Cách Người Xưa Dạy Con | Uyên Nhân Kiệt

Gia Cát Lượng, quân sư nổi tiếng nhất thời Tam Quốc. Nhưng ít ai biết, trước khi qua đời, ông chỉ để lại cho con trai một bức thư. Trong bức thư ấy có một câu nói nổi tiếng, đã ảnh hưởng đến giáo dục Á Đông suốt hơn 1.000 năm. Không đạm bạc thì không thể làm sáng chí hướng. Không tĩnh tâm thì không thể đi xa. Đây chính là cách Gia Cát Lượng dạy con. Trung Quốc là quốc gia văn minh có lịch sử 5.000 năm, luôn nổi tiếng thế giới vì xem trọng gia giáo. Cổ nhân giáo dục con cái phải tu thân Minh Đức mới có thể tề gia chỉ quốc bình thiên hạ để lại cho hậu thế nhiều kinh nghiệm quý báu. Trong chương trình hôm nay, chúng ta sẽ kể 3 câu chuyện về cách người xưa dạy con. Gia Cát Lượng dạy con, chí hướng phải cao xa. Gia Cát Lượng suốt đời vì nước, vì dân, luôn khắc chế bản thân, phục sự lợi ích chung, làm bậc gương mẫu cho đời sau. Ông giáo dục con cái phải có chí hướng viễn đại. Năm năm tư tuổi, ông viết cho con trai 8 tuổi Gia Cát Thiêm bức, giới tử thư. Nổi tiếng đây vừa là tổng kết cuộc đời Gia Cát Lượng vừa là yêu cầu của ông đối với con cái. Phu quân tử chi hành, tỉnh dĩ tu thân, kiệm dĩ dưỡng đức, phỉ đạp bạc, vô dĩ minh trí, phi ninh tỉnh, vô dĩ trí viễn. Phu học tu tỉnh giã, tài tu học giã, phi học vô dĩ quảng tài, phi trí vô dĩ thành học. Hạnh của quân tử, tỉnh để tu thân, kiệm để dưỡng đức, không đạp bạc, không thể minh trí, không ninh tỉnh, không thể trí viễn, học cần tỉnh, tài cần học, không học không thể mở rộng tài, không trí không thể thành học. Giam dạy con cái muốn trở thành người có tu dưỡng đạo đức, trước tiên phải tỉnh tâm, tỉnh tư, tỉnh lặng tâm hồn, tỉnh lặng suy nghĩ, không ngừng tu thân và tự tỉnh, tự kiểm điểm, phải tự kiềm chế, không phóng túng bản thân, cho rồi phẩm đức và tiết tháo cao thượng, không làm được công danh đạm bạc thì không thể có trí hướng, minh sát kiên định, không làm được thanh tâm quả dục và tâm hồn yên tĩnh thuần phiết thì không thể thực hiện lý tưởng miễn đại của mình. Thực hiện lý tưởng cần không ngừng học tập chi thức, chỉ có tỉnh tâm, khắc khổ mới học được hiểu biết chân chính, không có ý chí kiêm định thì không thể thành công, ra cắt lựa, đặt hy vọng lớn vào con cái, con cái ông về sau đều đạm bạc danh lợi, trung thành báo quốc, đóng góp cho quốc gia xã tắc, đây chính là ý nghĩa và giá trị của ninh tính, trí viễn. Tính mẫu dạy con tu thân vì vạn dân, khấu trần đời bắc tống, từ nhỏ mồ côi cha ra cảnh thanh bần, hoàn toàn nhờ mẹ dịch vải mà sống qua ngày. Khấu mẫu thường đêm khuya vừa kéo sợi vừa dạy khấu trần đọc sách, giám sát khấu trần khổ học thành tài, sau đó khấu trần vào kinh ứng thi, đậu tiến sĩ, tin mừng truyền về quê, lúc đó mẹ khấu trần đang mắc bệnh nặng, lúc lầm trùng bà trao cho gia nhân là Lưu Mụ, một bức tranh tự tay bà vẽ, nói khấu trần về sau nhất định làm quan, nếu nó có lỗi lầm, bà hãy đưa bức tranh này cho nó. Sau đó khấu trần làm tể tướng, để kỷ niệm sinh nhật mình, ông mời hai đoàn hát, chuẩn bị mở tiệc, mời quan lại. Lưu Mụ cho rằng