Bi Kịch Lớn Nhất của tầng lớp Trung lưu Trung Quốc: bị đánh trở lại nguyên hình - nghèo khó...

Bi kịch lớn nhất của giới Trung Lưu, làn sóng quay trở lại cuộc đời nghèo khó, đang bị lột sạch trở lại nguyên hình. Mời quý vị và các bạn cùng Nhung Ngọc Vác Hán Trung Quốc tìm hiểu sâu về vấn đề này trong chương trình ngày hôm nay. Tôi kể một câu chuyện, có thật này là các bạn sẽ biết giới Trung Lưu ở Trung Quốc đang từng bước nghèo trở lại như thế nào. Tôi có một người bạn, đi làm nhiều năm, cũng tích lũy được chút tiền. Trong một buổi tiệc xa giao, anh ấy quen biết một vị lãnh đạo thành phố Nỏ. Đối phương mời anh ấy về địa phương để đầu tư, còn hứa sẽ giúp thúc đẩy dự án. Bạn của tôi nghĩ có lãnh đạo chống lưng thì cơ hội hiếm có, lên đầu toàn bộ tiền tích có cả đó. Kết quả là nửa năm trở qua, tiền thì hết sạch mà các dự án chẳng thấy tâm hơi đâu. Những thứ gọi là tai nguyên và lời hứa hẹn đều biến thành lời nói xuông. Rất nhiều người trung nưu bị nghèo trở lại chính là như vậy. Người ta vẽ ra một chiếc bánh vẽ, còn họ thì đã cướp cả gia sản của mình vào. Tuần trước, tôi đã bán một căn biệt thử đứng tên của mình, bán xong tâm trạng tôi rất tồi tệ. Vì tiền hoàn thiện nội thất thôi, đã lỗi mất hơn 100 vàn tệ, bởi vì nó đã không còn là tài sản nữa, mà là tiêu sản. Mỗi năm tiền phí quản lý, phí sở ấm, phí bảo trì đều liên tục ngốn đi dòng tiền. Bây giờ đối với tôi, điều quan trọng nhất không phải là giữ xế diện, mà là giữ lại số tiền còn sót lại. Trước đây, tôi luôn nghĩ chuyện trung nưu nghèo trở lại còn xa vời lắm. Giờ mới hiểu ra, khi mà người ta kiếm tiền thuận lợi, nhiều khoản tri tiêu đều thấy rằng chẳng đáng là bao. Nhưng một khi thu nhập thắt chặt, thứ thực sự kéo sặt bạn thường không phải là những khoản tiền lớn, mà chính là những khoản tiền cố định phải tri ra mỗi năm. Tiền vai mua nhà, phí quản lý, bảo trì, giáo dục, chi phí sinh hòa gia đình, thứ nào cũng không thể dừng lại. Đến lúc này mới nhận ra khả năng kháng cựu rủi ro của giới trung nưu thật ra rất mong may. Cảm nhận lớn nhất của tôi trong vài năm qua là một thời đại có thể tạo nên một nhóm người, thì cũng có thể đào thải một nhóm người. Khi làn sóng đến, rất nhiều người kiếm được tiền. Khi làn sóng đi qua, nhiều người lại phải trả lại tiền. Thế nên các gia đình bình thường muốn sống ổn định, giới trung nưu không muốn bị nghèo trở lại, thì phải học cách sống một cuộc đời cùng một người bình thường. Đừng đầu tư mù quáng, đừng chết vì si diện, đừng ví duy trì về bên ngoài mà làm kịch quệ dòng tiền. Con người, khi đến tuổi trung niên, điều quan trọng nhất không phải là chứng minh mình thành công thế nào, mà là đừng để cho bản thân và gia đình rơi xuống. Biết kịp thời cắt lỗ, biết buông bỏ si diện, biết giữ vững gia đình đó mới là tỉnh táo. Ngay gần đây, bộ 7 món phá sản của giới trung nưu đã trở thành một từ khoá hot trên mảng Internet Trung Quốc. Hôm 7 tháng 6, chủ đề này lại một lần nữa