Những Khoảnh Khắc Vỡ Đập Kinh Hoàng Nhất Từng Được Camera Ghi Lại | Thiên Hà TV

Con người đã dành hàng trăm năm để xây những con đập khổng lồ với niềm tin rằng nước có thể bị kiệm soát. Chúng tạo ra điện, giữ lại lũn và bảo vệ cả những thành phố rộng lớn phía dưới. Nhưng chỉ cần một vít nước nhỏ, một cơn mưa vượt ngoài tính toán hoặc một sai lầm trong thiết kế, mọi thứ có thể đổi khác chỉ sau vài phút. Có những nơi người dân đang ngủ thì nước đã tràn vào thị trấn. Và một số hình ảnh được ghi lại trong các vụ vỡ đập này thật sự khiến người ta nhận ra thiên nhiên chưa từng hoàn toàn nằm dưới sự kiệm soát của con người. Đập Stronje-Słonskie Vào một buổi sáng chủ nhật năm 2024, thị trấn Stronje-Słonskie ở Ba Lang vẫn còn khá yên bình. Đây là một thị trấn nhỏ nằm gần vùng núi, nơi khoảng 6.000 người sinh sống và phần lớn mọi thứ diễn ra chậm rãnh như nhiều thị trấn châu Âu khác. Nhưng chỉ trong vài giờ, toàn bộ khung cảnh đó biến mất hoàn toàn. Con đập đất gần thị trấn bắt đầu gặp sự cố sau những đợt mưa lớn kéo dài. Ban đầu vấn đề chỉ giống như nước đang dân nhanh hơn bình thường. Sau đó lớp đất bảo vệ bị sói mòn và dòng nước bắt đầu tràn qua phần thân đập. Một khi điều đó xảy ra, mọi thứ gần như không còn cách dừng lại. Nước đổ xuống thị trấn với tốc độ cực nhanh. Đường phố biến thành dòng chảy đục ngầu chỉ trong thời gian rất ngắn. Xe cổ bị cuốn lệch khỏi vị trí. Nhiều khu dân cư mất điện và hỗn loạn bắt đầu xuất hiện, khi người dân nhận ra tình hình nghiêm trọng hơn rất nhiều so với tưởng tượng ban đầu. Một số người bị mắc kẹt trên mái nhà hoặc tầng cao và phải chờ trực thăng đến giải cứu. Điều khiến nhiều người sốc hơn là sau thảm họa, người ta phát hiện con đập này thậm chí không có hệ thống liên lạc vô tuyến để cảnh báo khi xảy ra sự cố. Nghĩa là vào thời điểm nguy hiểm nhất, rất nhiều cư dân gần như không nhận được bất kỳ cảnh báo nào trước khi nước tràn tới. May mắn là thảm họa này không gây thiệt hại quá lớn về người, nhưng nó để lại một cảm giác đáng sợ rằng đôi khi những công trình được tạo ra để bảo vệ con người lại có thể trở thành thứ khiến mọi thứ mất kiểm soát nhanh nhất. Và đó mới chỉ là khởi đầu, bởi ở một nơi khác, thứ tràn ra sau vụ vỡ đập thậm chí còn nguy hiểm hơn cả nước lũ. Nhiều người nghĩ rằng vỡ đập thường chỉ dẫn đến lũ lụt, nhưng sự cố tại Malpoli ở Canada cho thấy hậu quả đôi khi còn kéo dài lâu hơn rất nhiều. Malpoli là một mỏ vàng và đồng nằm tại tỉnh British Columbia. Khu vực này có một hồ chứa khổng lồ dùng để giữ lại bùn thải và nước sau quá trình khai thác khoáng sản. Trong nhiều năm, mọi thứ dường như vẫn hoạt động bình thường, cho đến ngày 4 tháng 8 năm 2014, một phần đập trắng bất ngờ sụp xuống và gần 25 triệu mét khối nước lẫn chất thải độc hại tràn thẳng vào các hồ và con sông xung quanh. Khối nước màu xám đục lao đi như một trận lũa bùn khổng lồ, cũng theo đủ loại hóa chất tồn tại sau hoạt động khai thác mỏ. Đây không phải kiểu thảm họa