Trung Quốc phá sản! Ngay cả những thành phố giàu có nhất cũng đang sụp đổ! Quảng Đông, Thượng Hải...

Tài chính Trung Quốc đã không còn chống đỡ nổi, ngay cả Quảng Đông và Thường Hải cũng đang cận kề với nguy cơ cạn kiệt nguồn lực. Bắc Kinh, dù tung tiền quy mô lớn cũng khó để cứu ván được tình hình. Mời quý vị và các bạn cùng như Ngọc Hoặc Hán Trung Quốc tìm hiểu sâu về vấn đề này trong chương trình ngày hôm nay. Doanh nghiệp gánh nợ, chính phủ gánh nợ, cá nhân cũng đang gánh nợ. Vậy thì tiền, giúp cuộc đang được chảy đi đâu? Chính quyền địa phương đau đầu vì các khoản nợ, các tập đoàn lớn vật lộn để duy trì dòng tiền. Còn những người lao động bình thường phải dậy sớm thức khuya chỉ để trả nợ mua nhà và nợ mua xe. Dường như là ai cũng đang điên cuồng để vay mượn. Vậy thì số tiền thật mà toàn xã hội tạo ra mỗi ngày giúp cuộc đang biến mất vào đầu. Thứ mà chúng ta ngày nào cũng nhắc đến là tiền ấy, bản chất thực sự của nó giúp cuộc là gì? Một nữ blogger nổi tiếng tại Trung Quốc Đại Lục gần đây đã đăng tải một video thu hút sự chú ý. Trong đoán video, cô đưa ra hai con số khiến cho nhiều người phải giật mình. Tổng GDP của Trung Quốc vào khoảng 140.000 tỷ nhân dân tệ, nhưng tổng lượng tiền trong nền kinh tế đã vượt 340.000 tỷ nhân dân tệ. Nói cách khác là lượng tiền lưu thông đã gấp 2,4 lần sản lượng kinh tế thực tế, trong khi nợ của chính quyền địa phương lại ngày càng đầy nặng. Cô cho biết trước đây dù ai cũng mang nợ, nhưng việc kinh doanh dễ dàng, tìm việc thuận lợi, ai cũng cảm thấy mình có tiền. Còn hiện nay, mọi người dường như đều đang rơi vào một hố băng, cảm thấy tiền liên tục thắt thoát, ai nấy đều thắt chặt hầu bao. Nguyên nhân là tỷ lệ nợ của toàn xã hội đã tăng lên tới ngưỡng tới hạn trong lịch sử, khiến cho kỳ vọng về thu nhập trong tương lai lại bắt đầu lung lai. Tâm lý tập thể của xã hội là chuyển từ trang thái cấp tiến, phai tiền và mở rộng sang thế phòng thủ, ưu tiên trả nợ trước hạn. Nữ blogger cảnh báo, ngày càng nhiều người quyết định thắt chặt trí tiêu và trả nợ thế chấp trước hạn, trong khi ngày càng nhiều doanh nghiệp thu hẹp quy mô thay vì mở rộng hoạt động. Điều đó chẳng khác nào đưa chiếc máy in tiền vô hình và chế độ đào ngược. Các khoản nợ và giấy ghi nợ trong toàn xã hội bị xóa bỏ hàng loạt. Điều này đồng nghĩa với việc tổng lượng tiền trong nền kinh tế bắt đầu thu hẹp mạnh mẽ và không thể đào ngược. Một khi dòng tiền lưu thông chậm lại, các doanh nghiệp sẽ thấy đơn hàng tan biến, nhanh như tuyết gặp nắng. Để sống sót, qua mùa đông khoan nghiệp, các công ty theo bản năng sẽ cắt giảm những hoạt động không cốt lõi, xa thải nhân viên và hạ thấp tiền lương. Cho chơi làng dâu, tưởng giúp cho tài sản, tăng cấp đôi nay, đã hoàn toàn đóng băng. Nhiều cư dân mạng thì lại lời bình luận. Tiền đều được chuyển sang Mỹ cả rồi, đám quan tham đang nhảy quảng trường bên đó. Không lạ gì, giờ ra ngân hàng rút tiền cũng bị hỏi lý do. Quốc hồ đã cản kiệt, ngay cả những thành phố giàu nhất có nền kinh tế tốt nhất Trung Quốc giờ cũng không chủ nổi. Năm 2026, nhiều địa phương tại Trung Quốc công bố báo cáo Thu Chi