dấy lên trên cuộc thảo luận sôi nổi và lao thẳng lên trên bảng tìm kiếm nóng của Weibo. Cũng trong hôm đó, một KOL lớn trên Weibo có tên là nhà phân tích Internet Vũ Bân đã đăng bài viết và nói rằng, chúng ta lại sắp chứng kiến lịch sử rồi, các độ phá sản của các gia đình trung nưu đang đẩy nhanh theo cách chưa từng có. Bộ 3 món phá sản vốn đã quen thuộc với mọi người trước đây, gồm vai tiến mua nhà, vợ không đi làm, con học trướng quốc tế giờ đã không còn thấm thác gì nữa rồi. Giờ đây, các chiêu thức phá sản đã nâng cấp từ bộ 3 món lên thành bộ 7 món. Bộ 7 món phá sản của giới trung nưu mà ông lịch kê bao gồm khởi nghiệp mù quáng, gánh khoản vai mua nhà cao ngất ngưỡng, ban đời ở nhà toàn thời gian chăm con, nuôi dạy con kiểu nhồi nhét cực đoan, đầu tư mù quáng, ngón lơ sức khỏe và tiêu dùng đùa đòi. Trong đó, nuôi con kiểu nhồi nhét chính là việc phụ huynh không ngừng đăng ký cho con học và các lớp bổ túc, lớp năng khiếu, lớp điện thi, tăng áp lực lên trên từng tầng. Cuối cùng, biến khoản đầu tư cho giáo dục thành một cái hố không đáy. Chủ đề này sở dĩ có thể nhanh chóng bùng nổ trên mạng là vì nó đã chạm đúng vào nỗi đau, có thật của rất nhiều gia đình. Một cư dân bằng bày tỏ, cái gọi là bộ 7 món phá sản của giới trung nưu thực chất là một danh sách 7 loại hành vi rủi ro cao có thể khiến cho tài chính của một gia đình trung nưu sụp đổ. Nó được mở rộng từ bộ 3 món phá sản trước đây. Điều phản chiếu đằng sau đó chính là một sự lo lắng tập thể của rất nhiều gia đình trước tình trạng thu nhập trí trễ, chi phí phỉnh to và khả năng chống trọi rủi ro không đủ của bối cảnh kinh tế đi xuống. Đây hoàn toàn không phải là một báo cáo kinh tế học nghiêm túc nào cả, mà là một sự bày tỏ trực quan của những người bình thường trước áp lực thực tế. Cũng có người chỉ ra một cách đầy sắc bén rằng, cốt lõi của bộ 7 món này thực ra chỉ là nợ nần chống chất, thu nhập đơn nhất và lạc qua mù quáng. Nói chẳng ra, nó là việc dùng đòn bẩy cao để bắt trước một lối sống vượt qua tầm vóc của mình. Một khi thu thập biến độc, toàn bộ chuỗi mắt xích sẽ sụp đổ ngay lập tức. Cứ dâm mảng mùi ngùi cảm thán. Mấy năm này, nhìn bạn bè xung quanh, giá nhà giảm một nửa, trứng khoán lao dốc, biến sát thải khỏi các tập đoàn công nghệ lớn, Những trường hợp như vậy thật sự không hề hiếm gặp. Đừng tưởng rằng bộ 7 món phát sản của giới trung lưu chỉ xảy ra ở các siêu đồ thị như Bắc Kinh, Thượng Hải, Khoảng Châu. Tại các huyện lị của Trung Quốc, những trường hợp tương tự cũng đang ngày một nhiều lên. Một cư dân mảng làm việc trong cơ chế nhà nước chia sẻ, lương mỗi tháng của anh là 6.200 tệ. Vợ anh làm kế toán cho một doanh nghiệp tư nhân với mức lương 3.500 tệ một tháng, cậu thêm tiền thưởng cuối năm, tổng thu nhập một năm của hai vợ chồng là khoảng 13.000 tệ. Ngay qua thì có vẻ không tệ chút nào, ít nhất là một huyện lị. Đây vẫn được coi là một gia đình ổn định. Thế nhưng, khi thực sự đạp bút