Đòn ngoại giao của Tổng thống Trump và sự rạn nứt khối liên minh Trung Quốc - Iran

Kính chào quý vị và các bạn đang theo dõi kênh Dòng Chảy Thời Sự. Chuyến công du của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đến Bắc Kinh đã khép lại với môn vàn bình luận từ dưới quan sát quốc tế. Trong khi rất nhiều tờ báo lớn đã tập trung vào việc phái đoàn của tòa vạch ốc đã không mang về những bản hợp đồng thương mại khổng lồ nào hay việc không có những tuyên bố chấn động về thuế quan đối đẳng, thì những con mắt tinh tưởng lại nhìn nhận sự kiện này dưới một lăng kính hoàn toàn khác biệt. Bằng một chiến lược ngoại giao đỉnh cao, vận dụng xuất sắc nghệ thuật đàm phán, Tổng thống Donald Trump đã đạt được một chiến thắng địa chính trị mang tính bước ngoặt. Không cần tốn một viên đạn, ông đã thành công ly ráng trục liên minh đối thủ, củng cố vị thế siêu cường và còn thiết lập lại trật tự khu vực. Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau phân tích những nước cờ độc đáo, định mệnh trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu mà vị nguyên thủ của Hoa Kỳ vừa khai triển. Nghệ thuật dùng thể diện để hoán đổi lợi ích cốt lõi Vâng thưa quý vị, để hiểu được tâm phóc của chuyến công du vừa qua, chúng ta cần phải nhìn lại cách tiếp cận ngoại giao độc đáo của Tổng thống Donald Trump. Khác biệt với những chính khách truyền thống thường mang các nguyên tắc cứng nhắc lên bàn đàm phán, Tổng thống Trump lại chọn cách đánh thẳng vào tâm lý của những nhà lãnh đạo độc tài. Xuyên suốt chuyến đi, vị Tổng thống của Hoa Kỳ đã mang theo một phái đoàn hùng hậu gồm gần 300 người, trong đó có 16 vị giám đốc điều hành của các tập đoàn công nghệ và công nghiệp hàng đầu thế giới. Khung cảnh hoành tráng này không chỉ để phô diễn sức mạnh của nền kinh tế Hoa Kỳ, mà còn nhằm tạo ra một vầng hào quang rực rỡ bao quanh nước chủ nhà phương Đông. Trên mọi diễn đàn công khai, Tổng thống Trump đã liên tục nhấn mạnh rằng lãnh đạo Tập Cật Bình là một người bạn tốt của ông. Những lời ca tụng này được lập đi lập lại nhiều lần, bất chấp những khác biệt về ý thức hệ hay những đoàn trìm phạt kinh tế khốc liệt mà Hoa Kỳ đã từng ráng xuống chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc. Hành động này chính là việc trao cho đối phương một thể diện đẹp đẽ trên trường quốc tế. Việc được nguyên thủ của cường quốc số 1 thế giới công khai gọi là bạn tốt, đồng thời mang theo đội ngũ tinh hoa kinh tế đến tận nơi để gặp gỡ, đã làm thỏa mãn hoàn toàn tâm lý phô trương và mong muốn vân tầm đế vương của nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc. Chiến thuật dùng thể diện để đổi lấy lợi ích cốt lõi này từng được Tổng thống Trump áp dụng cực kỳ thành công trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông khi đối mặt với cuộc khủng hoảng hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên. Khi đó, lãnh đạo Triều Tiên đã liên tục thử nghiệm hỏa tiễn và đe dọa an ninh toàn cầu, khiến chính quyền tiên nhiệm hoàn toàn bế tắc. Thay vì gia tăng áp lực quân sự trực diện, Tổng thống Trump đã chủ động sắp xếp các cuộc gặp thượng đỉnh tại Singapore và Việt Nam. Bằng việc trao cho đối thủ sự chú ý của toàn thế giới và sự tôn trọng trên