết, Phu Bất Hiền, Tắc Vô Dĩ Ngự Phụ, Tức là nếu người chồng không có đạo đức, về mặt tinh thần sẽ không thể dẫn dắt một người phụ nữ, cũng rất khó được người vợ nghe theo. Người chồng như vậy, ở trong nhà liền đánh mất đi uy nghiêm. Còn nếu người vợ không hiền đức, thì không thể phụ giúp được người chồng, cũng đánh mất đi đạo nghĩa làm vợ của mình. Thiên Kính Thận bàn rằng, đặc tính âm dương hai bên là bất đồng, hành vi nàm nữ cũng có khác biệt. Dương tính lấy cương cường làm phẩm cách, âm tính lấy ôn nhu làm biểu trưng, nàm nhân lấy cường tráng làm cao quý, nữ nhân lấy mềm yếu làm mỹ lệ. Ở đây bàn Triều chỉ rõ rằng, đạo Cung Kính Nhu Thuận là lễ nghĩa đứng đầu của người phụ nữ. Cung Kính không đòi hỏi điều gì khác, chỉ cần kiên trì bền bỉ. Nhu Thuận không đòi hỏi điều gì khác, chỉ cần khoan dung nhẫn đại. Người trường kỳ gìn giữ sự Cung Kính sẽ biết có trừng mực khoan dung với người khác, đã thiện lại Cung Kính. Cổ nhân nói đạo Kính Thuận là cái lễ của người vợ. Tất nhiên, người chồng cũng cần phải có sự Cung Kính và Hòa Thuận. Nhưng sự Cung Kính của người chồng được gọi là Trì Cửu, sự Hòa Thuận của người chồng được gọi là Khoan Dụ. Làm chồng chồng vợ chồng, lấy nghĩa mà hòa thân, lấy ân mà hào hợp, giữa vợ chồng với nhau lấy ân nghĩa mà đối đải, lấy cương nhu hỗ trợ nhau, ẩm dường tương hợp, tương kính như tân, mãi mãi kính trọng nhau như khi mới cưới. Làm được đến điểm này mới có thể thực sự đạt được hạnh phúc mỹ mãn. Phần thứ tư Phụ Hành Đây là một bức Mỹ Nhân Đồ mô tả vẻ đẹp của người phụ nữ xưa. Trong phần Phụ Hành viết, người phụ nữ có tứ hành gọi là Phụ Đức, Phụ Ngôn, Phụ Dung, Phụ Công. Đây là đại đức không thể thiếu của người phụ nữ. Ban chiều cho rằng, người phụ nữ không cần phải tài hoa tuyệt thế. Khi nhàn dỗi, thường luôn tĩnh lặng, giữ lễ tiết chính trực, hành xử khuôn phép biết xấu hổ. Động tĩnh luôn có pháp tác, chính là Phụ Đức. Phụ Ngôn chính là không cần phải biện luận ngôn từ sắc xào, nhưng cần lựa chọn ngôn từ mà nói, không nói những lời ác xấu, trái với đạo đức. Biết tùy thời điểm mà nên nói những lời nào, đồng thời cũng không dối trá thị phi. Phụ Dung không cần thiết phải có nhan sắc mỹ lệ, mà biết giặt sạch bụi bẩn, phục sức tinh tương, tắm gội sạch sẽ, thân không nhơ nhuốc. Phụ Công không cần thiết phải có kỹ xào hơn người, chỉ cần chuyên tâm theo thùa may vá, không gây mầu thuẫn hay đùa cựt quá phận, biết chuẩn bị đồ ăn thức uống đầy đủ thiết đãi khách đến nhà. Chuyên tâm là chỉ đạo lý Thủy Trung không thay đổi đối với người phụ nữ. Người chồng là chỗ dựa của người vợ, vợ chồng vĩnh viễn Thủy Trung không xa rời, chính là đạo lý này. Bên cạnh đó, chuyên tâm còn bao gồm cả sự chuyên tâm chính xác. Ở đây hàm ý là phải thủ lễ, thủ nghĩa, thuần tịnh, thuần thiện. Những gì không phù hợp lễ tiết, tuyệt đối không nghe. Mắt chỉ nhìn điều đoan chính, không nhìn ngang, liếc dọc. Đi ra ngoài không ăn mặc dêm dúa lẳng lơ. Ở nhà cũng không thể mặc quá tùy tiện. Không kết giao với người không đoan chính, không phẩm hạnh, không trầm mê vào thế giới phổn hoa. Ban triều giảng dạy Đạo giữa mẹ chồng và nàng dâu có nói rằng Phu thê tuy rằng ân ái, nhưng nếu như con dâu không được cha mẹ chồng thừa nhận, gia đình đó cũng không thể nào