Bên Trong Pháo Đài Nam Cực Không Gì Phá Vỡ Được | Thiên Hà TV

Gió đít từng cơn như gào thét, thổi bay mọi thứ với tốc độ hơn 300km mỗi giờ. Nhiệt độ lạnh đến mức kim loại có thể vỡ vụn, và mặt đất dưới chân không ngừng nước toát, trôi dạt về phía đại dương. Đây không phải là một hành tinh xa lạ, đây chính là Nam Cực, vùng đất tận cùng phía nam của trái đất. Thế nhưng, giữa băng giá và cuồng phong, con người vẫn dựng lên những công trình khoa học vẫn chạy đến khó tin. Không chỉ tồn tại, chúng còn phải chống chọi với mọi điều mà thiên nhiên ném vào. Vậy ai đã xây dựng lên những pháo đài ấy, và chúng đã tồn tại bằng cách nào trong nơi tưởng như không dành cho sự sống? Câu chuyện kỳ lạ ấy bắt đầu từ nơi lạnh nhất hành tinh. Nam Cực, nơi băng tuyết không cho phép sai lầm. Ở Nam Cực, cái lạnh không chỉ là cảm giác, mà là một thực thể hiện hữu. Nó lùn lách qua từng lớp bãi, thấm bào kim loại, và khiến thép trở nên giòn như thủy tinh. Trong nhiệt độ thường xuyên dưới âm 50 độ C, chỉ một va chạm nhỏ cũng có thể khiến ống thép nứt toát. Có nơi, nhiệt kế từng chạm đến mức âm 89 độ, lạnh hơn bất cứ điểm nào khác trên trái đất. Nhưng không chỉ có lạnh, gió ở đây là những cơn cuồng phong trắng xóa, thổi mạnh tới hơn 300 km mỗi giờ, có thể cuốn bay vật nặng hàng tấn, đập vỡ cửa sổ, xô nghiêng cả công trình. Một trận bão tuyết có thể kéo dài hàng ngày, khiến mọi thứ bị chôn vùi dưới lớp tuyết dày cao hơn mái nhà. Ngay cả mặt đất cũng không đáng tin cậy. Phần lớn Nam Cực không phải là lục địa cứng, mà là một khối băng khổng lồ dày hàng cây số, trôi dạt chậm rãi về phía đại dương. Băng có thể nước vỡ, lúng sụp, tạo thành các vết rạn dài hàng trăm mét. Ở nhiều nơi, mặt băng dịch chuyển gần 200 mét mỗi năm. Trong môi trường như thế, không có nền móng nào là cố định, và bất kỳ sai số nhỏ nào trong thiết kế cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Thời gian thi công cực kỳ hạn chế, chỉ có vài tuần mùa hè, khi mặt trời không lặn và nhiệt độ nhìn lên quanh mức 0 độ C, là khoảng thời gian ngắn ngủi để vận chuyển vật liệu và xây dựng. Ngay cả khi ấy, thời tiết vẫn vô cùng bất trắc. Vật liệu cần được đưa tới bằng tàu phá băng hoặc máy bay hạng nặng, vượt qua hàng ngàn cây số băng tuyết với chi phí tôn kém hơn bất kỳ nơi nào trên thế giới. Vậy vì sao, con người vẫn đặt chân tới nơi mà thiên nhiên dường như không hoan nghênh sự hiện diện của họ? Bởi Nam Cực là kho lưu trữ sống của quá cứ và tương lai trái đất. Lớp băng cổ nơi đây chứa đường khí quyển từ hàng trăm ngàn năm trước, mang theo dấu vết biến đổi khí hậu qua từng thời kỳ. Các mẫu thiên thạch, sinh vật vi mô và trầm kích dưới lớp băng hé lộ những bí ẩn về địa chất, lịch sự trái đất và thậm chí cả khả năng tồn tại của sự sống ngoài hành tinh. Nam Cực cũng là nơi lý tưởng để quan sát vũ trụ nhờ bầu không khí khô và sạch. Đây là điểm thanh chốt để theo dõi