thời cơ đã đến, liền đưa bức tranh của khấu mẫu cho ông. Khấu trần mở ra xem, thấy là bức hàn song khóa tử đồ, trên tranh viết một bài thơ, cô đăng, hóa độc khổ hàn tâm, vọng nhĩ tu thân vị vạn dân, cần kiệp ra phong từ mẫu huấn, tha niên phú quý, mạc vong bần. Một đèn dậy học chịu đắng cay, mong con tu thân vị vạn dân, ra phong cần kiệp từ mẫu dậy, sau này giàu sang, trở quên nghèo. Đây rõ ràng là di huấn của mẹ, khấu trần đọc đi đọc lại, không khỏi lệ tuôn như suối, liền lập tức dẹp bỏ tiệc thọ, từ đó liêm khiết yêu dân, công bằng vô tư, trở thành hiền tướng, nổi tiếng thời tống. Từ miễn, thề sẽ để lại thanh bạch cho con cháu. Thời lương, trung thư lệnh từ miễn, suốt đời ở chức vị cao, ông nghiêm khắc với bản thân, hành sự công chính mà cẩn thận, tiết kiệm không tham, không kinh doanh tạo gia sản. Bình thường lương bỏng nhận được, phần lớn ông đều chia cho những người nghèo khó trong họ hàng và bách tính nghèo khổ. Vì thế nhà không có tích chữ gì. Những người trong nhà và bạn cũ có người khuyên ông tích ít tài sản cho con cháu. Ông trả lời, người khác để lại tài sản cho con cháu. Ta để lại thanh bạch cho con cháu. Con cháu nếu có đức năng, chúng sẽ tự lập ra nghiệp. Nếu chúng không thành tài, dù ta để lại tài sản cũng vô dụng. Từ miễn, thường dạy bảo con cái phải xem trọng phẩm hạnh, phẩm đức. Ông từng biết thư dân dạy, con trai tử tung. Nhà ta đời đời thanh liêm, nên ngày thường sống kham khổ. Còn việc tích chữ tài sản thì trước đây chưa từng đề cập đến. Không chỉ là không tin doanh mà thôi. Người xưa nói, để lại cả rổ vàng cho con cháu, không bằng dạy chúng nghiên cứu một môn tinh thư. Tỉ mỉ nghiên cứu những lời này, quả thực không phải là lời nói xuông. Ta tuy không có tài năng gì, nhưng có tâm nguyện riêng, may mắn được tuân theo lời giáo huấn của người xưa này mà làm. Cũng không dám bỏ giờ nửa chừng. Từ khi ta ở vị trí cao đến nay gần 30 năm, một số người trong nhà và bạn cũ đều ra sức khuyên ta nhân lúc có chức có quyền thì thừa cơ mà làm. Mua ruộng đất để lại cho các con, ta đều cự tuyệt không chấp nhận vì ta cho rằng chỉ có để lại thanh bạch quý báu cho đời sau thì mới có thể cho đời sau hưởng dụng mãi mãi. Con cái tử miễn về sau đều thành hiền sĩ nổi tiếng xa gần. Giáo dục gia đình có đặc điểm là ngôn truyền thân giáo, lời truyền dạy và thân làm hương, tìm di mạc hóa, âm thầm thay đổi. Do trẻ em có tính rất dễ thích nghi nên giáo dục phòng hành đặc biệt quan trọng. Đối với những đạo lý tạm thời chưa hiểu được, trẻ trong thực tiễn dần dần đều sẽ tiếp xúc đến. Chỉ có dẫn dắp đúng đắn, chính xác mới có thể khiến trẻ đi đúng. Làm cha mẹ luôn muốn để lại những thứ tốt nhất cho con cái. Thực ra bất kể cho con bao nhiêu tài sản thì đều là vật ngoài thân. Chỉ có dạy con trọng đức hướng thiện mới là xem xét lâu dài và tương lai cho con trẻ mới có thể giúp con cái thực sự hưởng được lợi ích. Ở bất cứ tình huống nào bậc cha mẹ cũng duy trì được đầu óc tỉnh táo, phân biệt rõ đúng sai thì mới chọn ra được con đường nhân sinh đúng đắn.