thực sự hòa thuận vui vẻ. Vậy phải làm sao để có được sự thành tâm yêu thương của cha mẹ chồng? Chính là cần làm được khúc tòng. Nghĩa là đối với chồng thì có thể nói lời đạo lý phần rõ đúng sai. Nhưng đối với cha mẹ thì không nên tranh biện nhiều. Không nên phần rõ ai đúng ai sai một cách sạch sòi. Đây chính là khúc tòng. Làm con có thể không đồng ý với cha mẹ ở một vài điều. Nhưng đừng tranh cãi quá nhiều, hãy bao dung hơn. Kỳ thực đây cũng là một loại phẩm chất thuộc về cung kính nhu thuận. Là đức hạnh tôn kính trưởng bối. Cũng là đức tính nhẫn nhục. Thị phi tự có công luận. Còn nhẫn được dù chỉ một thời khác cũng sẽ thấy trời đất rộng mờ. Mối quan hệ mẹ chồng con dâu từ ngàn năm nay được xem là trung tâm của sự hòa thuận trong gia đình. Sau khi đón con dâu về, chủ quyền gia đình nên là ai? Vấn đề này thường gây ra rất nhiều tranh chấp. Thời cũ xưa, sau khi con dâu về nhà chồng, mẹ chồng sẽ do việc quản lý gia đình cho con dâu. Từ đó về sau, con dâu trở thành nữ chủ nhân của gia đình, lo liệu hết thảy mọi việc. Nhưng con dâu phải kính trọng mẹ chồng thưa gửi lễ phép. Nếu con dâu biết ơn mẹ chồng đã phất vả bao nhiêu năm, mà biết xin lời khuyên trong cuộc sống để mẹ chồng cảm thấy mình vẫn cần thiết, thì điều này rất có lợi cho gia đình hòa thuận. Anh trai, chị dâu, em gái nhà chồng, tuy rằng đều không có mối quan hệ huyết thống, nhưng lại có tình nghĩa và nhân duyên thân thích thâm hậu. Là một người con dâu, phải biết kính trọng và yêu thương người nhà. Một người phụ nữ tốt, biết khiêm tún nhu thuận, nhất định có thể chung sống vui vẻ hòa thuận với gia đình chồng và người nhà. Trong nữ giới viết Phu tầu muội xà, thể địch nhi tôn, ẩn sơ nhi nghĩa thân, nghĩa là anh chị, em trai, em gái của chồng, mặc dù không có quan hệ huyết thống với mình, nhưng đều là người một nhà, có nhân duyên và tình nghĩa thâm hậu. Cũng là người thân, cần phải kính trọng và yêu thương. Vậy phải làm sao để sống hòa thuận với anh chị em của chồng? Sách nữ giới cũng viết Nhược thục viện khiêm thuận chi nhân, tắc năng ý nghĩa dĩ đốc hào, sùng ân dĩ kết viên. Tức là một người phụ nữ hiền lành, khiêm nhượng, nhu thuận thì sẽ có khả năng sống hòa thuận với các thành viên trong gia đình chồng. Kính thưa quý vị, 7 thiên trong nữ giới của sự học gia Ban Chiêu ngôn từ khẩn thiết, dụng tâm lương khổ. Phụ nữ giờ này luôn được coi là cốt lõi của gia đình. Người phụ nữ thân tâm an tĩnh sẽ cai quản gia đình yên ổn hòa thuận. Gia đình an định thì xã hội mới an định. Những kiến thức và tài năng của Ban Chiêu để lại trong quân nữ giới thực sự là những bài học quý giá cho phụ nữ trong hôn nhân gia đình. Vậy tại sao một nữ xử gia nổi tiếng của Trung Hoa, người đã từng nhiều lần bàn luận chính sự cùng Hòa Hy Đăng Thái Hậu khi Thái Hậu phải chấp chính thay con nhỏ, lại vẫn muốn lưu giữ lại các giá trị văn hóa truyền thống mà người thời nay coi là lạc hậu, phóng kiến. Đầy âu cũng là một điều đáng để người ta suy nghĩ vậy. Hồ Dung rất vui khi được đồng hành cùng quý khán thính giả trên Radio Tâm Hồn Cao Thượng ngày hôm nay. Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Đừng quên nhấn subscribe, đăng ký kênh của chúng tôi và để lại lời bình luận ở bên dưới. Xin chào và hẹn gặp lại!