mực nước biển dân và sự tan băng. Những yếu tố sẽ định hình tương lai của hàng triệu người sống ở ven biển. Mỗi trạm nghiên cứu được dựng lên ở đây không chỉ để tồn tại, mà còn để tìm hiểu, để cảnh báo và để bảo vệ. Trong im lặng băng giá của Cực Nam, con người vẫn thị thầm một tuyên ngôn. Khoa học, niềm tin và trí tuệ có thể đứng vận trước cả tiên nhiên khát nghiệt nhất. Nếu có một căn cứ nào ở Nam Cực khiến bạn phải dùi mắt vì tưởng mình đang nhìn thấy một chiếc phi thuyền, thì đó chính là trạm Janbogo của Hàn Quốc. Tọa là trên riêng biển rốt, một trong những khu vực gió mạnh và băng dày nhất lục địa. Trạm này là minh chứng cho việc khoa học, thiết kế hiện đại và lòng tự hào dân tộc có thể kết hợp thành một công trình vừa đẹp vừa bất khuất. Nhìn từ xa, Janbogo giống như một máy bay tàn hình đang hạ cánh trên lớp băng vĩnh cửu. Mặt ngoài của công trình được phụ những tấm pano có hoa văn lẫn như bề mặt và bóng gốt. Nhưng đây không phải là một chi tiết trang trí. Các kỹ sư đã cố tình tạo ra hàng ngàn vết lẩm nhỏ để giúp công trình cắt gió hiệu quả hơn, đồng thời ngăn tuyết bám lại trên bề mặt. Trạm có thiết kế khí động học hoàn chỉnh, mọi đường nét đều được thử nghiệm trong đường hầm gió. Gió mạnh đến đâu, tuyết dày đến mấy, đều trượt qua thay vì tích tụ quanh cửa ra vào hay làm ngạn mái nhà. Bên trong, Chambogo được chia thành ba cánh theo hình chữ Y. Mỗi cánh có một nhiệm vụ riêng biệt, một dành cho nghiên cứu khoa học, một dành cho sinh hoạt và nghỉ ngơi, và một dành cho vận hành kỹ thuật. Cấu trúc này không chỉ hợp lý về công năng mà còn an toàn hơn nếu xảy ra sự cố. Mỗi cánh đều có lối thoát hiểm riêng biệt cho phép sơ tán nhanh chóng. Ở nhiệt độ thường xuyên dưới âm 30 độ C, giữ ấm cho cả trạm là một kỳ tích. Các cửa sổ tại đây có đến 5 lớp kính. Toàn bộ nhà ga được bịt kính để giữ nhiệt, kết hợp cùng hệ thống nhiệt điện tái tạo thông minh giúp tái sử dụng năng lượng tối đa. Điều thú vị là Chambogo còn có một khu vườn thu nhỏ trong nhà, nơi các nhà nghiên cứu trồng rau xanh và thảo mộc dưới ánh sáng nhân tạo. Không chỉ để cải thiện khẩu phần ăn, mà còn là một mảnh xanh giữa biển băng trắng xóa, giúp con người giữ vững tinh thần trong những tháng ngày đêm không phân biệt. Chambogo không chỉ là một căn cứ khoa học, nó là một tàu vũ trụ trắng, neo đậu giữa địa ngục băng giá, thách thức mọi giới hạn mà thiên nhiên từng lặt ra. Bỉ, trạm khoa học không phát thải đầu tiên trên thế giới. Ở một vùng núi đá Ranit Hoàng Vu thuộc Đông Nam Cực, nơi mặt trời mùa hè không bao giờ lặn và gió có thể sô đổ bất cứ thứ gì yếu ớt, người Bỉ đã xây dựng nên một công trình tưởng như chỉ tồn tại trong tiểu thuyết khoa học viễn tưởng, Trạm Rinsit Elizabeth, căn cứ nghiên cứu đầu tiên trên thế giới không phát thải khí nhà kính. Ra đời sau hai mùa hè xây dựng đầy gian năng, trạm được hánh thành vào tháng 2 năm 2009. Nó không