Tại Sao Chú Hề Khóc? Bi Kịch Vắt Kiệt Sinh Mạng Trong Tranh "Gia Đình Làm Xiếc" ► Bức tranh "The Acrobats" (Les Saltimbanques) của danh họa Gustave Doré không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật, mà còn là một hiện trường vụ án bị đóng băng vĩnh viễn. Tại sao người mẹ lại thẫn thờ ôm lấy thân thể đứa con mà không hề gào thét, và lá bài Át Bích lật ngửa dưới đất đang che giấu điềm báo rùng rợn nào? Hãy cùng Mọt bóc tách từng lớp màu u tối nhất của thế kỷ 19 để tìm ra sự thật đằng sau kiệt tác đẫm nước mắt này, bắt đầu từ lá bài định mệnh hé lộ thân phận thầy bói của người mẹ cùng sự im lặng gai người khi bi kịch ập đến. Ngay cạnh đó là "nước mắt chú hề" – sự bất lực tột cùng của người cha bị giấu nhẹm sau lớp hóa trang mua vui kệch cỡm. Đáng sợ hơn, ẩn sâu trong bố cục còn là "Mật mã Pietà" khi Gustave Doré khéo léo thao túng ánh sáng, đưa thảm kịch rạp xiếc nghèo hèn lên ngang hàng với nỗi đau của Đức Mẹ Đồng Trinh, từ đó giáng một bản án đanh thép vào sự tàn nhẫn của giới thượng lưu – một câu chuyện nhức nhối về sự tước đoạt tuổi thơ dường như vẫn đang tiếp diễn dưới những "rạp xiếc kỹ thuật số" của thời hiện đại.
Hãy nhắm mắt lại, chỉ một giây thôi, tưởng tượng bạn đang đứng giữa một gánh xiết rồng vào những năm 1870.
Mùi gỗ mục âm ẩm, mùi mồ hôi mằn mặn, hoà cùng tiếng hò reo nồng nhiệt của đám đông đang làm rung chuyển cả bầu không khí.
Thế nhưng, ngay phía sau tấm màn nhung sần rách kia, lẫn khuất trong bóng tối lại là một khoảng lặng đến rợn người.
Chẳng có tiếng vỗ tay nào ở đây cả, chỉ có tiếng thở đứt quảng của một đứa trẻ và tiếng thổn thức nghẹn đắng của một người mẹ.
Chào mừng các bạn đã quay trở lại với một số tranh.
Hôm nay, chúng ta sẽ không dạo bước trong những bảo tàng lộn lẫy mà sẽ cùng rẽ vào một góc tối tâm, ẩm thấp nhất của lịch sử nghệ thuật.
Nơi đó, danh họa của Gustave Dore đã gian sẵn một cái bẫy cảm xúc mang tên The Acrobats hay tiếng Pháp là Les Satin Pants, những người làm xiết.
Có người gọi nó là gia đình làm xiết, kể lại gọi là đứa trẻ bị thương.
Nhưng tin mình đi, sau khi đi tới tận cùng của thức phim này, bạn sẽ nhận ra cái tên chính xác nhất phải là khoảnh khắc hy vọng tắt liệm.
Vậy thì, chuyện gì đã thực sự xảy ra? Tại sao cha mẹ đứa bé lại thẩn thờ ngồi yên, nhìn con mình liệm dần đi mà không hề rào thét cầu cứu?
Hãy cùng mọc bóc tách từng lớp màu để lực mở câu trả lời trong video sau tranh ngày hôm nay.
Và lớp màu đầu tiên chúng ta cần bóc tách, đó là một chi tiết rợn người nằm ngay dưới chân của bạn.
Giữa mớ đạo cụ biểu diễn ổn ngang, sờ sát, có một bộ bài dứt vương dãi trên mặt đất lắm lêm bùng đất.
Lá bài nằm tách biệt hẳn ra, nó đang lật ngửa và chỉ thẳng ánh nhìn về phía bạn.
Đó là lá ác bích, biểu tượng kinh điển của sự chi ly và điềm báo tâm tối nhất.
Điều điên rồ và ám ảnh nhất lại nằm ở đây.
Người phụ nữ đang ôm chằm lấy hình hài bé nhỏ kia, trong gánh xiết, bà ta đóng dai một thầy bối.