Tài chính Quý I để lộ một tín hiệu đáng kinh ngạc. Toàn bộ 28 đơn vị cấp tỉnh trên cả nước đều có tiền lệ tự chủ tài chính dưới 100%. Điều đó có nghĩa là gần như mọi tỉnh thay người Trung Quốc hiện nay đều không thể tự nuôi sống mình chỉ bằng nguồn thu từ thuế và các khoản phí. Cần phải lưu ý rằng, không chỉ là các tỉnh nghèo, mà là tất cả các tỉnh. Ngay cả Triết Giang, địa phương có nguồn năng lực tài chính mạnh nhất cả nước, cũng chỉ đạt tiền lệ tự chủ tài chính là 96%. Tỉnh kiếm tiền giỏi nhất Trung Quốc, cộng các nguồn thu thuế và phi thuế, vẫn không đủ để thanh toán các khoản tri tiêu của chính mình. Xét đến Thường Hải, thủ đô tài chính của Trung Quốc, cửa ngõ mở cửa ra thế giới và là thành phố giàu nhất của cả nước, tiền lệ tự chủ tài chính cũng chỉ đạt 90%, vẫn còn thiếu 10% để đạt đứng mức tử cung tử cấp hoàn toàn. Còn Quảng Đông, tỉnh đứng đầu cả nước về GDP, sở hữu nhiều nhà máy nhất, xuất khẩu mạnh nhất và khu vực kinh tế tư nhân phát triển nhất, chỉ có tiền lệ tự chủ tài chính là 73%. Điều đó đồng nghĩa với việc là cứ mỗi 100 nhân dân tệ tri tiêu, bỏ tới 27 nhân dân tệ phải dựa vào nguồn hỗ trợ từ trung ương. Về phần Bắc Kinh, trung tâm chính trị của Trung Quốc lại là nơi được ưu tiên phân bổ nguồn lực tài chính nhiều nhất, tiền lệ tự chủ tài chính thậm chí chỉ đạt 66%. Ngay cả những địa phương này còn khó để chủ vững, thì tình hình ở miền Trung và miền Tây càng không cần phải nói. Cam Túc chỉ đạt tiền lệ tự chủ tài chính là 22%, còn Tây Tạng chỉ vòng vẹ 14%. Nói cách khác là cứ mỗi 100 nhân dân tệ tri tiêu tại Tây Tạng thì chỉ có 14 nhân dân tệ là do địa phương tự tạo ra, còn 86 nhân dân tệ còn lại hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn chuyển giao từ trung ương. Học giả tài chính Trung Quốc Uông Dân cho biết tiền lệ tự chủ tài chính phản ánh khả năng của chính quyền địa phương trong việc dùng nguồn thu của chính mình để trang trải các khoản tri tiêu. Tiền lệ này càng thấp thì mức độ phụ thuộc và trợ cấp từ cấp trên càng cao. Việc cả 28 đơn vị cấp tỉnh đều có tỷ lệ tự chủ tài chính dưới 100% cho thấy những vấn đề trong cơ chế tài chính của chính quyền Trung Quốc đang ngày càng bộc lộ rõ. Ông nói điều này cho thấy nguồn thu từ thuế và các khoản thu phi thuế của chính quyền địa phương, bao gồm tiền phạt và phí hành chính, đã không còn đủ để tri trả các khoản tri tiêu công thường xuyên. Đối với việc trên Giang và Tưởng Hải, tuy nằm trong nhóm có tỷ lệ tự chủ tài chính cao nhất, nhưng thu ngân sách công thông thường vẫn không đủ để bù đáp tri tiêu cùng kỳ. Học giả Uông Dân cho rằng mọi ưu thế chính sách của chính quyền Trung Quốc đều nghiêng về khu vực Giang Tô, Chia Giang, Tưởng Hải, vậy mà những địa phương này vẫn không thể đạt được tự chủ tài chính, cho thấy vấn đề đã vô cùng nghiêm trọng. Ông nói điều này cho thấy nguồn thu của chính quyền địa phương hiện nay đã không còn đủ để chống đỡ các khoản tri tiêu, khiến tiêu dùng của người dân đang giảm, trợ cấp, xuất khẩu bị cắt bỏ. Một số địa phương còn khai khống số liệu xuất khẩu để lừa ngân sách trung ương. Nếu như tỷ lệ tự chủ tài chính của