kết thúc sau vài ngày nước rút, vấn đề thật sự chỉ bắt đầu từ lúc đó. Các cuộc điều tra sau này cho thấy tiết kế nền móng của con đập đã không tính đúng mức độ mức ổn định của lớp đất đá bên dưới. Khi áp lực tăng lên theo thời gian, toàn bộ cấu trúc cuối cùng không còn đủ khả năng chịu tải. Sau vụ việc, chính quyền địa phương phải ban bố tình trạng khẩn cấp và hạn chế sử dụng nguồn nước trong khu vực. Việc đánh bắt cá cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhưng điều đáng lo hơn nằm ở những gì còn xót lại nhiều năm sau đó. Các nhà sinh thái học tiếp tục phát hiện nồng độ arsen, đồng và manh gan cao trong môi trường nước quanh khu vực Maupoli. Một số hòa gần đó gần như thay đổi hoàn toàn sau thảm họa. Có nơi nước chuyển màu đục bất thường, có nơi hệ sinh thái mất rất nhiều thời gian để phục hồi. Điều khiến sự cố này trở nên ám ảnh nằm ở chỗ. Nó không chỉ phá hủy cảnh quan trong vài giờ, nó để lại hậu quả kéo dài suốt nhiều năm sau đó. Như một lời nhắc rằng, chỉ một sai sót nhỏ trong các công trình khổng lồ cũng có thể tạo ra những vấn đề gần như không thể đảo ngược hoàn toàn. Nhưng nếu Maupoli đáng sợ vì những gì tồn tại sau trận lũ, thì ở Mỹ có một nơi lại khiến hàng trăm ngàn người hoãn loạn, chỉ vì họ nhìn thấy nước bắt đầu vượt khỏi giới hạn kiểm soát. Dona, Libya Đêm 10 tháng 9 năm 2023, thành phố Dona ở Libya gần như không có bất kỳ cơ hội nào để chuẩn bị. Bão Daniel trút xuống khu vực này lượng mưa khổng lồ chỉ trong thời gian ngắn, khiến hai con đập nằm phía trên thành phố bắt đầu chịu áp lực vượt ngoài khả năng thiết kế, rồi cả hai lần lượt vỡ. Điều xảy ra sau đó gần giống một cảnh trong phim tận thế hơn là ngoài đời thật. Nhiều người đang ngủ khi thảm họa xảy ra. Một số nhân chứng kể rằng họ chỉ nghe thấy âm thanh như tiếng nổ kéo dài từ xa, rồi nước xuất hiện gần như ngay lập tức, không có thời gian để chạy. Các đoạn video quay sau trận lũ cho thấy những khoảng đất rộng lớn, nơi từng là khu dân cư, giờ chỉ còn bùng đất và đống đổ nát. Những con đường quen thuộc biến mất hoàn toàn, có khu vực gần như không còn dấu vết của nhà cửa từng tồn tại ở đó. Điều khiến Dona trở nên ám ảnh, nằm ở quy mô thương vong và tốc độ của thảm họa. Chỉ trong một đêm, cả thành phố thay đổi bình viễn, và nó cũng khiến rất nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi về những công trình đã cũ, bị bỏ quên, hoặc không còn đủ khả năng chống chọi với thời tiết cực đoan hiện nay. Hồ Sadoba Hồ chứa Sadoba ở Uzbekistan từng được xem như một biểu tượng mới của khu vực. Công trình này hoàn thành chưa lâu, nhìn từ tranh cao gần như giống một dự án kiểu tương lai đã đến. Một hồ chứa khổng lồ nằm giữa vùng đất khô cằn, được xây để tưới tiêu và cung cấp nước cho nông nghiệp. Mọi thứ còn rất mới, quá mới. Rồi năm 2020 xảy ra chuyện. Ban đầu chỉ là những thông tin về nước rò rỉ ở vài khu vực quanh Thân Đập. Không ai nghĩ một công trình vừa hoàn thành vài năm lại có thể gặp sự cố nghiêm