Nếu bà ta thực sự có năng lực thấu thị, nếu như bà ta đã tự tay rút trúng lá bài định mệnh này từ trước khi buổi biểu diễn bắt đầu,
thì tại sao? Tại sao người mẹ ấy vẫn nhắm mắt để mặt đứt con bé bổng của mình bước lên sợi dây thần quan nghiệp đó?
Để chạm tay vào sự thật tàn khốc này, trước hết, chúng ta phải thấu hiểu tâm can của kẻ đã tạo ra nó.
Gustave Doré chưa bao giờ là kiểu hòa sĩ chuyên dễ phong cảnh hữu tình hay mơ mộng với những nàn thơ tắm suối.
Trong dòng chảy lịch sử nghệ thuật châu Âu, ông được xưng tụng là kẻ vẽ bản đồ của địa ngục.
Tên tuổi Doré gắn liền với những bản khắt gỗ ma mỹ, minh họa cho địa ngục của Dante hay là Kinh Thánh.
Đôi mắt ông sinh ra dường như chỉ để lùng sụp sự tâm tối, dẫn góc khuất xa ngã và tận cùng nỗi đau của nhân loại.
Thế nhưng, có một cục móc đã làm đảo lộn hoàn toàn thế giới quan của người họa sĩ này.
Vài năm trước khi vẽ bức The Acrobat, Doré đã có một chuyến hành trình lịch sử đến London để hoàn thiện cuốn sách ảnh London A Big Rematch.
Tại đây, thay vì phát quạ những cung điện nguyên nga lọng lẫy, ông lại chúi mũi vào tận đáy của những khu ổ chuột ở Whitechapel.
Đó là nơi những người công nhân gầy trơ xương, những bà mẹ bới rác và những đứa trẻ lan thang đang lụi tàn dần vì dịch bệnh,
bị nghiền nát với sự bốc lột tàn nhẫn của kỷ nguyên công nghiệp.
Trở về Paris, tâm hồn Doré mang một vé sẹo không thể chữa lạnh.
Ông cay đắng nhận ra, địa ngục chẳng hề nằm ở cổi âm ti rực lửa xa xôi nào đó.
Địa ngục đang lẫn khuất ngay trên mặt đất này, chiểm trệ giữa những đô thị qua lệ nhất châu Âu,
và được dẫn hành bởi chính lòng tham không đấy của con người.
Và khi Doré quay đầu nhìn lại quê hương của mình, thủ đô Paris, những năm 1870,
ông nhận ra một sự tàn độc tương tự cũng đang hiện diện,
chỉ là nó được khoát lên một lớp giỏ bọc hào nhán hơn rất là nhiều.
Hãy cùng mọc tu lại thời gian, trở về Paris của 150 năm trước.
Lúc bây giờ, nam tước Haussmann vừa hoàn thành công cuộc đại tu thành phố.
Ông thẳng tay đập bỏ những khâu ổ chuột chật chội tâm tối từ thời Trung Cổ
để nhường chỗ cho các đại lộ thênh thang, những quán trường rực rỡ ánh đèn gas và nhà hát opera giác vàng.
Tầng lớp tư sản mới nổi thi nhau dung tiền vào những bữa tiệc champagne xa xỉ,
khoát lên mình những bộ giấy lụa đắt đỏ.
Họ điên cuồn khao khát được giải trí và khao khát được tiêu tiền.
Thế nhưng, nằm khuất sau sự lộng lẫy phồng hòa ấy,
ở dùng gian thành phố lại công tại một thế giới song song,
một thế giới ngầm của những kẻ bị dứt bỏ, những Satin Banks.
Trong tiếng Pháp, Satin Banks dùng để chỉ những nghệ sĩ siết rong,
những gánh tạp kỹ du mục.
Trong tháp phân tầng xã hội cực kỳ khắc nghiệt của thời đại Victoria,
nếu như thợ mỏ hay là công nhân nghèo được xếp ở dưới đấy,
thì những Satin Banks này còn nằm dưới cả mặt đất.
Họ không có nhà, chẳng có quốc tịch.
Cuộc sống của họ là chủ nghệ bắp bên này đầy mai đó,
phải giác kiệt sức lực, bán trẻ tiếng cười và những màn trình diễn mạo hiểm
chỉ để đội lấy chút bánh mì dụng cùng vài đồng bạc cắt từ đám đông.
Tài sản duy nhất của họ là dài cổ xe ngựa mục nát,
những con thú ôm đói và chính những đứa con do họ đứt trụt đẻ ra.
Sự bừng cùng giam hẳm con người ta trong cơn đói kinh niên
và khi dạ dày cùng cào gào thét thì nhân tính cũng bắt đầu trao đảo.
Ở tận cùng đáy xã hội đó, người ta đẻ con ra không phải để yêu thương,
ôm ấp hay là dạy dỗ.
Ngay từ lúc lọt lòng, những đứa trẻ đã bị định giá như một công cụ mua sinh,
một cổ máy in tiền lạnh lẽo.
Đáng lẽ ra độ tuổi ấy phải được nô đùa, cao sách tới trường
thì chúng lại bị ép thực hiện những cú nhào lộn trên sợi dây dăng cao hàng chục mét,
tuyệt đối không có lấy một tấm lưới bảo hộ phía dưới.
Tại sao lại không có lưới?
Đơn giản thôi, bởi vì khán giả không hề trả tiền để xem sự an toàn.
Những kẻ lắm tiền nhiều cổ dung tiền mua giá
chính là để mua các cảm giác kích thích tột độ
khi chứng kiến sinh mệnh của đồng loại treo lơ lửng trên sợi chỉ mỏng manh.
Giá trị của những đứa trẻ rong này rẻ mạc tới mức
nếu có lỡ tay trượt ngã thì sự ra đi của chúng
cũng chỉ được coi là một thứ gia vị tàn nhẫn,
nêm nếm thêm cho màn mua vui nực cười của giới thượng luôn.
Chính trong cái bối cảnh tàn khóc tột cổ máy thì Acrobat đã ra đời.
Trước khi sôi kỹ vào từng nét cọ,
có một bí ẩn rợn người về nguồn gốc của bức tranh này mà bạn buộc phải biết.
Sinh thời Gustave Doré từng tuyên bố trước báo giới rằng
tác phẩm được lấy cảm hứng từ một mẫu tình dắn ông vô tình đọc được
tường thuộc lại vụ tai nạn rớt dây đu của một cậu bé làm siết vô danh.
Nghe thì rất hợp lý, đúng không?
Bức tranh dường như chỉ là sự tái hiện lại một bi kịch có thật.
Nhưng suốt nhiều thập kỷ qua, các sử gia nghệ thuật đã lục tung mọi kho lưu trữ,
mọi sổ sách và báo chí Paris giai đoạn 1870-1874 để tìm tung tích vụ án.
Kết quả trả về là gì?
Tuyệt nhiên không có một dòng cáo phó, không một biên bản cảnh sát hay báo cáo bệnh viện nào.
Cậu bé bất hạnh kia dường như đã bốc hơi hoàn toàn khỏi dòng chảy của lịch sử.
Sự im lặng dĩnh cũ này dẫn cho chúng ta đến hai giả thuyết đáng sợ.
Giả thuyết thứ nhất, Doré đã hoàn toàn mượn câu chuyện này làm bình phong
để che đậy một ý đồ thâm sâu hơn.
Giả thuyết thứ hai, cay đắng và tàn nhẫn hơn rất là nhiều.
Vào thời đại đó, sinh mệnh của trẻ em siết rong trẻ mạc tới mức
khi chúng ngả xuống, hình hại ấy bị dù lắp trong sự quên lãng.
Chẳng có tòa sạn nào buồn tốn giấy mực để đưa tin về sự rời đi
của một đứa trẻ vô danh trôi vẹt ngoài đường phố.
Nhưng sự kỳ lạ chưa hề dừng lại ở đó.
Nỗi ấm ảnh của Doré dường như đã dược thoát khỏi mọi giới hạn hội họa thông thường.
Trên thực tế, còn tồn tại một phiên bản phát thảo khác của chính bức tranh này
và nó trông kỳ quái hơn rất là nhiều.
Nó tầm tối, ù quất và gương mặt của các nhân vật thật sự là một nỗi ác mộng.
Bản phát thảo đó được dễ trước bản màu sắc mà chúng ta đang chim ngưỡng.
Có thể phiên bản tối màu kia là nơi mà Doré ương mặm ý tưởng.
Còn bức tranh hiện tại là bản hoàn thiện nơi các chi tiết về thu vật
và lá bài tử thần được bồi đắp thêm.
