Nhà Nước Trung Quốc Tập Trung Điên Cuồng Thu Giữ Hộ Chiếu: "Nội Bất Xuất, Ngoại Bất Nhập!"

Chính quyền Trung Quốc tập trung thu giữ hộ chiếu, nội bất xuất, ngoại bất nhập. Mời các bạn cùng Thúy Trang và Khán Trung Quốc tìm hiểu sâu về vấn đề này trong chương trình ngày hôm nay. Ở Campuchia đã miễn visa. Có ai đi chơi không? Tôi nói đùa thôi, vì trước hết cần phải xin lại hộ chiếu. Hộ chiếu của chúng tôi đều bị quản lý tập trung, không nằm trong tay cá nhân. Tôi thấy điều này rất kỳ lạ. Hộ chiếu cũng giống như chứng minh nhân dân, là giấy tờ xác nhận thân thuận cá nhân do cơ quan công an cấp. Vậy tại sao lại phải thu hồi và quản lý thống nhất? Tôi thực sự không thể hiểu nổi. Nếu nói để ngăn người giàu bỏ trốn ra nước ngoài thì tôi chỉ là một giáo viên bình thường, có thể trốn đi đâu. Tôi còn có công việc, còn phải nuôi gia đình. Ra nước ngoài thì cũng chỉ tranh thủ đi thăm quan một chút. Ở thêm vài ngày là hết sạch tiền. Vị giáo viên này cho biết, vài năm trước từng có cơ hội đi du lịch Hồng Kông, Macau. Một số đồng nghiệp may mắn đã đi, nhưng bản thân ông thì không. Các đoàn du lịch khác khi đến Hồng Kông thường dành phần lớn thời gian mua sắm, con đoàn của ông thì chỉ đi ngắm cảnh, hầu như không chi tiêu vì không đủ khả năng tài chính. Hướng dẫn viên thông báo buổi chiều được tự do hoạt động, muốn mua gì thì mua, nhưng tự do thế nào đây? Ông chỉ có thể ở trong khách sạn chơi bài suốt cả buổi chiều, miễn cưỡng chờ thời gian trôi qua. Vì vậy, các đoàn du lịch thường không mới muốn tiếp nhận giáo viên, cho rằng họ quá tích kiệm. Ông nói, giáo viên có đủ tài chính để ra nước ngoài hưởng thụ không? Hoàn toàn không có khả năng kinh tế đó. Vậy giáo viên có bí mật gì để mang ra nước ngoài không? Cũng không. Thật sự không thể hiểu được. Tóm lại, hộ chiếu của chúng tôi không nằm trong tay mình, cũng không xin lại được. Vì thế, chúng tôi cũng chẳng sợ bị mổ cước nội tạng, bởi ngay cả muốn sang Campuchia cũng không có cơ hội. Nhiều cư dân mạng để lại bình luận cho biết. Thật kỳ lạ, hôm nay khu dân cư cũng gọi điện hỏi tôi lần cuối cùng xuất cảnh khi nào, còn yêu cầu nộp hộ chiếu để cộng đồng quản lý tập trung. Một số ý kiến khác cho rằng, việc giáo viên không được phép xuất cảnh là có nguyên nhân, và rồi sẽ sớm biết lý do. Theo thông tin được công bố, vào tháng 8 năm ngoái, chính quyền Trung Quốc đã ban hành chính sách siết chặt việc đi lại của công dân. Đối tượng bị ảnh hưởng bao gồm giáo viên mầm non, bác sĩ, công chức, nhân viên các đơn vị nhận thầu của chính phủ và người lao động trong doanh nghiệp nhà nước. Các nhóm này đều bị yêu cầu nộp lại hộ chiếu. Gần đây, một chính sách gây nhiều quan ngại này tiếp tục được siết chặt. Ngay cả công dân bình thường cũng bị yêu cầu nộp hộ chiếu để cơ quan, đơn vị quản lý tập trung, việc xuất cảnh cá nhân phải báo cáo trước và trở phê duyệt. Trên không gian mạng, xuất hiện nhiều đồn đoán cho rằng Trung Quốc có thể đang tiến tới đóng cửa đất nước, và với những người không có bối cảnh hay quan hệ đặc biệt, việc ra nước ngoài cũng trở nên vô cùng khó khăn. Một số cư dân mạng bày tỏ bước xúc trên nền tảng đầu UINN cho