Giang Tô, Chia Giang và Tưởng Hải giảm xuống dưới 80%, thì phần lớn các tỉnh thành sẽ không thể tiếp tục vận hành. Nếu nhìn vào các số liệu chính thức, dữ liệu Quý 1 vào năm 2026 của Bộ Tài chính Trung Quốc cho thấy nguồn thu ngân sách công thông thường của các địa phương đạt hơn 3,66 nghìn tỷ nhân dân tệ, trong khi tri tiêu lên tới hơn 6,55 nghìn tỷ nhân dân tệ. Nói cách khác là số tiền địa phương tự thu chỉ đủ để trang trải 56% các khoản chi, hơn 40% phần tiếu hụt còn lại đều bù đắp bằng trường khoản từ trung ương. Phát hành trái phiếu, trái phiếu chuyên dụng và trái phiếu tái cấp vốn. Vấn đề là trước đây, khoản tiếu hụt này còn có thể được bù đắp bằng bán đất, nhưng hiện nay, con đường đó cũng gần như đã bị tràn lại. Vào năm 2021, doanh thu chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên toàn quốc đạt mức cao kỷ lục gần 9.000 tỷ nhân dân tệ, tương đương là 43% tổng thu ngân sách công thông thường của cả nước trong năm đó. Nhờ vào nguồn tiền này, các địa phương có thể triển khai dự án xây dựng tàu địa ngầm, phát triển đô thị mới và trả các khoản nợ cũ, duy trì hoạt động một cách sối động. Nhưng mô hình đó hiện đang sụp đổ. Trong cuối một năm 2026, doanh thu từ chuyển nhượng đất đai giảm mạnh 24,4% đến giai toạn từ tháng 1 đến tháng 4, mức giảm tiếp tục mở rộng lên 27,2%. Đây là năm thứ tư liên tiếp suy giảm, với tổng mức sụp giảm khoảng 39% so với đỉnh cao trước đó. Miếng thịt béo mang tên là đất đai đã mất gần một nửa giá trị. Tại sao lại như vậy? Bởi vì nguồn cung nhà nước quá nhiều, người mua ngày càng ít đi, còn các doanh nghiệp bất động sản không dám tiếp tục mua đất. Và năm 2025, đầu tư phát triển bất động sản trên toàn quốc giảm 17,2%, trong khi doanh số bán nhà mới giảm 12,6%, để không gọi là một đợt điều chỉnh thông thường, mà rõ ràng là một cuộc sụp đổ mang tính toàn ngành. Khi mà ngay cả những địa phương giàu có nhất Trung Quốc như Triết Giang và Tương Hải cũng rơi vào cảnh thu không đủ chi, thì tình cảnh của các tỉnh nghèo vốn từ lâu phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ từ Trung ương càng khó có thể tưởng tượng nổi. Đây không còn đơn thuần là tình trạng ngân sách yêu hẹp, mà đã trở thành một cuộc khủng hoảng tài chính mang tính cơ cấu. Vậy thì số cuộc tiền đã đi đâu? Muốn hiểu vì sao tài chính địa phương ở Trung Quốc lại đi đến tình trạng hiện nay, cần phải quay lại cuộc cải cách phần chia thuế vào năm 1994. Năm đó, phần lớn nguồn thu từ các sóc thuế chủ chốt như thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ được truyền về Trung ương, còn địa phương chỉ được giữ lại một phần nhỏ. Thế nhưng những lĩnh vực tiêu tốn ngân sách nhất như giáo dục, y tế, an sinh xã hội, cơ sở hạ tầng và duy trì ổn định tại địa phương lại đều do chính quyền địa phương gánh vác. Trung ương nắm phần lớn nguồn thu, địa phương đảm nhận phần lớn tri tiêu, còn khoảng cách giữa hai bên được bù đắp bằng các khoản truyền giao tài chính. Cơ chế này chỉ có thể vận hành khi mà các việc bán đất vẫn diễn ra thuận lợi. Sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2000, vốn đầu tư nước ngoài hoạt đổ vào, ngay sản xuất bùng nổ và hàng triệu lao động nông thôn đổ vì thành thị, nhu cầu mở rộng đồ thị tăng chưa từng có, chính quyền địa phương bán đất không ngừng, mọi khoảng trống tài chính đều có thể được lấp đầy. Hai thập niên thỉnh vượng khiến cho nhiều quan chức lầm tường đây là trạng thái bình thường, từ đó mảnh tay xây tàu để ngầm, phát triển khu đồ thị mới, triển khai dự án và vai nở để mở rộng quy mô. Tất cả đều dựa trên giá đất sẽ tiếp tục tăng và nhà ở sẽ tiếp tục bán đi. Hiện nay, giá định đó đã sụp đổ, các doanh nghiệp bất đồng sản không còn mua đất, nhà ở khó bán, tiêu dùng suy giảm và trụ cột tài chính của chính quyền địa phương cũng theo đó sụp đổ. Vậy Bắc Kinh phải làm gì? Câu trả lời là tiếp tục bơm tiền, nhưng đi kèm với các điều kiện giang buộc, thông qua các khoản truyền giao tài chính, trái phiếu chuyên dụ, trái phiếu tái cấp vốn và chương trình hoàn đổi nợ ẩn, quy mô lớn. Bắc Kinh tiếp tục hỗ trợ tài chính cho các địa phương quy mô trái phiếu chuyên dụng của chính quyền địa phương vào năm 2026 được dự báo sẽ tăng từ 4,4 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2025 lên khoảng 5 nghìn tỷ nhân dân tệ. Trái phiếu quốc gia đặc biệt tăng từ 1,8 nghìn tỷ lên 2 nghìn tỷ nhân dân tệ. Tổng thể lượng nợ chính phủ mới phát sinh trong năm 2026 sẽ là khoảng 12,9 nghìn tỷ nhân dân tệ, nhiều hơn khoảng 1 nghìn tỷ nhân dân tệ, so với năm 2025. 12,9 nghìn tỷ nhân dân tệ là khái niệm như thế nào? GDP của Trung Quốc năm 2026 được dự báo vào khoảng 130 nghìn tỷ nhân dân tệ. Điều đó có nghĩa là chỉ riêng số nợ chính phủ mới phát sinh trong một năm đã tương đương gần 10% tổng sản lượng kinh tế của cả nước. Nguồn tiền này đến từ đâu? Nói cho cùng, đó là tiền vay từ tương lai, là khoản nợ mà thế hệ sau sẽ phải gánh trả. Tuy nhiên, vấn đề sâu xa hơn không chỉ nằm ở tiền bạc, mà còn nợ quyền kiểm soát. Khi mà các địa phương ngay cả về duy trì hoạt động cơ bản cũng phải dựa vào nguồn hỗ trợ từ Trung ương, mức độ kiểm soát của Bắc Kinh đối với địa phương sẽ ngày càng gia tăng. Tiền lương do tôi chi trả, nợ nân do tôi giải quyết, ngân sách do tôi phải duyệt, về địa phương còn lại bao nhiêu quyền tự chủ. Một số nhà phân tích nhận định điều này có thể khiến cho tài chính địa phương quay trở lại mô hình, một thời kỳ kinh tế kế hoạch. Sau hơn 4 thật niên, cải cách mở cửa, không gian tự chủ tài chính mà các địa phương khó khăn lắm mới giành được đang bị thu hẹp một cách có hệ thống, và vai trò của họ ngày càng giống như là một đơn vị chấp hành. Quá trình phân quyền kéo dài suốt 40 năm hiện đang nhanh chóng được đào ngược. Tiền không đủ dùng, đương nhiên chính quyền địa phương sẽ không ngồi yên để chờ đợi, cách mà họ đưa tay về phía người dân và doanh nghiệp. Trong cuối mùa năm 2026, nguồn thu phi thuế trên toàn quốc đạp 1,31 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 2,9% so với cùng kỳ năm trước. Khoản thu phi thuế này bao gồm tiền phạt, ví hành chính, các khoản tịch thu và xử phá khác. Nói một cách đơn giản, đó là các khoản phạt và thu phi dưới nhiều hình thức. Vì vậy, thay như địa phương đã xuất hiện hiện