trọng nhanh như vậy. Nhưng đến khi nước bắt đầu phá vỡ một phần cấu trúc, mọi thứ chuyển sang trạng thái hỗn loạn gần như ngay lập tức. Khôi nước khổng lồ lao ra khỏi hồ chứa, rồi tràn qua các cánh đồng, đường xá và khu dân cư, ở tốc độ mà nhiều người không kịp phản ứng. Có những đoạn video quay từ tranh cao, cho thấy nước trải rộng như một biển bùm khổng lồ, nuốt dần toàn bộ phần đất phía trước. Chỉ nhìn thôi cũng đủ hiểu tại sao hàng chục ngàn người phải rời đi trong thời gian rất ngắn. Diện tích bị ngập lên tới khoảng 610 km vuông, còn số đó khó hình dung cho đến khi thấy những ngôi làng gần như biến mất giữa mặt nước đục ngầu. Xe tải quân đội xuất hiện liên tục trên đường để hỗ trợ sơ tán, một số khu vực bị cắt đứt hoàn toàn. Điều khiến vụ Sadova bị nhắc đến nhiều không chỉ vì quy mô ngập lục. Nó nằm ở cảm giác khó hiểu, khi một siêu dự án mới say lại thất bại nhanh đến vậy. Sau đó, nhiều chuyên gia cho rằng đã tồn tại vấn đề trong thiết kế và thi công ngay từ đầu. Những sai sót nhỏ trên giấy tờ cuối cùng lại trở thành thứ quyết định số phận của cả một công trình khổng lồ. Nghe có vẻ vô lý, nhưng đôi khi các công trình càng lớn thì hậu quả từ một lội tính toán càng khó sửa chữa. Và ở Mỹ, có một con đập từng khiến gần 200.000 người phải bỏ chạy chỉ vì không ai dám chắc nó còn đứng vững được bao lâu. Đập Orovin. Đập Orovin ở Hoa Kỳ cao tới 235 mét. Đây là con đập cao nhất nước Mỹ. Một công trình mà chỉ nhìn kích thước thôi đã đủ tạo cảm giác gần như bất khả song phạm. Trong nhiều năm, nó được xem là một phần cực kỳ quan trọng trong hệ thống cấp nước của California. Và rồi mùa mưa năm 2017 xuất hiện. Mưa trút xuống liên tục nhiều ngày. Nước đổ về hồ chứa nhanh đến mức lưu lượng tăng mạnh chỉ trong thời gian ngắn. Khi áp lực bắt đầu vượt giới hạn an toàn, giới chức buộc phải mở cửa, xã tràn chính. Nhưng đúng lúc đó, vấn đề thật sự lộ ra. Một phần bê tông ở cửa xã bị phá hủy. Ban đầu vết hỏng trong chưa quá nghiêm trọng. Sau vài giờ, dòng nước bắt đầu khuét sâu xuống nền đất bên dưới với tốc độ đáng sợ. Những mảng bê tông khổng lồ bị xé tung. Từ trên trực thăng nhìn xuống, cửa xã trông giống như vừa bị bom đánh trúng. Rồi đến khoảnh khắc khiến mọi người thật sự hoảng loạn. Cửa xã khẩn cấp, thứ gần như chưa từng được sử dụng trước đó, buộc phải hoạt động. Nhưng dòng nước tràn qua khu vực này, nếu phần nền bên dưới sụp thêm, toàn bộ cấu trúc có nguy cơ mất ổn định. 188.000 người nhận lệnh sơ tán, xa lộ kẹt cứng, các trạm xăng đông nghẹt. Có những gia đình chỉ kịp nhét đồ vào xe rồi rời đi, mà không biết liệu ngày mai nhà mình còn ở đó không. Cảm giác đáng sợ nhất của Oroville nằm ở chỗ đó. Không ai biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Trong lúc nước tiếp tục dân, trực thăng liên tục bay qua khu vực cửa xã để thả đá và bao cát xuống các điểm sói mòn. Cảnh tượng đó nhìn gần giống một chiến dịch quân sự hơn là xử lý sự cố dân sự. Cuối cùng, đập không sập. Nhưng