CÁ VOI LƯNG GÙ GÃ KHỔNG LỒ HIỀN LÀNH NHẤT ĐẠI DƯƠNG

Giữa đại dương minh mông xanh thẳm, bỗng nhiên có một bóng dáng khổng lồ với vây lưng cong mềm mại khẽ tung mình lên khỏi mặt nước. Cú nhảy mạnh mẽ vang vọng khắp không gian, tạo thành cuộc nước trắng xóa vươn cao như một ngọn tháp bằng. Đó chính là cá voi lưng gũ, loài gã khổng lồ thân thiện bậc nhất đại dương, đồng thời là bậc thầy của những bản tình ca dưới nước làm xe đám cả nhân loại. Trong hành trình hôm nay, chúng ta sẽ cùng theo chân cá voi lưng gũ khám phá từng bí mật ẩn sâu trong cuộc sống của chúng từ tập tính săn mồi, hành trình di cư dài hàng ngàn cây số, đến vai trò đặc biệt của chúng trong hệ sinh thái biển. Cá voi lưng gũ, tên khoa học Megaptera novaegi thuộc nhóm cá voi tấm sừng, nghĩa là chúng không có răng mà sử dụng các tấm sừng để lọc sinh vật nhỏ khỏi nước biển. Chúng dài trung bình từ 12 đến 16 mét, có cá thể kỷ lục lên tới hơn 18 mét, tương đương chiều dài một chiếc xe buýt nối liền hai chiếc. Trọng lượng của chúng khoảng 30 đến 40 tấn, tức tương đương 25 chiếc ô tô gộp lại. Thế nhưng điều khiến cá voi lưng gũ trở nên khác biệt không chỉ là kích thước khổng lồ, mà là hình dáng thanh thoát với cặp vây ngực dài nhất trong thế giới cá voi, đôi khi lên tới 5 mét, chiếm gần 1 phần 3 chiều dài cơ thể. Lưng của chúng màu xám đen, bụng thương trắng và chiếc đuôi rộng hình quạt được phủ hoa văn độc nhất vô nhị. Không có hai cá thể nào giống hệt nhau, giống như dấu vân tay ở con người. Chính đặc điểm này giúp các nhà khoa học theo dõi từng cá thể trong hàng chục năm nghiên cứu, ghi lại hành trình di cư và sự thay đổi của chúng qua từng mùa. Điểm đặc trưng nhất, thứ mang lại cho chúng cái tên lưng gũ, chính là phần vây lưng nhỏ nhô lên tạo thành đường cong mượt mà. Mỗi khi chúng uốn lưng chuẩn bị lặn sâu, đường cong này hiện rõ như một chiếc cầu mềm mại nối liền mặt biển và bầu trời. Trong thế giới đại dương, nơi bản năng sinh tồn thường đặt lên hàng đầu, hiếm có loài động vật nào tỏ ra thân thiện với con người như cá voi lưng gũ. Nhiều thợ lặn và nhà nghiên cứu đã kể lại những khoảnh khắc không thể nào quên khi họ đang bơi. Một bóng đen khổng lồ xuất hiện từ sâu thẳm, nhẹ nhàng tiến lại gần, rồi ngoi lên để lộ đôi mắt to hiền lành nhìn thẳng vào họ. Không có sự đe dọa, không có cảnh săn mồi, chỉ là một sự tò mò yên bình đến khó tin. Ngoài ra, chúng cũng là loài cực kỳ tò mò. Ở nhiều vùng biển du lịch như Hawaii hay Alaska, cá voi lưng gũ thường tiếp cận tàu thuyền, ngoi lên sát mạng thuyền để quan sát con người, tạo ra những khoảnh khắc kỳ diệu khiến ai chứng kiến cũng không thể quên. Cá voi lưng gũ không chỉ tương tác với con người, chúng thân thiện với cả các sinh vật biển khác, đặc biệt là cá heo. Chúng thường bơi lội cùng nhau, đùa dỡn với nhau như những người bạn. Hơn thế, chúng thường ra tay tương trợ đồng loại hay những sinh vật yếu thế đang bị săn bởi cá voi sát thủ. Nhiều cảnh tượng cá voi lưng gũ hỗ trợ chiến đấu để bảo vệ đồng loại bị cá voi sát thủ vây quanh, với sải vây dài cùng những con hà bám vào làm tăng sức chiến đấu của chúng. Vì vậy, trong đại dương, chúng là những đối thủ truyền kiếp không khoan nhượng. Có những cuộc chiến kéo dài hàng giờ tạo nên những cảnh tượng đẫm máu, phần lớn chiến thắng nghiêng về cá voi lưng gũ với thể hình vượt trội. Nhưng