tư cách cá nhân, Tòa vạch ốc đã đạt được việc Triều Tiên tạm dừng các cuộc thử nghiệm hạt nhân và hỏa tiễn đạn đạo xuyên lục địa, đồng thời trao trả hai cốt quân nhân Hoa Kỳ mà không phải gỡ bỏ bất kỳ lệnh trừng phạt tài chính cốt lõi nào. Áp dụng lại công thức này tại Bắc Kinh, vị Tổng thống Hoa Kỳ đã gặt hái được những cam kết mang tính chiến lược. Để đáp lại thể diện mà người bạn từ bên kia đại dương trao tặng, lãnh đạo Tập Cật Bình đã tự nguyện đưa ra một lời cam kết vô cùng quan trọng đối với Tòa vạch ốc, rằng chính quyền Trung Quốc sẽ không cung cấp trang bị quân sự cho Teheran. Sự nhượng bộ này không phải đạt được thông qua những cuộc mặc cả căng thẳng hay sức ép quân sự trực tiếp, mà nó xuất phát từ việc đối thủ tự cảm thấy cần phải đáp lễ để duy trì hình ảnh của một cương quốc có trách nhiệm, xứng tầm với vị thế mà họ vừa được tân bốc. Đây chính là đỉnh cao của nghệ thuật đàm phán, sử dụng danh tiếng và thể diện như là một thứ tiền tệ ngoại giao để mua lấy những lợi ích an ninh quốc gia vô giá, mà không cần phải đánh đổi bất kỳ nhượng bộ thực chất nào. Đòn ly rán ngoạn mục bẻ gãy trục liên minh của Đảng Cộng sản Trung Quốc và Iran. Thưa quý vị, lời hứa không cung cấp trang bị quân sự cho Teheran chỉ là bề nổi của một chiến dịch ly rán hoàn hảo mà chính quyền Tổng thống Trump đã thực thi. Cần lưu ý rằng, trong những năm gần đây, Đảng Cộng sản Trung Quốc và Iran đã hình thành một trụng liên minh ngầm vô cùng chặt chẽ nhằm đối trọng với sức mạnh của Hoa Kỳ và các đồng minh phương Tây tại khu vực Trung Đông. Bắc Kinh đóng vai trò là khách hàng mua dầu mỏ khổng lồ, cung cấp nguồn tài chính thiết yếu cho Teheran để lách qua các lệnh trừng phạt quốc tế, đồng thời còn là nhà cung cấp các linh kiện và công nghệ để quốc gia Trung Đông này phát triển lực lượng UAV vào hỏa tiễn. Tuy nhiên trong các cuộc trao đổi trực tiếp tại Trung Nam Hải, lãnh đạo Tập Cận Bình không chỉ dừng lại ở việc cắt đứt viện trợ quân sự. Theo những tiết lộ từ Tổng thống Trump với giới truyền thông trên không lực 1, nhà lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc còn đưa ra những cam kết trực diện nhằm vào các lợi ích sinh tử của Iran. Cụ thể là Bắc Kinh bày tỏ quan điểm cứng rắn rằng Teheran không được phép phong tỏa eo biển Hormuz hay thu phí qua lại tài tuyến hàng hải huyết mạch này. Quan trọng hơn cả, phía Trung Cộng cũng đã đồng thuận hoàn toàn với quan điểm của Tòa Bạch Ốc rằng Iran tuyệt đối không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân. Những tuyên bố này là một đòn đánh trí mạng vào chiến lược sinh tồn của Teheran. Việc phong tỏa eo biển Hormuz luôn được Iran xem là con át chủ bài để gây sức ép lên thị trường năng lượng toàn cầu mỗi khi bị phương Tây dồn ép. Còn chương trình hạt nhân lại là cứu cánh cuối cùng để quốc gia này duy trì sự tồn tại của chế độ và bành trướng ảnh hưởng tại Trung Đông. Chỉ bằng những cuộc trò chuyện, dạo bước, thân tình, Tổng thống Donald Trump đã khéo léo lôi kéo lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc vào thế phải lên tiếng bảo vệ các tuyến đường hàng hải tự do để phục vụ cho nền kinh tế xuất lảng của chính họ. Khi Hoa Kỳ đặt vấn đề về sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu do sự bất ổn tại Trung Đông, Bắc Kinh đã buộc phải thừa nhận rằng họ cũng là một nạn nhân khi hàng chục chiến hạm và tàu chờ giàu của họ đang bị tác nghẽn. Từ đó, Hoa Kỳ đã thành công trong việc dùng lợi ích kinh tế của nước chủ nhà để làm rạn nứt khối liên minh chính trị với Iran. Đòn ly rán này ngoạn bục ở chỗ, Hoa Kỳ không cần phải dùng sức ép, mà tự thân những mâu thuẫn lợi ích giữa Bắc Kinh và Teheran đã bị bộc lộ và khoét sâu thêm một cách triệt để. Cơn thịnh độ của Teheran và sự sụp đổ niềm tin Thưa quý vị, hậu quả của đòn ly rán ngoại giao này đã bùng phát gần như ngay lập tức, phơi bày sự mong manh và đầy toan tính trong liên minh giữa các chế độ độc tài. Khi thông tin về những cam kết của lãnh đạo Tập Cận Bình với Tổng thống Trump được lan truyền trên các phương tiện truyền thông quốc tế, phản ứng từ phía Teheran là một sự giận dữ tột độ và không hề che dấu. Chỉ 15 giờ đồng hồ sau khi những thông tin từ tòa vạch ốc được tiết lộ, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran đã đăng tải một dòng trạng thái bằng tiếng Ả Rập trên mạng xã hội X. Thông điệp vô cùng ngắn gọn nhưng chứa đựng sức nặng ngàn cân. Những kẻ phản bội trong bóng tối sẽ bị lôi ra ánh sáng giữa thanh thiên Bạch Nhật. Dù không nêu đích danh bất kỳ quốc gia hay cá nhân nào, nhưng cả thế giới đều ngầm hiểu mũi giáo này đang chỉa thẳng vào ai. Dưới phần bình luận của bài đăng này, hàng trăm ngàn lượt tương tác và các chuyên gia phân tích đều đồng loạt chỉ tên Mắc Kinh. Teheran đã nhận ra rằng họ vừa bị đem ra làm vật tế thần trên bàn cờ mặc cả giữa hai siêu cường. Hành động của Teheran không chỉ dừng lại ở những lời oán trách trên mạng xã hội. Ngay trong ngày hôm đó, lực lượng Hải quân Iran đã có một hành động trả đũa mang tính biểu tượng nhưng đầy sức nặng. Họ đã tiến hành bắt giữ một tàu hàng cỡ lớn thuộc sở hữu của một chủ tàu Trung Quốc đang hoạt động tại khu vực Vùng Vịnh. Con tàu này không phải là một tàu chở hàng thông thường, mà là một trong số ít những phương tiện đảng nhận nhiệm vụ bảo quản và trung chuyển trang thiết bị quân sự trên biển trong khu vực. Việc Teheran nhắm thảo vào một tài sản nhạy cảm mang quốc tịch Trung Quốc là một lời cảnh báo đanh thép. Nếu Bắc Kinh chọn đứng cùng chiến tuyến với Tòa Bạch Ốc, họ sẽ phải trả giá ngay tại sân sau của Iran. Sự kiện này đã vạch chân bản chất thực sự của cái gọi là tình hiểu nghị giữa các quốc gia mang nạng hệ tư tưởng đối lập với phương Tây. Đó hoàn toàn không phải là một liên minh dựa trên các giá trị chung hay là sự tin tưởng lẫn nhau, mà chỉ là sự kết hợp tạm bỡ vì lợi ích thực dụng. Khi một cường quốc như Hoa Kỳ sử dụng đoàn bẩy ngoại giao thích hợp, sự nghi kỳ sâu sắc vốn có giữa chính quyền trung cộng và Iran đã ngay lập tức bị châm ngòi. Cần thịnh nộ của Tehran đã cho thấy niềm tin chiến lược giữa hai quốc gia này đã chính thức sụp đổ. Dù sau này họ có vì lợi ích mà cố gắng hàn gắn lại, thì một vết nứt khổng lồ đã vĩnh viễn yên hẳn, ngăn cản việc hình thành một khối liên minh chặt chẽ đủ sức thách thức quyền lực của Hoa Kỳ trong tương lai. Thưa quý vị, nếu như vấn đề Trung Đông là nơi Tổng thống Donald Trump chủ động tung đòn tấn công ngoại giao, thì vấn