Độc quyềnTẠI SAO IN TIỀN KHÔNG THỂ THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ?

Chào các bạn sinh viên kinh tế. Chào mừng các bạn đến với bài phân tích ngày hôm nay. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng mộ sẻ một góc nhìn cực kỳ thú vị từ trường phái kinh tế học áo, cụ thể là Lý thuyết tình tệ của Frank Shostak. Chúng ta sẽ tiếp cận chủ đề này một cách hoàn toàn khác quan nhé. Mục tiêu ở đây là khám phá xem mối quan hệ thực sự giữa tình tệ và tăng trưởng kinh tế là gì, và nó khác biệt ra sao so với những gì chúng ta thường được học trong kinh tế vĩ mô truyền thống. Để bắt đầu, các bạn thử nghĩ xem liệu việc bơm thật nhiều tiền vào nền kinh tế có thực sự thúc đẩy tổng chi tiêu và vượt dậy sự tăng trưởng hay không? Chà, đây gần như là giả định cốt lõi của các chính sách nới lỏng định lượng hiện nay rồi. Giới chủ lưu thường đinh ninh rằng khi người dân có nhiều tiền hơn trong túi, họ sẽ chi tiêu mạnh tay hơn, từ đó kích thích sản xuất. Nhưng, lý thuyết của Shostak lại đặt một dấu hỏi to đùng cho toàn bộ cơ chế này đấy. Ok, để giải quyết câu hỏi này, lộ trình của chúng ta sẽ đi qua bốn phần. Bản chất của tiền tệ, cơ chế sản xuất dẫn dắt tiêu dùng, lạm phát và tăng trưởng áo là gì? Và cuối cùng, hệ lụy thực sự của việc bơm tiền. Rồi, hãy bắt đầu với phần đầu tiên, bản chất của tiền tệ. Góc nhìn của trường phái áo tái định nghĩa hoàn toàn mục đích và bản chất cốt lõi của tiền, khác xa với các nhìn nhận thông thường, coi tiền là một động lực tạo ra của cái. Nhiều nhà kinh tế học Murray Rothbard đã đúc kết rất thẳng thắn. Tiền, tự thân nó, không thể ăn được, không thể mặc được và chẳng trực tiếp tạo ra bất cứ thứ gì trong quá trình sản xuất. Ông gọi nó là một tài sản chết. Tiền thực chất chỉ là một công cụ trung gian thôi. Theo quan điểm này, phương tiện thành toán tối thượng luôn là hàng hóa và dịch vụ thực tế. Tiền chỉ đóng vai trò làm chất xúc tác, giúp các giao dịch trao đổi hàng hóa đó diễn ra trơn trù hơn. Điều này dẫn đến một khái niệm then chốt từ Ludwig von Mises, sức mua. Khi chúng ta muốn có tiền, thứ chúng ta khao khát đâu phải là những tờ dí bạc hay những con số nhấp nháy trên mạng hình, đúng không? Thứ chúng ta thực sự cần là sức mua của lượng tiền đó. Theo Mises, trong một thị trường tự do, bất kỳ lượng cung tiền nào hiện có cũng luôn là đủ để đảm bảo chức năng trao đổi. Do đó, cái ý tưởng cho rằng nền kinh tế cần một tỷ lệ tăng trưởng cung tiền tối ưu nào đó bị xem là hoàn toàn vô lý, theo khung khổ của lý thuyết này. Vậy, điều đó đưa chúng ta sang phần thứ hai, sản xuất dẫn dắt tiêu dùng. Luận điểm trọng tâm của Shostak ở đây là tiêu dùng không bao giờ tự nhiên sinh ra nếu không có sản xuất đi trước. Và ví dụ này minh họa cực kỳ rõ nét luận điểm đó. Hãy tưởng tượng một người thợ làm bánh. Bước một, anh ta nướng những chiếc bánh mì. Bước hai, mang bánh đi đổi lấy tiền. Và bước ba, dùng số tiền đó để mua một đôi giày. Điểm mối chốt là gì? Thực chất, người thợ làm bánh đã trả tiền cho đôi giày bằng chính số bánh mì mà anh ta đã nhọc công làm ra trước đó, chứ không phải bằng tiền. Tiền chỉ là phương tiện cho phép giao dịch chéo này xảy ra mà thôi. Từ đây, chúng ta có khái niệm tiêu dùng được bảo chứng. Các bạn thấy đấy, trong một nền kinh tế thị trường tự do hoạt động bình thường, mức tiêu dùng luôn hòa nhịp một cách hoàn hảo và được tài trợ toàn bộ bởi một lượng của cải thực đã được tạo ra trước đó. Không có gì sinh ra từ hư không cả. Thế nhưng, chuyện gì sẽ xảy ra khi các ngân hàng trung ương nhảy vào và phá vỡ sự hài hòa tự nhiên đó bằng cách gia tăng nguồn cung tiền nhân tạo? Đó là nội dung phần thứ ba, lãm phát và tăng trường ảo. Việc bơm tiền tạo ra một hiện tượng