Điều thực sự đắt giá ở phiên bản cũ là nó lột tả trộn dạng sự hối hận
và nỗi tội lỗi hằng sâu trên gương mặt người cha.
Ông ta thấu hiểu chính lòng tham của mình là nguyên nhân dẫn tới cớ sự này.
Nỗi đau dằn xé tới mức khiến cho ông ta gần như tê liệt,
không thể nhấc nổi cánh tay để chạm vào con hay an ủi vợ.
Nếu phiên bản đầu tiên khắc họa cảnh tượng một cách riêng tư, trần trụi
thì ở phiên bản thứ hai, kiệt tác chúng ta đang xem,
Doré đã kịch tính hóa nó để tạo ra một đòn tấn công thị giác mạnh mẽ hơn gấp bội.
Và ở phiên bản hoàn thiện này, Doré đã thực hiện một hành vi vô cùng tàn nhẫn.
Trên khung giải, ông thao túng bố cục ánh sáng.
Bạn có nhận ra sự vô lý trong ánh sáng của khung cảnh này không?
Phần hậu cảnh mờ mịch và u tối, đó rõ ràng là khu vực sân khấu,
nơi mà các diễn viên đang biểu diễn.
Đáng lý ra, nó phải ngập tràn ánh sáng rực rỡ nhất chứ.
Thế nhưng, tất cả lại chìm khuất trong bóng đêm đặc quánh.
Ngược lại, hãy quan sát kỹ bóng đổ của các vật thể và chú chó.
Nguồn sáng sắc lẹm đến từ một phía duy nhất,
tự như có một ánh đèn spotlight của sân khấu,
đang nhẫn tâm rội thẳng vào người mẹ, thi thể của đứa trẻ và một phần cơ thể người cha.
Hiệu ứng ánh sáng thủ công này đã ép ba nhân vật thành tâm điểm của một giở diễn thực sự,
lột trần bí kịch của họ ngay đằng sau những tiếng hò reo,
cười đùa và những trò tiêu khiển bạc mạng.
Sự tương phản của sự náo nhiệt vô cảm phía xa
và thảm kịch nơi đây thực sự quá gầy gắt.
Tại sao Đô-rê lại làm như vậy?
Hãy giữ chặt lấy câu hỏi này,
bởi vì đáp án rợ người nhất sẽ được lật mở ở những phút sau.
Còn bây giờ, hãy hướng mắt vào nhân vật đầu tiên của bí kịch, người cha.
Một cái là khi vừa lướt mắt qua bức tranh,
có rất nhiều bạn đã bị ám ảnh bởi ánh nhìn của người đàn ông này.
Hãy phân tích thật là kỹ tư thế của ông ta.
Một dáng ngồi thu luôn, hai tay ôm chặt lấy đầu gối,
thân hình to lớn, bổng chóc co rúng,
rung rảy như một con thú quang vừa bị dồn vào chân tường.
Toàn bộ cơ thể ấy toát ra một sự bất lực cùng cực,
một sự tê liệt hoàn toàn và cả thể xác lẫn tinh thần.
Nhưng thảm kịch thực sự,
thứ gián một đòn chí mạng vào thị giác chúng ta
lại nằm ở bộ trang phục mà ông ta đang khoát trên người.
Một bộ đồ chú hề màu đỏ rực rỡ,
chói loà, nổi bần bật giữa cái không khí ưu ám.
Trên khu mặt đang nhăn nhúm lại vì nỗi đau xé lòng,
lớp phấn trắng bệt và những dệt song đỏ toát miệng
của lớp quá trang mùi vui vẫn còn giữ nguyên dạng.
Đôi mắt mở trừng trừng, đỏ ngầu,
ứa động những giọt nước mắt không thể trào tu.
Đang dán chặt vào hình hài đứt con trai bé bỏng
nằm cách đó chỉ dài bước chân.
Đó là sự tương phản tàn nhẫn, đắng chát tục cùng
mà ngôn ngữ hội họa có thể chạm tới.
Bi kịch, nước mắt chú hề,
cái vỏ bọc rực rỡ kia giống được sinh ra,
được giảm phấn điểm tô là để chọc cười thiên hạ,
để mua vui và làm người đời quên đi muộn phiền.
Thế nhưng, ngay tại khoảnh khắc sinh tử này,
chính cái lớp mặt nạ hề hước đó lại đang trói bụt,
đang mỉa mai cây độc và che đậy đi nỗi đau đức
từng khúc ruột của một người cha dựa mất đi giọt máu đào.
Ông ta lúc này thậm chí còn không có quyền
hay nói đúng hơn là không có đủ tư cách
để gột trữa đi lớp trang điểm kịch cỡm ấy
để được gào khóc xót thương cho con của mình
như một con người bình thường.
Thường tâm là thế, xót xa là thế,
nhưng liệu Gustave Doré có dành một chút xíu
sự đồng cảm nào cho người cha này không?
Câu trả lời sẽ khiến cho các bạn phải sửng sờ.
Năm 1874, ngay sau khi bức tranh được trưng bày
và thổi bùng lên một làn sóng tranh cãi dữ dội tại Paris,
một nhà báo đã tìm gặp Doré để phỏng vấn.
Khi được hỏi về sự đau khổ tộc cùng
của hai bậc phụ huynh trong tranh,
Doré đã không ngừng ngại buông một lời kết án lạnh lùng,
xoáy sâu vào tận tâm can của những kẻ làm cha làm mẹ.
Vì tiền, họ đã tự tay quỷ hoại chính con đẻ của mình
và chỉ tới lúc thằng bé nằm đó,
họ mới nhận ra rằng mình cũng có một trái tim.
Các bạn nghe rõ chứ?
Người quả sĩ không hề coi họ là nạn nhân,
ông coi họ là tòng phạm.
Bức tranh này chưa bao giờ là một đài tưởng niệm ước ác.
Nó là một phiên tòa,
già cha mẹ đứa trẻ đang bị xích chặt trên chiếc ghế bị cáo.
Sự bần cùng chưa bao giờ là tấm bình phong đủ lớn
để biện minh cho tội ác đẩy con cái vào cử tử.
Tình yêu thương, bản năng che chở của họ
đã bị ru ngủ trong những toàn tính mưu sinh cơm áo,
bị nhấn chìm bởi những tràn vỗ tay rộng tuyết của khán giả.
Thứ lường trị ấy chỉ thật sự bừng tỉnh khi cơ thể đứa bé ngả xuống,
khi sinh mệnh mỏng manh ấy rụt tắt,
để lại một vết nhơ dĩ nhiễn trên chiếc áo lụa màu trắng tinh khôi.
Nhưng nếu đô rê chỉ dần lại ở việc lên án cha mẹ đứa trẻ,
bức tranh này đã chẳng thể trở thành một kỳ tác dĩ đại đến thế.
Bởi lẽ, tội ác này là của cả một hệ thống.
Hãy nhìn vào cái bối cảnh nghẹt thở mà đô rê đã nhốt gia đình này vào.
Rốt cuộc, thứ gì đang bủ dây lấy bi kịch của họ?
Các bạn hãy nghe mắt lại, nhìn ra phía sau lưng của người mẹ.
Ở đó, không phải là một đám đông đang xứm lại quảng loạn,
cũng chẳng có tiếng rào thét kêu cứu nào.
Thứ đỡ lấy tấm lưng rung rảy của người mẹ lúc này
chỉ là một bức tường đá lạnh lẽo, bẩn thiểu, dãng lát đát,
vài tờ áp vích quảng cáo siết đã bong tróc rách nát.
Hãy lia mắt sang phía sau lưng người cha.
Bầu trời xám xịt, u ám bóp nghẹt không gian.
Xa xa, chiếc khung dây đu hình chữ X đứng trơ trội,
bao quanh là một dài bóng người.
Họ là những nghệ sĩ siết khác, là những nhạc công,
và chắc chắn, có cả đám khán giả.
Thế nhưng, trạng thái của họ lúc này là gì?
Họ không hề quảng loạn la hét,
họ không xô đẩy nhau chạy đi tìm bác sĩ,
không một cánh tay nào chì ra cứu giúp,
chẳng có lấy một ai chịu bước tới để dỗ dai người cha,
hay hoàng tay ôm lấy người mẹ đang thẩn thờ, chết lặn gì đớn đâu.
Họ chỉ đứng trờ ra đó, tỉnh lặn và bất động, như những bóng mà.
Đối với cả đám đồng dân dựng ấy,
sự ra đi tức tuổi của một đứa trẻ siết rồng
không phải là một thảm kịch đáng để rơi lệ.