biết, đơn vị yêu cầu tôi nộp hộ chiếu, lương một tháng của tôi thì được bao nhiêu, chẳng lẽ họ còn sợ một kẻ vô dụng như tôi có thể trốn ra nước ngoài sao, lương một tháng còn không đủ tiền mua vé máy bay. Một cư dân mạng khác cho biết, dù đã được cấp hộ chiếu từ lâu nhưng chưa từng xuất cảnh lần nào. Gần đây bất ngờ nhận thông báo yêu cầu nộp lại hộ chiếu, khiến người này không thể hiểu mục đích của biện pháp nói trên là gì. Cho đến nay, chính quyền Trung Quốc vẫn chưa công bố bất kỳ văn bản công khai hay căn cứ pháp lý nào liên quan đến yêu cầu này. Giới luật gia nhận định, việc buộc người dân thường phải giao nộp hộ chiếu cần có cơ sở pháp luật rõ ràng, nếu không sẽ bị xem là hành vi trái pháp luật. Nhiều người được phỏng vấn cho biết với các hãng truyền thông phương Tây rằng, sau khi đặt vé máy bay xuất cảnh, họ nhanh chóng nhận được cuộc gọi từ phía công an yêu cầu làm rõ địa điểm và mục đích cụ thể của chuyến đi. Mới đây, một người Hoa đã sinh sống lâu năm ở nước ngoài tiết lộ trên mạng xã hội rằng, địa phương nơi người này có hộ khẩu là quận Vũ Đô, thành phố Lũng Nam, tỉnh Cam Túc đã yêu cầu cư dân nộp hộ chiếu. Giải thích chính thức được đưa ra là tạm thời lưu giữ, nếu có nhu cầu xuất cảnh thì phải báo cáo và xin phê duyệt trước. Người này cho biết, dù đã nhiều năm không sinh sống trong nước, vẫn bị đưa vào diện quản lý nói trên, trong khi chính quyền địa phương không cung cấp bất kỳ căn cứ pháp lý rõ ràng hay thời hạn cụ thể nào cho biện pháp này. Kết quả tra cứu cho thấy, quận Vũ Đô thuộc thành phố Lũng Nam, tỉnh Cam Túc hiện chưa ban hành bất kỳ thông báo chính thức hay văn bản pháp lý nào liên quan đến các biện pháp nếu trên. Tuy nhiên, những cách làm tương tự đã nhiều lần được truyền thông nước ngoài đề cập trong các năm gần đây. Qua xác minh với người dân tại nhiều khu vực khác nhau, phóng viên ghi nhận rằng tại ít nhất các tỉnh Cam Túc, Quý Châu và Vân Nam đã xuất hiện tình trạng người dân thông thường bị yêu cầu nộp hộ chiếu để quản lý tập trung, đồng thời việc xuất cảnh cá nhân phải xin phép hoặc báo cáo trước. Điều này cho thấy, các biện pháp trên không phải là trường hợp đơn lẻ mà đã xảy ra ở nhiều địa phương. Một cư dân họ Lưu tên Tiểu Nam sống tại Tuần Nghĩa, Quý Châu cho biết với phóng viên. Ở khu vực chúng tôi có nghe rằng, những người thường xuyên đi Mỹ, Châu Âu hoặc Nhật Bản gần đây đều bị yêu cầu nộp lại hộ chiếu. Sau khi từ nước ngoài trở về, họ bị cảnh sát khu vực mới lên làm việc, lập biên bản và bị hỏi đã làm gì trong thời gian xuất cảnh. Một số bạn bè tôi nói rằng, hộ chiếu của họ đã bị thu giữ, và sau này nếu muốn ra nước ngoài thì phải nộp đơn xin phép trước với văn phòng khu phố. Riêng đối với cán bộ làm việc tại văn phòng khu phố, hộ chiếu của họ đã được thu hồi thống nhất từ năm ngoái. Nhiều người được phỏng vấn cho biết, việc thu giữ hộ chiếu thường do công an địa phương, chính quyền khu phố hoặc cấp cộng đồng trực tiếp thông báo và thực hiện. Ở một số nơi, thông tin hộ chiếu của người dân được ghi nhận và lưu trữ. Nhưng cơ quan chức năng không giải thích rõ thời gian, tạm giữ kéo dài bao lâu, cũng như không