Nghệ Thuật Sống Mềm Mà Không Yếu - Bài Học Nhân Sinh Khiến Triệu Người Giật Mình

Khổng tử trước khi mất, tập trung các đệ tử lại. Ngài mở miệng ra và hỏi, Các con hãy nhìn vào miệng của Thầy. Cái gì còn? Cái gì không còn? Các đệ tử thưa, thưa Thầy, răng Thầy không còn nữa. Nhưng lưỡi Thầy vẫn còn nguyên. Khổng tử mới hỏi, Các con biết tại sao răng mất mà lưỡi còn không? Tại răng nó cứng, còn lưỡi thì mềm. Con người cũng vậy. Nếu chúng ta cứng ngắc quá, chúng ta sẽ gãy như răng. Còn nếu chúng ta biết mềm mỏng huyền truyền, Chúng ta sẽ tồn tại lâu dài như cái lưỡi vậy. Hôm nay cổ Kim Thư Quán nói về hai thứ có vẻ khác nhau, Nhưng thực chất là hai mặt của một đồng su. Một bên là sự ganh tị đố kị, Cái mầm họa khiến ta tự phá hủy chính mình. Một bên là nghệ thuật tùy duyên, Cái cách để ta sống mềm mà không yếu, Thuận mà không nhược. Có một câu chuyện nhỏ, nhưng chưa đựng bài học lớn. Chuyện kể rằng có một ông chủ, Mỗi lần đi đâu, Ông cũng lấy ổ khóa khóa cửa nhà lại, Rút chìa khóa bỏ túi rồi đi du lịch khắp nơi. Một hôm, Cái ổ khóa bèn nói với cái chìa khóa, Nó nói, Làm cái thân phận chìa khóa như anh thật là có phước, Chủ đi đâu cũng bỏ anh vào túi, Dẫn anh theo. Còn thân phận tôi đây, Phải bị gài vào cái cửa này, Mãi mãi ngồi một chỗ, Không biết trời đất gì hết trơn. Cái ổ khóa nó ganh với cái chìa khóa lắm. Một hôm, Ông chủ đút chìa khóa vào khóa xong, Quên không cắt chìa khóa vào túi. Sẵn dịp ổ khóa tức chìa khóa quá rồi, Nó bực bội, Nó rùng rằn, Nó làm cho chìa khóa rơi vào thùng rác. Ông chủ lát đi về, Kiếm chìa khóa không ra, Kiếm quá trời không thấy. Cuối cùng ông phải lấy cây búa đập bể cái ổ khóa đó. Đập xong, Ông cầm cái ổ khóa vứt thẳng vào thùng rác. Tới khi ổ khóa vào gặp chìa khóa nằm ở trong đó, Hai đứa ôm nhau khóc. ổ khóa than thở, Trời ơi phải tao biết tao cũng vô đây, Tao đâu có dục mày vô đây làm chi. Câu chuyện nghe như chuyện đùa, Nhưng nếu bạn ngẫm kỹ, Nó chính là bức tranh thu nhỏ của biết bao nhiêu mối quan hệ trong đời thật. Ở nơi công sở, Có những người ganh tị với đồng nghiệp, Tìm cách hạ bệ, Cuối cùng cả hai đều bị sa thải. Trong gia đình, Có những anh chị em tranh giành tài sản, Đấu đá lẫn nhau, Cuối cùng gia đình tan nát, Tài sản cũng chẳng ai được hưởng. Chìa khóa và ổ khóa vốn là một cặp không thể tách rời, Vậy mà vì ganh tị mà cả hai cùng bị vứt bỏ. Trong tâm lý học hiện đại, Người ta gọi đây là hiệu ứng cua trong xô. Khi bạn bỏ một con cua vào xô, Nó sẽ bỏ ra dễ dàng. Nhưng khi bạn bỏ nhiều con cua vào cùng một xô, Không con nào bỏ ra được nữa. Tại sao? Vì con nào bỏ lên, Con khác sẽ kéo xuống. Thay vì giúp nhau thoát ra, Chúng kéo nhau xuống đáy xô. Đó chính là hình ảnh của một xã hội đầy ganh tị, Nơi mà thay vì nâng đỡ nhau, Người ta tìm cách kéo nhau xuống. Người xưa có câu, Đố kỵ là ngọn lửa tự thiêu. Khi ta ganh ghét người khác, Ta tưởng rằng ta đang làm khổ họ, Nhưng thực chất người khổ nhất lại là chính ta. Cái tâm ganh tị, Nó ăn mòn tâm hồn ta