Nó chỉ giống như một màn trình diễn phụ,
vô tình rớt xuống, nêm nếm thêm gia vị kích thích
cho tấm giá mà họ đã dung tiền mua.
Bằng cách dẫn lên bức tường đá cam lặn,
và một không gian trống rộng, lạnh lẽo,
Đô Rê đã tung một cái tác trời gián
vào chính cái xã hội tư sản thế kỷ 19.
Xã hội ấy không trực tiếp thức đoạt mạng sống,
nhưng chính sự bàn quan ráo quảnh,
sự giác kiệt sức lao động của tần lớp thấp bé để mua vui,
rồi sau đó tàn nhẫn bỏ mặt họ đơn độc,
tự gặm nhắm nỗi đau đứt ruột giữ một góc tường tầm tối
mới là thứ tội ác trùng rợn nhất.
Chúng ta đã cùng nhau đi qua bối cảnh lịch sử,
bốc trần những góc khuất tầm tối nhất
của xã hội tư bản sơ khai.
Khá là nặng nề đúng không?
Nhưng hãy hít một hơi thật sâu,
bởi vì bây giờ trò chơi trí tuệ thật sự mới bắt đầu.
Hãy xưng thẳng vào trung tâm của bức tranh,
nơi người mẹ đang ôm trọn lấy
cơ thể mềm hoặc của đứa con trai.
Nhìn lướt qua, đó là tận cùng của sự đấn đầu.
Nhưng hãy nhìn thật kỹ lại tư thế đó một lần nữa.
Cách mà đứa bé gục đầu ngửa ra sau,
cách đôi tay buông thỏng,
dắt ngang đùi người mẹ,
và cách người mẹ dòng đôi tay che chở
đỡ lấy phần ngực con mình.
Cách tạo dáng này có làm các bạn thấy quen mắt không?
Nếu là một người em hiểu đôi chút
về lịch sử nghệ thuật phương Tây,
bạn sẽ phải giật mình nhận ra.
Bố cục này sao chép y đúc
tác phẩm điêu khắc kinh điển
Nhưng khoan đã,
cứu tuyết rỡ người vẫn chưa dần lại
ở tư thế hình thể.
Các bạn hãy dời mắt sang màu sắc
và trang phục của người phụ nữ
làm nghề siết rồng do giấy này.
Bà ta mặc một chiếc áo choàng màu xanh lam thẳm
rực rỡ tới mức phi lý.
Trên giạc áo choàng điểm suyết
những quả tiết, hình ngôi sao lấp lánh.
Và trên đầu bà ta chém chẹ
một chiếc dương miệng mãi vàng.
Đối với nhãn quan của một người châu Âu
sống ở thế kỷ 19,
đây không đơn thuần là bộ quần áo
biểu diễn tập kỷ rẻ tiền.
Trong suốt hơn 1.000 năm lịch sử
của nghệ thuật công giáo,
sự kết hợp giữa áo choàng xanh lam,
những gì sao và dương miệng
chính là đặc điểm nhận dạng
bất khả xâm phạm của đức mẹ đồng trinh Mary.
Màu xanh lam tượng trưng cho sự thanh khiết tuyệt đối
và bầu trời thiên đàng,
trong khi dương miệng là lời khẳng định
uy quyền cho tức hiệu nữ dương thiên chúa.
Vị trí ngồi tách biệt,
khuất lắp chìm sâu và bóng tối,
cùng ánh mắt sầu thảm,
chỉ dám chồn chân đứng nhìn từ xa,
lại khớp 100% với nguyên tắc bố cục
khắc quả thánh Joseph,
cha nuôi của chúa Giê-xu
trong các bức quả tôn giáo nghệ thuật cổ điển.
Tại sao Đô-rê lại to gan
lấy hình ảnh thiên liên nhất của đức chúa
để khoát lên một thảm kịch siết rong thấp hẹn?
Đây có phải là một sự bán bổ ngầm
vào đức tin hay không?
Không, hoàn toàn ngược lại.
Bằng cách ném gia đình siết rong
vào hình bóng thánh da,
Đô-rê đang hét thẳng vào mặt giới tinh qua
tử xưng quan đạo ngoài kia.
Hãy mở to mắt ra mà nhìn.
Các người gào khóc trong nhà thợ
trước bức tượng đức mẹ mất con,
nhưng lại thờ ơ trước sự ra đi
của một đứa trẻ bằng xương bằng thịt trên đường phố.