cũng có những trường hợp ngoại lệ do đàn cá voi sát thủ quá đông với những chiến thuật linh hoạt. Nếu cá voi sanh nổi tiếng về kích thước, cá voi sát thủ nổi tiếng về sự khôn ngoan, thì cá voi lưng gũ lại là bậc thầy âm nhạc của đại dương. Tiếng hát của chúng được mô tả là bản do hưởng tự nhiên, là một trong những âm thanh phức tạp và huyền bí nhất trong thế giới động vật. Chỉ còn được mới hát, và bài ca ấy thường kéo dài từ 10 đến 20 phút, được lập đi lập lại hàng giờ liền. Điều kỳ lạ là toàn bộ cá thể được trong cùng một quần thể đều hát cùng một bài hát, nhưng giai điệu ấy sẽ thay đổi dần theo thời gian. Giống như một bài hát pop hit được remix qua từng mùa. Đây là hiện tượng âm nhạc độc nhất, cả đàn cá voi cập nhật phiên bản mới của bài hát theo từng năm mà không cần bất cứ chỉ dẫn nào. Chúng hát để làm gì? Nhiều giả thuyết được đưa ra, từ việc thu hút bạn tình, xác lập lãnh thổ, cho tới giao tiếp xã hội. Nhưng điều chắc chắn là tiếng hát ấy đã làm say đám cả loài người. Khi được ghi âm lần đầu vào thập niên 1960, nó đã tạo nên làn sóng bảo vệ cá voi toàn cầu. Bản ghi âm thậm chí còn được NACA gửi vào không gian trên tàu Voyager như một thông điệp từ trái đất gửi đến nền văn minh khác. Ít có loài nào trên trái đất thực hiện những chuyến di cư dài và ngoạn mục như cá voi lưng gủ. Mỗi năm, chúng di chuyển hàng ngàn cây số, từ vùng biển lạnh giàu thức ăn như Alaska, Bắc Đại Tây Dương hay Nam Cực, đến vùng biển nhiệt đời ấm áp như Hawaii, Caribe hoặc bờ biển Mexico để giao phối và sinh con. Hành trình này có thể dài tới 8.000 km, một kỳ tích thể lực và định hướng phi thường. Không bản đồ, không GPS, thế nhưng thế hệ này nối tiếc thế hệ khác đều tìm đúng đường. Người ta tin rằng chúng dựa vào từ trường trái đất, vị trí mặt trời và cả ký ức bẩm sinh để định hướng, một bí ẩn mà khoa học vẫn đang tìm lời giải. Cá voi lưng gủ thường di cư theo cặp, đôi lúc có thể 3,4 con hoặc cả đàn tuy theo tập tính của phân loài hoặc vùng lãnh thổ. Trên đường di cư, cá voi lưng gủ thường xuyên biểu diễn những màn vũ điệu ngoạn mục. Nhảy vọt khỏi mặt nước, xoay tròn rồi rơi xuống với tiếng đập vang rội. Hành động này có thể là cách giao tiếp từ xa, loại bỏ ký sinh trùng hoặc đơn giản là vui chơi. Nhưng với con người, đó là khoảnh khắc nghệ thuật đỉnh cao của thiên nhiên. Quá trình di cư kết thúc phần tưởng của chúng là khu vực có dòng hải lưu mang nhiều sinh vật nhuyễn thể hay những đàn cá nhỏ khổng lồ. Dù khổng lồ, cá voi lưng gủ không săn mồi lớn. Thực đơn của chúng gồm cá nhỏ và nhuyễn thể, những sinh vật tí hon trôi nổi trong biển hơi. Nhưng đừng vội nghĩ việc ăn uống của chúng đơn giản. Thực ra, cá voi lưng gủ sở hữu một trong những chiến thuật săn mồi tinh vi và phối hợp nhất trong thế giới động vật, lưới bong bóng. Khi phát hiện đàn cá, một nhóm cá voi lặn sâu xuống dưới rồi bắt đầu thổi bong bóng thành vòng tròn bao quanh đàn cá. Bong bóng tạo thành một bức tường khiến cá hoàng sợ, tập trung vào trung tâm vòng tròn. Mỗi cá thể đảm nhiệm một vị trí, một số thổi bong bóng, số khác hò hét tạo âm thanh đuổi cá. Sau đó, cả nhóm đồng loạt lao lên, miệng há rộng nuốt trọn bữa tiệc. Hành vi này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng. Mỗi cá thể đảm nhiệm một vị trí, một số thổi bong bóng, số khác hò hét tạo âm thanh đuổi cá. Số còn