mà Shostak gọi là tiêu dùng không có cơ sở. Khi tiền mới được in ra và ném vào lưu thông, nó dập tức tạo ra lực cầu trên thị trường. Nhưng trới treo thay, lực cầu này lại không hề được hỗ trợ bởi bất kỳ sự gia tăng sản xuất thực tế nào trước đó. Khối lượng hàng hóa thì vẫn vậy, nhưng sức mua nhân tạo lại phình to. Thế nên, phần tiêu dùng mới này chắc chắn phải đánh đổi bằng chi phí và sự thăm hụt của một nơi khác trong niệm kinh tế. Rõ ràng là có một lằn ranh rất lớn giữa hai khái niệm này. Tăng trưởng thật đòi hỏi phải có tư liệu sản xuất cụ thể, ví dụ như máy móc tốt hơn, công nghệ xịn hơn, và được tài trợ bằng nguồn tiền tiết kiệm thực sự để tăng sản lượng. Trái lại, tăng trưởng ảo chỉ bị chi phối bởi lạm phát tiền tệ, thứ chuyên đi thúc đẩy tiêu dùng vô tội vạ. Theo lý thuyết này, số tăng trưởng ảo không nhận chẳng giúp ích gì mà còn từ từ bóp nhẹt nền kinh tế vì nó làm suy yếu chính dòng chảy của sản xuất thật và nguồn tiết kiệm thiết yếu. Vậy kết cục của câu chuyện này là gì? Chúng ta cùng bước sang phần cuối, hệ lụy của bơm tiền. Hãy nhìn vào bức tranh toàn cảnh về trình tự nhân quả dài hạn của các can thiệp từ ngân hàng trung ương. Mọi thứ thường diễn ra qua ba giai đoạn. Ban đầu, các chính sách tiền tệ nới lỏng tạo ra một ảo giác tăng trưởng rất lung linh với tiêu dùng và việc làm tăng vọt ở một số lĩnh vực. Như sang giai đoạn 2, các tốc độ tiêu dùng không có cơ sở đó bắt đầu bao mòn và vắt kiệt toàn bộ nguồn tiền tiết kiệm thật của xã hội. Đến lúc nền kinh tế không thể gánh vác nổi nữa, thì tất yếu giai đoạn 3 ập đến, suy thoái kinh tế toàn diện. Hậu quả nghiêm trọng nhất trong chưa kỳ suy thoái này chính là việc cấu trúc sản xuất bị méo mó. Lãi suất nhân tạo bị ép xuống quá thấp do bơm tiền đã phát đi những tín hiệu kinh tế hoàn toàn sai lệch, khiến các doanh nghiệp đổ núi tiền vào những dự án không thực sự khả thi. Khi nền kinh tế trở lại, những dự án này chết lâm sàn, không thể xin lời, dẫn đến lãng phí nguồn lực khổng lồ. Và nếu ngân hàng trung ương lại cố đắm ăn xôi, tiếp tục hạ lại suất thêm nửa để cứu vãn, Và điểm thực sự thú vị ở đây là một chuỗi phản ứng dây truyền cực kỳ khắc nghiệt. Khi nguồn lực thật cạn kiệt, bản chất rủi ro của hệ thống ngân hàng giữ trữ một phần bị phơi bày, làm tăng nguy cơ khách hàng hoãn loạn ồ ạt rút tiền. Để tự vệ, các ngân hàng bắt buộc phải thắt chặt tín dụng, các doanh nghiệp thiếu vốn thì sập đổ. Đỉnh điểm của sự nghịch lý là, mặc dù ngân hàng trung ương ra sức bơm tiền tạo làm phát, nhưng vì các ngân hàng thương mại quá sợ hãi, không dám cho vay, tổng cung tiền thực tế trong nền kinh tế thậm chí có thể cắm đầu đi xuống. Đó là lý do vì sao mọi nỗ lực kích thích sau đó gần như cầm chắc thất bại. Cho dù chính phủ có quyết liệt đến mức tiền tệ hóa các khoản thâm hụt ngân sách khổng lồ, hay thậm chí rải tiền trực tiếp đến tay từng người dân, lý thuyết này vẫn lập luận rằng kết quả mang lại chỉ là con số 0. Tăng trưởng kinh tế thực sự đòi hỏi một cấu trúc vốn vững chắc được nuôi dưỡng bởi nguồn tiết kiệm thực, chứ không thể chỉ trông chờ vào sự bùng nổ nhu cầu tiêu dùng nhất thời từ việc in thêm mấy tờ tiền giấy. Để khép lại bài phân tích này, có một câu hỏi cực kỳ nhất nhối mà tất cả chúng ta cần thực sự suy ngẫm. Liệu các chính sách tiền tệ tiêu chuẩn mà chúng ta vẫn thấy, vốn luôn dương ca ngọn cờ giải cứu thị trường, có phải thực chức đang trì hoãn chính quá trình phục hồi bằng cách âm thầm bào mòn đi nguồn vốn thực sự của xã hội hay không? Các bạn hãy mang theo lăng kính này khi nghiên cứu các mô hình kinh tế vĩ mô trong trạng đường học tập sắp tới nhé! Cảm ơn các bạn đã theo dõi bài phân tích hôm nay và hẹn gặp lại mọi người trong những chủ đề tiếp theo!