Các người co mãn sống kẻ bận cùng
như rác rưỡi.
Nhưng tôi nói cho các người biết,
nỗi đau xé ruột của một người mẹ ăn mầy khi mất con
cũng dĩ đại và thiên liêng
ngang bằng nỗi đau của đứa mẹ khóc thương chúa trời.
Sự ra đi oan ủng
của đứa trẻ làm siết này
cũng mang sức nặng tựa như sự hy sinh
của một dị thánh.
Đó là một sự suy tôn nhân bản đến ngàn ngào.
Đô-rê ép những khán giả thượng lưu
phải nhìn vào những kẻ hạ lưu
dưới lặng kính của thần thánh,
ép họ phải tìm thấy chúa
ở một nơi dơ bẩn và tuyệt vọng nhất
ngay trên nền mạc cưa ẩm ướt,
lạnh lẽo của rạp siết.
Nhưng mật mã Đô-rê
không chỉ dừng lại ở con người,
nó còn được cất giấu đầy ẩn ý
qua những loài vật.
Nhìn chết sang bên phải của người mẹ
ngay sát rìa dùm tối,
bạn sẽ thấy một con cú vọ
đang đậu lù lù trên bụt gỗ.
Trong ngôn ngữ biểu tượng cổ điển,
con cú vốn đại diện cho tri thức
và sự thông thái.
Thế nhưng, hãy nhìn vào ánh mắt
dẫn dưng, rộng tuết của nó.
Cái ngoảnh mặt làm ngơ
trước thảm kịch sai lòng này
chính là một lời lên án ngầm.
Sự thông thái đã hoàn toàn quay lưng lại
với đôi vợ chồng này.
Họ đã quá mù quán, quá thiếu suy nghĩ
trước những hiểm nguy tử thần
mà họ ép đứa con của mình phải đối mặt.
Nhưng đỉnh cao của sự mỉa mai
và xót xa lại nằm ở sát mặt đất.
Hãy nhìn vào hai chú chó
đang có mặt tại hiện trường.
Ở ngay sát chân người mẹ,
một chú chó nhỏ lông xù
đang mặc chiếc giấy biểu diễn dìm vua
một chú chó cố rướng đôi chân nhỏ bé
lên tà áo choàng của bà
như muốn sẻ chia gánh nặng của nỗi đau.
Và nhìn ra phía sau lưng của người cha,
một chú chó mặc sợi khác
đang đội chiếc mũ gắn lồng chìm lố bịch
ngồi lặng lẽ và đơn độc trong màn đêm.
Các bạn có cảm nhận được
sự tương phản tàn nhẫn ở đây không?
Đây chính là Cú Dung Cọ
đầy bản sắc của Đô Rê.
Ngay cả khi bị ép khoát lên mình
những bộ đồ diễn lố lăng
trẻ tiền để phục vụ cho sự cười cờ của thiên hạ
những sinh vật này vẫn giữ trọn được
sự thấu cảm sầu sắc.
Chúng không chạy nhảy, không sủi gian
chúng chỉ tỉnh lặng mặt niệm
cho người bạn diễn nhỏ bé vừa ngã xuống.
Đem đặt cái nhân tính của những chú chó này
cạnh đám đông loài người dâu cảm
bàn quan đang đứng lố nhố
trong bóng tối phía sau
chúng ta mới thấy một sự thật chua chát đến tột cùng.
Trong cái rạp xích của sự băng hoại này
con người thì chắp tay đứng xem
như một giở kịch
còn con vật lại biết cuối đầu rơi lệ.
Gắp lại những lăng kính biểu tượng
chúng ta hãy lùi lại một bước
để ngắm nhìn toàn cảnh The Acrobat lần cuối.
Hóa ra
ẩn sau lớp giỏ bọc sạc sở
của ánh đèn sân khấu
lẫn khuất sau những tiếng tung hô nhạt nhẽo
và nhẫn tâm của đám đông vô hình kia
lại là một bản án nghiệt ngã
về cái giá của sự sinh tồn.
Bức tranh không hề dễ một vụ tai nạn
nó dễ sự sụp đổ tan tàn
của một gia đình và sự băng hoại đạo đức
của cả một xã hội.
Bi kịch của gia đình siết rong này
lại là tấm gương sáng rõ nhất
phản chiếu gốc khuất tàn nhẫn nhất của nhân loại.