chỉ cần chậm hơn một chút, mọi chuyện có thể đã rất khác. Và ở nước Anh vài năm sau, một thị trấn nhỏ cũng trải qua cảm giác gần như tương tự, khi cả cộng đồng phải rời đi chỉ trong vài giờ. Đập Top Root Qualibrid ở Vương quốc Anh là kiểu thị trấn mà nhìn qua rất khó liên tượng tới thảm họa. Nhà gạch nhỏ, đường hẹp, không khí yên tĩnh kiểu miền bắc nước Anh. Người ta sống ở đó nhiều năm mà gần như chẳng nghĩ đến chuyện phải sơ tán vì một con đập phía trên thị trấn. Cho đến mùa hè năm 2019, mưa lớn kéo dài khiến hộ chứa Top Root do nước nhanh bất thường. Một phần bề mặt của đập bắt đầu bị hư hại và nước tràn qua khu vực bê tông bị nứt. Ban đầu nhiều người vẫn nghĩ tình hình sẽ sớm được kiểm soát như những trận mưa trước đó. Nhưng rồi các hình ảnh từ hiện trường bắt đầu xuất hiện. Nước đổ xuống với lực cực mạnh, kéo theo bê tông và đất đá. Từ trên cao nhìn xuống, toàn bộ khu vực giống như đang bị khoét dần từng mảng. Điều đáng sợ nằm ở khoảng cách. Thị trấn nằm ngay phía dưới con đập. Nếu nó sập hoàn toàn, gần như sẽ không có thời gian phản ứng. Lệnh sơ tán được ban ra cho toàn bộ Wally Bridge. Khoảng 5.000 người phải rời khỏi nhà trong thời gian rất ngắn. Có những đoạn video ghi lại cảnh người dân kéo vali đi giữa trời mưa. Nhiều người vẫn chưa hiểu rõ mức độ nghiêm trọng. Nhưng ai cũng nhìn lên con đập với cảm giác bất an rất rõ. Sau đó quân đội được điều động. Trực thăng bay liên tục phía trên hồ chứa để thả hàng trăm tấn vật liệu xuống khu vực hư hại. Nhằm giữ cho phần nền không tiếp tục sụp thêm. Âm thanh cánh hoạt vang khắp thị trấn suốt nhiều giờ liền. Có lẽ điều kỳ lạ nhất trong những tình huống như thế này là cảm giác chờ đợi. Không ai biết liệu con đập có trù nổi qua đêm hay không. Người dân chỉ có thể đứng phía xa theo dõi tin tức. Nhìn nước tiếp tục chảy qua thân đập. Và hy vọng mọi thứ không chuyển sang kịch bản tồi tệ nhất. Đêm 23 tháng 7 năm 2018 ở Lào bắt đầu giống như rất nhiều đêm mưa khác của mùa monsoon. Trời tối, mưa nặng hạt và nhiều người trong các ngôi làng ở tỉnh Attapil đã đi ngủ từ sớm. Không ai nghĩ chỉ vài giờ sau, cả khu vực sẽ biến dạng hoàn toàn. Sự cố xảy ra ở một đập phụ thuộc dự án thủy điện Serbian-C5 Noise. Ban đầu là thông tin về việc cấu trúc giữ nước có dấu hiệu mất ổn định. Sau đó mọi thứ diễn ra quá nhanh. Một phần đập vỡ tung giữa đêm và hàng tỷ mấy khối nước lao xuống vùng Hạ Lưu như một bức tường đen khổng lồ. Có những người kể rằng họ bị đánh thước bởi âm thanh giống tiếng động cơ phản lực kéo dài ngoài trời. Một số khác chưa kịp hiểu chuyện gì thì nước đã tràn vào nhà. 6 ngôi làng gần như bị xóa coi bản đồ sau trận lũ đó. Nhiều căn nhà chỉ còn nhìn thấy phần mái, điện mất hoàn toàn. Đường biến mất dưới dòng nước đục ngầu đè bùng đất và cây gãy. Ở vài khu vực, người dân phải trèo lên mái nhà hoặc leo lên cây để chờ trực thăng tìm thấy mình lúc trời sáng. Những hình ảnh từ FW khi đó rất khó quên. Không phải vì quy mô quá lớn mà vì cảm