nêu cụ thể cơ sở pháp lý của biện pháp này. Một số người cho biết, khi có nhu cầu ra nước ngoài để thăm người thân hoặc làm việc, họ phải khai báo trước mục đích chuyến đi. Chỉ sau khi được cơ quan liên quan xem xét và chấp thuận, họ mới có thể nhận lại hộ chiếu. Tuy nhiên, quy trình xử lý và thời gian chờ đợi mỗi trường hợp lại khác nhau, chưa có quy định thống nhất áp dụng chung. Ông Hoàng, một cư dân tại Quý Dương, nói với phóng viên, hiện nay công an sẽ phối hợp với văn phòng, khu phố và cảnh sát khu vực để giả sót lý lịch của bạn, xem có từng chấp hành án tù hay bị đưa vào danh sách mất uy tín hay không. Chỉ cần bạn đặt vé máy bay quốc tế, cảnh sát sẽ gọi điện hỏi bạn ra nước ngoài để làm gì và yêu cầu giải thích rõ ràng. Theo quy định luật pháp hiện hành của Trung Quốc, hộ chiếu là giấy tờ hợp pháp của công dân. Mọi tổ chức hoặc cá nhân đều không được phép thu giữ trái pháp luật. Luật cũng quy định rõ, chỉ trong trường hợp tòa án, viện kiểm soát hoặc cơ quan công an cần phục vụ cho việc xử lý vụ án thì mới được phép thu giữ hộ chiếu của đương sự theo đúng trình tự pháp luật. Luật sư họ Trương tại Vũ Hán nhận định rằng, các biện pháp nói trên của chính quyền đã rõ ràng chạm đến danh giới pháp lý. Ông cho biết, pháp luật quy định công dân có quyền tự do xuất nhập cảnh nếu không phải nhằm vào đương sự của một vụ án cụ thể mà lại áp dụng việc yêu cầu nộp hộ chiếu một cách phổ biến đối với người dân bình thường thì bắt buộc phải có căn cứ pháp lý rõ ràng, điều kiện áp dụng cụ thể và quy trình minh bạch. Nếu không, rất dễ phát sinh tranh cãi về tính hợp pháp. Ông Trương cho biết, dù là đơn vị sử dụng lao động hay cơ quan hành chính cấp cơ sở, đều không có thẩm quyền áp dụng các biện pháp mang tính cưỡng chế trá hình như tập trung quản lý hộ chiếu cá nhân hoặc yêu cầu báo cáo trước khi xuất nhập cảnh đối với công dân đi nước ngoài vì mục đích riêng. Theo ông, những cách làm này thực chất là hình thức kiểm soát và hạn chế quyền tự do đi lại của công dân ngay từ trước, vượt ra ngoài phạm vi quản lý hành chính thông thường. Trước các biện pháp của nhà chức trách, một số cư dân mạng trên nền tảng đầu UINN đã mỉa mai rằng, tôi đã hỏi AI Trung Quốc là DeepSig, nó trả lời rằng tôi cho rằng việc đơn vị giữ hộ chiếu là trái pháp luật, xem ra tôi vẫn chưa hiểu rõ về Trung Quốc. Nó còn nói lãnh đạo đơn vị chắc chắn sẽ nói rằng chúng tôi không giữ hộ chiếu, mà là nhân viên tự nguyện giao hộ chiếu cho đơn vị bảo quản. Không chỉ vậy, thời gian gần đây còn xuất hiện thông tin cho rằng, từ cuối năm ngoái, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã bắt đầu triển khai chính sách quản lý này đối với một số nhóm đối tượng đặc thù. Ngày 16 tháng 12 năm 2025, Hội Công giáo yêu nước Trung Quốc và Hội đồng giám mục công giáo Trung Quốc đã cùng thông qua một quy định quản lý nội bộ, yêu cầu thực hiện việc thu giữ tập trung và xét duyệt nghiêm ngặt các giấy tờ xuất cảnh của toàn bộ hàng giáo sĩ công giáo trên phạm vi Trung Quốc. Một số tín đồ kỹ tô giáo cho biết, họ cũng nghe tin rằng giáo hội tam tự đang thảo luận khả năng xây dựng mô hình quản lý tương tự, song