tượng được gọi là kinh tế thực thi pháp luật, cảnh sát giao thông lập chốt liên tục để xử phá xe tải ngoại tỉnh, cơ quan quản lý thị trường bất ngờ kiểm tra các cửa hàng nhỏ, phạt phạt vì những vi phạm rất nhỏ. Cơ quan thuế và gia soát ngược lại sổ sách kế toán của doanh nghiệp nhiều năm trước để truy thu thuế. Logic phía sau chỉ có một, đó là thu thuế chính thức không đủ thì dùng tiền phạt và các khoản phí để bù đắp. Ông Vương Sung, một trong người nội bộ hệ thống chính quyền Trung Quốc nói về phóng viên, bây giờ họ thiếu tiền đến mức phát cuồng, đi khắp nơi kiểm tra thuế và xử phạt. Cấp trên làm thế nào thì cấp dưới làm theo như vậy, thu được bao nhiêu hay bấy nhiêu. Trong vài tháng gần đây, cơ quan thuế đã tăng nguồn thu ngân sách thông qua thanh tra thuế, truy thu, bổ sung nghĩa vũ thuế và xử phạt. Bên ngoài không thể nhìn thấy đầy đủ số liệu, nhưng quy mô có thể đã lên tới hàng trăm tỷ nhân dân tệ. Vì gia soát ngược và truy thu mang hiệu quả rất nhanh, còn tiền phạt và các khoản thu phi thuế cũng giúp lấp cá lỗ hỏng ngân sách địa phương. Một khi đã nếm được lợi ích, họ sẽ phụ thuộc vào cách làm này, và nửa cuối năm nay, các quốc gia soát ngược vẫn sẽ tiếp tục và rất khó để dừng lại. Ông Liu, chủ mối doanh nghiệp tư nhân tại thành phố Thưởng Nhiêu tỉnh Giang Tây cho biết, việc thanh tra thuế đã trở thành việc một lưỡi dao treo lơ lửng trên đầu các doanh nghiệp tư nhân. Hiện nay cơ quan thuế đang kiểm tra sổ sách của doanh nghiệp trong năm năm qua. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn như hiện nay, những cuộc kiểm tra như này rõ ràng là nhằm tăng thu ngân sách, nhiều doanh nghiệp thậm chí là không còn nhận được đơn hàng. Tiếp tục kiểm tra như vậy, chẳng khác nào ép doanh nghiệp đến đường cùng. Nếu như doanh nghiệp đóng cửa thì họ lại càng không thu được tiền, đúng là giết gà lấy trứng. Vào ngày 24 tháng 4, Tổng Cục Thuế Trung Quốc công bố tài liệu hỏi đáp về tuân thủ hóa đơn, nhấn mạnh rằng chủ đề xuất hóa đơn, gian dịch thực tế, dòng hợp đồng, dòng tiền và dòng hóa đơn phải thống nhất với nhau. Vào tháng 2, Cục Thuế Thành phố Thiên Tân cũng công bố kế hoạch thanh tra năm 2026, trong đó đối tượng kiểm tra bao gồm người nộp thuế là doanh nghiệp, người nộp thuế không phải là doanh nghiệp và các đơn vị có nghĩa vụ khấu chữ thuế. Vào ngày 22 tháng 5, Cơ quan Thuế Trung Quốc đồng loạt công khai 8 vụ việc chuẩn thuế thông qua tài khoản cá nhân, trong đó có những vụ việc được truy ngược về năm 2019 và 2020. Cùng ngày, Tổng Cục Thuế Trung Quốc cho biết, Công ty trách nhiệm hữu hản công nghệ hòa tín Đại Xài Đán Thanh Hải đã sử dụng tài khoản cá nhân của nhân viên và người thân để nhấn tiền hàng trong giai đoạn năm 2022-2024, nhằm treo dấu doanh thu nên bị truy thu thuế phí và xử phạt tổng cộng 4,56 triệu nhân dân tệ. Vào ngày 7 tháng 5, Cục Thuế Bắc Kinh cũng công bố trường hợp Công ty trách nhiệm hữu hản công nghệ điều khiển Tây Bắc Tư Bắc Kinh do cây khai chi phí không đúng quy định, treo dấu doanh thu và không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ khấu chữ. Nộp thay thuế thu nhập cá nhân đã