chỉ là một kỷ tích kỹ thuật mà còn là tuyên ngôn táo bạo của châu Âu về một tương lai bền vững, kể cả nơi khác nghiệt nhất hành tinh. Ngay từ khi đặt nền móng, Rinsit Elizabeth đã phải đối mặt với thử thách. Nền đá Ranit rắn đến mức như mũi khoang bị hỏng chỉ sau vài mét. Nhưng cũng chính sự kiên cường đó đã khiến căn cứ này trở nên vững chắc như một pháo đài thực thụ. Toàn bộ nhà ga được thiết kế nhỏ gọn, khép kính và cực kỳ khách nhiệt. Tường bao gồm tới 9 lớp mực liệu khác nhau, từ nhôm, gỗ đến cả giấy tủ công, được tròn lọc để đảm bảo không thất thoát nhiệt dù chỉ là một khe hở nhỏ. Mọi chi tiết đều phục vụ cho một mục tiêu duy nhất là không phát thải. Trạm sử dụng 9 tuôn biên gió với hít tổng công suất 54 kW, cùng 284 tấm bi mạch trời tạo ra khoảng 420 kW mỗi ngày. Bên cạnh đó là 30 tấm biên nhiệt dùng để đun nước, 192 bộ biên lưu trữ năng lượng và dự kiến sẽ bổ sung thêm biên nhiên liệu Hero làm dự phòng. Một lưới điện siêu nhỏ do tập đoàn Schneider Electric cùng các kỹ sư bị phát triển, liên tục tính toán, phân phối và điều chỉnh dòng điện thông minh, giữ cho mọi hệ thống hoạt động ổn định ngay cả khi bão tuyết ập đến. Princeton Elizabeth có thể chiếu tối đa 50 nhà nghiên cứu vào mùa hè. Bên trong là các phòng thí nghiệm, khu ngủ nghỉ, khu vực sinh hoạt chung. Tất cả đều được bố trí khoa học trong không gian kép kính nhưng không hề chật chội. Tất cả nước thải tại trạm đều được xử lý và tái sử dụng. Rác thải được gom lại và đưa đi bằng máy bay. Trạm như một cơ thể sinh học khổng lồ, vận hành nhịp nhàng mà không để lại dấu vết nào trên lớp băng tinh khí. Ở nơi cái lạnh có thể làm vỡ tan thép và gió có thể thổi bay cả một khối nhà. Princeton Elizabeth là minh chứng cho một lối sống mà nhân loại vẫn đang chật vật hướng tới, sạch, bền vững và hài hòa với tự nhiên. Ấn Độ Trạm nghiên cứu dựng từ container Giữa vùng đất trắng xóa, nơi gió rết gạo và bão tuyết có thể chung vùi cả tòa nhà chỉ trong vài giờ. Ấn Độ đã dựng nên một công trình khá thường. Không làm từ bê tông hay thép đúc, trạm nghiên cứu Harate nổi bật với kết cấu từ những thùng container cải tiến. Một ý tưởng táo bạo giữa vùng cực khắc nghiệt. Tọa là trên đồi Lassmann, dọc theo vịnh Pritz. Harate là căn cứ nam cực đầu tiên trên thế giới, được xây dựng hoàn toàn từ container vận chuyển. Tổng cộng 134 mô đun được chế tạo sẵn tại Đức, lắp ráp chính xác, rồi vận chuyển bằng đường biển qua Antwerp và Cape Town. Vượt qua hàng ngàn cây số băng tuyết để đến nơi. Quá trình lắp dựng hoàn tất trong vòng 127 ngày. Một kỳ tích nếu xét đến điều kiện khí hậu và thời gian thi công hạn chế của mùa hè vùng cực. Từ xa nhìn lại, Harate giống như một tàu không gian khổng lộ, đặt trên những trụ thép hình chữ Y, nổi bật giữa nền tuyết trắng. Thiết kế nâng cao này cho phép tuyết và gió lướt qua phía dưới, hạn chế tình trạng tuyết tích tụ làm nghẹn nối ra vào