tính toán các khoản tri tiêu, vấn đề mới bắt đầu lộ diện. Con trai lớn đang học đại học tư thuộc ở thành phố tỉnh Lị. Tiền học phí và sinh hoạt phí mỗi năm ít nhất là 5.000 tệ. Con gái út đang học câm ba, tiền học thêm một năm cũng ngốn gần 1.000 tệ. Bố mẹ hai bên đều là nông dân, không có lương hưu, nên mỗi tháng hai vợ chồng còn phải tru cấp cho mỗi bên 1.000 tệ tiền sinh hoạt phí. Khoản nợ mua nhà vẫn còn lại 11.000 tệ, mỗi tháng phải trả góp 2.800 tệ. Tính toán như vậy mới thấy, thu nhập xem ra thiểu định, nhưng các khoản tri ra toàn là nhu cầu thiết yếu. Từ giáo dục, dưỡng giả, nợ nhà cho đến sinh hoạt phí, không một khoản nào có thể dừng lại được. Mỗi tháng lương vừa đổ về tài khoản, là đã nhanh chóng bị xé nhỏ cho tiền nhà. Tiền học của con, tiền nuôi bố mẹ ra và tri tiêu thường nhật. Cuối cùng, chẳng những không thể tiết kiệm được đồng nào, mà nhiều lúc còn phải lẹm vào tiền tiết kiệm. Dù trong nhà vẫn còn 30.000 tệ tiền tiết kiệm, nhưng với tốc độ tiêu tốn như hiện tại, mỗi năm số tiền này sẽ bị vơi đi từ 2 đến 3.000 tệ. Bên cạnh bổ bầy món phát sản của giới trung lưu, trên bảng xã hội Trung Quốc còn lan truyền rất nhiều quy luật nghèo trở lại khác nhau. Chẳng như, một câu nói rất hot gần đây, gọi là quy luật nghèo trở lại vì 30.000 tệ. Dạo gần đây, trên bảng, Thứng Lứa thấy một câu nói, gọi là quy luật nghèo trở lại vì 30.000 tệ. Ý của nó không phải là người bình thường cả đời, chỉ kiếm được 30.000 tệ, mà là ở chỗ. Rất nhiều người vừa mới để danh được 30.000 tệ, đã phải bắt đầu rơi vào cái bẫy tiêu dùng. Khi trong tay có chút tiền, ham muốn xe trở dậy. Những thứ trước đây không nếu mua, bây giờ đã dám mua. Chiếc xe trước đây không dám phai tiền mua, bây giờ đã dám chốt. Các nhà trước đây không dám nghĩ tới, giờ cũng đã bắt đầu tính toán tiền đặt cọc. Kết quả là nợ xe, lợi nhà, tiền sửa xăng, tiền đi du lịch, tiền học hành, đồ dồn xuống một lúc. Số tiền vất vả tiết góp được, cũng nhanh chóng bị vét sạch. Chỉ sau một đêm, từ người có tiền tiết kiệm lại biến thành kẻ làm tháng nào sau tháng nấy. Thậm chí là còn nợ nầm trong chất. Nguyên nhân sâu xa hơn chính là tầm nhận thức chưa bao giờ theo kịp với tài sản. Người bình thường gom góp được 30 vạn tể đã chẳng dễ dàng gì. Nhưng điều khó hơn là phải giữ được 30 vạn tể đó, không đầu tư bờ bãi, không khởi nghiệp bu quán, không dễ dàng cho vai mượn tiền, không bị cuốn theo vòng xoáy của chủ nghĩa tiêu dùng và tiếp tục duy trì nguồn thu nhập bổn định thì mới có khả năng thực sự tích lũy được của cải. Ngoài ra, trên mạng còn xuất hiện một kiểu bẫy nghèo trở lại mới nhất, được cư dân mạng hài hước gọi là nghèo trở lại vì AI. Nghĩa là sao? Chính là hai năm trở lại đây, AI bỗng nhiên bùng nổ. Rất nhiều người hế ngay theo những cuốn từ như lực tính toán AI, mô hình lớn, token xuất hải, lực lượng sản xuất chất lượng mới, là tưởng rằng làng sóng công nghệ tiếp theo đã đến rồi. Trước đây giới trung lưu, nghèo trở lại có thể là do nợ nhà, nợ xe, trường tư thuộc hay khởi nghiệp bu quán. Bây giờ thì khác rồi, bộ bố món nghèo trở lại của giới trung lưu, mới, đã biến thành CloudMax 20X, Kodak Pro 20X, Gemini Ultra, cộng thêm mạng riêng ảo và hai tiếng thuê máy chủ AI. Tại sao lại nói như vậy? Bởi vì rất nhiều người ban đầu vốn chỉ muốn mượn AI để nâng cao hiệu xuất, nhưng kết quả lại dần biến thành nối lo âu về công cụ. Hôm nay, nghe nói Cloud vết lách giỏi đến đi mở một tài khoản. Mai thấy Kodak, lợi trình đỉnh cao, lại đi đăng ký một cái. Một phát hiện Gemini có ngữ cảnh dài cũng không phải bỏ lỡ. Cộng thêm đủ loại đại lý, hạ mức API, máy chủ đám mây, tiện ích mở rộng, công cụ tự động hóa, tính ra một tháng hóa đơn thanh toán còn đắt hơn và thẻ tập gym, tài khoản xem phim và tài khoản lưu trữ đám mây cộng lại. Ngập một nỗi nhiều người mua các công cụ AI không phải là vì họ thật sự cần dùng đến, mà là vì sợ bản thân sẽ bị tụt hậu. Người khác bảo AI có thể kiếm ra tiền, là họ liên lo súc vó theo, thấy người ta dựng chatbot thông minh, chạy tự động hóa, làm trang web AI. Họ liên ngỡ rằng, sắm đủ công nghệ rồi, thì thời điểm hái ra tiền chẳng còn xa nữa. Kết quả thì sao? Công cụ mua thì càng ngày càng nhiều, nhưng dự án thì chẳng chạy thông được cái nào. Thu nhập chưa thấy tăng đâu, mà hóa đơn hàng tháng đã tăng vọt lên trước. Gần đây, giới chức đảng Cộng sản Trung Quốc liên tục nhấn mạnh vào các khái niệm như lực tính toán AI, tô cừng xuất hải, nền lượng sản xuất chất lượng mới. Về mặt khách quan thì đúng là một thổi phòng trí tưởng tượng của những người bình thường về làn sóng AI này. Trước đây, rất nhiều người từng chạy theo bất động sản, chứng khoán, livestream bán hàng, thương mại điện tử. Nay họ lại gửi gắm hy vọng vào AI, giống như là chỉ cần mua vài các tài khoản thành viên AI, kết nối API, thuê máy chủ, dựng một trang web AI là có thể nhanh chóng thu hút được lượng truy cập từ nước ngoài và kiếm về thu nhập bằng đồng đô la Mỹ. Thế nhưng, hiện thực không hề đơn giản như vậy. Cốt lói của việc mang AI ra thị trường quốc tế không chỉ là sử dụng công cụ, mà là một năng lực thương mại toàn diện. Nó liên quan đến định vị sản phẩm, phát triển công nghệ, nội dung tiếng Anh, vận hành người dung cùng với rất nhiều nội dung chuyên nghiệp khác. Bất kỳ mối mắc xích nào làm không tốt thì dự án đều không thể vận hành nổi. Điều quan trọng hơn là chi phí của các dự án AI thường không phải là một khoản chi một lần, mà là mang tính liên tục. Trang web chỉ cần online là có chi phí máy chủ, người dung chỉ cần gọi mô hình là sẽ phát sinh phí token. Lượng truy cập càng cao thì chi phí bỏ ra càng lớn. Nếu như người dung không thể trả phí mà lại bị lợi dụng và miễn phí quá nhiều thì tốc độ thua lỗ lại càng nhanh hơn. Cho nên, có người cư ngỡ là mình đang khởi nghiệp AI, nhưng thực tế chỉ là đang đi gánh trước nguồn doanh thu cho các nền tảng. Nhà cung cấp dịch vụ đám mây, công ty công cụ và các bên bán khoa học mà thôi. Cũng như có ý kiến cho rằng vấn đề thực sự không nằm với việc bản thân các chiếu thức phá sản, mà là vì mấy năm nay tiền càng lúc càng khó kiếm. Trước đây mọi người cũng tiêu dùng, cũng mua nhà, cũng đăng ký lớp học cho con. Tại sao lại không có nhiều người kêu ca phá sản đến thế? Sự thật chính là kinh tế suy thoái. Việc kiếm thu nhập đã trở nên gian nan hơn nhiều. Một gia đình có thu nhập 50.000 tệ một năm, giải trí duy nhất vào buổi tối, bóng chúc lại biến thành đi tìm việc làm. Đây chính là cuộc sống có thật. Dạo gần đây có một người bạn 35 tuổi của tôi. Chồng cô ấy là quản lý cấp trung của một tập đoàn công nghệ lớn. Con cô ấy ở nhà làm bà nội trợ toàn thời gian được vài năm rồi. Con cái thì học trường mẫu giáo quốc tế. Tiền nợ mua nhà mỗi tháng ngốn gần 2 vàn tệ. Mấy năm qua gia đình của họ sống khá là thoải mái, cho đến khi chồng của cô ấy đột ngột bị giảm bắt một phần ba lương. Trong lòng họ đều hiểu rõ, đây không phải là giảm lương thông thường, mà là công ty đang tìm cách để đuổi khéo người. Thế là chồng của cô ấy bắt đầu giải hồ sơ xin việc, còn cô ấy cũng chẳng thể ngồi yên được nữa. Cô ấy nói với tôi rằng, bây giờ hai vợ chồng buổi tối hầu như không có hoạt động giải trí nào cả. Trước đây là xem phim, trò chuyện, còn bây giờ là mỗi người ôm một chiếc máy tính ở nhà để xử hồ sơ, lưu web tuyển dụng, cư dân mạng đào tử trên xe. Tôi đã tính sơ qua một bài toán kinh tế giúp cô ấy. Thu nhập một năm bỏ túi 50 vàn tệ, giảm đi một phần ba, thì chỉ còn lại khoảng 33 vàn tệ tiền nhà mỗi tháng, 2 vàn tệ, một năm đã là 24 vàn tệ rồi, nghĩa là chỉ riêng tiền nợ mua nhà thôi, đang uốn sạch hơn 70% tổng thu nhập. Đó là còn chưa tính đến tiền học phí của con, chi phí sinh hoạt gia đình, dưỡng già cho cha mẹ và cả những rủi ro y tế trong tương lai. Đây chính là hiện thực mà rất nhiều gia đình trung lưu đang phải đối mặt. Thu nhập nhìn bề ngoài thì chỉ giảm đi một phần ba, nhưng cảm giác an toàn của gia đình có thể bị sụn đổ ngay tức khác. Bởi vì giới trung lưu nghèo trở lại thường không phải là phá sản sau một đêm, mà là thu nhập giảm xuống trước, trong khi các chi phí cuộc sống lại chẳng giảm đi được một đồng nào. Theo số liệu từ cuộc thống kê trong 5 năm qua, diện tích nhà ở thương mại xây mới được bán ra tại Trung Quốc đạt khoảng 8,33 tỷ m2. Nếu như tính bình quân mỗi căn rộng 100 m2, con số này tương đương với hơn 83 triệu căn nhà mới. Cùng kỳ, lượng gian dịch nhà cũ trên cả nước đạt khoảng 25 triệu căn, tổng cộng cả nhà mới lẫn nhà cũ là khoảng 108 triệu căn. Tính đến cuối năm 2024, Trung Quốc có khoảng 494 triệu hộ gia đình. Theo tỷ lệ này, có tới gần 22% số gia đình có thể đã mua được nhà, đúng vào định điểm của làn sóng thị trường bắt đầu sàn lần này. Nói cách khác là khoảng 100 triệu gia đình đã bị thoát chặt ở vùng giá cao ngất ngưỡng. Tăng khốc hơn nữa chính là sự bốc hơi của tài sản. Vào năm 2021, tổng