từng ngày. Nó khiến ta không ngủ được, Không ăn ngon, Không sống yên. Trong khi người mà ta ganh tị, Có khi họ chẳng biết ta đang nghĩ gì. Họ vẫn sống cuộc đời của họ, Vẫn thành công theo cách của họ. Trong kinh Bách Dũ có kể một câu chuyện khác, Có hai đệ tử của một vị thầy, Một người tên Pháp Bông, Một người tên Pháp Hoa. Pháp Bông lo chăm sóc chân trái của thầy, Pháp Hoa lo chân phải. Hai người này không ưa nhau, Họ ghét nhau, Và họ ghét luôn cả hai cái chân mà người kia chăm sóc. Một hôm, Pháp Hoa đi giảng, Pháp Bông ở nhà, Thấy cái chân phải không có chủ, Lấy búa đập gãy cái chân phải. Pháp Hoa về, Thấy cái chân của mình thường bóp bị gãy, Biết chắc là thằng Bông, Lấy búa đập gãy luôn cái chân trái. Cuối cùng, Bông Hoa ghét nhau đập, Nhưng người chịu gãy hai chân lại là thầy của họ. Bạn thấy không? Ganh tị đố kỵ không bao giờ chỉ ảnh hưởng đến người mình ganh, Nó còn làm tổn thương những người xung quanh, Những người vô tội, Những người mà cả hai bên đều yêu thương. Khi anh em trong nhà tranh giành, Cha mẹ là người đau khổ nhất. Khi đồng nghiệp đấu đá, Cả tập thể phải gánh chịu hậu quả. Khi vợ chồng so đo hơn thua, Con cái là nạn nhân. Trong xã hội ngày nay, Vấn đề ganh tị nơi công sở đã trở thành một căn bệnh phổ biến. Các chuyên gia tâm lý nhận thấy rằng, Khi một người cảm thấy mình đang mất đi một lợi thế nào đó vào tay người khác, Họ dễ sinh tâm đố kỵ. Điều này đặc biệt phổ biến giữa những người ở vị trí tương đương. Họ khen ngợi nhau nửa đùa nửa thật. Họ làng tránh khi người kia thành công. Họ xem nhẹ hạnh phúc của người khác. Họ nói rằng người kia đang khoe khoang. Những biểu hiện đó, Nếu để ý kỹ, Ta sẽ thấy ở khắp nơi quanh ta, Và đôi khi ngay trong chính ta. Nhưng điều đáng suy ngẫm hơn là, Những người ở tuổi trung niên, Những người đã trải qua nhiều thăng trầm trong đời, Lẽ ra phải thấu hiểu hơn. Lại thường là những người dễ rơi vào cái bẫy ganh tị này nhất. Tại sao vậy? Bởi vì ở độ tuổi nay, Con người bắt đầu nhìn lại cuộc đời mình. Họ thấy con cái đã trưởng thành, Cha mẹ đã già yếu, Cơ thể không còn dẻo dai như xưa, Công việc không còn là nơi khẳng định bản thân. Họ cảm thấy mệt mỏi, Dễ cấu gắt, Chán nản với công việc, Cảm thấy bản thân không còn giá trị. Và trong cái trạng thái tâm lý nhạy cảm đó, Họ dễ bị tổn thương bởi những hành vi tiêu cực từ người khác, Hoặc ngược lại, Tự mình sinh ra những cảm xúc tiêu cực. Vậy làm sao để thoát khỏi cái vòng xoáy ganh tị này? Câu trả lời nằm ở hai chữ, Tùy duyên. Ngài Saji hiền chỉ ngày xưa, Khi đi trên đường, Thấy người ta dẫn nước vào ruộng. Ngài mới hỏi thầy mình, Thưa thầy, Người ta đang làm gì vậy? Thầy nói, Người ta đang vét đất để dẫn nước. Ngài liền suy nghĩ, Tại sao đất mà người ta còn vét ra được để dẫn nước, Mà tâm của chúng ta lại không mở ra được, Để tiếp nhận những điều tốt đẹp. Từ một việc tầm thường như vét đất dẫn nước, Ngài đã nhận ra một pháp tu, Đó chính là nghệ thuật nhìn cuộc đời bằng con mắt Phật Pháp. Ngài