Hiếu Hỷ và những điều thú vị

Đã bao giờ bạn đứng giữa một đám cưới lộn lẫy, tiếng nhạc DJ dung truyền cả lồng ngực, hay ngồi giữa một bàn tiệc thịnh soạn trong ngày lễ 4-9 ngày của một người thân, rồi bất xác cảm thấy một sự lạc lõng đến tê người? Tôi đã dành nhiều năm để quan sát, để đi, và để chiêm nghiệm về cái vòng xoáy hiếu hỉ của đời người. Càng đi nhiều, tôi càng nhận ra chúng ta đang sống trong một thời đại mà cái vỏ đang ngốt trừng lấy cái lõi, nơi những phong tục bố rĩ tốt đẹp đang bị biến tứng thành những cuộc phong bạc không hồi kết. Dưới đây là những dòng trải nghiệm thực tế, những góc nhìn mà có lẽ khi đặt tay lên trán suy nghĩ, mỗi chúng ta đều thấy hình bóng mình trong đó. Chuyện đám cưới, khởi đầu của hạnh phúc hay khởi đầu của những khoản nợ? Trong tâm thức của tôi, đám cưới vốn dĩ là một cuộc mốc thiêng liêng, đó là lúc hai tâm hồn trẻ tuổi bắt đầu dựng xây một thế giới mới. Ý nghĩa nguyên bản nhất của ngày này là để họ hàng, bạn bè đến chúc mừng, trao gửi tình cảm và cả những hỗ trợ vật chất để đôi trẻ có một suốt vốn liếng làm hành sang bước vào đời. Thế nhưng, thực tế tôi nhìn thấy lại hòa đoàn khác. Có lẽ đây là cuộc đua phong bạc và công nghệ. Ngày nay, người ta không còn nói nhiều về tình yêu của cô dâu chú rề, mà người ta bàn tán về quy mô của đám cưới. Tôi đã giữ những đám cưới mà sự xa xỉ làm choáng ngợp tất cả. Những màn hình LED khổng lồ trình chiếu như một live show ca nhạc, flycam bay rào rào trên đầu như đang quay phim điện ảnh, và thậm chí là thuê cả DJ về để nhảy nhót sập sình trong bữa tiệc. Mọi thứ được chuẩn bị cầu kỳ đến từng mm, nhưng lại thiếu đi một thứ quan trọng nhất, đó là sự ấm áp của tình thân. Đôi trẻ mệt xá rời vì phải diễn theo kịch bản của những đơn vị tổ chức sự kiện. Nụ cười trở nên vượng gạo khi phải đi mời riểu hàng trăm năm cũ, mà họ thậm chí còn chẳng biết mặt khách mời là ai nữa. Còn hệ luyện của sự lãng phí và tổn phước, đám cưới xong, tiếng nhạc tắt, ánh đèn LED ngắt điện. Thứ còn lại là gì? Nhiều đôi bạn trẻ phải đối mặt với thực tế cay đắng. Toàn bộ số tiền mừng cưới không đủ để chi trả cho những dịch vụ phông bạc quá đàn. Thay vì bắt đầu cuộc sống bằng sự thành thơi, họ bắt đầu bằng việc đi, làm, trả nợ. Tôi gọi đó là sự tổn phước. Khi người ta nhân danh ngày vui để tổ chức ăn nhậu tràn lan, ép nhau uống đến say xìn, nôn mửa, thậm chí gây gỗ giao thông trên đường về, thì cái phước đức của ngày cưới đã bị tiêu tán hết vào những cơn say vô nghĩa đó. Chúng ta đang tiêu phí quá nhiều tiền bạc và năng lượng vào những thứ chỉ tồn tại trong vài tiếng đồng hồ, để rồi gánh lấy sự mệt mỏi và nợ nần trong nhiều năm sau đó. Nói đến đáng nhớ, khi nỗi đau bị biến thành sản diễn, tại sao nói thế? Nếu đám cưới là sự bắt đầu, thì đám tang là sự kết thúc của một kiếp người. Đáng lẽ đây là lúc để chúng ta tĩnh lặng, chia buồn và tiễn biệt người quá cũ bằng sự thành tính nhất. Nhưng phái nghĩa từ là nghĩa tận, hiện nay đang bị hiểu sai một cách trầm trọng. Từ đám ma đơn giản đến trận chiến 4-9 ngày, tôi quan sát thấy một xu hướng mới. Nhiều gia đình tổ chức đám tang rất nhỏ gọn, có vẻ như văn minh, nhưng rồi tôi chợt nhận ra đó chỉ là bước đệm. Mọi nguồn lực, mọi sự phô trương đều dồn vào