hay làm trạm bị chung vùi dần theo thời gian. Trạm được chia làm 3 tầng chức năng. Tầng 1 là nơi đặt các phòng thí nghiệm, hệ thống kỹ thuật và kho lưu trữ. Tầng 2 là khu sinh hoạt, bao gồm phòng ngủ, bếp, thư viện, không gian làm việc và một phòng phẫu thuật nhỏ. Tầng 3 chứa hệ thống điều hòa và mở ra sân thượng, nơi hiếm hoi có thể ngắm bầu trời nam cực không bị trắng bởi tường vách. Điện năng tại đây được cung cấp bởi 3 tổ hợp nhiệt. Điện năng tại đây được cung cấp bởi 3 tổ hợp nhiệt điện kết hợp chạy bằng dầu hỏa. Nhiệt sinh ra không bị lãng phí mà được tái sử dụng để sử ấm toàn bộ công trình. Dù không hoàn toàn sử dụng năng lượng tái tạo như một số trạm khác, Harati vẫn là một ví dụ hiệu quả trong môi trường cực kỳ khắc nghiệt. Đặc biệt, trạm Harati còn phục vụ cho xứ mệnh không gian. Cơ quan nghiên cứu không gian Ấn Độ ISRO đặt tại đây một điểm thu nhận và truyền tải dữ liệu vệ tinh theo thời gian thực về đất liền. Harati là hiện thân của trí tuệ và sáng tạo Ấn Độ giữ vùng đất băng giá. Một công trình có thể tháo rời, di chuyển và không để lại dấu vết. Đúng tinh thần tôn trọng môi trường của Hiệp ước Nam Cực. Trong thế giới của gió, băng và bóng tối, những container bình thường ấy đã trở thành pháo đài khoa học vững chải và bền bỉ. Năm 2012, một ngọn lửa không khoan nhượng đã bùng lên giữa cái lạnh tuyệt đối của Nam Cực, thiêu rụi gần như tàn bộ trạm Comandante Ferraz, căn cứ nghiên cứu chính của Brazil. Ngọn lửa ấy không chỉ phá hủy các phòng thiết nghiệm, thiết bị nghiên cứu và nơi ở của các nhà khoa học, mà còn tách thước niềm tin của một quốc gia đang từng bước khẳng định vị thế của mình trong cộng đồng khoa học toàn cầu. Giữa băng trắng cho đen bốc lên như một lời nhắc tàn nhẫn. Ở Nam Cực, chỉ cần một sai sót nhỏ cũng có thể xóa sạch mọi nỗ lực. Nhưng Brazil đã không đầu hàng. Sau nhiều năm lên kế hoạch, thiết kế và huy động nguồn lực, quốc gia Nam Mỹ này đã đầu tư hơn 100 triệu đô la Mỹ để tái sinh căn cứ tự đóng đổ nát. Và vào năm 2020, một trạm nghiên cứu mới đã chính thức mở cửa, hiện đại hơn, mạnh mẽ hơn và đẹp đến lạ kỳ. Trạm mới được thiết kế bởi Studio 41, một công ty kiến trúc Brazil cùng với sự hợp tác của khoảng 15 chuyên gia, từ kỹ sư kết cấu đến chuyên gia địa kỹ thuật và chống ăn mọn. Cấu trúc bao gồm hai tòa nhà tuyến tính được nâng cao khỏi mạch đất bằng những cọc thép vững chắc. Thiết kế này không chỉ giúp chống tuyết tích tụ quanh lối vào, mà còn thích nghi với địa hình gồ ghề, tăng khả năng chống dịu trong bão. Tổng diện tích trạm lên tới 4500m2, gần gấp đôi so với trạm cũ. Bên trong là 17 phòng thiết nghiệm chuyên sâu, được trang bị thiết bị hiện đại như máy đọc DNA, máy siêu âm, máy lọc nước tiên tiến và các hệ thống giám sát khí hậu. Có cả tư viện, phòng tập thể dục và không gian sinh hoạt chung tiện nghi, cho phép các nhà nghiên cứu sống và làm việc tại đây suốt