hiện vẫn chưa nắm rõ được chi tiết cụ thể. Văn bản mang tên Quy định về việc chuẩn hóa quản lý thu giữ giấy tờ xuất cảnh của giáo sĩ công giáo cho thấy, ở cấp độ thể chế, hàng giáo sĩ công giáo nằm dưới sự quản lý của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã chính thức bị đưa vào một hệ thống quản lý tương tự như đối với cán bộ Đảng và chính quyền. Theo quy định nêu trong văn bản, tất cả các chức sác và tu sĩ công giáo, bao gồm giám mục, linh mục, phó tế và nữ tu đều phải nộp các giấy tờ xuất nhập cảnh như hộ chiếu phổ thông, giấy thông hành Hồng Kông, Macau và giấy thông hành cư dân Trung Quốc đi Đài Loan cho các tổ chức lưỡng hội công giáo hoặc các giáo phận để quản lý tập trung. Cá nhân giáo sĩ không được tự giữ những giấy tờ này. Trong trường hợp cần ra nước ngoài hoặc đi Hồng Kông, Macau, Đài Loan, dù là vì công việc hay lý do cá nhân, giáo sĩ đều phải làm đơn xin phép trước. Chỉ sau khi được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận, họ mới được nhận lại giấy tờ để làm thủ tục xin thị thực. Khi trở về nước, trong vòng 7 ngày, các giấy tờ này phải được nộp theo quy định. Đồng thời, người đi phải hoàn tất báo cáo và biểu mẫu xác nhận đã nhập cảnh trở lại. Quy trình quản lý này về cơ bản giống với cách Trung Quốc đang áp dụng đối với các công chức, cán bộ đảng, chính quyền và lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước. Hộ chiếu được giữ tập trung, việc xuất cảnh phải qua xét duyệt sau khi về nước phải nộp lại giấy tờ và thực hiện thủ tục đăng ký. Đồng thời, toàn bộ quá trình xuất nhập cảnh đều có thể bị giám sát và xem xét trách nhiệm. Trong thời gian dài, chính quyền Trung Quốc đã sử dụng việc kiểm soát giấy tờ xuất cảnh cũng như một biện pháp nhằm phong ngừa và kiểm soát tình trạng dịch chuyển nhân sự ra nước ngoài, đồng thời hạn chế các mối tiếp xúc đối ngoại, coi đây là một công cụ quản trị quan trọng. Nay, mô hình này được áp dụng nguyên vẹn vào hệ thống công giáo, khiến dư luận cho rằng giới chức sắc tôn giáo không còn được xem là những nhân vật thuần túy tôn giáo mà đã bị công khai đưa vào hệ thống quản lý chính trị. Tài liệu nội bộ này đặc biệt xiết chặt các quy định đối với việc xuất nhập cảnh vì mục đích cá nhân của giáo sĩ. Theo quy định, nếu xuất nhập cảnh vì việc dương, giáo chức phải nộp đơn xin phép bằng văn bản, ít nhất 30 ngày trước ngày đi, trong đó nêu rõ lịch trình, mục đích chuyến đi, thời gian lưu trú và danh sách người đi cùng, đồng thời phải cam kết và chỉ được xuất cảnh sau khi cơ quan chủ quản phê duyệt. Văn bản cũng nêu rõ, trong thời gian ở nước ngoài không được tự ý thay đổi lịch trình, không được lưu trú quá thời hạn cho phép. Các điều khoản này cho thấy khái niệm việc riêng trên thực tế đã bị hành chính hóa ở mức cao, khiến không gian cá nhân tiếp tục bị thu hẹp. Tài liệu cũng quy định, đối với các giáo sĩ không đột giấy tờ theo yêu cầu, tự ý thay đổi lịch trình khi chưa được phê duyệt, lưu trú quá hạn hoặc từ chối hoàn trả giấy tờ. Tùy theo mức độ vi phạm có thể bị nhắc nhở, tạm thời giải quyết thủ tục giấy tờ, thậm chí bị xử lý nghiêm theo các quy định liên quan của cơ quan quản lý tôn giáo nhà nước và quy định nội bộ của giáo hội. Một giáo sĩ họ Vương tại nhà thờ Thánh Anthony ở Thâm Quyến cho biết, công giáo là một tôn giáo mang tính phổ quát, với cơ cấu giáo hội và việc đào tạo giáo sĩ từ lâu đã dựa trên các hoạt động giao lưu xuyên quốc gia. Ông nói, việc ra nước ngoài dự hội nghị, linh mục đi tu nghiệp thần học hay nữ tu tham gia các hoạt động của các tổ chức quốc tế vốn là điều bình thường trong hệ thống công giáo, nhưng nay phải nổ bộ chiếu, điều này khiến người ta có cảm giác đang bị kiểm soát. Mặc dù văn bản này được ban hành dưới danh nghĩa một hội, một đoàn công giáo Trung Quốc và không phải là văn bản pháp luật của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Song logic soạn thảo, cơ chế phê duyệt và cách phân định trách nhiệm trong nội dung lại hoàn toàn phù hợp với mô hình văn kiện hành chính của hệ thống đảng, chính quyền Trung Quốc. Văn bản nhiều lần sử dụng các thuật ngữ đặc trưng của hệ thống quản trị Đảng Cộng sản Trung Quốc như được cơ quan chủ quản phê duyệt, chịu trách nhiệm theo từng cấp, bản cam kết, cho thấy hội công giáo yêu nước Trung Quốc và hội đồng giám mục trên thực tế đã bị lồng ghép sâu vào cơ chế kiểm soát và quản lý của chính quyền. Đáng chú ý, văn bản này được ghi rõ là thực hiện thí điểm. Trong bối cảnh quản trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc, khái niệm thí điểm thường được hiểu là bước đệm cho việc triển khai lâu dài. Một khi các biện pháp liên quan vận hành ổn định, không lại trừ khả năng chúng sẽ được thể chế hóa, thành quy định thường trực, thậm chí được nhân rộng sang các hệ thống tôn giáo khác. Một tín đồ cơ độc giáo tại Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, cho biết về phóng biên rằng ông cũng nghe nói nội bộ, giáo hội, tam tự yêu nước đang thảo luận về việc xây dựng phương án quản lý tập trung, giấy tờ xuất cảnh tương tự, song hiện vẫn chưa công bố chi tiết. Ông nói, giờ đây các hệ thống tôn giáo đều đang bị quản lý theo cùng một mô hình, bắt đầu từ công giáo rồi liệu sau đó có đến lượt cơ độc giáo hay không. Nhiều người trong lòng đều hiểu rõ, đó chỉ là vấn đề sớm hay muộn. Một số cư dân mạng nhận định rằng chính sách của Đảng Cộng sản Trung Quốc rất khó hiểu. Trong nước thì tịch thu hộ chiếu, không cho người dân ra nước ngoài. Còn ở hải ngoại, người Trung Quốc lại không được khuyến khích quay về. Dường như xu hướng là tiến tới một trạng thái khép kín toàn diện. Gần đây, một người Hoa sống tại Mỹ cho biết, hôm qua bạn tôi nói rằng, một người bạn Trung Quốc của anh ấy vì không có hộ chiếu đã bị ICE bắt giữ. Ban đầu bị đưa đến cơ quan di trú, sau đó do Trung Quốc không tiếp nhận nên bị trục xuất sang một nước thứ ba. Người đó hiện vẫn bị kẹt tại sân bay của quốc gia thứ ba, đến nay vẫn chưa rời đi. Vì vậy, mọi người cần hết sức cẩn trọng. Nhà phân tích rét cho rằng, chính sách siết chặt quản lý hộ chiếu của chính quyền Trung Quốc thực chất phản ánh một cách rõ nét cục diện chính trị và tình hình kinh tế hiện nay của nước này. Cụ thể có thể phân tích vấn đề từ 3 khía cạnh, mốc thời gian, đặc điểm nhân sự và phân bố theo khu