giác bất lực hiện rõ trên khu mặt của những người vừa mất sạch mọi thứ chỉ trong một đêm. Có những đứa trẻ được chuyển từ mái nhà này sang xuồng cứu hộ khác giữa dòng nước vẫn còn chạy xiết. Có người đứng lặng nhìn nơi từng là nhà mình mà gần như không còn nhận ra gì nữa. Sau này, nhiều nghi vấn xuất hiện quanh quá trình thiết kế và thi công của dự án. Nhưng ở thời điểm đó, những tranh cãi gần như chẳng còn ý nghĩa với người dân vùng lũ. Thứ họ nhìn thấy chỉ là nước, bóng tối và cảm giác mọi thứ quen thuộc quanh mình biến mất quá nhanh. Và đôi khi, điều đáng sợ không nằm ở một vụ sập lớn duy nhất. Nó nằm ở việc sau khi một công trình thất bại, những thứ phía sau bắt đầu đổ vỡ theo dây chuyền. Đập Edenville và Stanford Michigan vào tháng 5 năm 2020 liên tục hứng mưa lớn. Nước dồn xuống sông Tittabawashee nhanh hơn bình thường và áp lực bắt đầu tăng lên quanh đập Edenville. Một công trình đã tồn tại gần một thế kỷ ở Hoa Kỳ. Con đập này được xây từ năm 1924, quá cũ. Người ta đã cảnh báo về các vấn đề an toàn từ nhiều năm trước. Nhưng mọi thứ vẫn tiếp tục vận hành. Như thế còn đủ thời gian để sửa chữa sau này. Rồi sau này không còn nữa. Đập Edenville bắt đầu vỡ vào đêm 19 tháng 5. Có thể thấy rõ trong các video hiện trường khoảnh khắc nước khoét thủng một phần cấu trúc rồi mở rộng cực nhanh. Chỉ trong thời gian ngắn hàng triệu mé khối nước lao xuống hạ lưu. Vấn đề là Edenville không đứng một mình. Khi dòng nước khổng lồ tiếp tục đổ xuống, đập Stanford ở phía dưới cũng rơi vào tình trạng nguy hiểm. Cảm giác lúc đó gần giống hiệu ứng domino. Một công trình thất bại kéo theo toàn bộ hệ thống bắt đầu rung chuyển. Khoảng 10.000 người phải sơ tán khẩn cấp. Còi báo động vai lên giữa đêm. Xe nối đuôi nhau rời khỏi Midland trong mưa. Có nơi nước dân nhanh đến mức, tầng hầm biến mất chỉ sau vài phút. Thiệt hại cuối cùng được ước tính khoảng 200 triệu đô la. Những thứ khiến nhiều người nhớ nhất lại là cảm giác mất kiểm soát lan rất nhanh trong suốt vụ việc. Không ai còn chắc đâu mới là giới hạn thật sự của trận lũ. Sau đó, các cuộc điều tra chỉ ra rằng, chủ sở hữu đập đã nhiều lần bị cảnh báo về vấn đề an toàn nhưng không xử lý triệt để. Nghe đơn giản vậy thôi, nhưng hậu quả cuối cùng lại trải dài qua cả một vùng dân cư. Và ở phía bên kia Đại Tây Dương, có một sự cố khác thậm chí còn tạo ra những hình ảnh gần như điện ảnh. Nơi cả một ngôi nhà bị dòng nước cuốn thẳng vào thân đập giữa cơn bão dữ dội. Brumadinho Vụ vỡ đập ở Brumadinho, Brazil năm 2019 là một trong những thảm họa công nghiệp ám ảnh nhất từng được camera ghi lại. Con đập này không chứa nước thông thường, nó giữ lại hàng triệu bé khô hít bùn thải từ hoạt động khai thác hoạn sắt. Trong nhiều năm, mọi thứ dường như vẫn ổn định. Rồi vào chiều ngày 25 tháng 1, toàn bộ cấu trúc bất ngờ sụp đổ. Camera an ninh ghi lại được khoảnh khắc dòng bùn khổng lồ lao xuống từ phía đập với tốc độ kinh hoàng. Không phải kiểu nước lũ chảy xiết thường thấy, mà là một biển bùn đặc màu nâu đỏ cuốn phăn mọi thứ trên đường đi. Xe buýt, nhà cửa cai cối và cả khu can tin của công nhân gần như biến mất chỉ trong vài giây. Điều khiến vụ việc này gây sốc trên toàn thế giới là tốc độ của nó. Gần như không có thời gian phản ứng. Một số người đang ăn trưa hoặc làm việc bình thường thì thảm họa đã ập tới. Sau vụ sập, toàn bộ khu vực bị phủ kín bởi lớp bùng độc dày đặc. Nhiều con sông gần đó bị ô nhiễm nghiêm trọng và việc tìm kiếm nạn nhân kéo dài suốt nhiều tháng. Từ trên trực thăng nhìn xuống, cảnh tượng giống như một vùng đất vừa bị nhấn chiền bởi sóng thần bùn đất. Rumadinho để lại một cảm giác rất khá so với các vụ vỡ đập thông thường. Nó không chỉ là thiên tai hay mưa lớn. Nó là lời nhắc rằng đôi khi, những thứ nguy hiểm nhất lại được giữ phía sau các công trình mà con người tin rằng đã đủ an toàn suốt nhiều năm. Những con đập già không còn chịu nổi áp lực. Đập Rabidon ở Minnesota và hồ Dunlap tại Texas đều có một điểm chung rất rõ. Chúng thuộc về một thời kỳ khác. Rabidon được xây từ năm 1908 ở Hoa Kỳ. Hơn một thế kỷ tồn tại khiến con đập này trở thành một phần quen thuộc của khu vực Blue Earth. Người dân địa phương gần như xem nó là thứ sẽ luôn ở đó, giống cây cầu hay con sông bên cạnh, cho đến mùa lũ năm 2024. Mưa lớn khiến dòng Blue Earth trở nên dữ dội hơn hẳn bình thường. Nước kéo theo cây gãy, bùn và đủ làm ảnh vỡ đâm liên tục vào thân đập. Áp lực tích tụ ngày càng mạnh, rồi cuối cùng phá hủy một phần lớn cấu trúc. Đất ven sông bị khoét sâu đến mức, nhiều công trình gần đó bắt đầu sụp xuống. Một nơi từng tồn tại hơn trăm năm, bỗng nhiên không còn chắc có thể tiếp tục tồn tại thêm vài tháng nữa. Trong khi đó, ở Texas, hồ Dunlap gặp sự cố theo cách khác hẳn. Không phải mưa lũ cực lớn, không phải vỡ toàn bộ thân đập. Chỉ là một hệ thống cơ khí cũ cuối cùng cũng không chịu nổi nữa. Năm 2019, kết câu thép ở cửa xã bị hỏng sau thời gian dài lão hóa. Nước bắt đầu thoát ra khỏi hồ với tốc độ rất nhanh. Đến cuối cùng mực nước giảm hơn hai mét. Một hồ nước bốm đông người câu cá và chèo thuyền, gần như biến thành bãi bùng khổng lồ. Cảm giác đáng sợ nhất ở những vụ việc như thế này, nằm ở chỗ chúng không hề bất ngờ hoàn toàn. Các con đập cũ vẫn đang hoạt động khắp nơi trên thế giới. Nhiều cái được xây trong thời kỳ mà lượng mưa, nhiệt độ và quy mô dân cư còn rất khác hiện tại. Chúng được thiết kế cho một thế giới ổn định hơn. Những con đập được xây để giữ nước, tạo điện và bảo vệ con người khỏi lũ lụt. Nhưng qua những thảm họa này, càng dễ thấy rằng không có công trình nào thực sự an toàn tuyệt đối. Chỉ cần một sai só trong thiết kế, một mùa mưa vượt ngoài dự tính hoặc đơn giản lại thời gian, mọi thứ có thể thay đổi rất nhanh. Đáng sợ nhất có lẽ không nằm ở sức mạnh của dòng nước, mà ở việc nhiều công trình khổng lồ trên thế giới vẫn đang âm thầm và đi mỗi năm, trong khi phía sau chúng vẫn là hàng triệu tấn nước đang chờ được giữ lại.