nhiều tháng liền. Đặc biệt, tất cả các hạng mục đều được sản xuất và đóng gói sẵn thành từng module ở Brazil, sau đó vận chuyển bằng tàu tới Nam Cực qua nhiều mùa hè. Việc lắp ráp diễn ra trong thời gian ngắn ngủi mà khí hậu cho phép, một cuộc chạy đua với băng giá. Từ lớp cách dịp trong tường, hệ thống biên mặt trời và tu biên gió trên máy đến vị trí trạm. Chỉ cách bờ biển 45 mét, nằm giữa hai hồ tan băng, tất cả đều được tính toán để đạt hiệu quả tối đa và tác động tối thiểu đến môi trường. Trạm nghiên cứu mới của Brazil không chỉ là sự trở lại sau thảm họa, nó là biểu tượng của lòng kiên trị, sự đổi mới và cam kết bền vững. Một minh chứng rằng đôi khi, chính những gì bị thiêu rụi lại là nơi bắt đầu của một thứ mạnh mẽ hơn, bền vững hơn, như phượng hoàng tái sinh giữa băng giá. Nếu như phần lớn các trạm nghiên cứu ở Nam Cực đều phải gồng mình chống chọi với tuyết rơi và băng phủ, thì người Đức lại chọn một cách tiếp cận táo bạo hơn. Thiết kế cả nhà ga có thể tự nâng lên theo thời gian. Trạm Neumeier 3, niềm tự hào của Viện Alfred Wiesner, là căn cứ nghiên cứu duy nhất trên lục địa trắng được xây dựng trên 16 chân thủy lực khổng lồ, có khả năng nâng toàn bộ công trình nặng hơn 2.300 tấn lên khỏi mặt băng mỗi năm. Lý do? Tuyết ở Nam Cực không ngừng rơi, không ngừng tích tụ. Mỗi năm, độ dày tuyết quanh trạm có thể tăng thêm tới 1 mét. Nếu không có giải pháp linh hoạt, bất kỳ công trình nào, dù kiên cố đến đâu, cũng sẽ bị vùi lấp theo thời gian. Neumeier 2, tiền nhân của nhà ga hiện tại, từng rơi vào tình trạng đó. Thay vì chống lại thiên nhiên, các kỹ sư Đức đã thiết kế một trạm thích nghi. Mỗi năm, toàn bộ nhà ga sẽ được nâng lên một chút, theo đúng dịp tuyết dân, nhờ hệ thống chân thủy lực được điều khiển bằng phần mềm đồng bộ. Quá trình này diễn ra êm ái đến mức, những người bên trong gần như không cảm nhận được. Cấu trúc chính của Neumeier 3 là một khối thép khổng lồ dài 68 mét, rộng 24 mét, cao 4 tận, với diện tích sàn gần 5.000 mét vuông, tương đương một sân bóng đá mini. Bên trong bao gồm đầy đủ các khu vực sinh hoạt, phòng thí nghiệm, bếp ăn, văn phòng, và thậm chí là một ga ra ngầm được đào sâu vào đất băng phía dưới. Nhưng không chỉ có tuyết là kẻ thù, trạm còn phải chống chọi với những cơn gió, có thể thổi tới 300 km trên giờ, và nền đất không ngừng dịch chuyển. Neumeier 3 nằm trên một thềm băng nổi, nghĩa là toàn bộ trạm trôi dạt khoảng 160 mét mỗi năm về phía biển. Đó cũng là lý do vì sao các kỹ sư đất phải thiết kế mọi thiết bị bên trong có thể tháo rời khi cần. Để đến khi trạm kết thúc vòng đời, nó có thể được duy dời mà không để lại dấu vết. Nguồn điện chính của trạm đến từ ba máy Fasdisen, hỗ trợ bởi một tui biên gió vừa tiết kiệm nhiên liệu vừa giảm phát thải. Khởi công từ năm 2007, mở cửa vào năm 2009 với kinh phí khoảng 39 triệu euro. Neumeier 3 được kỳ vọng sẽ hoạt động ít nhất 30 