Khi sự nghèo đói
dộng con người ta vào bước đường cùng
khi sức nặng của đồng tiền
lại trở thành tôn giáo duy nhất
người ta sẵn sàng ném nấm ruột của mình
lên sợi dây trong trên giữa không trung.
Giọt nước mắt muộn màng
lăn dại trên gò má trắng bệt phấn song
của người cha mang lớp áo chú hề kia
đắng chát tận cùng ở chỗ
ông ta dành cả tuổi thanh xuân
để dắt kiện sức chọc cười thiên hạ
làm vừa lòng những kẻ xa lạ
nhưng lại bất lực toàn tập
trong việc bảo vệ nụ cười của chính con trai mình.
Tình yêu thương, lương tri
và tư cách làm cha mẹ của họ
chỉ chịu lối sáng
khi sinh mạng đứa trẻ đã dĩ nhiễn tụt khỏi tầm tay.
Khoảnh khắc đứa bé chạm đất
và thân thể gục ngã
cũng là lúc linh hồn của những kẻ
làm cha làm mẹ đã bị xé toạt
không bao giờ có thể chấp giá lại được nữa.
Có lẽ
nhiều bạn xem đến đây
sẽ khẽ thở phào nhẹ nhẫm
và tự nhủ rằng
may quá chuyện này chỉ xảy ra
ở nước Pháp thế kỷ 19
đã 150 năm trôi qua rồi
các gánh xiết trong tòi tàn
với những màn nhào lộn tử thần
không lưới bảo vệ
cũng đã bị luật pháp cấm đoán
nhân loại của chúng ta ngày nay
đã gian binh lên rất nhiều
nhưng nếu như chúng ta tỉnh tâm suy nghĩ lại
liệu những rập xiết tàn nhẫn ấy
có thật sự biến mất khỏi trái đất này
hay là chúng chỉ đang thay hình đổi dạng
khoát lên mình một lớp giỏ bọc
tinh nhi hơn, bóng bẫy hơn
ngày nay đúng là không có đứa trẻ nào
bị ép đi thăng bằng trên dây không lưới
nhưng chúng ta lại có
những rập xiết kỹ thuật số
nơi những đứa trẻ bị tức đòi tuổi thơ hùng viên
bị ép trang điểm loài loạt
phải khóc lóc, nhảy múa trước ống kính vô hồn
từ lúc mới bập bẹ tập nói
chúng trở thành công cụ
in tiền khổng lồ
và nếu như một ngày sự cố xảy ra
những đứa trẻ ấy sập đổ tâm lý
trầm cảm vì áp lực bủ dây
của dư luận
thì đám đông tò mò đang hờ hững lớp
màn hình điện thoại ngoài kia
liệu có khác gì đám khán giả vô hồn
đứng xem bi kịch của cậu bé hát rong năm xưa hay không
sự bốc lột quá ra
chưa bao giờ thật sự mất đi
nó chỉ đang hiện đại hóa chính mình
và đến đây bảnh ghét cuối cùng
hãy quay lại với lá bài ác bích lật ngửa
dưới chân người mẹ lắm len bùng đất
mà chúng ta đã phân tích ở những phút đầu tiên
theo các bạn
người mẹ mang tạo hình thầy bói này
bà ta thật sự đã bóc trúng lá bài tử thần từ trước
đã biết trước hôm nay
con của mình sẽ bỏ mạng
nhưng vẫn cắn răng nhắm mắt đưa chân
bởi vì áp lực của dài đồng bạc cắt
hay là bà ta rốt cuộc
cũng chỉ là một nạn nhân đáng thương
bị cá đói và xã hội dồn ép
đến mức không còn sự lựa chọn nào khác
hãy gõ những suy nghĩ của các bạn
xuống phần bình luận nhé
mình sẽ ngồi ở đây đọc và thảo luận cùng các bạn
cảm ơn các bạn rất nhiều
bởi vì đã kiên nhẫn náng lại
đến những giây phút cuối cùng của thức phim này
thế giới ngoài kia có thể ồn ào
và tàn nhẫn y như một rào siết
nhưng hy vọng các bạn sẽ luôn giữ được
sự thấu cảm và một trái tim ấm áp
mình là Một Soi Tranh
xin hẹn gặp lại các bạn
ở những kỳ tác tiếp theo