đề Đài Loan lại là nơi ông thể hiện nghệ thuật phòng ngự đỉnh cao thông qua khái niệm mơ hồ chiến lược. Đài Loan luôn là làn danh đỏ, là lợi ích cốt lõi không thể xâm phạm và là mục tiêu thâu tóm tối thượng của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Tại các kỳ hội nghị trước đây, giới chức Bắc Kinh luôn tìm cách ép các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ phải đưa ra những tuyên bố rõ ràng về việc không can thiệp vào công việc nội bộ, hoặc ít nhất là lặp lại các nguồn từ ngoại giao truyền thống về nguyên tắc Một Trung Quốc. Tuy nhiên trong cuộc dạo bước tại Trung Nam Hải, khi lãnh đạo Tập Cận Bình đặt câu hỏi thẳng thừng liệu ngài có phái quân đội bảo vệ Đài Loan nếu xung đột nổ ra hay không? Tổng thống Trump đã đưa ra một câu trả lời ngắn gọn, dứt khoát nhưng vô cùng bí ẩn. Tôi sẽ không bàn luận về chủ đề này. Trên chuyến bay không được một trở về nước, khi rời báo chí tiếp tục truy vấn về câu hỏi hóc búa này, Tổng thống Trump cũng giữ nguyên quan điểm. Chỉ có một người duy nhất biết câu trả lời, và đó chính là tôi. Việc từ chối trả lời trực tiếp không phải là sự lảng tránh vì yếu thế, mà là một nước cờ được tính toán vô cùng kỹ lưỡng. Kể từ thập niên 1970, chiến lược mơ hồ đã được tòa vạch ốc áp dụng nhằm duy trì hòa bình tại eo biển Đài Loan. Về mặt quân sự, bộ chiến tranh luôn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất và liên tục trang bị vũ khí cho hòn đảo này. Thế nhưng về mặt chính trị, vị Tổng Tư lệnh tối cao của Hoa Kỳ không bao giờ nói chắc chắn rằng quân đội Mỹ sẽ tham chiến hay không. Sự lấp lừng này đã tạo ra một hệ quả vô cùng to lớn về mặt gian đe tâm lý. Bởi lẽ, nếu Hoa Kỳ tuyên bố chắc chắn sẽ không can thiệp, thì Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ lập tức phát động chiến tranh thâu tóm. Ngược lại, nếu Hoa Kỳ tuyên bố chắc chắn sẽ tham chiến, thì chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ đẩy nhanh tốc độ quân sự hóa dốc toàn lực chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh thế giới thực sự, khiến khu vực luôn trong tình trạng căng thẳng tột độ. Bằng cách giữ một thái độ mơ hồ, Tổng thống Donald Trump đã khiến cho các nhà hoạch định chiến lược của Bắc Kinh rơi vào trạng thái hoang mang. Họ không thể đo lường được quyết tâm thực sự của tòa vạch ốc, không thể biết được giới hạn đỏ nằm ở đâu, từ đó cũng không sán mạo hiểm tiến hành những bước đi quân sự liều đĩnh. Câu nói, tôi không bàn về chủ đề này, chính là một tấm khiên vững chắc nhất, chặt đứng mọi ý đồ thăm sò, và còn tức đi của nước chủ nhà cơ hội biến vấn đề Đài Loan thành một công cụ mặc cả trên bàn đàm phán. Sức mạnh quân sự áp đảo của Hoa Kỳ định hình lại trật tự thế giới. Thưa quý vị, những thắng lợi trên bàn ngoại giao của Tổng thống Trump tại Bắc Kinh sẽ không thể trở thành hiện thực nếu thiếu đi một yếu tố cốt lõi, đó là sức mạnh quân sự áp đảo và vô song của Hoa Kỳ. Quyền lực cứng mới chính là nền tảng vững chắc nhất để những lời nói nhẹ nhàng mang lại sức nặng ngàn cân. Điều này đã được minh chứng rõ nét qua phiên điều trần của Bộ Tư lệnh Trung tâm Hoa Kỳ tại Thượng viện trong cùng thời điểm diễn ra chuyến công du Bắc Kinh. Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm Đồ đốc Brad Cooper đã báo cáo một sự thật kinh ngạc về cuộc diện tại Trung Đông. Chỉ trong vòng trước đây 40 ngày, Điện quân Hoa Kỳ và Israel đã phá hủy hoàn toàn 90% năng lực hỏa tiễn chiến thuật và hệ thống QAV của Iran. Trình trình hạt nhân sơ khai của Tehran bị đình trệ nghiêm trọng và mạng lưới hỗ trợ các tổ chức khủng bố trong khu vực bị cắt đứt hoàn toàn. Theo đánh giá quân sự, lực lượng hải quân Iran đã bị tiêu diệt đến mức sẽ cần từ 5 cho đến 10 năm, thậm chí là một thế hệ mới có thể phục hồi lại khả năng giăn đe trên biển. Điều đáng sợ nhất đối với các đối thủ của Hoa Kỳ không chỉ nằm ở sức mạnh hủy diệt mà còn nằm ở khả năng xoay chuyển cuộc đua về chi phí quân sự. Trong một thời gian dài, Iran và các đồng minh tự hào về chiến thuật dùng UAV giá rẻ để làm cạn kiệt các hệ thống phòng không đắt tiền của phương Tây. Thế nhưng, đồ đốc Cooper đã tiết lộ rằng Hoa Kỳ đã thu thập các UAV của Iran từ chiến trường Ukraine, tiến hành dịch ngược công nghệ và sản xuất hàng loạt các UAV tấn công cảng tử nội địa với chi phí còn rẻ hơn cả của đối phương. Bây giờ đây, chính Iran mới là kẻ phải đau đầu, dùng những hệ thống phòng không đắt đỏ để chống lại các đòn tấn công bay đàn bằng UAV giá rẻ từ phía Hoa Kỳ và đồng minh. Những báo cáo quân sự này không chỉ là những con số khô khan mà nó phản ánh một thông điệp điện chính trị rõ ràng. Hoa Kỳ đang nắm giữ quyền làm chủ tuyệt đối trên không, trên biển và dưới lòng đại dương. Khả năng bảo vệ các tuyến đường hàng hải quốc tế cũng như khả năng vô hiệu hóa các mối đe dọa quân sự chỉ trong vài tuần lễ đã cho cả thế giới, đặc biệt là Đảng Cộng sản Trung Quốc, thấy được hậu quả thảm khốc nếu như chọn cách đối đầu trực diện. Nhận thức được sức mạnh áp đảo này, lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc hoàn toàn hiểu rằng việc đối đầu quân sự hoặc tiếp tục chống lưng cho các thế lực phá hoại trật tự thế giới sẽ mang lại những rủi ro sinh tử cho chính chế độ của họ. Vì vậy, những cam kết lùi bước tại bàn đàm phán Bắc Kinh không chỉ là sự nề nang vì thể diện, mà còn là sự nhượng bộ bắt buộc trước quyền lực cứng không thể tranh cãi của Hoa Kỳ. Chuyến thăm của Tổng thống Trump với sự yểm trợ của sức mạnh quân sự tuyệt đối đã thiết lập lại các danh giới, buộc những thế lực đối nghịch phải kiêm chế và qua đó định hình lại một trật tự thế giới mới dưới sự dẫn dắt kiên định của Tòa vạch ốc. Thưa quý vị, qua lang kính phân tích vừa rồi, chúng ta thấy rõ chuyến công du Bắc Kinh không phải là một chuyến đi tìm kiếm các thỏa thuận thương mại tùn mùn. Đó là một nghệ thuật đàm phán đỉnh cao và độc đáo, nơi Tòa vạch ốc dùng danh tiếng để tước đoạt lên minh của đối thủ, dùng sự mơ hồ để bảo vệ làn danh đỏ, và dùng sức mạnh quân sự tàng hình để áp đặt lại luật chơi. Tổng thống Donald Trump đã chứng minh rằng khi đứng trên thế thượng phong của sức mạnh tuyệt đối, người lãnh đạo chỉ cần mỉm cười và gọi đối phương là bạn, cũng đủ để thay đổi toàn bộ cục diện địa chính trị thế giới. Chương trình của Dòng trài thời sự hôm nay xin được kết thúc tại đây. Cảm ơn quý vị đã quan tâm và đồng hành cùng chúng tôi. Hẹn gặp lại quý vị trong những video phân tích chuyên sâu tiếp theo.