bị truy thu thuế phí, tính tiền chẹm nộp tiền và xử phạt với tổng số tiền gần 12 triệu nhân dân tệ. Những trường hợp này cho thấy cơ quan thuế đang tăng cường truy xét thông qua các khâu như nhận tiền qua tài khoản cá nhân, treo dấu doanh thu, cây khai chi phí, hóa đơn và nghĩa vụ khấu chữ thuế thu nhập cá nhân. Vậy thì doanh nghiệp phải làm gì? Có doanh nghiệp chấp nhận nộp tiền, có doanh nghiệp phá sản, cũng có doanh nghiệp chuyển tài sản ra nước ngoài, dòng vốn tháo chạy tiếp tục làm thu hẹp cơ sở thuế, khiến cho tình hình tài chính của chính quyền đối phương càng thêm xấu đi. Một vòng xoáy tiêu cực cứ thế hình thành. Trong dân gian hiện lưu truyền một câu nói, chính quyền đối phương ngày nay đã không còn là chính quyền phát triển mà đã trở thành chính quyền thu phí. Khi bàn về các số liệu tài chính của Trung Quốc, còn có một vấn đề không thể tránh khỏi. Những câu số này có đáng tin hay không? Theo số liệu chính thức, nguồn thu trong Quỹ I năm 2026 tăng 2,4%, nhìn bên ngoài thì có vẻ khả quan. Tuy nhiên, doanh thu chuyển nhượng đất đai trong năm 2025 đã giảm liên tiếp 4 năm liền. Còn tốc độ tăng trưởng thực tế của chi tiêu tái khóa, theo nghĩa rộng, lại thấp hơn gần một nửa so với mục tiêu được công bố đầu năm. Số liệu chính thức là một chuyện, thực tế lại là chuyện khác. Điều này từ lâu đã trở thành hiện tượng quen thuộc. Một số nhà quan sát cho rằng tình hình thực tế có thể còn tồi tệ hơn những gì được công bố. Trên thực tế, việc chính quyền đối phương làm đẹp số liệu từ lâu đã không còn là bí mật. Trong lĩnh vực bán đất, có nơi đưa cả phần đất do các công ty đầu tư xây dựng đầu thị mua vào để tính vào doanh thu chuyển nhượng đất đai nhằm tạo ra những con số bát mát. Nhưng nguồn tiền của các công ty này là tiền đi vay, còn lái vay lại là do ngân sách địa phương bả lãnh. Nói cách khác, chỉ là chuyển từ tay trái sang tay phải, rồi công bố với bên ngoài rằng doanh thu bán đất đã tăng trưởng. Trong lĩnh vực xuất khẩu, một số địa phương cho phép doanh hiệp, khai khống kim ngạch xuất khẩu hoặc là thông qua Hồng Kông và Đông Nam Á để tạo ra lưỡng giao dịch giả. Bên GDP, tổng số liệu của các địa phương cộng lại trong thời gian dài luôn là vượt qua GDP toàn quốc. Kiện tượng này đã kéo dài hơn 20 năm và ngay cả giới chức cũng từng phải thừa nhận. Vấn đề nằm ở chỗ khi mà việc làm giả số liệu trở thành một thông lệ mang tính hệ thống, thì ngay cả Trung ương cũng không có nhìn thấy rõ tình hình thực tế ở địa phương. Trung ương cho rằng nguồn hỗ trợ đã đủ, nhưng dòng tiền có thể đã bị thất thoát trên đường đi. Họ nghĩ rằng địa phương vẫn có thể cầm cự, trong khi thực chất là nhiều nơi đã trở thành những vỏ rỗng. Đây không còn là vấn đề về đạo đức của một vài cá nhân, mà là sự trục trọc mang tính cơ cấu của cả hệ thống. Vậy phải làm sao? Vào thời điểm hiện nay, dường như là không có giải pháp rõ ràng. Chiến lược của Bắc Kinh là tiếp tục vai thêm tiền, phát hành thêm nợ và đẩy các vấn đề sang tương lai. Năm 2026, lương nợ chính phủ mới phát sinh được dự báo sẽ cao hơn năm 2025 khoảng 1.000 tỷ như dân tệ. Quy mô vai nợ tăng lên qua từng năm, và chưa có dấu hiệu dừng lại. Nhưng vai nợ luôn có một điều kiện tinh quyết, đó là số tiền đi vai phải tạo ra đủ lợi nhuận để hoàn trang khoản nợ đó. Trong khi đó, bốn động lực chính của nền kinh tế Trung Quốc hiện nay đều không thể vận hành hết công suất, tiêu dùng không thể phục hồi, vì người dân dù có tiền cũng không dám chi tiêu. Số khẩu chịu áp lực khi mà Mỹ và châu Âu liên tục nâng thuế quan, còn chưa cung ứng toàn cầu lại ngày càng đẩy nhanh quá trình phi Trung Quốc hóa. Hiệu quả đầu tư suy giảm khi mà nhiều dự án hạ tầng ở các địa phương đã dư thừa, xây thêm chỉ là đầu tư lặp lại, thị trường bế động sản tiếp tục đi xuống, khiến cho nguồn thu từ đất đai khó có thể sớm thoát khỏi xu hướng tăng trưởng âm. Khi mà cả bốn động cơ đều suy yếu, việc tiếp tục vai nợ chẳng khác nào bơm thêm hơi vào một quả bóng đã thủng lố chỗ, có thể duy trì được trong vòng một thời gian nhưng không thể kéo dài mãi mãi. Về mặt lý thuyết, giải pháp thực sự khá rõ ràng đó là cải cách hệ thống tài chính công để chính quyền đề phương có nguồn thu thuế ổn định, hoàn thiện lại hệ thống an sinh xã hội để người dân an tâm chi tiêu, giảm sự phụ thuộc vào thị trường bế động sản. Nhưng mỗi bệ pháp đều sẽ hưởng đến lợi ích của các nhóm đang được hưởng đặc quyền và đều đòi hỏi quyết tâm chính trị rất lớn. Trong một hệ thống ngày càng tập trung vào kiểm soát và đầy giấy tham nhũng, cơ hội thực hiện những cải cách này là rất mong manh. Vào năm 2026, Trung Quốc đang đứng trước một thời điểm lịch sử hết sức nhảy cảm. Gần như là mọi địa phương đều rơ vào cảnh thu không đủ chi, nguồn thu từ đất đai, lào dốc. Chính quyền đề phương ngày càng phụ thuộc vào các nguồn hỗ trợ từ trung ương. Tầng lớp trung lưu đẩy nhanh về truyền tài sản ra nước ngoài, còn độ tin cậy của các số liệu chính thức ngày càng khó để kiểm chứng. Ghép tất cả những mảnh ghép này lại với nhau, bức tranh hiện ra không phải là một khởi đầu thuận lợi, mà là hình ảnh của một cường quốc đang từng bước tiến vào vòng xoáy khó khăn về tài chính, theo chiều hướng khó để đảo ngược. Dĩ nhiên, Bắc Kinh nhìn thấy những con số này, nhưng điều mà họ có thể làm là tiếp tục phải nợ, tiếp tục lấp các lỗ hổng ngân sách, đồng thời duy trì thông điệp trên truyền thông nhà nước rằng tình hình đang chuyển biến thích cực. Và tuyến phòng thủ cuối cùng chính là niềm tin của người dân. Bắc Kinh tin rằng chỉ cần người dân vẫn tin nền kinh tế sẽ phục hồi, giá nhà sẽ tăng trở lại và việc làm vẫn được đảm bảo thì hệ thống vẫn có thể tiếp tục vận hành. Nhưng thực tế lại cho thấy điều khác. Những người đã chuyển tiền sang Singapore, hoàn thất thủ tục cư trú ở nước ngoài cho con cái, hoặc là chuyển nhà máy sang Việt Nam đã đưa ra lựa chọn của riêng mình. Và lựa chọn đó cũng phản ánh nhận định của họ về tương lai, nếu như từng lớp bình dân thường là nhóm phản đứng chậm nhất trước những biến động lớn thì những câu chuyện lan truyền liên tục trên mạng xã hội cùng với thái độ khó hiểu của một số nhân viên ngân hàng đã khiến cho ngày càng nhiều người nhận ra rằng một sự thay đổi mang tính lịch sử có thể đã bắt đầu.