ngày 4-9. Tại sao lại là 4-9 ngày? Theo tôi thấy, đây mới chính là thời điểm người ta mở lớn nhất, thậm chí còn hơn cả đại tang. Đây là lúc bàn tiệc được bày ra linh tính nhất, khách hứa được mời đông đủ nhất. Người ta đi dự 4-9 ngày không còn là để cầu siêu cho người mất, mà giống như một cuộc bay trả về mặt xã hội. Họ đi để trả lại cái ơn huệ mà gia chủ đã từng đến với nhà mình. Phải chăng đây là trả nợ niệm? Đáng buồn nhất là hình ảnh con cái mượn ngày lễ của cha mẹ quá cố để mua danh. Họ mời khách cho thật đông, làm cỗ thật to, cốt đề chứng minh với thiên hạ rằng tôi là người thành đạt, tôi có quan hệ rộng, tôi báo hiếu rất lớn. Nhưng sự báo hiếu đó thực chất là dành cho cái sĩ diện của người đang sống, chứ không phải vì linh hồn của người đặt đây chính là. Những bàn nhậu ngân nganh, tôi thực sự xót xa khi đứng giữa một đám lễ 49 ngày mà không gian đặc quán mùi rượu bia và tiếng trúc tụng. Người ta ngồi vào bàn, cười nói hô hố, bàn chuyện làm ăn, chuyện chính trị, v.v. Ngay trong ngày mà lễ ra, tâm trí phải hướng về người đã quất. Đó không phải là báo hiếu, đó là một buổi tiệc xã giao được khoác lên mình tấm áo. Người đã xong một kiếp người, họ cần sự tĩnh nặng bên nén nhan, lòng hơn là những mâm cao, cổ đầy làm nặng nghề, thêm nghiệp lực của gia đình. Bên cạnh những nỗi khổ của người tổ chức, tôi muốn nói đến một khía cạnh khác cũng nhất nhúy hơn. Sự đứt gãy của tình thân và gánh nặng của những người đi dự. Chúng ta đang sống trong một thời đại mà ai cũng có hàng chục, hội, nhóm, xã giao. Chúng ta dành quá nhiều thời gian, tiền bạc cho các mối quan hệ bên ngoài, nhưng lại trở nên xa lạ ngay trong chính ngôi nhà của mình. Từ đây, một vòng xoáy, quay, trả, hình thành, đầy mỗi cá nhân đi vào những tình huống thật sờ khóc, sờ cười. Nghề, đi đám, phải những bữa cơm không ngon. Có những gia đình mà tôi biết trong nhà luôn có một người được mặc định là chuyên gia đi đám. Họ đi theo chiếu lệ, đi như một nghề không đương. Mỗi tháng nhận hàng chục tấm thiệt, họ lại tất bật khăn đến nơi họ mời vào bàn nhậu. Chúc tụng xã giao bằng những đời xáo rỗng. Dù tắt tiền, nhưng chẳng bao giờ ngon bằng bữa cơm gia đình đạo bạc. Họ bắt buộc phải có mặt, vì ngày xưa họ đã đi nhà mình rồi, thì nay mình phải đi trả chứ. Tạo nên một trả nợ miệng, mệt mò, bơ tận. Nhìn trên tổng quan, đây là một sự lãng phí kinh khủng về cả thời gian nhẫn tiền bạc. Mỗi lần đi là một lần phong bề, là một khoản chi tiêu không nhỏ trong ngân sách hàng tháng của một gia đình lao động. Thay vì dùng số tiền đó để đầu tư cho giáo dục con cái hay chăm sóc sức khỏe, nó lại bị ném vào mũ bàn tiệc, cửa mứa, bỏ phí, thời gian lẽ ra dành cho lao động sản xuất hay nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động thì lại bị đốt cháy trong những cuộc nhậu kéo dài từ trưa đến tối. Nếu là một phép tính cho toàn xã hội, con số lãng phí này thực sự khiến người ta phải giật mình. Đáng ngại hơn, các bạn đã xâm nhập và làm biến dạng môi trường làm việc. Không hiếm hình ảnh nhân viên ăn bớt thời gian, giờ làm để đi một sự đáng hiếu nghỉ của đối tác nhằm giữ mối. Tệ hơn, tại một số cơ quan, cấp trên lạm dụng quyền lực để bắt nhân viên nghỉ việc đến vận nhà riêng để giúp việc bếp nước, chạy bàn, tiết khách, thậm chí dùng cả phương tiện công để phục vụ đáo sá tá nhân nhân viên thành biến nguồn lực công thành công cụ để làm đẹp cho xếp. Sự công tư bất phân này không chỉ làm giả hiệu suốt công việc mà còn tóc nghẹt, tính chuyên nghiệp và lòng tự trọng. Nói đến sự đứt gãy tình, thân, hệ lụy từ những quan hệ phổ phiếm. Điều tôi suy tư nhất trong những chuyến hành trình này chính là sự thay đổi trong cách chúng ta kết nối với nhau ưu tiên người lạ hơn người nhà. Trước đây các sự kiện hiếu hỉ là dịp để họ hàn anh chị em thấp chặt tình cảm. Nhưng nay, chúng ta có quá nhiều quan hệ bên ngoài hội nhóm này, cơm lạc bộ kia, đối tác mẻ nọ. Chúng ta dành quỹ thời gian, tiền bạc và cả sự tử tế nhất của mình cho những mối quan hệ xã giao ấy. Chúng ta có thể thức cả đêm để nhậu với một người bạn hội nhóm nhưng lại cáo gắt khi cha mẹ nhờ một việc nhỏ. Chúng ta sẵn sàng đi tiền mượn cưới thật lớn cho một đối tác làm ăn để giữ mối nhưng lại tính từng chút khi giúp đỡ anh chị em ruột trong gia đình. Chính vì quá tập trung cho thế giới bên ngoài chúng ta trở nên kiệt sức và trống rỗng khi quay về với thế giới bên trong của gia đình. Khi thời gian và sự quan tâm bị san sẻ quá nhiều cho những phù phiếm mối liên hệ liên kết giữa những người cùng huyết thống trở nên lỏng lẻo. Hệ quả tất yếu là gì? Là sự thiếu hiểu biết anh em dễ cãi vã xung đột khi vì những chuyện vật khoảnh gia đình không còn là nơi dựa vũ trắc về tinh thần mà chỉ còn là một đơn vị chung sống mang tính trách nhiệm. Khi cái tôi được nuôi dưỡng bằng sự tung hô của xã hội bên ngoài nó trở nên quá lớn và khó trách nhận sự góp ý từ người thân trong đó chính là hậu quả gia đình lỏng lẻo và rất dễ xung đột. Hãy trở về với giá trị thật đi qua những ổn ào của DJ đám cưới, đi qua những bàn nhậu bốn chứng ngày nghi ngút khói. Tôi nhận ra rằng hạnh phúc hay sự bình an không thể được mua bằng tiền bạc hay sự vô chương. Với ngày hỷ hãy để nó là một buổi lễ của tình yêu và sự khởi đầu. Hãy bước đi những phở gây cam, màn hình lét hay DJ nhảy nhót. Hãy để tiền bạc đó làm bốn miếng cho đôi trẻ để họ không phải lo trả lợi sau đêm tân hôn. Một đám cưới ấm áp vừa đủ nơi mọi người thực lòng chúc phúc cho nhau mới là một khởi đầu có bước bóng. Với ngày hữu hãy trả lại sự tĩnh lặng cho người đã mất. Bốn chín ngày hay một trăm ngày nên là lúc để con cháu ngồi lại đọc kinh, làm việc thiện, nguyện, nhân doanh người mất. Hãy bước đi những mong khổ linh đình, bước đi việc dùng người quá cố để đánh bóng bản thân. Lòng hiếu thảo thật sự nằm ở sự tu sửa bản thân của con cái chứ không nằm ở quy mô bàn tiệc với các mối quan hệ. Hãy học cách thu mình lại một chút từ những hội nhóm bên ngoài để dành trái tim cho gia đình. Đừng để đến khi đứng trước bàn thờ cha mẹ hay đứng trước sự tan vỡ của tình anh em mới nhận ra mình đã quá phến hoài thời gian cho những người xa lạc, a đan sớm. Một cuộc đời quá vội vã và đầy phông bạc đã đến lúc dừng lại tắt đi những màn hình nét rực rỡ, dọn dẹp những bàn nhậu ồn ào để nhìn sâu vào tâm mình và vào mắt những người thân yêu. Giá trị thực sự của một con người không nằm ở những gì họ khoe ra trong các buổi lễ mà nằm ở cách họ sống và yêu thương trong những ngày bình thường nhất.