năm. Một nhà ga có thể đi theo thời tiết, lớn lên cùng tuyết và tồn tại giữa băng giá như một sinh vật cơ khí khổng lộ. Neumeier 3 không chỉ là công trình mà là một thực thể sống, một pháo đại di động trên hành tinh trắng. Nhật Bản Gần 70 năm bền bỉ trên đảo băng. Giữa vô vàng căn cứ nghiên cứu hiện đại, bóng bẫy mọc lên tại Nam Cực, có một nơi vẫn làng lẽ tồn tại như một nhân chứng sống của cả một chặng đường khoa học dài gần 7 thập kỷ. Đó là trạm Yowa. Đó là trạm Shiowa của Nhật Bản. Một trong những trạm nghiên cứu lâu đời và bền bỉ nhất trên lục địa băng giá này. Trạm được thành lập vào năm 1957 khi thế giới còn chưa biết đến Internet, máy tính cá nhân hay vệ tinh viện thám. Kể từ đó đến nay, bất chấp bão tuyết, băng hạ hay biến đổi khí hậu, nơi này vẫn hoạt động liên tục không gián đoạn, trở thành biểu tượng cho tinh thần kiên trì và kỷ luật khoa học kiểu Nhật. Tọa là trên đảo Ich Ogun, cách bờ biển Nam Cực chỉ 4 km. Vị trí của Shiowa được xem là tương đối ôn hòa hơn so với các trạm nằm sâu trong lục địa. Nhịp độ mùa đông vẫn lạnh bút, nhưng trung bình chỉ giao động quanh mức âm 10 độ C, mức dễ chịu trong thanh đo khắc nghiệt của Nam Cực. Gió ở đây cũng ít dữ dội hơn, cho phép việc sinh hoạt và nghiên cứu diễn ra thuận lợi hơn đôi chút. Ban đầu Shiowa chỉ là một nhóm 4 tòa nhà nhỏ, nhưng theo thời gian, nó đã phát triển thành một ngôi làng khoa học với hơn 70 công trình lớn nhỏ, trải rộng trên hơn 7.000 m2. Bên trong có đầy đủ nhà ở, nhà máy điện, kho chứa, phòng thí nghiệm và cả trạm giám sát địa tử và khí hậu. Để chống lại việc tuyết tích tụ quanh móng, phần lớn các tòa nhà được nâng lên khoảng 1 mét trên giá đỡ bê tông. Một số công trình vẫn giữ nguyên từ những năm 1960. Bằng chứng cho thấy chất lượng xây dựng và công tác bảo trì của người Nhật tinh tế đến mức nào. Đặc biệt, Shiowa đã phát triển một hệ thống chuyển giao kiến thức đặc biệt giữa các nhóm nghiên cứu thay phiên hàng năm. Tài liệu, kinh nghiệm và quy trình được lô giữ tỉ mỉ, truyền tay như những cẩm ngang sống, để không điều gì bị lãng quên giữa vùng đất xa xôi này. Shiowa không mồm ảo, không phô trương, nhưng nó là linh hồn của một thời đại. Một pháo đại khoa học tồn tại bằng sự nhẫn nại, kỹ luật và lòng tôn trọng tự nhiên tuyệt đối. Giữa nơi lạnh nhất, hoàn vắng nhất và khắc nghiệt nhất trên hành tinh, con người vẫn dựng lên được những công trình vững chải như những pháo đại giữa bão tuyết. Chúng không chỉ tồn tại mà còn hoạt động, thích nghi và mang theo cả khát vọng khám phá lận trách nhiệm với tương lai. Từ lớp băng cổ xưa đến dữ liệu vũ trụ, từ phòng thí nghiệm không phát thải đến trạm container có thể tháo rời, mỗi căn cứ ở nam cực là một câu trả lời âm thầm cho những câu hỏi lớn nhất của thời đại. Và biết đâu, khi thế giới thay đổi, chính những pháo đại băng tuyết hôm nay sẽ trở thành điểm tựa đầu tiên cho sự sống mai sau.