vực. Thứ nhất, về mốc thời gian. Lan sóng thu hồi hộ chiếu trên diện rộng đầu tiên tại Trung Quốc trong những năm gần đây bắt đầu vào khoảng năm 2015, tập trung chủ yếu tại khu tự trị Tân Cương. Thời điểm này chung với lúc chính quyền Trung Quốc chịu nhiều chỉ trích và chất vấn từ cộng đồng quốc tế và các chính sách bị cáo buộc mang tính đàn áp nghiêm trọng thậm chí là diệt chủng đối với người dân tại Tân Cương. Việc thu hồi hàng loạt hộ chiếu của cư dân trong khu vực bị xem là một vấn đề nhân quyền nghiêm trọng đồng thời được coi như một dấu hiệu cho thấy các hành vi vi phạm đang diễn ra. Mục đích chính của biện pháp này là ngăn không cho người dân Tân Cương ra nước ngoài, qua đó hạn chế khả năng các thông tin, bằng chứng về việc đàn áp dân thường bị đưa ra quốc tế. Sau giai đoạn thí điểm tại Tân Cương, chính sách thu hồi hộ chiếu này đã dần dần được mở rộng và triển khai một cách âm thầm trên phạm vi cả nước. Giai đoạn thứ hai bắt đầu từ năm 2020, chung với thời kỳ phong tỏa nghiêm ngặt do dịch bệnh. Một văn bản nội bộ năm 2021 của Cục Quản lý xuất nhập cảnh thuộc Bộ Công an Trung Quốc đã chỉ đạo các đơn vị cấp dưới, theo trình tự từ tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương đến cấp địa khu, từng bước thu hồi hộ chiếu cá nhân dùng cho mục đích tư của công dân. Đối với những trường hợp không thể thu hồi, sẽ xử lý theo hướng hủy bỏ hiệu lực. Mục tiêu chính của đợt này là ngăn chặn người dân khi xuất cảnh, tiết lộ các biện pháp phong tỏa cực đoan mà chính quyền Trung Quốc đã áp dụng trong đại dịch. Cũng như con số tử vong thực tế trong thời gian này, những số liệu được cho là có sự tranh lệch rất lớn so với dữ liệu chính được công bố. Điều mang tính nghịch lý là vào cuối năm 2019, khi Covid-19 bùng phát tại Vũ Hán trong bối cảnh cộng đồng quốc tế chưa nắm được đầy đủ thông tin, chính quyền Trung Quốc lại cho phép một lượng lớn người dân Vũ Hán ra nước ngoài. Hành động này từng bị Tổng thống Mỹ khi đó là ông Donald Trump chỉ trích cài gắt, cho rằng đây là việc cố ý để dịch bệnh lan rộng ra toàn cầu. Mốc thời gian thứ ba bắt đầu từ năm 2025, khi chính quyền Trung Quốc tiếp tục xiết chặt việc cấp và quản lý hộ chiếu đối với các nhóm dân cư có xuất thân và bối cảnh khác nhau, đồng thời không có dấu hiệu nới lỏng. Gần đây, phạm vi đối tượng bị ảnh hưởng đã mở rộng, bao trùm hầu như toàn bộ công dân phổ thông. Bối cảnh nhân sự, sau đợt thí điểm đầu tiên tại Tân Cương về việc thu giữ hộ chiếu, chính sách này dần được áp dụng chủ yếu đối với các đối tượng thuộc hệ thống nhà nước như công chức, nhân viên doanh nghiệp nhà nước, giáo viên và những người làm việc trong khu vực công. Hộ chiếu của nhóm đối tượng này bị yêu cầu quản lý tập trung. Việc xuất cảnh phải trải qua quy trình xét duyệt nghiêm ngặt. Phạm vi kiểm soát cũng dần được mở rộng từ chủ trương không xuất cảnh nếu không thật sự cần thiết trong thời kỳ dịch bệnh sang cơ chế quản lý mang tính thường xuyên. Mục tiêu chính của biện pháp này vẫn xoay quanh lo ngại do dỉ thông tin và tình trạng dòng vốn chảy ra nước ngoài trái phép. Tháng 8 năm 2025, một giáo viên âm nhạc tại một trường