lại lao lên ăn, đây là minh chứng rõ ràng cho trí thông minh và khả năng cộng tác đáng kinh ngạc của chúng. Có những lúc chúng đồng loạt mở miệng rộng hút những sinh vật nhỏ vào, được chương ngưỡng cảnh tượng này thật là hùng vĩ. Giữa đại dương bao la, nơi những con sóng nối nhau đến tận chân trời, một câu chuyện cảm động nhất về tình mẫu tử đang âm thầm diễn ra. Đó là hành trình sinh nở và nuôi con của cá voi lưng gù, loài khổng lồ huyền lành nhưng cũng kiên cường bậc nhất trong thế giới biển cả. Mỗi năm, vào khoảng cuối đông, hàng nghìn con cá voi lưng gù bắt đầu cuộc di cư vĩ đại. Chúng rời bỏ vùng biển lạnh giá giàu thức ăn ở Bắc Thái Bình Dương hay Nam Cực, bơi hàng nghìn km về phía những vùng nước ấm áp của Hawaii, Caribbean hay ngoài khơi Australia. Đối với những cá voi mẹ, đây không chỉ là chuyến đi thường niên mà là chuyến đi quan trọng nhất trong đời, nuôi đứa con đầu lòng sẽ cất tiếng thở đầu tiên. Sau gần một năm mang thai, khoảng 11 đến 12 tháng, cá voi lưng gù mẹ sinh hạ duy nhất một con non. Việc sinh diễn ra âm thầm trong đêm yên tĩnh hoặc sáng sớm, khi mặt biển còn lấp lánh ánh trăng. Cá con, dài chừng 4 đến 5 mét và nặng khoảng 1 tấn. Ngay lập tức được mẹ dùng mũi nhẹ nhàng đẩy lên mặt nước để hít thở lần đầu tiên trong đời. Khoảnh khắc ấy, giữa biển khơi tĩnh lặng, tiếng thở mạnh mẽ của cá con vang lên, đánh dấu sự khởi đầu cho một hành trình sinh tồn đầy thử thách. Những vùng nước ấm này chính là phòng sinh lý tưởng. Bởi cá voi con khi mới ra đời gần như không có lớp mỡ dày để giữ ấm, nước lạnh ở vùng cực sẽ là bản án tử hình cho chúng. Nhưng đại dương nhiệt đới lại mang đến cơ hội sống sót cao hơn, dù ở đây gần như không có thức ăn cho mẹ. Trong những tháng đầu đời, nguồn sống duy nhất của cá voi con là sữa mẹ. Dòng sữa trắng đục, béo ngậy chứa đến 40% chất béo, đủ để con non tăng gần 30-50kg mỗi ngày và dài thêm vài cm chỉ sau một đêm. Thật khó tin, nhưng chỉ trong vài tháng, những sinh linh nhỏ bé này đã trở thành gã khổng lồ nhí mạnh mẽ. Cá con học theo mẹ từng nhịp lặn, từng cú quẫy đuôi và cả tiếng hát ngân vang, thứ âm thanh huyền bí được xem như ngôn ngữ đặc trưng của loài cá voi lưng vù. Luôn sát cánh bên con, cá mẹ trở thành tấm la chắn sống, bảo vệ con non khỏi mọi hiểm huy. Đôi khi, người ta còn bắt gặp cảnh cá mẹ dùng chính cơ thể khổng lồ của mình để chắn sóng, che trở cho con trong bão tố. Vòng đời của cá voi lưng vù là thế, những chuyến di cư dài bất tận, những lần sinh nở giữa biển trời và sự hy sinh vô điều kiện của những bà mẹ khổng lồ. Chính điều đó khiến chúng không chỉ là sinh vật khổng lồ của đại dương mà còn là biểu tượng đẹp nhất cho tình mẫu tử giữa thế giới hoang dã mênh mông. Khi mặt trời lặn trên đại dương và một con cá voi lưng vù khẽ cong mình lặn xuống sâu, chỉ để lại vệt đuôi trắng lấp lánh ánh hoàng hôn, ta nhận ra mình vừa chứng kiến một trong những phép màu lớn nhất của tự nhiên. Hãy tưởng tượng, nếu một ngày tiếng hát ấy biến mất, đại dương sẽ im lặng đến mức nào? Bảo vệ cá voi lưng vù không chỉ là trách nhiệm, đó là món quà chúng ta để lại cho thế hệ mai sau, để họ cũng được nghe bản tình ca bất tận của đại dương. Chúng không chỉ là động vật khổng lồ, chúng là nhịp tim của đại dương, là minh chứng rằng ngay cả giữa thế giới khắc nghiệt nhất vẫn tồn tại sự dự dàng và âm nhạc.