Việt Nam Trong Tôi: Bếp lửa trong đời sống đồng bào vùng cao

Bạn thân mến, ở những bản làng vùng cao, có một thứ gần như chưa bao giờ tắt, ngày cũng như đêm, mùa nắng cũng như mùa mưa, đó là bếp lửa. Với người miền xuôi, bếp lửa có khi chỉ là nơi nấu nướng. Nhưng với đồng bào người ca sông vùng cao Quảng Nam, bếp lửa là trái tim của ngôi nhà, nơi cất giữ cả đời sống thường ngày lẫn đời sống tâm linh của họ. Khách phương xa đến đây, không gì ấm áp hơn một đêm ngồi quay quần bên bếp lửa. Bên ánh lửa bậc bùng, người ta nghe tiếng chiêng ngân trong đêm, nghe già làng kể những câu chuyện xưa. Đàn ông lặng lẽ đan gùi, đàn bà miệt mài sẽ thổ cầm, tiếng con trai con gái nói cười rộn rã. Bếp lửa cứ thế kết nối mọi người lại gần nhau. Để hiểu vì sao bếp lửa thiêng liền đến vậy, xin mời bạn cùng Việt Nam trong tôi hôm nay đến với câu chuyện mà người ca sông vẫn hay kể cho con cháu của họ. Thờ trời đất mới hình thành, thế gian chưa hề có lửa. Con người phải ăn đồ sống, mùa lạnh cũng chẳng có gì sợi ấm. Một đêm, giàng báo mộng cho già làng. Khắp thế gian, chỉ có con cáo là giữ lửa, nhưng nó ở nơi xa lắm, con người không thể tìm đến. Già làng bè nhờ con ve ve bay đi xin lửa. Cảm cái công ve ve lặn lụi đường xa, con cáo liền đồng ý, nhưng ra một điều kiện, rằng ve phải nhắm mắt lại khi cáo đánh lửa, nếu nhìn trộm thì đôi mắt sẽ bị mù. Ve ngoan ngoãn nhắm mắt, nhưng nhờ còn đôi mắt khác ở hai bên mình, nó vẫn kịp trông thấy cách cáo đánh ra mùi lửa. Ve mang bí mật ấy trở về, truyền lại cho già làng, để từ đó con người mới biết giữ lửa. Nhưng cũng bởi lời nguyền năm xưa, đôi mắt ve ve từ đó mãi mãi không còn nhìn thấy gì nữa. Một ngọn lửa nhỏ, hóa ra là cả một món quà phải đánh đổi mới có được. Bởi thế trong tâm thức của đồng bào vùng cao, lửa không phải là vật vô chi. Người cơ tù gọi thần lửa là giàng ó y, vị thần của sự sinh tồn, đứng cạnh thần lúa của sự no đủ. Mỗi khi dựng xong một ngôi nhà, việc đầu tiên người ta làm là rớt thần lửa vào nhà. Với niềm tin vị thần ấy sẽ giữ cho ngọn lửa không bao giờ tắt và mang lại may mắn. Nhà có thể dựng mỗi nơi mỗi khác, nhưng bếp lửa bao giờ cũng đặt cạnh cột thiêng ở giữa ngôi nhà. Ngay bên bếp, người ta treo một ống tre, nơi trú ngụ của thần lửa. Vì là chốn linh thiêng, quanh bếp lửa có biết bao điều kinh kỵ, được gìn giữ cẩn thận từ đời này sang đời khác. Khách đến trời làng được mời ngồi bên bếp lửa nhà gươi, nhà rong để chuyện trò, nhưng tuyệt nhiên không được gõ vào bếp. Không ai được đặt chân lên bếp, không quay lưng lại ngọn lửa, cũng không xê dịch chất ống tre. Ngay cả khi đặt nồi, người ta cũng đặt xuôi theo trổ dọc của bếp, bởi nếu đặt ngang thì chỉ dành cho ngày khi nhà có tàn. Những điều ấy với người vùng cao không phải là sự dườm già, mà là cách họ bày tỏ lòng kính cần với vị thần đã tre trở cho mình. Và bếp lửa cũng chính là nơi nuôi sống cả gia đình. Phía trên bếp, người ta bắt những thanh cây để treo hạt giống trong mùa sau, treo dụng cụ đi rừng, treo cả ống thịt, ống cá, ống muối ớt. Cứ thế, gian bếp giữ cho nhà cửa ấm no, êm thuận qua cả những mùa sáp hạt thiếu thốn. Ngọn lửa ấy còn theo chân họ lên tận nương rẫy. Trên mỗi tròi canh lúa luôn có một bếp lửa nhỏ để nấu nướng, để xua cái lạnh, và để báo cho nhau biết mà đuổi thú giữ. Người đi rừng lỡ đường, trong thế ánh lửa là biết có một chỗ trú chân. Nhưng có lẽ cảm động nhất là khung cảnh trước khi rời rẫy, người ta vùi lửa lại, vùn cho than thành một đụi nhỏ rồi đặt lên trên một hòn đá làm dấu. Để người sau biết rằng đó là nơi thần lửa ngự trị mà không vô tình dẫm lên. Một ngọn lửa mà cũng là một lời nhắn gửi lặng lẽ của người đi trước dành cho người đến sau. Ngày nay, cuộc sống vùng cao đã đổi thay nhiều. Nhưng trong mỗi nếp nhà, bếp lửa và tục thờ thần lửa vẫn được gìn giữ, như một sợi dây kết nối con cháu hôm nay với tổ tiên ông bà thời trước. Bởi suy cho cùng, giữ lửa cũng là giữ lấy gia đình. Ngọn lửa ấy không chỉ sợi ấm thần thể, mà còn sợi ấm tình thân, nhắc mỗi người nhớ về nơi mình đã sinh ra, nhớ về cuộn nguồn của mình. Hãy subscribe cho kênh La La School Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn