Độc quyềnKHỦNG HOẢNG LỌC DẦU THẾ GIỚI VÀ SỰ KIỆT QUỆ CỦA NGA

Thưa quý vị, tâm điểm của cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu đã chính thức diịch chuyển từ việc thiếu hụt dầu thô sang sự suy kiệt năng lực lọc dầu nghiêm trọng, đặc biệt là tại Nga dưới tác động của chiến dịch máy bay không người lái từ Ukraina và các quyết định cắt giảm công suất mang tính chính sách của Trung Quốc. Trong bối cảnh rủi ro hệ thống đang tăng cao, sự lung lai của vị thế đồng đô la Mỹ và các liệnh trừng phạt tài chính áp đặt lên các tài sản dự trữ, các ngân hàng trung ương toàn cầu dẫn đầu là Trung Quốc đang âm thầm thực hiện chiến dịch tích vĩ vàng quy mô lớn bất chấp các đợt điều chỉnh giá ngắn hạn, khẳng định một xu thế diệt chuyển tài sản dự trữ mang tính cấu trúc dài hạn nhằm thiết lập một lá chắn phòng thủ tài chính vững chắc. Và không để quý vị phải đợi lâu, ngay sau đây sẽ là những nội dung trí tiếp. Khủng hoảng lọc dầu thế giới và sự kiệt quệ của Nga Để hiểu rõ sự diệt chuyển cấu trúc của thị trường năng lượng, chúng ta cần nhận thức rằng câu chuyện tại eo biển Hormuz chủ yếu vẫn chỉ là câu chuyện về nguồn cung dầu thô. Thách thức lớn tiếp theo đối với thị trường toàn cầu dưới góc nhìn phân tích truyền sâu của JP Morgan không còn nằm ở việc thiếu dầu thô, mà nằm ở sự bùng nổ chưa từng có của biên lệ nhuận lọc dầu, đặc biệt là biên lệ nhuận giữa dầu WTI và sản phẩm lọc dầu theo tỷ lệ 3-2-1. Câu hỏi cốt lõi hiện nay là hệ thống lọc dầu toàn cầu có thể xử lý các thùng dầu thô nhanh đến mức nào khi mà chối cung ứng thành phẩm đang bị bóp nghẹt. Theo phân tích của bà Natasha Caneva, trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa của JP Morgan, thị trường đang phải đối diện với 3 nguồn biến số cực lớn, đó là mức độ tan phá đối với cơ sở hạ tầng lọc dầu Trung Đông, lội trình khôi phục công suất lọc dầu của Trung Quốc và tốc độ phục hồi của hệ thống lọc dầu Nga Đối với biến số đầu tiên tại Trung Đông, JP Morgan đã ghi nhận hơn 30 cuộc tấn công riêng biệt nhắm vào các nhà máy lọc dầu và cơ sở xử lý dầu mỏ trên khắp phù bực sau nhiều tháng xung đột. Mặc dù mức độ thiệt hại vật chất thực tế vẫn chưa được thống kê một cách đầy đủ, nhưng câu hỏi lớn nhất là bao nhiêu phần trăm trong tổng công suất lọc dầu 11,7 triệu thùng mỗi ngày của phù bực có thể khởi động lại ngay lập tức, và phần nào cần sửa chữa phí một lớn. Kinh bản cơ sở của ngân hàng đã giả định rằng chỉ có khoảng 250.000 thùng mỗi ngày, công suất lọc dầu sẽ tiếp tục bị đóng cửa cho đến cuối năm nay. Tuy nhiên, độ tin cẩy của ước tính này là cực kỳ thấp so với tình huyện chiến sự leo thang liên tục. Điểm đáng chú ý thứ hai đó là sự sụt giảm nghiêm trọng cho công suất vận hành của các nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc, vốn đã giảm tới 3 triệu thùng mỗi ngày. Sự sụt giảm này chủ yếu bắt nguôn từ các quyết định mang tính chính sách của Bắc Kinh, chứ không phải là do yếu tố kinh tế đơn thuần. Việc đưa hoạt động lọc dầu trở lại bình thường, đòi hỏi nhiều hơn là việc chỉ mở lại eo biển Hormuz. Trung Quốc cần một sự đảm bảo chắc chắn rằng các luồng vận chuyển đáp hoàn toàn ổn định và không còn bị gián đoạn một cách liên tục. Chỉ khi đó, Bắc Kinh mới nới lỏng hạn ngày xuất khẩu thành phẩm dầu mò, cho phép các tập đoàn lọc dầu quốc doanh lớn nâng công suất hoạt động và tăng cường nhập khẩu dầu thô. JP Morgan dự báo tiến trình này có thể hoàn tất trước tháng 9. Tuy nhiên, nguồn rủi ro lớn nhất và ít được đánh giá đúng mức nhất chính là hệ thống lọc dầu của Liên bang Nga. Trong suốt 3 tháng qua, năng lượng lọc dầu của Nga đã bị tan phá liên tục bởi các đợt tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraina, gây hư hạnh nghiêm trọng cho các nhà máy, kho chứa và đặc biệt là các phân xưởng chuyển hóa thứ cấp phức tạp vốn quyết định sản lượng thành phẩm của Nga. Công suất lọc dầu của Nga đã xuất giảm xuống chỉ còn 3,8 triệu thùng mỗi ngày vào tháng 6, tức là giảm tới 1,5 triệu thùng mỗi ngày so với thời điểm đầu năm. Điều này đã biến Nga trở thành tác nhân lớn nhất kéo lùi hoạt động lọc dầu toàn cầu, chiếm tới 20% trong tổng mức giảm 8,2 triệu thùng mỗi ngày của công suất lọc dầu thế giới trong năm nay. Bộ nước Nga, cuộc khủng hoảng nhân liệu trong nước đã không còn dừng lại ở mức độ tiên toái cho người tiêu dùng, mà đã truyền thay một thách thức vận hành nghiêm trọng đối với cả nền kinh tế. Tình trạng khăn hiếm xăng dầu đang lan rộng sang cả những khu vực có nhà máy lọc dầu tại chỗ, do chính phủ phải ưu tiên biểu hướng nguồn cung về Mắc-Cơ-Va. Đây là kết quả trực tiếp từ sự thay đổi chiến thuật của Ukraine. Các nhà máy lọc dầu cung cấp cho thủ đô Mắc-Cơ-Va chiếm tới 39% tổng số cuộc tấn công trong năm 2026, tăng mạnh từ mức 22% của năm 2025. Bước vào mùa cao điểm du lịch hè, tình trạng tiếu hụt xăng dầu tại Nga càng trở nên trầm trọng hơn. Tại nhiều khu vực, người dân phải xếp hàng nhiều ngày để mua xăng, các cây xăng lớn phải thực hiện phân phối định lượng và nhiều trạm xăng đã hoàn toàn cạn kiệt nguồn hàng. Giao bán lẻ xăng dầu tại các cây xăng độc lập đã tăng vọt hơn 50% so với mức bình thường. Sự gián đoạn này đã lan rộng sang các ngành nông nghiệp, giao thông công cộng, dịch vụ tiện ích và logistik. Bối lo ngại về nguồn cung dầu Diazhen cũng sẽ tăng lên cực điểm khi mà vụ thu hoạch nông nghiệp bắt đầu tại miền Nam nước Nga vào tháng 8, thời điểm nhu cầu sử dụng dòng sản phẩm này đặt đỉnh trong năm. Để ứng phó, biện Kremlin đã phải áp dụng các biện pháp tình thế ngắn hạn thay vì tập trung khôi phục công suất lọc dầu dài hạn. Nga đã bắt đầu nhập khẩu xăng từ Belarus và Ấn Độ, đồng thời sửa đổi các quy định về thuế để khuyến khích tăng sản lượng xăng thông qua phai chế chất lượng thấp, thậm chí cho phép các nhà máy sản xuất và liêu hành xăng tiêu chuẩn Euro-3 thay vì Euro-5 để tận dụng các thành phần phai chế rẻ tiền. Moscow cũng đã thắt chặt kiểm soát xuất khẩu đối với xăng, nhiên liệu bản lực và Diazhen để bảo vệ thị trường nội địa. Những hệ quả từ sự suy kiệt này không chỉ dừng lại trong biên giới của nước Nga. Do không thể xử lý dầu thô trong nước, Nga buộc phải đẩy mạnh xuất khẩu dầu thô ra thị trường quốc tế, khiến cho lượng dầu thô xuất khẩu của nước này chạm bóc cao kỷ lục, làm châm trọng thêm tình trạng dư thừa dầu thô toàn cầu. Ngược lại, xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu của Nga su sảm nghiêm trọng, đặc biệt là các sản phẩm trưng cất trung bình. Xuất khẩu Diazhen và dầu sửa của Nga đã giảm tới 2 phần 3, bóc nghẹt thị trường nhiên liệu toàn cầu, vốn đã rất căng thẳng và đẩy biên lợi nhuận lọc dầu lên bức cao kỷ lục. Điều này cực kỳ quan trọng, bởi vì Nga là nước xuất khẩu Diazhen lớn thứ 2 thế giới, chiếm 12% thị phần toàn cầu và là nước xuất khẩu dầu sửa lớn nhất thế giới với 16% thị phần. Nhìn về tương lai, kịch bản cơ sở của JP Morgan dự báo, hệ thống lọc dầu của Nga khó có thể phục hồi nhanh chóng, mà sẽ phải chấp nhận một trạng thái cân bằng mới, thấp hơn do các lệnh trừng phạt công nghệ ngăn cản việc sửa chữa các thiết bị phức tạp. Trước chiến dịch tấn công của Ukraina vào tháng 4, các nhà máy lọc dầu của Nga chế biến khoảng 5,3 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, sản xuất ra 2,0 triệu thùng Diazhen, 1 triệu thùng xăng, 0,9 triệu thùng dầu sửa, 0,3 triệu thùng nhiên liệu phản lực và 1,1 triệu thùng thành phẩm khác. JP Morgan kỳ vọng công suất lọc dầu của Nga sẽ phục hồi dần từ mức 3,76 triệu thùng mỗi ngày hiện tại lên 4,5 triệu thùng mỗi ngày vào đầu năm 2027, và trung bình đạt 4,17 triệu thùng mỗi ngày trong cả năm 2027. Sự phục hồi này đã giả định rằng cường độ tấn công bằng máy bay không nguề lái của Ukraina sẽ giảm bớt sau cuộc bầu cử tháng 9 của Nga và trước mùa đông để Ukraina bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng của chính mình. Đối với sản lượng khai thác dầu thô thượng nguồn của Nga, JP Morgan dự báo mức phục hồi rất hạn chế do các giao cản hạ nguồn đang định hình lại dòng vốn đầu tư. Với sản lượng dầu thô hiện tại duy trì ở mức 8,7 triệu thùng mỗi ngày, giảm 0,6 triệu thùng so với đầu năm, Nga đách chạm giới hạn vật lý về hạ tầng xuất khẩu thô. Các tập đoàn dầu khí Nga hiện phải chuyển dịch dòng vốn từ khai thác sang ưu tiên sửa chữa nhà máy lọc dầu và bảo vệ an ninh năng lượng trong nước, khiến cho vốn đầu tư thượng nguồn rậm chân tại chỗ. Sản lượng khai thác dự kiến chỉ đạt 9,0 triệu thùng mỗi ngày vào cuối năm nay và ổn định quay mức 9,2 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2027. Lý do ngân hàng trung ương luôn đón chờ các biểu phán tháo vàng Một khía cạnh đáng chú ý khác trên thị trường tài chính toàn cầu đó là sự phân tách sâu sắc giữa tâm lý của các nhà đầu tư nhỏ lè và hành vi chiến lược của các tịnh trẻ tài chính lớn nhất thế giới đối với tài sản phòng phụ là vàng. Vào ngày 7 tháng 7, hãng tin Bloomberg đã giật một tiêu đề gây chú ý, đó là thị trường giá lên của vàng đã kết thúc và giờ đây mọi ánh mắt đang hướng về thị trường giá xuống, mô tả làn sóng rút vốn ồ ạt của các nhà đầu tư cá nhân khỏi thị trường này. Thế nhưng mà ngay trong 9 ngày hôm đó, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc PPOC tức là ngân hàng trung ương của nước này lại báo cáo lượng mua vàng dòng hàng tháng lớn nhất của họ kể từ năm 2023. Đáng chú ý, tháng 6 vừa qua đã đánh dấu là tháng thứ 20 liên tiếp Trung Quốc bổ sung vàng vào kho dự trữ quốc gia của mình. Hành vi này chứng minh rằng các ngân hàng trung ương hoàn toàn không nhạy cảm với các biến động giá ngắn hàng. Họ tích núi vàng như một công cụ phòng vệ giá trị dài hạn để thay thế các tài sản vàng giấy và họ đang tận dụng triệt đề đợt xu sảm này để form hàng giá rẻ. Nhìn lại diễn biến giá, vàng đã đạt mức đỉnh lịch sử là 5.589 USD mỗi ounce vào ngày 28 tháng riêng và hiện đang giao dịch quanh ngưỡng 4.000 USD mỗi ounce, tức là đã giảm khoảng 28% từ mức đỉnh. Quỹ 2 vừa qua cũng ghi nhận hiệu suất tệ hại nhất của kiêm loại quỹ này kể từ năm 2013. Các nhà đầu tư cá nhân đã suốt khoảng 18 tỷ USD ra khỏi các quỹ ETF vàng kể từ khi giá đạt đỉnh. Đây chủ yếu là dòng vốn đầu cơ gia nhập muộn màng trong cơn suốt năm ngoái và nhanh chóng tháo chạy ngay khi đạt tăng trường của giáo vàng bị bẻ gãi. Tuy nhiên, biến đồng giá ngắn hạn không phải là câu chuyện cốt lõi của thị trường, mà xu hướng hành động của các ngân hàng trung ương mới là yếu tố quyết định cục diện dài hạn. Các ngân hàng trung ương đã trở thành lực lượng mua dòng thống trị trên thị trường vàng kể từ năm 2022, thời điểm mà Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine và Mỹ quyết định phong tỏa 300 tỷ USD tài sản dự trữ ngoại hối của ngân hàng trung ương Nga. Sự kiện này đã gửi đi một thông điệp cảnh báo chấn động tới mọi bộ tài chính trên toàn cầu, rằng các tài sản định danh vàng đồng USD không còn là hầm chủ ẩn an toàn như họ từng tin tưởng. Vào năm 2024, các ngân hàng trung ương đã mua kỷ lục 1.090 tấn vàng. Lực cầu khổng lồ này đã đẩy giá vàng lên mức rất cao, khiến cho giá vàng tăng gần gấp đôi so với mức đáy của năm 2025. Nhằm duy trì tính kỷ luật về giá, các ngân hàng trung ương sau đó đã chủ động giảm tốc độ mua xuống còn 863 tấn, giảm 21% so với năm trước đó. Quyết định giảm tốc độ mua này hoàn toàn không phản ánh sự suy giảm niềm tin vào vàng, mà đơn thuần đây chính là nguyên tắc quản trị nguồn vốn của các nhà tích thủy xài hát. Họ mua ít đi khi tài sản trở nên đắt đỏ và lập tức tăng tốc mua vào sau khi tài sản được giao bán với giá triết khẩu sâu. Bình chứng rõ ràng là trong kỷ 1 năm nay, các ngân hàng trung ương đã gom tới 244 tấn vàng, cao hơn kỷ trước và vượt xa mức trung bình 5 năm. Chỉ tính riêng tại Trung Quốc, quốc gia này đã bổ sung khoảng 40 tấn trong sáu tháng đầu năm 2026, vượt xa mức 27 tấn của cả năm 2025. PPOC đã mua vào lượng vàng trong tháng trước, khi mà giá vàng triết khẩu gần 30% so với mức đỉnh, nhiều hơn bất kỳ tháng nào trong suốt giai đoạn giá vàng tăng nóng trước đó. Nguyên nhân cốt lõi đằng sau chiến lược này cực kỳ đơn giản. Đó là các yếu tố vĩ mô thúc đẩy họ mua vàng hoàn toàn không thể thay đổi. Hội đồng vàng thế giới năm nay đã tiến hành khảo sát 76 ngân hàng trung ương toàn cầu. Kết quả cho thấy, có tới 74% số định chế này dự báo tỷ trọng của đồng đô la Mỹ trong dự trữ ngoại hối toàn cầu sẽ giảm sâu trong vòng 5 năm tới. Đây chính là tuyên bố chính thức từ những tổ chức trực tiếp quản lý nguồn dự trữ của thế giới về kế hoạch tỷ đô la hóa. Và lý do thúc đẩy xu hướng này vẫn đang hiện hiểu. Nợ công của Mỹ tiếp tục quyền to thêm hàng nghìn tỷ đô la. Quốc hội Mỹ không có bất kỳ giải pháp tài khoá nào ngoài việc tiếp tục quay mượn. Và Washington liên tục chứng minh họ sẵn sàng vũ khí phá vị thế độc quyền của đồng đô la để trừng pha các đối thủ địa chính trị. Đối với một ngân hàng trung ương, việc nắm giữ đồng đô la Mỹ đồng nghĩa với việc nắm giữ nghĩa vụ nợ của một chính phủ đang tri tiêu quá độ và không thể xử khán chất. Vượt lại, vàng vật chắc được điều chữ an toàn trong các hầm chứa quốc gia không mang lại bất kỳ rủi ro đối tác hay rủi ro chính trị nào. Lô dịch tài chính này hoàn toàn đúng đắn. Mặc dù giá vàng ở mức 5.589 đô la Mỹ hay giảm về mức 4.000 đô la, một nhà đầu cơ ngắn hạn có thể gặp khủng hoảng khi tài khoản bốc hơi 28%. Nhưng đối với một quốc gia có chính lượng tích lũy tài sản dự trữ trong 10 năm tới, đợt xu dảm này đơn giản là một cơ hội mua hàng với giá rẻ hơn rất nhiều. Sự điều chỉnh giá này cũng lan rộng sang cổ phiếu của các doanh nghiệp khai thác vàng. Ngay cả những nhà sản xuất vàng có nền tảng tài chính lành mạnh, không chịu áp lực nợ nần, hiện cũng đang giao dịch dưới mức đỉnh đầu năm tới đến 50%. Tuy nhiên, tương tự như kiềm loại vàng, triển vọng lợi nhuận dài hạn của các doanh nghiệp này hầu như không bị ảnh hưởng. Họ vẫn đạt tỷ suất xinh lời cực kỳ lớn, ngay cả khi giá vàng duy trì ở mức 4.000 đô la. Mức giá vẫn cao hơn rất nhiều so với các kịch bản thận trọng mà họ đã lập kế hoạch của chức. Nhiều doanh nghiệp khai thác vàng chất lượng cao hiện vẫn đang duy trì chi phí sản xuất thực tế chỉ ở mức 1.000 đô la mỗi ounce, mang lại một biên lợi nhuận hoạt động khổng lồ lên tới 3.000 đô la mỗi ounce vàng bán giảm. Vì tắc hành vi của các ngân hàng trung ương và các quỹ đầu tư giá trị lớn trên thế giới trong giai đoạn này là cực kỳ nhất quán. Đó là kiên quyết giảm quy mô mua khi tài sản trở nên quá đắt đỏ, gia tăng tỷ trọng giải ngân khi giá tài sản rơi vào vùng chết phấu sâu, và tuyệt đối không bao giờ nhầm lẫn giữa một đợt điều chỉnh giá kỹ thuật ngắn hạn với sự thay đổi của một xu hướng cấu trúc dài hạn mang tính lịch sử. Thổng ngài có thể dự đoán chính xác đường đi của giá vàng trong vài tuần tới. Nhưng những người khổng lồ đang dẫn dắt cuộc chơi tài chính toàn cầu vừa cho thế giới thấy rõ hành động của họ khi vàng giảm giá, đó là họ tiếp tục mua vào với khối lượng lớn hơn. Quý vị vừa theo dõi bản tin Sổ Cái Vô Hình, nơi dữ liệu được soi chiếu biến thành trí thức, và trí thức trở thành lợi thế dẫn lối cho những ai biết nhìn xa hơn những con số. Hãy chia sẻ trong phần bình luận chủ đề hoặc câu chuyện mà bạn muốn chúng tôi khám phá trong các số tới, vì chính góc nhìn của bạn sẽ góp phần tạo nên giá trị của cảnh. Nếu bạn tin ngày hôm nay mang đến cho bạn một góc nhìn mới về thế giới tài chính, thì đừng quên nhấn like, share và subscribe để không bỏ lỡ những tiêu đăng chuyển động bên dưới những con số tưởng trường lặng im. Sổ Cái Vô Hình, nơi những con số biết nói và chúng tôi khiến chúng phải nói lên sự thật.