tiểu học ở khu vực trung tâm tỉnh Hà Bắc cho biết cô đã nộp đơn xin sang Malaysia vì chị gái dự định du học tại đó, song đề nghị này đã bị hiệu trưởng bác bỏ. Do lo ngại bị trả đũa, giáo viên này không tiết lộ họ tên đầy đủ, chỉ cho biết mình là họ Vương. Một y tá tại tỉnh Chiết Giang cho biết nếu muốn ra nước ngoài du lịch, cô phải trải qua 4 cấp xét duyệt. Dù luôn mong muốn đến được Việt Nam, cô chưa từng nộp đơn xin phép. Tương tự, để tránh rủi ro, cô cũng chỉ tiết lộ họ của mình là Chu. Theo lời người y tá này, những hạn chế nói trên dường như phản ánh mối lo ngại của nhà chức trách rằng ngay cả những nhân viên bình thường cũng có thể mang theo thông tin nhạy cảm hoặc nguồn tiền bất hợp pháp khi ra nước ngoài, một nhận định mà cô tỏ ra mỉa mai. Cô nói, nghĩ thử xem, có bí mật gì mà đến lượt những người như chúng tôi nắm giữ? Còn nói đến việc mang tiền bỏ trốn, thì chúng tôi lấy đâu ra tiền mà bỏ trốn? Tuy nhiên, ông Z cho rằng, bản thân nữ y tá này vẫn chưa nhận thức được rằng cô cũng như các bác sĩ đại diện cho một nhóm người vô cùng đặc thù trong xã hội Trung Quốc, những người hiểu rõ nhất về ngành công nghiệp cấy ghép nội tạm gây tranh cãi. Vì chính quyền Trung Quốc luôn giám sát họ một cách đặc biệt chật chẽ. Đối với giáo viên, đặc biệt là giáo viên tiểu học ở cơ sở, họ được xem là mắc xích, nền tảng và quan trọng nhất trong hệ thống tuyên truyền quy mô lớn của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Việc định hướng tư tưởng đối với người dân được triển khai ngay từ khi còn nhỏ, bản thân các giáo viên tiểu học sau nhiều năm chịu tác động của hệ thống này một cách vô thức đã trở thành những công cụ cơ sở hiệu quả nhất của chính quyền. Nếu những giáo viên này ra nước ngoài và tiếp cận được thông tin chân thực từ bên ngoài, điều đó sẽ gây ra một đòn dáng không thể đo lường đối với hệ thống tuyên truyền và nhồi sọ của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Điều mà nhà chức trách thực sự lo ngại là việc các giáo viên này mang những sự thật họ chứng kiến ở nước ngoài quay trở lại trong nước, từ đó hình thành hiện tượng do gì thông tin ngược chiều. Đối với công chức và nhân viên các doanh nghiệp nhà nước, chính quyền cũng có những lo ngại tương tự. Nhà chức trách e rằng khi những người này tiếp cận được thông tin và sự thật từ bên ngoài, họ sẽ trở nên khó kiểm soát hơn. Bên cạnh đó, nhóm này có điều kiện kinh tế nhất định nhưng không thuộc tầng lớp đặc quyền, vốn có thể tự do xuất nhập cảnh hoặc sở hữu nhiều hộ chiếu. Vì vậy, nếu họ nảy sinh bất mãn với chính quyền, việc mang theo tài sản ra nước ngoài là điều mà Đảng Cộng sản Trung Quốc không mong muốn xảy ra. Vấn đề thứ ba, xếp hạng theo khu vực. Hiện nay, dư luận chủ yếu bàn về việc hộ chiếu bị thu giữ. Tuy nhiên, tại một số địa phương ở Trung Quốc, ngay cả việc nộp hồ sơ xin cấp hộ chiếu cũng vô cùng khó khăn. Trên thực tế, có không ít người cả đời không thể sở hữu hộ chiếu. Một cư dân mạng sau khi tiến hành khảo sát đã tổng hợp danh sách các khu vực hiện được cho là khó xin hộ chiếu nhất tại Trung Quốc. Người này cho biết, địa phương đứng đầu danh sách là cái tên