dạy chúng ta rằng, Không có pháp nào không phải là Phật Pháp, Nếu ta có đủ tránh niệm tình giác để nhận ra. Một người nông dân quốc đất, Một người thợ mọc đéo gỗ, Một người nội trợ nấu ăn, Tất cả đều có thể là thầy của ta, Nếu ta biết nhìn và học, Cuộc sống xung quanh ta đầy những bài học, Chỉ là ta có chịu mở mắt ra nhìn hay không mà thôi. Một lần khác, Ngài thấy người ta lấy gỗ chuốt thành mũi tên, Ngài lại suy nghĩ, Gỗ là vật vô chi, Vậy mà người ta có thể chuốt nó thành những mũi tên nhọn, Bắn được xa. Tại sao chúng ta không biết uốn nắn cái tâm mình cho mềm mỏng, Để mình có thể đi được xa trong cuộc đời này. Cái tâm cứng ngắt, Chấp chặt, Không chịu thay đổi, Thì dù có tài năng đến mấy cũng khó thành công. Còn cái tâm mềm mỏng, Nguyện chuyển, Biết tùy duyên mà xử thế, Thì dù ở hoàn cảnh nào cũng sống được. Một lần nữa, Ngài thấy người ta đéo gỗ làm bánh xe, Ngài nghĩ, Khúc gỗ mà người ta còn đéo gọt thành vật hữu dụng, Tại sao ta không đéo gọt những cái xấu trong tâm ta, Để ta trở thành người hữu ích. Từ một khúc gỗ xù xì thô ráp, Nếu chịu khó chùi rửa cắt gọt, Nó có thể trở thành một tượng phật. Cũng vậy, Nếu ta chịu khó đéo gọt những cái tham, Cái sân, Cái xi, Cái ganh tị đố kị trong tâm ta, Ta cũng sẽ trở nên một con người đẹp đẽ. Tùy duyên không có nghĩa là bạn phải từ bỏ chính kiến của mình. Tùy duyên là biết lúc nào nên tiến, Lúc nào nên lồi, Lúc nào nên nói, Lúc nào nên im lặng. Tùy duyên là biết mình đang ở đâu, Với ai, Trong hoàn cảnh nào, Để có cách ứng xử phù hợp. Như nước chảy quanh hòn đá, Không cần phải đập vỡ hòn đá, Nước vẫn đến được nơi cần đến. Như cây trúc cong mình trong gió bão, Không cần phải chống lại gió, Cây vẫn đứng vững sau bão tàng. Trong Tây Du Ký, Có câu chuyện về tôn ngộ không tự sưng là Tề Thiên Đại Thánh, Nghĩa là Đại Thánh ngang bằng trời. Ông náo loạn Long Cung, Địa Ngục, Lên cả Cung Đình. Vậy mà khi lên trời xin chức, Người ta chỉ cho ông một chức nhỏ, Chức giữ ngựa, Gọi là Bật Mã Ôn. Nghe cái tên thì kêu lắm, Nhưng thực chất chỉ là giữ ngựa. Ban đầu ông vui lắm, Chạy nhảy khoe với mọi người, Ta có chức rồi, ta có chức rồi. Nhưng khi biết ra sự thật, Ông nổi giận lôi đình. Câu chuyện này tương ưng với cuộc sống Của bao nhiêu người trong chúng ta. Có người được một chức vị nhỏ, Tưởng mình to lắm, Đi đâu cũng khoe. Có người mới có trăm ngàn, Đã tưởng mình là triệu phú. Rồi khi biết ra sự thật, Họ tức giận, Họ oán hận, Họ ganh tị với những người có hơn mình. Nhưng nếu họ hiểu được rằng, Chức vụ lớn nhất chính là phục vụ nhiều nhất, Thì tâm họ sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều. Chủ nhà hàng là người lớn nhất trong nhà hàng. Nhưng khi khách về rồi, Chủ đi rửa chén. Chủ không có lương, Cuối ngày phải đếm tiền trả lương cho nhân viên. Nhân viên làm sai, Chủ phải ra khoanh tay xin lỗi khách. Chủ chỉ nghe lớn lắm, Nhưng thực chất là gì? Chúng đi chơi hết, Thì chủ chỉ ở nhà giữ chùa. Tối chúng ngủ hết, Thì chủ chỉ đi khóa cửa. Phật