giá trị thị trường nhà ở tại Trung Quốc tương đỡ ưu tính là khoảng 450.000 tỷ tệ. Nếu như tính theo mức giá sụt giảm 30%, điều đó đồng nghĩa với việc tài sản nhà ở đã bị bốc hơi khoảng 135.000 tỷ tệ. Con số khổng lồ này tương đương với toàn bộ GDP cả năm 2024 của Trung Quốc. Trước đây rất nhiều người nghĩ rằng nhà cửa là tài sản vững chắc nhất, là cảm giác an toàn, là tiền dưỡng ra và cũng là sự đảm bảo cho tương lai của con cái. Thế nhưng giờ đây, nhà cửa lại biến thành những khoản nợ nần. Đáng sợ hơn là một khi ngành bất động sản tắt ngấn động cơ, toàn bộ vòng tuần hoan kinh tế sẽ bị mất máu. Nguồn thu từ quý đất không còn chữa vững, các chính quyền địa phương rơi vào cảnh thiếu tiền. Chính phủ và các doanh nghiệp nhà nước mang tính độc quyền sẽ buộc phải tìm cách kiếm tiền từ những nơi khác. Tiền từ đâu mà ra? Thứ nhất là tăng giá. Tiền nước, tiền điện, khí đốt, giá xăng dầu, giao thông, phí quản lý, các dịch vụ công cộng. Tất cả đều có thể nhét tăng lên từng chút một, nhưng riêng lẻ từng khoản thì thấy không rõ ràng. Nhưng gồm chung lại đó là các khoản tri tiêu cố đỉnh của gia đình, liên tục leo thang. Thứ hai là biến tướng thu phí. Các khoản phạt vạ, kiểm tra, phí thủ tục, phí dịch vụ, tiền phạt chậm nộp có thể sẽ xuất hiện ngay một cách dày đặc hơn. Trước đây là các giàu hẻ, còn bây giờ có thể là đào tận gốc, chốc tận rễ. Thứ ba là dịch vụ bị co hẹp. Các tranh chấp về đo lường gia tăng. Những vụ tranh cái về việc công tờ điện, đồng hồ nước, đồng hồ ga hay là cuộc đo cây xăng chảy bất thường đã không còn là chuyện hiếm gặp trong vài năm trở lại đây. Người dân thường phải gánh chịu mức chi phí sinh hoạt đắt đỏ hơn, kéo theo ngay sau đó là môi trường tiếp tục xấu đi, không gian dành cho việc chấp vấn và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cũng đã bị thắt chặt hơn nữa. Cư dân mạng chính trân bày tỏ, tầng lớp đáy xã hội thường là lượng nòng cốt của các cuộc nổi dậy, giới trung lưu thường là lượng lượng nòng cốt của các công cuộc cải cách, còn giới quyền quý lại thường là lượng lượng nòng cốt của sự bảo thủ. Câu nói này nếu như soi chiếu vào lịch sử thì hoàn toàn không phải là không có lý. Sau 8 năm kháng chiến, một lượng lớn địa chủ nhỏ, thị dân và tầng lớp trung lưu đã bị phá sản và nghèo trở lại, cầu chức xã hội bị xé toạc nghiêm trọng. Điều này cũng được nhiều người coi là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến cho quốc dân đảng đánh mất lòng dân, đều do bị Đảng Cộng sản cướp chính quyền. Thử áp dụng quy luật này và bài học lịch sử khác thì cũng luôn luôn chính xác. Đây chính là mối nguy lớn nhất, cũng là vấn đề hóc bối nhất mà chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc đang phải đối mặt ngay hiện nay. Một khi giới trung lưu nghèo trở lại trên quy mô lớn, cầu chức ổn định của xã hội lại sẽ bắt đầu lung lai. Khi mà giới trung lưu từ lực lượng cải cách biến thành nhóm người thất vọng, tầng lớp từ đáy