mà nhiều người không ngờ tới. Cụ thể, xếp thứ sáu là Phúc Điển Phúc Kiến, thứ năm Liên Vân Cảng Giang Tô, thứ tư Mai Hạ Khẩu Cát Lâm, thứ ba Thiết Lĩnh Liêu Ninh, thứ hai Cao Thành Thạch Gia Trang và đứng đầu là Tô Gia Truân Liêu Ninh. Theo người này, không rõ vì lý do gì. Tại khu vực Tô Gia Truân, dù xin hộ chiếu với mục đích du lịch hay lao động, dù có hay không có doanh nghiệp, chính quy, đứng ra bảo lãnh hồ sơ, việc làm hộ chiếu đều gặp trở ngại. Liên quan đến vấn đề này, ông Z cho rằng các địa phương xếp từ hạng 2 đến hạng 6 chủ yếu gặp khó khăn trong việc cấp hộ chiếu do tình trạng vượt biên trái phép và lao động xuất nhập cảnh bất hợp pháp diễn ra phổ biến. Riêng Tô Gia Truân, địa phương đứng đầu danh sách, được cho là có liên quan đến một bí mật đặc biệt nghiêm trọng mà Đảng Cộng sản Trung Quốc tìm cách che giấu. Khu vực này bị cáo buộc là trung tâm của các hoạt động tội phạm thu hoạch nội tạng quy mô lớn, đồng thời từng xảy ra nhiều vụ đàn áp bạo lực đối với những người có tín ngưỡng. Do số lượng người nắm rõ các thông tin nội vộ tại đây quá nhiều, chính quyền Trung Quốc được cho là đã áp dụng các biện pháp hạn chế xuất cảnh rất nghiêm ngặt đối với người dân địa phương nhằm ngăn chặn khả năng họ trở thành nhân chứng trước các tòa án quốc tế. Một số cư dân mạng cho rằng dưới tác động của công tác tuyên truyền sai lệch của Đảng Cộng sản Trung Quốc, không ít người dân vẫn tin rằng đất nước mình vô cùng hùng mạnh. Tuy nhiên, chỉ đến khi ra nước ngoài, họ mới nhận ra hộ chiếu Trung Quốc thực chất gần như không có giá trị, không được miễn thị thực tại bất kỳ quốc gia phương Tây chủ chốt nào, thậm chí khi đến Nga hay các quốc gia nhỏ ở Trung Á cũng phải đối mặt với sự phân biệt đối xử. Dẫu vậy, cuốn hộ chiếu vốn bị xem là vô dụng này vẫn từng là con đường giúp người Trung Quốc rời khỏi vũng lầy. Nay, ngay cả con đường đó cũng đang bị chặn lại, khiến giá trị cuối cùng của hộ chiếu này có nguy cơ bị xóa sổ hoàn toàn. Một số phân tích khác cho rằng, việc chính quyền địa phương tại Trung Quốc gần đây đồng lọt thu hồi hộ chiếu thực chất là biện pháp được triển khai trong bối cảnh kinh tế suy giảm và áp lực thất thoát xã hội gia tăng, nhằm thiết lập tường lửa kép vừa kiểm soát thông tin, vừa kiểm soát con người. Bề ngoài mang danh nghĩa quản lý hành chính, nhưng bản chất phản ánh nỗi lo của giới cầm quyền trước nghi cơ dòng vốn, nhân lực và quyền kiểm soát diễn ngôn tiếp tục chảy ra ngoài. Việc mở rộng quyền lực hành chính mà không có cơ sở pháp lý rõ ràng, được xem là dấu hiệu điển hình, cho thấy xã hội đang bước vào giai đoạn bất ổn, đồng thời cho thấy sự lo ngại ngày càng lớn của chính quyền trung ương trước nguy cơ mất kiểm soát ở cấp cơ sở. Việc thu hồi cả những cuốn hộ chiếu vốn đã kèm giá trị, cho thấy hệ thống đang tiến dần tới chặng cuối trong bối cảnh bế tắc hiện nay. Cảm ơn quý vị đã theo dõi chương trình của chúng tôi. Những góp ý của quý vị sẽ giúp chúng tôi hoàn thiện hơn mỗi ngày. Và các bạn cũng đừng quên theo dõi Khán Trung Quốc trên 2 nền tảng Youtube và Kanchingua, Thúy Trang và Khán Trung Quốc. Xin chân thành cảm ơn và hẹn gặp lại!