tử đi công quả về chiều rồi, Chủ chỉ đi xếp cắt. Cho nên nếu ta quán được rằng, Chức lớn nhất chính là việc nhiều nhất, Việc cực nhất, Thì ta sẽ không còn tự cao, Tự đắc, Tự hào, Rồi cuối cùng tự giận, Tự hủy. Cây lúa mà càng cao, Càng chín, Thì đầu lúa càng cúi xuống. Máy bay mà bay càng cao, Mình nhìn thấy nó càng nhỏ. Người mà càng giỏi, Càng thành công, Thì càng phải khiêm tốn. Đó mới là đạo lý của người quân tử. Quay lại với câu chuyện ổ khóa và chìa khóa. Ổ khóa không ganh tị, Nó vẫn sẽ ở trên cánh cửa, Làm tròn nhiệm vụ của mình. Chìa khóa vẫn sẽ được đi đây đi đó, Làm tròn phận sự của nó. Mỗi người một vai trò, Mỗi người một vị trí, Không ai hơn ai, Không ai kém ai. Ổ khóa có cái khổ của ổ khóa, Phải chịu nắng mưa gió bão. Chìa khóa có cái khổ của chìa khóa, Bị bỏ túi tối tâm, Không thấy ánh sáng. Nếu hiểu được rằng, Ai cũng có nỗi khổ riêng, Thì ta sẽ không còn ganh tị với ai nữa. Trong cuộc sống, Có những cái khó mà ai cũng phải trải qua. Khi rời khỏi quê hương đến một nơi xa lạ, Ta khó khăn về ngôn ngữ, Về thức ăn, Về văn hóa. Nhưng những cái khó đó không phải là điểm dừng. Nếu ta quyết tâm, Ta sẽ vượt qua. Một hòa thượng kể lại, Khi mới qua nước ngoài, Có chú Phật tử không biết đọc thực đơn, Chỉ biết duy nhất món bánh kem. Tuần nào chú cũng chỉ món đó mà ăn suốt hai tuần lễ. Từ đó về sau, 40 năm ở nước ngoài, Chú không bao giờ đụng vô bánh kem nữa. Nhưng sau cái khó khăn ban đầu đó, Chú đã sống tốt, Đã thành công. Cùng tắt biến, Biến tắt thông. Gặp lúc cùng, Lúc nguy. Chúng ta có linh động được không? Có sáng tạo được không? Hết cơm thì nấu bún. Hết rau này thì dùng rau khác. Hết kim chi bắp cải thì làm kim chi dưa leo. Tùy tắt biến, Biến tắt thông. Nếu tâm ta mềm mỏng, Thầy hỏi, Sao ông chưa đi? Ông nói, Dạ con sợ đứa nhỏ chưa an toàn. Một lát sau, Có xe khác lấn qua, Ông cũng nhường. Thầy hỏi, Sao ông nhường? Ông nói, Người ta chắc có chuyện gấp, Mình không gấp thì mình nhường. Thầy nghe xong, Nói, Thôi ông chở tôi về, Tôi không coi nhà ông nữa đâu. Ông ngạc nhiên hỏi, Con làm gì sai sao thầy? Thầy nói, Nhà ông phong thủy tốt lắm rồi, Khỏi coi. Bạn thấy không, Phong thủy tốt nhất chính là cái tâm lành, Tâm địa bất tránh, Phong thủy vô ích, Như khổng tử từng nói, Phong là gió, Thủy là nước, Gió hoa thì mọi thứ điều hòa, Nước chảy thì mọi thứ sạch sẽ. Nhưng nếu trong nhà ta toàn bão tố, Thì dù có đổi phong thủy bao nhiêu cũng không ích gì. Nếu trong lòng ta toàn nước động, Thì dù có thầy giỏi đến mấy cũng không cứu được. Cho nên, Bạn ơi, Thay vì ganh tị với người khác, Hãy tự hỏi mình đang sống như thế nào. Thay vì so sánh mình với người, Hãy so sánh mình của hôm nay với mình của ngày hôm qua. Thay vì tìm cách kéo người khác xuống, Hãy tìm cách nâng mình lên. Như người xưa nói, So với cái mênh mông của vũ trụ, Nỗi buồn này là hạt cát có ra chi. Ai cũng có khổ, Ai cũng có khó. Mình khổ chuyện con, Người ta khổ chuyện chồng. Mình khổ mẹ chồng, Người ta khổ mẹ vợ. Mình khổ sự nghiệp, Người ta khổ tình cảm. Cuộc đời này chẳng ai mà không khổ, Chẳng qua là mỗi người mỗi cái khổ khác nhau thôi. Nhưng quan trọng là, Ta có biết quán chiếu cái khổ đó để buông bỏ hay không? Có một người đến gặp một vị hòa thượng, Than rằng, Thưa thầy, Sao con cứ giữ cái đau trong lòng hoài mà buông không được? Hòa thượng không nói gì, Đưa cho người đó một cốc nước nóng. Người đó cầm nóng quá, Chuyển qua tay kia. Vẫn nóng, Chuyển lại tay này. Cuối cùng nóng quá không cầm được nữa. Người đó đặt cốc nước xuống. Hòa thượng mới nói, Đó, con đã chứng đạo rồi đó. Cuộc sống cũng vậy, Mình cứ cố cầm hoài, Lăn bên trái, Lăn bên phải, Rồi cuối cùng cầm không nổi cũng phải buông. Vì cái gì mà mình không buông được, Thì mình là người khổ chứ không ai khác. Tùy duyên bất biến, Bất biến tùy duyên. Tùy duyên là mềm mỏng, Linh hoạt, Nguyện chuyển theo hoàn cảnh. Bất biến là giữ vững cái tâm không ganh tị, Không đố kị, Không so sánh hơn thua. Như nước có thể chạy theo bất cứ hình dạng nào, Nhưng bản chất của nước vẫn là nước. Như gió có thể thổi theo bất cứ hướng nào, Nhưng bản chất của gió vẫn là gió. Ta có thể thay đổi cách ứng xử theo hoàn cảnh, Nhưng cái tâm thiện lành thì không bao giờ thay đổi. Người xưa nói, Người thượng căn thì nhìn gió lá mà ngộ đạo. Người trung căn thì nghe kinh sách mà ngộ đạo. Người hạ căn thì phải đợi đau khổ mới ngộ đạo. Nhưng dù là căn nào, Điều quan trọng nhất vẫn là ngộ được đạo. Hôm nay, qua câu chuyện ổ khóa chìa khóa, Qua bài học của Saji Hiền Trí, Qua chiết lý tùy duyên bất biến, Hy vọng bạn cũng ngộ được một điều gì đó cho riêng mình. Ngộ được rằng ganh tị là tự đốt mình, Cứng ngắc là tự gãy mình. Và sống mềm mỏng, Uyển chuyển mới là cách để đi xa, Để bền lâu trong cuộc đời này. Răng thì gãy vì cứng, Lưỡi thì còn vì mềm. Ổ khóa bị vứt vì ganh. Chìa khóa cũng bị vứt vì bị ganh. Cả người ganh lẫn người bị ganh đều thiệt hại. Chỉ có người biết tùy duyên, Biết buông bỏ, Biết mềm mỏng, Mới là người thắng cuộc trong cuộc đời này. Có lẽ bạn đang hỏi, Vậy làm thế nào để thực hành tùy duyên trong cuộc sống hằng ngày? Câu trả lời không phức tạp như bạn nghĩ. Mỗi sáng thức dậy, Hãy tự nhắc mình rằng hôm nay ta sẽ không so sánh mình với ai. Mỗi khi gặp người thành công hơn mình, Hãy chúc mừng họ thật lòng, Vì thành công của họ không lấy đi điều gì của ta. Mỗi khi gặp người khó khiến mình tức giận, Hãy nghĩ rằng họ cũng có nỗi khổ riêng của họ, Và sự tức giận của ta chỉ làm khổ ta mà thôi. Cuộc đời ngắn ngủi lắm, Sao phải tốn thời gian để ganh tị với ai? Thay vì nhìn sang bên cạnh xem người ta có gì, Hãy nhìn lại chính mình xem mình đang có gì. Thay vì mong người ta thất bại, Hãy mong mình tiến bộ. Thay vì làm ổ khóa ghen chìa khóa, Hãy làm tròn nhiệm vụ của mình, Rồi cuộc đời tự nhiên sẽ đến đáp. Chương trình của Cổ Kim Thư Quán đến đây là hết. Rất mong nhận được sự đóng góp, Chia sẻ và tương tác của các bạn. Cổ Kim Thư Quán luôn ở đây, Chờ đón các bạn quay trở lại.