bất mãn chuyển sang kháng cử, còn giới quyền quý lại tiếp tục bảo thủ, các mâu thuẫn xã hội sẽ ngày càng trở nên gây gắt. Cũng có những quan điểm cho rằng, sự phá sản của giới trung lưu hiện đại không chỉ là vấn đề của chế độ kinh tế hay là thể chế chính trị, mà thực chất là một cây bẫy nhận thức trong xã hội của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Một trong những nguồn gốc tư tưởng dẫn đến sự phá sản của giới trung lưu hiện đại chính là việc ngộ nhận về vị trí của bản thân, thu nhập của rất nhiều người, hoàn toàn phụ thuộc vào tiền lương, tài sản có được, là nhờ vào vai tiền nợ, khả năng chống chọi rủi ro vô cùng mỏng manh. Nhưng trong tâm lý, lại tự coi mình là người bề trên từ sớm, họ cứ ngỡ rằng hãy mua được nhà, tậu được xe, con cái được học trường sị, cuối tuần đi mua sắm tiêu say, ngày lễ đi du lịch là bản thân đã bước chân vào một tầng lớp khác rồi. Vấn đề sâu xa hơn nằm ở chỗ, cái hạ tưởng người bề trên này không phải tự dưng mà có. Đảng Cộng sản Trung Quốc từ lâu đã tuyên truyền khẩu hiệu mọi người bình đẳng, vươn lên làm chủ và dựa vào tư tưởng này để dựa ngọn cờ khởi nghiệp. Bên ngoài thì nói về sự bình đẳng, nhưng trên thực tế lại tạo ra một ảo giác đầy nguy hiểm, khiến cho rất nhiều người bình thường lâm tưởng rằng bản thân họ đương nhiên cũng phải được tận hưởng cuộc sống của giới thượng lưu. Khốn nỗi, người giàu thực sự, họ có tài sản, có tài nguyên và có đường lui, còn giới trung lưu bình thường, trong phần lớn các trường hợp chỉ có tiền lương, các khoản nợ và các áp lực để nặng. Họ không phải là đang thực sự trở nên giàu có, mà là đang gánh nợ nần để bắt trước người giàu. Họ không phải là đang chứng minh sự thành công, mà là đang vắt kiệt tương lai của chính mình. Có cư dân mạng thậm chí còn thẳng thắn nói rằng, thà rằng cứ trực tiếp thừa nhận sao ở có phân chia đẳng cấp, bậc, này nọ, ít ra người ta còn biết rõ vị trí của mình ở đâu, ha muốn cũng sẽ có danh giới giới hạn. Đáng sợ nhất là cái kiểu miệng thì ra rà, nói mọi người bình đẳng, nhưng thực tế thì tài nguyên, phân tầng, rõ rệt, miệng thì khuyến khích mọi người hướng lên trên, nhưng thực tế thì bắt người bình thường phải ôm cục nợ, để đuổi theo lối sống thượng lưu. Kết quả là tầng lớp chẳng phá vỡ được, ham muốn lại bị phóng đại, áp lực và đau khổ cứ thế mà phình to theo. Thứ hai, đó là ảo tưởng về cuộc đời do phim ảnh và các video ngắn tạo dựng nên. Trong phim truyền hình, thất nghiệp thì có thể lội ngược dòng, khởi nghiệp thì có thể lật ngược thế cơ, ly hôn thì có thể hồi sinh, việc mua nhà mua xe chỉ làm phong nền mà thôi. Thế nhưng, những thực tế phú phàng như nợ mua nhà, tiền học phí, viện phí, dưỡng già hay là nguy cơ bị sa thải ngoài đời thực thì lại hiếm khi được đưa lên trên thức phim một cách chân thực. Các video ngắn lại càng trực diễn hơn, chúng chỉ phơi bày cảnh tượng người ta đập hộp xe sang, tậu nhà mới, khởi nghiệp thành công, tự do tài chính. Chứ tuyệt nhiên là không hé lộ những khoản nợ nần chống chất, sự may rủi, nguồn tài nguyên và cái giá của sự thất bại phía sau. Xem nhiều quá nhiều người đâm ra lầm tưởng, chỉ cần mình dám nghĩ, dám làm, dám đi vay tiền là bản thân cũng có thể trở thành nhân vật chính trong bộ phim của đời. Thế nhưng hiện thực không phải là một bộ phim muôn tình sàng khoái, đại đa số chúng ta không phải là nhân vật chính mà chỉ là những con người bình thường, mỗi tháng cỏng lưng trả nợ, đóng tiền đúng hẳn và đối mặt với nguy cơ bị sa thải bất cứ lúc nào. Thứ ba, chính là sự cổ suy đến từ những ngược điệu mang tính định hướng của chính phủ và xã hội. Giới chức và xã hội liên tục nhồi nhét vào tai bạn rằng phải phấn đấu, phải mua nhà, phải tiêu dùng. Phải nhồi nhét con học hành, phải tin tưởng vào một tương lai tươi sáng hơn. Khi mà giá nhà tăng vọt, đứng mua nhà được gọi là lên tàu. Khi mà giáo dục rơi vào vòng xoay áp lực, đứng nuôi con kiểu nhồi nhét, đưa gắn mác là có trách nhiệm với con cái. Khi mà làn sóng khởi nghiệp ấp đến, những người bình thường lại được khích lệ là lao ra liều mạng một phên. Những lượt điệu này nghe thì có vẻ rất tích cực, pha chăn đầy năng lượng hướng thượng. Nhưng một khi rủi ro thực sự ấp đến, cái giá phải trả thường là do chính cá nhân và gia đình tự gánh chịu. Giá nhà lao dốc, người phải còng lưng chịu áp lực trả góp bằng tháng, là người mua nhà. Khởi nghiệp thất bại, kệ phải gánh trên vai đống nửa nần trồng chất, là người khởi nghiệp. Đầu tư cho giáo dục không đem lại quả ngọt như kỳ vọng, người phải nuốt trôi sự lo âu là các bậc phụ huynh. Thu nhập sụt giảm, thứ bị đứt gãy đầu tiên chính là dòng tiền của gia đình. Vậy thì, nếu như sâu chuỗi tất cả các yếu tố này lại, chúng ta sẽ thấy đây hoàn toàn không chỉ là sai lầm trong tiêu dùng cá nhân mà thực chất là một hệ thống thu hoạch của xã hội. Đầu tiên là chúng kích hoạt hàm muốn, rồi khuyến khích gánh nợ. Đầu tiên, chúng đâm gói những giấc mơ, rồi chuyển ra rủi ro. Đầu tiên là chúng khiến chất giới trung lưu tin rằng mình đang bước lên trên nước thang đi lên, để rồi cuối cùng lại cho chặt họ trong chiếc lòng của nợ mua nhà, giáo dục, y tế, tiêu dùng và nỗi lo sợ thất nghiệp. Giới trung lưu cứ ngỡ rằng mình đang theo đuổi một cuộc sống tốt đẹp hơn, nhưng kết quả lại từng bước biến thành thứ nhiên liệu đốt cháy trong cỗ máy nợ nần. Và điều mỉa may nhất là, một chính quyền lâu nay cứ dựa vào việc phát kiệt giới trung lưu, đa nát giới trung lưu, hút máu của giới trung lưu để duy trì bộ máy vận hành, thì đến cuối cùng, một khi giới trung lưu nghèo trở lại trên quy mô lớn, cái giá phải trả cho sự ổn định xã hội. Cảm ơn quý vị và các bạn đã theo dõi chương trình của chúng tôi. Những góp ý của quý vị sẽ giúp chúng tôi hoàn thiện hơn mỗi ngày. Và các bạn cũng đừng quên theo dõi Khán Trung Quốc trên 2 nền tảng YouTube và Kanchiwa. Như Ngọc và Khán Trung Quốc xin chân thành cảm ơn và hẹn gặp lại!